chương 1, luận văn tập trung trình bày một các nội dung chính: một số khái niệm liên quan đến KTĐG trong dạy học nói chung và Rubric, Checklist nói riêng; KTĐG trong dạy học LV và tình hình KTĐG trong dạy học LV ở trường phổ thông hiện nay. Kiểm tra đánh giá trong hoạt động dạy học 1. Khái niệm KTĐG là một thuật ngữ chỉ hai hoạt động đó là kiểm tra và đánh giá. KTĐG trong dạy học ở trường phổ thông là hoạt động tất yếu trong quá trình dạy học nhằm xác định kết quả học tập của HS trên cơ sở đối chiếu với chuẩn KTKN, được qui định tại chương trình giáo dục phổ thông [2].
Kiểm tra là thu thập thông tin dùng làm căn cứ để đánh giá. Việc thu thập thông tin càng chính xác thì việc đánh giá càng công bằng, khách quan. Ngược lại việc đánh giá có công bằng, khách quan thì mới có sức thuyết phục, mới phát huy được hiệu quả, giúp người dạy, người học và người quản lí có căn cứ đề ra giải pháp nhằm điều chỉnh PPDH, phương pháp học tập, phương pháp quản lí từ đó nâng cao chất lượng dạy học, phát triển năng lực cho HS [3]. Kiểm tra là phương tiện và hình thức của đánh giá.
Kiểm tra là quá trình hẹp hơn đánh giá hay nói cách khác, kiểm tra là một khâu của quá trình đánh giá. Kiểm tra cung cấp thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá. Tóm lại, KTĐG là hai công đoạn của một quá trình có mối quan hệ mật thiết với nhau. Chính vì lẽ đó, KTĐG thường đi liền với nhau.
Tuy vậy, trong thực tiễn giáo dục, đánh giá được xem là khái niệm rộng hơn bao hàm cả việc kiểm tra. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng hai cách gọi tên cho hoạt động KTĐG đó là: KTĐG và đánh giá. Là một khâu quan trọng trong quá trình dạy học, KTĐG chịu sự tác động trực tiếp của các yếu tố khác trong quá trình dạy học, lại vừa có tác động trở lại để điều chỉnh các yếu tố như nội dung, PPDH,…Chúng ta có thể dễ dàng thấy mối quan hệ trên thông qua sơ đồ dưới đây [8]: 15 Hình 1. Mối quan hệ của kiểm tra đánh giá với các thành tố khác trong quá trình dạy học 1.2 Mục đích của kiểm tra đánh giá trong hoạt động dạy học Theo Bộ GDĐT [3] thì KTĐG có 3 mục đích: a.
Về chuyên môn, KTĐG là khâu hoạt động tất yếu nhằm xác định kết quả thực hiện mục tiêu dạy học. Từ kết quả KTĐG, GV có thể xem xét để đưa ra các quyết định tiếp theo cho việc dạy học. Về mặt hành chính, KTĐG nhằm xác định kết quả hoàn thành một cấp học, một trình độ đào tạo, từ đó xác nhận trình độ bằng việc cấp phát văn bằng, chứng chỉ và nhằm tuyển sinh, đào tạo. Về mặt quan hệ cộng đồng, kết quả KTĐG là cơ sở để thông báo công khai chất lượng đào tạo, xác lập uy tín xã hội của nhà trường.
Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, một số nhà khoa học đã mở rộng hơn mục đích của KTĐG. Theo Nguyễn Thúy Hồng [8], mục đích của KTĐG trong dạy học là: Thu thập kịp thời, chính xác những thông tin về mức độ đã đạt được của HS theo mục tiêu (chuẩn môn học); xác định khách quan, chính xác trình độ, năng lực học tập của HS vào những thời điểm nhất định, có tính chiến lược theo những mục tiêu giáo dục đề ra; tìm đúng nguyên nhân và cách khắc phục những khó khăn cản trở chất lượng học tập môn học của HS; nhằm đưa ra những quyết định cho các giai đoạn và hoạt động dạy học môn học tiếp theo; nhận định, thông báo về thành tích học tập của HS cho mọi người như HS, cha mẹ HS, GV chủ nhiệm, các nhà quản lí giáo dục,…Nguyễn Công Khanh (2013), đã nhấn mạnh mục đích của việc KTĐG trong giáo dục trên trang web vietnamtimes.vn như sau: 16 Đánh giá trước hết phải vì sự tiến bộ của học sinh, giúp học sinh nhận ra mình đang ở đâu trên con đường đạt đến mục tiêu bài học/chuẩn kiến thức, kỹ năng… Đánh giá không làm học sinh lo sợ, bị thương tổn, mất tự tin. Đánh giá phải diễn ra trong suốt quá trình dạy học, giúp các em liên tục được phản hồi để biết mình mắc lỗi, thiếu hoặc yếu ở điểm nào để cả giáo viên và học sinh cùng điều chỉnh hoạt động dạy và học. Đánh giá phải tạo ra sự phát triển, phải nâng cao năng lực của người học, tức là giúp các em hình thành khả năng tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau… để phát triển năng lực tự học.
Như vậy, KTĐG là khâu không thể thiếu trong hoạt động dạy học. Nó chứa đựng nhiều mục đích: thu thập, xác định, xem xét, đưa ra quyết định, thông báo. Hơn thế nữa, KTĐG nhằm hướng đến người học, phát triển năng lực cho người học, giúp họ hiểu biết về các tiêu chí đánh giá, từ đó có thể tự học, tự đánh giá, biết quyết định các chiến lược học tập để đạt kết quả cao. Yêu cầu của kiểm tra đánh giá trong dạy học Để thật sự có những dữ liệu bổ ích cho việc điều chỉnh quá trình dạy học, KTĐG cần phải đảm bảo một số yêu cầu mang tính chất nguyên tắc sau [2], [3], [8], [10]: Đảm bảo tính qui chuẩn.
Đánh giá phải xuất phát từ mục tiêu dạy học (Chuẩn chương trình môn học, lớp học, bài học). Việc tuân thủ theo những chuẩn mực nhất định là điều bắt buộc có tính chất pháp lí giúp KTĐG đạt được mục tiêu phát triển hoạt động dạy - học, đảm bảo lợi ích cho người học. Các chuẩn đánh giá này được ghi rõ trong văn các bản pháp qui của ngành giáo dục và được công bố công khai đối với người được đánh giá. Phải mang tính công bằng, khách quan, toàn diện, có hệ thống và công khai.
Mọi HS phải được đánh giá trên những tiêu chí khách quan nhất định, đồng thời phải sát với năng lực thực tế của các em, tuyệt đối không chấp nhận kiểu đánh giá phụ thuộc vào ý chí của người đánh giá (dù là GV hay HS). Chỉ có đánh giá khách quan mới có thể kích thích, tạo động lực người được đánh giá và cung cấp những kết quả đáng tin cậy làm cơ sở cho các quyết định khác trong dạy học. KTĐG phải mang tính toàn diện có nghĩa là phải đo được, thu thập được những yêu cầu cả về KTKN lẫn thái độ, động cơ học tập của người học, nhằm góp phần phát triển nhân cách toàn diện người học. Đánh giá cũng cần được tiến hành và lưu giữ một cách hệ thống nhằm có thể đưa ra những phán xét, nhận định một cách lôgic về sự phát triển của người học.
Tiêu chí cũng như kết quả KTĐG cần được thông báo công khai đến người học. 17 Phải mang tính xác nhận và phát triển. KTĐG phải chỉ ra những kết quả đáng tin cậy, khẳng định năng lực của người học so với mục tiêu, tìm ra nguyên nhân tích cực và tiêu cực ảnh hưởng đến kết quả KTĐG. Đánh giá không chỉ giúp người được đánh giá nhận ra hiện trạng cái mình đạt mà còn giúp họ có niềm tin, động lực, phấn đấu khắc phục những điểm chưa phù hợp để đạt tới trình độ cao hơn.
