CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa trong môn toán Khái niệm “phân hóa, dạy học phân hóa, phân hóa trong và phân hóa ngoài” được sử dụng nhiều trong môn toán cũng như trong đời sống. Vậy phân hóa và dạy học phân hóa là gì? Theo giáo trình giáo dục, phân hóa là một dạng hoạt động mà ở đó cần phải phân loại và chia tách các đối tượng, từ đó tổ chức vận dụng nội dung, phương pháp và hình thức sao cho phù hợp với đối tượng ấy nhằm đạt hiệu quả cao. Dạy học phân hóa là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học trong đó giáo viên tổ chức dạy học tùy theo đối tượng, nhằm đảm bảo yêu cầu giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, nhịp độ và khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của những người học trên cơ sở đó phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi học sinh….
Lấy trình độ nhận thức chung của học sinh trong lớp làm nên tảng Người giáo viên dạy toán phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của lớp làm nền tảng. Nội dung và phương pháp dạy học trước hết phải thiết thực, phù hợp với yêu cầu cơ bản. Sử dụng những biện pháp phân hóa đảm bảo cho mọi đối tượng đạt chuẩn của chương trình Người giáo viên cần cố gắng đưa những học sinh có lực học yếu, kém đạt được những tiên đề cần thiết để có thể hòa nhập vào quá trình học tập. Nhằm đáp ứng trình độ chung, đảm bảo nội dung chương trình, cũng như thực hiện được mục đích, yêu cầu của quá trình dạy học.
Nếu làm được thì dạy học phát huy hiệu quả và như một phép mầu bởi những học sinh yếu kém mới cần đến thầy, cần đến môi trường giáo dục. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Có những nội dung và phương pháp dạy học phân hóa giúp học sinh khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao, mở rộng, có tính ứng dụng cao trên cơ sở kiến thức cơ bản Theo nhà giáo nhân dân Tôn Thân dạy học phân hóa có thể được thực hiện theo hai hướng: - Phân hóa trong (phân hóa vi mô) là với mỗi chương trình học, cách dạy học chú ý tới các đối tượng riêng biệt, cá nhân hóa người học trên lớp, phù hợp với từng đối tượng để tăng hiệu quả dạy học, kết quả phân hóa chủ yếu phụ thuộc vào người dạy. - Phân hóa ngoài (phân hóa vĩ mô) là cách dạy theo các chương trình khác nhau cho các nhóm người học khác nhau nhằm đáp ứng được nhu cầu, sở thích và năng lực của từng nhóm người.
Kết quả phân hóa ngoài phụ thuộc chủ yếu vào việc thiết kế nội dung chương trình các môn học. Các mức độ phân hóa của kỹ năng giải toán Kỹ năng giải bài tập toán có thể chia thành ba mức độ phân hóa: Biết làm: Vận dụng được lý thuyết để giải những bài tập cơ bản, hình thành các thao tác cơ bản cụ thể như viết các đại lượng theo ngôn ngữ toán học, viết chính xác công thức, kí hiệu,…, giải được những bài tập tương tự như bài mẫu. Thành thạo: Học sinh có thể giải nhanh, ngắn gọn, chính xác các bài toán theo cách giải đã biết. Mềm dẻo, linh hoạt, sáng tạo: Tìm ra được những cách giải ngắn gọn, cách giải quyết vấn đề độc đáo.
Dạy học phân hóa vi mô trong môn toán 1. Quan điểm chung phân hóa nội tại Học sinh trong một lớp học vừa có sự giống nhau, vừa có sự khác nhau về trình độ phát triển nhân cách, nhận thức và đặc biệt là khả năng tư duy sáng tạo, trong đó sự giống nhau, sự đồng đều giữa các học sinh là một yêu cầu cơ bản, xuyên suốt quá trình giáo dục. Chính sự giống nhau như vậy mà 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ta có thể dạy học trong một lớp phải có tính thống nhất, tình đồng đều giữa các đối tượng học sinh. Mỗi học sinh là một nhân cách nên sự phát triển trí tuệ cũng khác nhau, đòi hỏi người giáo viên phải có phương pháp, biện pháp phù hợp nhằm phân hóa nội tại trong quá trình dạy học.
Người thầy rất quan trọng, người thầy phải luôn giữ vai trò chủ đạo để tổ chức quá trình dạy học, sự hiểu biết về tâm sinh lý về đặc điểm nhận thức đối tượng học sinh như là một điều kiện thiết yếu đảm bảo hiệu quả dạy học phân hóa. Dạy học phân hóa cần được xây dựng thành một kế hoạch lâu dài, có hệ thống cao, với mục đích cụ thể. Những biện pháp dạy học phân hóa nội tại i) Đối xử cá biệt ngay trong những tình huống dạy học đồng loạt. Trong tư tưởng chỉ đạo, trong dạy học cần lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp học làm nền tảng, do đó những tình huống cơ bản là tình huống dạy đồng loạt.
Trong lớp học có nhóm học sinh khá giỏi, có nhóm học sinh yếu kém nên khi thiết kế bài giảng, người giáo viên cần dàn dựng về nội dung, phương pháp, phương tiện, đặc biệt nhiệm vụ cho từng đối tượng học sinh. Cụ thể, đối với nhóm học sinh khá giỏi, giáo viên giao cho các em những nhiệm vụ có tính tìm tòi, phát hiện. Còn đối với học sinh yếu kém thì cần có sự giúp đỡ chỉ bảo hướng dẫn rất cụ thể, đặt câu hỏi mang tính trực quan hoặc mang tính kỹ thuật có tác dụng rèn một kỹ năng nào nó. Để làm tốt nhiệm vụ này người giáo viên cần có biện pháp phát hiện phân loại được nhóm đối tượng học sinh về khả năng lĩnh hội kiến thức và trình độ phát triển trí tuệ bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp với khả năng tương thích của từng em.
