Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Biện Pháp Tu Từ Từ Vựng Cho Học Sinh Lớp 6

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 theo quan điểm giao tiếp, nâng cao kỹ năng ngôn ngữ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Thị Lan
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Dạy Học Các Biện Pháp Tu Từ Từ Vựng Cho Học Sinh Lớp 6 Theo Quan Điểm Giao Tiếp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG CHO HỌC SINH LỚP 6 THEO QUAN ĐIỂM GIAO TIẾP
• 1.1. Quan điểm giao tiếp trong dạy học ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng
• 1.2. Các biện pháp tu từ từ vựng
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Nội dung dạy học biện pháp tu từ từ vựng trong chương trình, sách giáo khoa Ngữ Văn 6
• 1.5. Tình hình dạy biện pháp tu từ từ vựng của giáo viên
• 1.6. Tình hình học biện pháp tu từ từ vựng của học sinh
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG CHO HỌC SINH LỚP 6 THEO QUAN ĐIỂM GIAO TIẾP
• 2.1. Một số định hướng cho việc dạy học biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 theo quan điểm giao tiếp
• 2.2. Ưu điểm của việc vận dụng quan điểm giao tiếp trong việc dạy học biện pháp tu từ từ vựng
• 2.3. Sự thể hiện quan điểm giao tiếp trong dạy học các biện pháp tu từ từ vựng
• 2.4. Một số điểm cần lưu ý khi xây dựng tình huống giao tiếp trong dạy học
• 2.5. Thiết kế và triển khai các bài học về biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 bằng phương pháp giao tiếp
• 2.6. Sử dụng các kĩ thuật dạy học nhằm phát triển năng lực giao tiếp trong dạy học các biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6
• 2.7. Xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực giao tiếp trong dạy học biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Biện Pháp Tu Từ Từ Vựng

Dạy học biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 theo quan điểm giao tiếp là một phương pháp hiện đại, giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy ngôn ngữ. Việc áp dụng các biện pháp tu từ không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ vựng trong các tình huống giao tiếp thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay, khi mà việc phát triển năng lực giao tiếp trở thành một trong những mục tiêu hàng đầu.

1.1. Khái Niệm Về Biện Pháp Tu Từ

Biện pháp tu từ là những phương tiện ngôn ngữ được sử dụng để làm cho lời nói trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Chúng bao gồm các hình thức như so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, và nhiều hình thức khác. Việc hiểu rõ các biện pháp này giúp học sinh có thể áp dụng chúng một cách linh hoạt trong giao tiếp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Giao Tiếp Trong Dạy Học

Giao tiếp là một phần không thể thiếu trong quá trình dạy học. Việc dạy học theo quan điểm giao tiếp giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp, từ đó nâng cao khả năng ứng dụng ngôn ngữ trong thực tế. Điều này giúp học sinh tự tin hơn trong việc diễn đạt ý tưởng và cảm xúc của mình.

II. Thách Thức Trong Dạy Học Biện Pháp Tu Từ Từ Vựng

Mặc dù việc dạy học biện pháp tu từ từ vựng mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Học sinh lớp 6 thường gặp khó khăn trong việc nhận diện và sử dụng các biện pháp tu từ một cách chính xác. Điều này có thể do thiếu sự hướng dẫn cụ thể từ giáo viên hoặc do chương trình học chưa đủ sâu sắc.

2.1. Khó Khăn Trong Nhận Diện Biện Pháp Tu Từ

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nhận diện các biện pháp tu từ trong văn bản. Điều này có thể do thiếu kinh nghiệm hoặc chưa được tiếp cận với các ví dụ thực tế. Việc giáo viên không cung cấp đủ ví dụ minh họa cũng là một nguyên nhân chính.

2.2. Thiếu Tính Thực Tiễn Trong Dạy Học

Nhiều giáo viên vẫn còn áp dụng phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không thấy được sự liên kết giữa lý thuyết và thực tiễn. Điều này làm giảm động lực học tập và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế.

III. Phương Pháp Dạy Học Biện Pháp Tu Từ Từ Vựng Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả dạy học biện pháp tu từ từ vựng, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại, khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh. Việc sử dụng các tình huống giao tiếp thực tế sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và áp dụng kiến thức.

3.1. Sử Dụng Tình Huống Giao Tiếp

Giáo viên có thể tạo ra các tình huống giao tiếp thực tế để học sinh thực hành. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về biện pháp tu từ mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp của các em.

3.2. Áp Dụng Các Kỹ Thuật Dạy Học Tích Cực

Sử dụng các kỹ thuật như thảo luận nhóm, đóng vai, và trò chơi ngôn ngữ sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với việc học. Những hoạt động này khuyến khích sự sáng tạo và chủ động trong việc sử dụng ngôn ngữ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Biện Pháp Tu Từ Trong Dạy Học

Việc áp dụng biện pháp tu từ từ vựng trong dạy học không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng giao tiếp mà còn làm phong phú thêm vốn từ vựng của các em. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có khả năng sử dụng biện pháp tu từ tốt hơn sẽ có khả năng giao tiếp hiệu quả hơn trong cuộc sống hàng ngày.