Người GV cần phải có niềm tin HS nào rồi cũng sẽ phát triển, cần khích lệ động viên HS trước trong và sau KTĐG với quan điểm vì sự phát triển người học và nâng cao chất lượng dạy học. Công cụ đánh giá phải đảm bảo mức độ chính xác, độ tin cậy, độ giá trị và thuận tiện khi sử dụng: phải đo được chính xác những mục tiêu mong đợi của từng KTKN thái độ mà người GV cần đánh giá, phải đo được những gì cần đo; GV cần phối hợp đa dạng các công cụ đánh giá nhằm tạo hứng thú với người được đánh giá, thích ứng với nhiệm vụ và môi trường đánh giá. Cần có sự tham gia của chủ thể HS bên cạnh GV trong việc đánh giá. Trong bối cảnh đổi mới phương pháp dạy học lấy HS làm trung tâm, hình thành năng lực cho người học thì việc hướng đến đánh giá vì HS càng được coi trọng.
HS có quyền được tham gia trong việc tự đánh giá, đánh giá ngang hàng bạn học.Chức năng của kiểm tra đánh giá trong dạy học Trong giáo dục, KTĐG có vai trò vô cùng quan trọng. Đánh giá thường xuyên đúng thời điểm, nhất quán và chính xác là chìa khóa để nâng cao chất lượng giáo dục. Đối với các nhà trường và cao hơn, với mỗi quốc gia, chính sách đánh giá hợp lí sẽ góp phần cải thiện chất lượng giáo dục [8]. KTĐG là một hoạt động chứa đựng những chức năng cơ bản như: chức năng xác định và xác nhận, chức năng điều chỉnh, chức năng định hướng, chức năng đốc thúc, kích thích, tạo động lực, chức năng sàng lọc lựa chọn, chức năng cải tiến, dự báo.
Qui trình để tiến hành một quyết định kiểm tra đánh giá trong dạy học Tùy theo mục đích, phạm vi, cấp độ đánh giá mà người đánh giá cần xây dựng một qui trình cụ thể chi tiết. Theo chúng tôi, đề xuất của Nguyễn Thúy Hồng [8] có thể dễ dàng thực hiện trong thực tế dạy học hiện nay: - Bước 1: Xác định xem, quyết định cần đưa ra là gì trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu giáo dục (chuẩn KTKN). 18 - Bước 2: Cụ thể hóa mục tiêu giáo dục thành những tiêu chí đánh giá cụ thể (xác định chuẩn đánh giá). Tiêu chí càng rõ ràng, cụ thể càng có thể đánh giá đúng được điều muốn đánh giá.
- Bước 3: Xây dựng các bộ công cụ để thu thập thông tin căn cứ theo các tiêu chí đã đưa ra. - Bước 4: Thu thập và xử lí các thông tin. - Bước 5: Đối chiếu các thông tin đã thu được với các tiêu chí đã xác định để đưa ra kết luận. - Bước 6: Phân tích các kết luận để hình thành quyết định cuối cùng.
Chuẩn và tiêu chí trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập 1. Chuẩn trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập Chuẩn là những yêu cầu tiêu chí (gọi chung là yêu cầu) tuân thủ những nguyên tắc nhất định, được dùng để làm thước đo đánh giá hoạt động, công việc, sản phẩm của lĩnh vực nào đó. Đạt được những yêu cầu của chuẩn là đạt được mục tiêu mong muốn của chủ thể quản lí hoạt động, công việc, sản phẩm đó [2]. Trong giáo dục, chuẩn còn được gọi là chuẩn KTKN, thái độ, chính là mục tiêu và nội dung giáo dục đã được cụ thể hóa trên các phương diện kiến KTKN thái độ.