CHƯƠNG 1 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học phân hóa 1. Khái niệm dạy học phân hóa Theo cách hiểu thông thường, HS là một danh từ chung chỉ những người tiếp thu tri thức dưới sự hướng dẫn của người dạy (GV). Hiện nay PPDH chưa đáp ứng được nhu cầu tới từng cá nhân HS, do có sự khác nhau về năng lực nhận thức của mỗi cá nhân HS.
Chính vì vậy việc quan tâm tới từng cá nhân HS trên cơ sở phân hóa là cần thiết. Theo từ điển Tiếng Việt, “phân hóa” là chia ra thành nhiều bộ phận khác nhau theo những tiêu chí cụ thể. Có nhiều tiêu chí để chia, ví dụ chia theo lứa tuổi, theo trình độ, theo giới tính, theo dân tộc, vùng miền. Ở đây chỉ giới hạn chia theo năng lực và nhu cầu của HS.
DHPH xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo tốt thực hiện các mục tiêu dạy học đối với tất cả mọi HS, đồng thời khuyến khích tối ưu và tối đa những khả năng của cá nhân. Mặt khác, mặc dù nhà nước đã dành nhiều ưu tiên cho giáo dục và nền giáo dục đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tuy nhiên hệ thống giáo dục phổ thông ở nước ta hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều bất cập về mô hình tổ chức, cách thức tuyển sinh, phương pháp dạy học. Các đối tượng HS rất đa dạng có sự khác nhau về năng lực, sở thích nguyện vọng, điều kiện học tập. Do vậy dạy học theo một chương trình giống nhau với cách thức tổ chức dạy học như nhau cho mọi đối tượng HS là không phù hợp với yêu cầu phát triển của từng cá nhân.
Trong dạy học cần phải xuất phát từ tình hình thực tế HS, dựa vào đặc điểm phát triển tâm lý, dựa vào vốn hiểu biết của các em, dựa vào mặt mạnh, mặt yếu của các em mà có cách dạy cho phù hợp. Từ đó DHPH phải tính đến trình độ phát triển khác nhau, đến đặc điểm tâm lý khác nhau của mỗi HS, làm cho mọi HS có thể phát triển phù hợp với năng lực và nhu cầu của mình. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vây, DHPH là cách thức dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của HS về năng lực, nhu cầu nhận thức, các điều kiện nhận thức nhằm tạo ra những kết quả học tập và sự phát triển tốt nhất cho từng HS, đảm bảo công bằng trong giáo dục, tức là đảm bảo quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho HS. Tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa Có nhiều quan điểm về DHPH ở Việt Nam hiện nay.
Tuy nhiên tư tưởng chủ đạo về DHPH tương đối thống nhất. Trong Giáo trình PPDH môn Toán của tác giả Nguyễn Bá Kim [12, tr. 255-256], tư tưởng chủ đạo DHPH đã được đề cập rất rõ ràng, gồm những điểm chính sau: a) Lấy trình độ phát triển chung của HS trong lớp làm nền tảng. GV Toán phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của lớp làm nền tảng.
Nội dung và PPDH trước hết phải thiết thực với trình độ và điều kiện chung đó. Chúng ta phải tinh giảm nội dung, lược bỏ những nội dung chưa sát thực, chưa phù hợp với yêu cầu thật cơ bản. b) Sử dụng những biện pháp phân hóa đưa diện HS yếu kém lên trình độ chung. Giáo viên cần cố gắng đưa những HS yếu kém đạt được những tiền đề cần thiết để có thể hòa nhập vào học tập đồng loạt theo trình độ chung.
c) Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hoá giúp HS khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản. DHPH có thể được thực hiện theo hai hướng: - Phân hóa nội tại, tức là dùng các biện pháp phân hóa thích hợp trong một lớp học thống nhất với cùng một kế hoạch học tập cùng một chương trình và SGK. - Phân hóa về tổ chức (còn gọi là phân hóa ngoài) tức là hình thành những nhóm ngoại khóa, lớp chuyên, dạy theo giáo trình tự chọn riêng. Dạy học phân hóa nội tại 1.
Quan điểm chung của dạy học phân hoá nội tại 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo [12, tr. 256-257], Việc DHPH nội tại xuất phát từ những quan điểm sau: - Yêu cầu xã hội đối với HS vừa có sự giống nhau về những đặc điểm cơ bản của người lao động trong một xã hội, vừa có sự khác nhau về trình độ nhận thức, về khuynh hướng nghề nghiệp, tài năng. - HS trong một lớp học vừa có sự giống nhau, vừa có sự khác nhau về trình độ phát triển nhân cách, trong đó sự giống nhau là cơ bản. Chính vì sự giống nhau mà ta có thể dạy học trong một lớp thống nhất.
Sự khác nhau trong phát triển nhân cách của mỗi HS đòi hỏi GV phải có biện pháp phân hóa nội tại trong quá trình dạy học. - GV có vai trò rất quan trọng, sự hiểu biết của GV về đặc điểm tâm lý, trình độ nhận thức của từng HS là một điều kiện thiết yếu đảm bảo hiệu quả DHPH. - DHPH cần được xây dựng thành một kế hoạch lâu dài, có hệ thống, có mục đích. Các biện pháp dạy học phân hoá nội tại a) Đối xử cá biệt ngay trong những pha dạy học đồng loạt Theo tư tưởng chủ đạo [12, tr.
