Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chương 2: Một số biện pháp dạy học phân hóa chủ đề ““Các ứng dụng của đạo hàm” Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm 1. Quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của đất nước thời mở cửa, ngành giáo dục phát triển mạnh mẽ về số lượng và chất lượng. Thực tế ngày càng chứng minh rằng trong quá trình học, người học đòi hỏi kiến thức, thông tin rộng hơn và nhiều hơn.
Đồng thời cũng thấy rõ nhược điểm là người học lúng túng về việc tiếp nhận và lựa chọn nguồn thông tin đa dạng hiện nay. Vấn đề dạy học lấy học sinh làm trung tâm đã được đề cập đến khá nhiều trong các tài liệu dạy học ở trong nước và ngoài nước. Dạy học cũng như mọi quá trình tự nhiên, trải qua thời kì hình thành, tồn tại và phát triển lâu dài của mình. Ở nước ta, mầm mống tư tưởng dạy học lấy học sinh làm trung tâm đã có từ lâu.
Chúng ta có thể thấy được điều này qua các câu ngạn ngữ “Học thầy không tày học bạn”, “Học thầy học bạn, vô vạn phong lưu”, “Học một biết mười”, … Sau cách mạng tháng Tám 1945, ở nước ta đã có các phong trào học tập dân chủ, học tổ học nhóm, có chủ trương biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, phát huy tính độc lập sáng tạo của học sinh. Giáo sư Lê Khánh Bằng đã đề cập đến vấn đề “lấy học sinh làm trung” tâm trên hai phương diện vĩ mô và vi mô, ở đây người dạy phải tính đến nhu cầu, nguyện vọng của người học, đến những đặc điểm tâm sinh lí và các cấu trúc tư duy của từng người. Trên phương diện vĩ mô, trong quá trình dạy học lấy học sinh làm trung tâm, cần phải chú ý đến những yêu cầu của xã hội được phản ánh vào mong muốn của học sinh và đáp ứng được những yêu cầu đó. Học sinh là nhân vật trung tâm, giáo viên là nhân vật quyết định chất lượng.
Một cách khái quát, người dạy đại diện cho nhà trường, đại diện cho hệ thống giáo dục. Mối quan hệ giữa nhà trường với người học thực chất là quan hệ của nhà trường và yêu cầu của xã hội. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm về mặt vĩ mô phải thỏa mãn được hai yêu cầu cơ bản là: -Thứ nhất là sản phẩm hệ thống giáo dục quốc dân và nhà truờng đào tạo ra đáp ứng đầy đủ và kịp thời các yêu cầu của nền kinh tế xã hội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -Thứ hai là chú ý đầy đủ lợi ích của học sinh, tức là quan tâm đến các đặc điểm tâm sinh lí và các điều kiện kinh tế xã hội của học sinh, tạo cho học sinh có niềm vui và hạnh phúc trong học tập.
Hai yêu cầu này đôi khi mâu thuẫn với nhau. Vì vậy, khi mâu thuẫn này nảy sinh, cần có các cách giải quyết phù hợp. Trên phương diện vi mô (trong quá trình dạy học), việc lấy học sinh làm trung tâm gồm 4 điểm cơ bản sau: - Việc dạy học phải xuất phát từ đầu vào (người học), tức là từ nhu cầu, động cơ, đặc điểm và điều kiện của người học. Ở đây, cần thấy học sinh là học sinh như nó đang tồn tại, với những ưu điểm và nhược điểm, những điều chưa biết và đã biết.
Phải tiến hành việc học tập trên cơ sở hiểu biết năng lực đã có của học sinh. - Cần đòi hỏi học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập, không tiếp thu một cách thụ động. Học sinh cần tích cực suy nghĩ, tích cực hoạt động. - Thực hiện phân hóa, chú ý đến tư duy của từng học sinh, không gò bó theo cách suy nghĩ đã định trước của giáo viên.
- Động viên, khuyến khích và tạo điều kiện để học sinh tự kiểm tra, tự đánh giá quá trình học tập của mình tiến tới tự đào tạo và giải quyết các vấn đề lí luận và thực tiễn một cách độc lập, sáng tạo. Trong quá trình học tập lấy học sinh làm trung tâm, người dạy đóng vai trò rất quan trọng. Muốn thực hiện dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người thầy vừa phải chú ý đến người học, vừa phải chú ý đến điều phải học. Giáo viên là người hướng dẫn, vì vậy phải không ngừng vươn lên học tập suốt đời để làm gương tốt cho học sinh.
Người thầy phải là người có khả năng tổ chức, điều khiển mọi hoạt động của học sinh, giúp học sinh học tập tốt.Singh đã viết: “Trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên không chỉ là người truyền thụ những kiến thức riêng rẽ. Giáo viên giúp cho học sinh thường xuyên tiếp xúc với những lĩnh vực học tập ngày càng rộng lớn hơn. Giáo viên đồng thời là người hướng dẫn, người cố vấn, người mẫu mực cho học sinh. Giáo viên không phải là chuyên gia ngành hẹp, mà là một cán bộ tri thức, là người học hỏi suốt đời.