Nêu câu hỏi khó hơn cho các em có nhận thức khá giỏi, ngượi lại khuyến khích các em yếu kém bởi những câu hỏi ít đòi hỏi tư duy hơn, kèm theo những câu hỏi khơi gợi, gợi ý, câu hỏi chẻ nhỏ có tính chất nhẹ nhàng về kiến thức. Việc kiểm tra, đánh giá cũng cần có sự phân hóa, học sinh khá giỏi đòi hỏi yêu cầu cao hơn học sinh trung bình yếu kém, trong một đề kiểm tra phải chia thành các câu hỏi theo mức độ nhận thức và tư duy thông hiểu, nhận biết, vận dụng, vận dụng nâng cao, vận dụng sáng tạo. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii) Tổ chức những tình huống phân hóa ngay trên lớp. Trong lớp học luôn phân ra thành ba nhóm đối tượng học sinh khác nhau.
Vì vậy trong quá trình dạy học, người giáo viên cần lựa chọn thời điểm thích hợp có thể thực hiện những phân hóa tức thời, tạm thời tổ chức điều khiển cho học sinh hoạt động phân hóa. Biện pháp này được dùng trong tình huống sử dụng khi trình độ nhận thức giữa các học sinh có sự sai khác khác lớn, có thế có yêu cầu quá cao hoặc quá đơn giản nếu cứ dạy đồng loạt. Trong những tình huống như vậy, người giáo viên cần giao cho học sinh những nhiệm vụ phân hóa thường qua câu hỏi vấn đáp, nêu vấn đề, giải quyết vấn đề từ câu hỏi đơn giản đến phức tạp và hệ thống các bài tập có sự phân hóa rất sâu sắc. Từ đó điều khiển học sinh giải các bài tập theo từng nhóm và tạo điều kiện giao lưu phát huy trí tuệ cá nhân trong trí tuệ nhóm nhằm có sự tương tác qua lại giữa người học.
Thầy cô giáo có thể phân hóa về yêu cầu bằng cách sử dụng mạch bài tập có tính phân bậc cao thấp, mức độ trung bình giao cho học sinh khá giỏi, yếu kém, học sinh trung bình. Hoặc trong nội tại một bài tập ta có thể tiến hành dạy học phân hóa nếu bài tập đó đảm bảo yêu cầu hoạt động cho cả ba đối tượng học sinh đó là bồi dưỡng lấp lỗ hổng cho học sinh yếu kém đồng thời trang bị cho học sinh trung bình nhưng cũng nâng cao kiến thức khá giỏi. Phân hóa về mặt số lượng bài tập rèn kỹ năng giải giúp học sinh rèn một kỹ năng nào đó là cần thiết đối với học sinh yếu kém, cũng cần với học sinh trung bình. Những học sinh đã hoàn thành tốt sẽ nhận thêm những bài tập khác để đào sâu và nâng cao kiến thức.
Điều kiện phân hóa của giáo viên được biểu hiện qua thầy cô có thể định ra yêu cầu khác nhau về mức độ yêu cầu, mức độ hoạt động độc lập của học sinh và hướng dẫn nhiều hơn cho đối tượng này, ít hơn hoặc không gợi ý cho học sinh khác, tùy theo khả năng và trình độ nhận thức của từng học sinh. Điều này được thể hiện bởi sơ đồ sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động của HS Điều kiện phân Ra bài tập phân hóa của GV. Tác động qua hóa Mức độ hoạt lại các HS: Phân bậc. động độc lập thảo luận cặp, Số lượng phân của HS, nhóm bậc quan tâm cá biệt Giáo viên có thể sử dụng các phương pháp dạy học, phát huy và áp dụng dạy học theo nhóm đối đối tượng học sinh để việc dạy phân hóa đạt hiệu quả.
Tác động qua lại giữa các học sinh trong quá trình học tập là rất cần thiết để dạy học phân hóa phát huy tác dụng đặc biệt với các bài tập cần đến sự phát huy tính tương tác giữa người học bằng các hình thức học tập khuyến khích, giao lưu, học tập theo cặp, học theo nhóm… Chính nhờ sự dạy hoặc phân hóa mà giáo viên có thể thấy rõ được sự tiến bộ của từng học sinh để tự điều chỉnh cách dạy của mình cho phù hợp. Đồng thời giáo viên cần quan tâm cá biệt, động viên học sinh có nhận thức chậm hơn, có phần thiếu tự tin, lưu tâm các đối tượng học sinh kỹ năng còn nhầm lẫn, tính toán còn sai sót để kịp thời uốn nắn những học sinh có có khả năng nhận thức nhanh nhưng kỹ năng tính toán không hiệu quả do vội vàng, chủ quan, lơ là, thiếu chín chắn lôi kéo các học sinh nhận thức chậm theo kịp bài học. Trong dạy học phân hóa, chúng ta không những dạy học đồng loạt với các pha phân hóa, các tình huống phân hóa ngay trên lớp mà còn ở các bài tập về nhà người giáo viên cần đầu tư đưa ra các hệ thống bài tập có tính phân hóa cao. Khi ra các bài tập phân hóa thì giáo viên cần dựa trên các đặc điểm như phân hóa về số lượng bài tập cùng loại; phân hóa về nội dung.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.