255-256], trong dạy học cần lấy trình độ phát triển chung của HS trong lớp học làm nền tảng, do đó những pha cơ bản là những pha dạy học đồng loạt. Ngay trong những pha này, thông qua quan sát, vấn đáp và kiểm tra, GV cần có biện pháp phát hiện phân loại được nhóm đối tượng HS về khả năng lĩnh hội kiến thức và trình độ phát triển. Từ đó giao nhiệm vụ phù hợp với khả năng của từng em, tiến hành những biện pháp phân hóa nhẹ, chẳng hạn như: - Lôi cuốn đông đảo HS có trình độ khác nhau vào quá trình dạy học bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp với từng loại đối tượng, khuyến khích các HS yếu kém khi họ tỏ ý muốn trả lời câu hỏi, tận dụng những tri thức và kỹ năng riêng biệt của từng HS. - Phân hóa việc giúp đỡ, kiểm tra và đánh giá HS: Đối tượng HS yếu kém cần có sự quan tâm giúp đỡ nhiều hơn của GV, các câu hỏi vấn đáp cần 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có gợi mở, chẻ nhỏ, còn đối tượng học khá giỏi cũng được quan tâm song có hạn chế nhằm phát huy tối đa tính tự giác, độc lập của họ.
Trong việc kiểm tra, đánh giá cũng cần có sự phân hóa: yêu cầu cao hơn với HS khá giỏi, hạ thấp yêu cầu đối với HS yếu kém. b) Tổ chức những pha phân hóa ngay trên lớp: Trong lớp học luôn phân ra ba nhóm đối tượng khác nhau: nhóm HS yếu kém, nhóm có học lực trung bình và nhóm HS khá giỏi. Trong quá trình dạy học, vào những thời điểm thích hợp có thể thực hiện những pha phân hóa tạm thời, tổ chức cho HS hoạt động một cách phân hóa. Biện pháp này được sử dụng khi trình độ HS có sự sai khác lớn, có nguy cơ yêu cầu quá cao hoặc quá thấp nếu cứ dạy học đồng loạt.
Trong những pha này, GV giao cho HS những nhiệm vụ phân hóa, thường thể hiện bởi bài tập phân hóa, từ đó điều khiển HS giải những bài tập này theo từng nhóm và tạo điều kiện giao lưu gây tác động qua lại cho HS. Điều này được thể hiện bởi sơ đồ sau: Thiết kế bài tập Tác động qua lại giữa phân hóa các HS Hoạt động của - Phân bậc - Thảo luận trong lớp HS - Số lượng phân - Học theo cặp hóa - Học theo nhóm Điều khiển phân hóa của GV - Phân hóa mức độ độc lập hoạt động của HS - Quan tâm cá biệt c) Phân hóa bài tập về nhà: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cũng như ở trên lớp, những bài tập về nhà cũng có nhiều khả năng phân hóa. Khi ra bài tập phân hóa cho HS, GV cần chú ý: - Phân hóa về số lượng bài tập cùng loại: Tùy theo đặc điểm từng loại đối tượng mà GV giao số lượng bài tập thích hợp. Chẳng hạn HS yếu kém về kĩ năng thực hành tính Toán cần giao nhiều bài tập thực hiện tính Toán hơn.
- Phân hóa về nội dung bài tập: Bài tập mang tính vừa sức, tránh đòi hỏi quá cao hoặc quá thấp cho HS. Đối với HS khá giỏi cần ra thêm những bài tập nâng cao, đòi hỏi tư duy nhiều, tư duy sáng tạo. Đối với HS yếu kém có thể hạ thấp bài tập chứa yếu tố dẫn dắt, chủ yếu bài tập mang tính rèn luyện kỹ năng. - Ra riêng những bài tập nhằm đảm bảo trình độ phân hóa cho những HS yếu kém để chuẩn bị cho bài học sau.
Vai trò của dạy học phân hóa 1. Vai trò và nhiệm vụ môn Toán trong trường phổ thông a) Vai trò của Toán học ở trường phổ thông Ở trường phổ thông, môn Toán có vị trí rất quan trọng. Nó đóng góp một phần quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu của giáo dục phổ thông góp phần tạo ra những con người làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức kỷ luật, có sức khỏe và là những người thừa kế xây dựng quốc gia phát triển, hùng cường. b) Mục đích việc dạy Toán trong trường phổ thông Làm cho HS nắm được một cách chính xác,vững chắc có hệ thống những kiến thức và kỹ năng Toán học phổ thông cơ bản hiện đại, sát với thực tiễn.
Có năng lực vận dụng những tri thức đó vào các tình huống khác nhau trong cuộc sống, trong lao động sản xuất và trong học tập khoa học. Phát triển những năng lực phẩm chất trí tuệ, giúp HS biến những phẩm chất thu nhận được thành phẩm chất của bản thân mình, thành công cụ để 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhận thức và hành động đúng đắn trong các lĩnh vực hoạt động học tập, trong cuộc sống thường ngày. Giáo dục cho HS về tư tưởng, đạo đức, lối sống, thẩm mỹ của người công dân, yêu nước trung thực và giản dị. Phát triển ở mỗi HS khả năng học tập, tiếp thu kiến thức Toán học, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng HS có năng khiếu về Toán.