Trong việc thực hiện quá trình dạy học, người dạy và người học cùng nhau tìm tòi khám phá.Raxếch thì với sự tham gia tích cực của người học vào quá trình học tập tự lực, với sự đề cao trí sáng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tạo ở người học thì sẽ khó duy trì mối quan hệ đơn phương và độc đoán giữa thầy và trò. Quyền lực của giáo viên không còn dựa trên sự thụ động và dốt nát của học sinh, mà là dựa trên năng lực của giáo viên góp phần vào sự phát triển của học sinh thông qua sự tham gia tích cực của các em … Một giáo viên sáng tạo là người biết giúp đỡ học sinh tiến bộ nhanh chóng trên con đường tự học. Giáo viên phải là người hướng dẫn, người cố vấn hơn là chỉ đóng vai trò công cụ truyền đạt tri thức.” Trong quá trình phát triển, kiểu dạy học lấy học sinh làm trung tâm ngày càng được chú ý so với kiểu dạy học lấy giáo viên làm trung tâm. Lê Khánh Bằng đã đưa ra so sánh sau: Giáo viên làm trung tâm Học sinh làm trung tâm Nội dung Các kiến thức sẵn có Các khái niệm vấn đề Ghi nhớ HS tìm tòi Tập trung vào bài giảng Khám phá và giải quyết vấn đề Phương pháp HS thụ động HS chủ động tham gia bài học Giáo viên chiếm ưu thế, là người Giáo viên là người hướng dẫn, có quyền lực thúc đẩy, động viên.
Không khí trong lớp học hình Học sinh tự chủ, thân mật, thức, máy móc. không hình thức Sắp xếp chỗ ngồi cố định, giáo Chỗ ngồi linh hoạt Môi trường viên ở vị trí trung tâm. Sử dụng phương tiện dạy học một Sử dụng thường xuyên các kỹ cách tối thiểu thuật dạy học Tri thức sẵn có Tri thức tự tìm Trình độ phát triển nhận thức Phát triển cao hơn về nhận thấp, có hệ thống. Chủ yếu là ghi thức, tình cảm và hành vi Kết quả nhớ Phụ thuộc vào tài liệu Tự tin Chấp nhận các giá trị truyền thống Biết tự xác định các giá trị 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” được hiểu đúng và đầy đủ trong trường hợp không chỉ có người dạy mà cả người học thấy rõ được quá trình dạy và học luôn gắn liền với đời sống xã hội.
Ngày nay, để thích ứng với cơ chế thị trường, thanh niên học sinh đã có những chuyển biến về mục đích, động cơ học tập. Thay cho mục đích cứng nhắc trước kia, học để trở thành cán bộ nhà nước, có việc làm ổn định suốt đời là học để chuẩn bị cho cuộc sống, cho có việc làm ngày càng tốt hơn. Thay cho tâm lí ỷ lại là sự tháo vát, tự xoay xở. Cùng với những điều chỉnh trong xã hội về sử dụng lao động, tiền lương, đãi ngộ, khắc phục tiêu cực … thanh niên ngày nay đã ý thức được rằng học giỏi trong nhà trường đồng nghĩa với thành đạt trong cuộc đời, phấn đấu trong học tập là con đường tốt nhất để mỗi thanh niên đạt tới vị trí kinh tế, xã hội phù hợp với năng lực của họ.
Điều này đòi hỏi nhà trường phải thay đổi nhiều về nội dung, phương pháp đào tạo để có những sản phẩm ngày càng tốt hơn cung cấp cho thị trường lao động. Việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm ngày càng có thuận lợi để phát triển nhanh chóng. Các biện pháp dạy học lấy HS làm trung tâm Các biện pháp cơ bản có thể là: - Mềm hóa quá trình đào tạo. Đây là biện pháp chung và cơ bản để phát huy cao tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh.
Phương thức và quy trình đào tạo cũng không nhất thiết phải giống nhau. Mục đích của việc tổ chức quá trình đào tạo mềm dẻo là nhằm kích thích tinh thần tích cực, chủ động của học sinh thông qua việc học sinh tự xây dựng mục tiêu và kế hoạch học tập. - Thực hiện cá biệt hóa, phân hóa và sàng lọc qua các giai đoạn và các năm học; - Tăng cường và nâng cao hiệu suất quá trình tự học của học sinh; - Tăng cường giúp đỡ riêng bằng cách cho học sinh đăng kí lần lượt gặp gỡ, trao đổi những vấn đề về học tập; - Tăng cường các loại bài tập sáng tạo, bài tập tình huống để học sinh suy nghĩ tìm ra các phương án giải quyết tối ưu; - Kiểm tra, thi cử khách quan, khuyến khích học sinh có những ý kiến sáng tạo, tránh gò ép theo quan điểm duy nhất của giáo viên. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Một số nhận định Đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình dạy học, xem cá nhân người học – với những phẩm chất và năng lực riêng của mỗi người – vừa là chủ thể, vừa là mục đích của quá trình đó, phấn đấu tiến tới cá thể hóa quá trình học tập với sự trợ giúp của các phương tiện, thiết bị hiện đại để cho tiềm năng của mỗi học sinh được phát triển tối ưu, góp phần có hiệu quả vào xây dựng cuộc sống có chất lượng cho cá nhân, gia đình và xã hội. Đó chính là cốt lõi tinh thần nhân văn trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Đây là một công việc khó khăn và lâu dài, đòi hỏi sự hoạt động mạnh mẽ, có sự phối hợp đồng bộ của tất cả các cấp, ban, ngành và đội ngũ giáo viên.