4.1. Nâng Cao Kỹ Năng Giao Tiếp

Học sinh có thể áp dụng các biện pháp tu từ trong giao tiếp hàng ngày, từ đó nâng cao khả năng diễn đạt ý tưởng và cảm xúc của mình. Điều này giúp các em tự tin hơn trong các tình huống giao tiếp thực tế.

4.2. Tăng Cường Vốn Từ Vựng

Việc học và sử dụng các biện pháp tu từ giúp học sinh mở rộng vốn từ vựng, từ đó cải thiện khả năng viết và nói. Học sinh sẽ có khả năng diễn đạt phong phú và đa dạng hơn.

V. Kết Luận Về Dạy Học Biện Pháp Tu Từ Từ Vựng

Dạy học biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 theo quan điểm giao tiếp là một phương pháp hiệu quả, giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy ngôn ngữ. Việc áp dụng các biện pháp tu từ không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ vựng trong các tình huống giao tiếp thực tế.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Theo Quan Điểm Giao Tiếp

Trong tương lai, việc dạy học theo quan điểm giao tiếp sẽ ngày càng được chú trọng hơn. Các phương pháp dạy học hiện đại sẽ tiếp tục được phát triển để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần có các giải pháp cải tiến trong việc dạy học biện pháp tu từ từ vựng, bao gồm việc đào tạo giáo viên, cải tiến chương trình học và tăng cường các hoạt động thực hành cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới giáo dục phổ thông, việc chuyển đổi từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển năng lực người học là nhiệm vụ trọng tâm. Theo khảo sát thực tế tại 2 trường trung học cơ sở trên địa bàn Hà Nội năm 2019, có tới 60% học sinh lớp 6 gặp khó khăn trong việc tự đặt câu và vận dụng các biện pháp tu từ vào giao tiếp thực tế. Vấn đề cốt lõi nằm ở phương pháp dạy học truyền thống khi giáo viên chủ yếu tập trung vào việc nhận diện cấu trúc ngữ pháp tĩnh, khiến phân môn Tiếng Việt trở nên khô khan và xa rời đời sống ngôn ngữ hàng ngày.

Nghiên cứu tập trung giải quyết mục tiêu chuẩn hóa quy trình dạy học 4 biện pháp tu từ từ vựng cốt lõi gồm so sánh, nhân hóa, ẩn dụ và hoán dụ theo quan điểm giao tiếp. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên 50 học sinh và 10 giáo viên tại Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (quận Nam Từ Liêm) và Trường Trung học cơ sở Tạ Quang Bửu (quận Hai Bà Trưng) trong năm học 2018-2019. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề tài cung cấp hệ thống giải pháp sư phạm đột phá, giúp nâng cao năng lực biểu đạt ngôn ngữ, tăng tỷ lệ học sinh sử dụng thành thạo từ ngữ nghệ thuật lên trên 85% và tối ưu hóa hiệu quả tiếp nhận văn bản trong chương trình Ngữ văn cấp trung học cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết hoạt động giao tiếp ngôn ngữ và Tâm lý học lứa tuổi thiếu niên. Theo các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học hàng đầu, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người và chỉ khi hoạt động trong môi trường hành chức động thì ngôn ngữ mới phát huy đầy đủ giá trị biểu đạt. Về mặt tâm lý học lứa tuổi, học sinh lớp 6 (giai đoạn 11-12 tuổi) bắt đầu bước vào thời kỳ quá độ từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành, có nhu cầu khẳng định bản thân và giao lưu bạn bè rất cao nhưng vốn từ vựng còn hạn chế, dẫn đến việc diễn đạt thường lúng túng.

Khung khái niệm của đề tài tập trung vào 4 biện pháp tu từ từ vựng trọng tâm trong sách giáo khoa Ngữ văn 6:

• Phép so sánh: Đối chiếu 2 sự vật, hiện tượng có nét tương đồng theo mô hình 4 thành tố (vế A, phương diện so sánh, từ so sánh, vế B).
• Phép nhân hóa: Sử dụng 3 kiểu thức chính gồm dùng từ gọi người để gọi vật, dùng từ chỉ hoạt động của người cho vật, và xưng hô trò chuyện với vật như với người.
• Phép ẩn dụ: Cơ chế chuyển đổi tên gọi dựa trên nét tương đồng với 4 dạng thức là ẩn dụ hình thức, cách thức, phẩm chất và chuyển đổi cảm giác.
• Phép hoán dụ: Cơ chế chuyển đổi tên gọi dựa trên mối quan hệ logic gần gũi gồm 4 kiểu quan hệ tiêu biểu (bộ phận - toàn thể, vật chứa đựng - vật bị chứa đựng, dấu hiệu - sự vật, cụ thể - trừu tượng).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ 50 phiếu khảo sát học sinh lớp 6, 10 phiếu điều tra chuyên sâu dành cho giáo viên và 8 bộ giáo án giảng dạy thực tế tại 2 trường trung học cơ sở trên địa bàn Hà Nội. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 50 học sinh và 10 giáo viên được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có phân tầng, đảm bảo tính đại diện cho cả khối trường công lập và trường chất lượng cao trong khu vực đô thị.

Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra khảo sát thực tiễn và thực nghiệm sư phạm là nhằm đảm bảo tính khách quan và tính ứng dụng cao. Phương pháp định lượng giúp đo lường chính xác các tỷ lệ % về mức độ hiểu biết và kỹ năng thực hành ngôn ngữ, trong khi phương pháp phân tích định tính cho phép đánh giá sâu sắc những rào cản tâm lý của học sinh và hạn chế trong thiết kế bài học của giáo viên. Toàn bộ quy trình khảo sát và phân tích dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt trong suốt năm học 2018-2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng mang lại 4 phát hiện quan trọng về việc dạy và học phân môn Tiếng Việt lớp 6:

• Tinh thần giảng dạy và sự phụ thuộc giáo án: Có 80% giáo viên (8 trên 10 người) bày tỏ sự yêu thích đối với việc giảng dạy phân môn Tiếng Việt. Tuy nhiên, 100% trong số 8 giáo án được khảo sát vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào ngữ liệu sẵn có trong sách giáo khoa, chưa chủ động xây dựng ngữ cảnh giao tiếp thực tiễn.
• Nhận diện thuật ngữ và hiểu bản chất: Có 80% học sinh (40 trên 50 em) nhận biết được phép so sánh và nhân hóa nhờ nền tảng từ bậc tiểu học. Ngược lại, chỉ có 20% học sinh (10 trên 50 em) thực sự hiểu đúng khái niệm bản chất của biện pháp tu từ.
• Kỹ năng vận dụng vào thực tế: Khoảng 60% học sinh (30 trên 50 em) hoàn toàn không thể tự đặt câu hoàn chỉnh có sử dụng biện pháp tu từ khi được đặt vào một ngữ cảnh cụ thể, đồng thời thường xuyên nhầm lẫn giữa biện pháp ẩn dụ và hoán dụ.
• Tác động của phương pháp thực nghiệm: Dữ liệu khảo sát được tổng hợp chi tiết qua bảng phân loại năng lực người học, chỉ ra rằng mức độ học sinh đạt loại khá và giỏi trong kỹ năng viết câu cảm thụ tăng từ 25% lên mức hơn 70% sau khi được can thiệp bằng các bài học tình huống giao tiếp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự hạn chế của học sinh là do phương pháp dạy học truyền thống nặng về thuyết giảng lý thuyết trừu tượng, biến ngôn ngữ thành hệ thống tĩnh trên trang sách thay vì công cụ giao tiếp sống động. Bên cạnh đó, lứa tuổi 11-12 tuổi có sự thay đổi lớn về tâm sinh lý, các em dễ bồng bột, ngại ngùng nhưng lại khát khao được thể hiện quan điểm cá nhân bình đẳng với bạn bè.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu về ngữ dụng học và phương pháp dạy học tiếng Việt hiện đại, khẳng định rằng việc tách rời ngôn ngữ khỏi ngữ cảnh hành chức sẽ làm triệt tiêu tính sáng tạo của người học. Để tối ưu hóa việc phân tích, dữ liệu năng lực học sinh nên được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch điểm số trước và sau thực nghiệm, kết hợp với bảng đối chiếu các lỗi sai điển hình khi phân biệt ẩn dụ và hoán dụ. Điều này chứng minh rằng việc đưa học sinh vào các tình huống giao tiếp cụ thể (như đóng vai, giải quyết xung đột ngôn ngữ) giúp các em nắm bắt bản chất ngữ nghĩa nhanh hơn gấp 2 lần so với phương pháp ghi nhớ định nghĩa thông thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm mang tính hành động cao:

• Thiết kế quy trình dạy học 4 bước gắn liền với bối cảnh giao tiếp: Giáo viên cần chủ động xây dựng tình huống mở ngay từ hoạt động khởi động và vận dụng, hướng tới mục tiêu 100% tiết học đều có bài tập tình huống thực tế trong học kỳ II lớp 6, do giáo viên bộ môn Ngữ văn trực tiếp thực hiện.
• Triển khai đồng bộ 4 kỹ thuật dạy học tích cực: Áp dụng linh hoạt kỹ thuật đặt câu hỏi gợi mở, học tập hợp tác theo nhóm nhỏ, trò chơi phân vai và sơ đồ tư duy nhằm nâng cao tỷ lệ học sinh chủ động tương tác trong giờ học lên trên 85%, thực hiện xuyên suốt năm học dưới sự chỉ đạo của tổ chuyên môn.
• Xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực ngôn ngữ đa tầng: Biên soạn ngân hàng bài tập gắn với đời sống hàng ngày nhằm đảm bảo ít nhất 90% học sinh viết thành thạo đoạn văn cảm thụ văn học từ 5 đến 7 câu có sử dụng biện pháp tu từ, hoàn thành trong 3 tháng đầu của năm học.
• Đổi mới toàn diện công tác kiểm tra và đánh giá: Chuẩn hóa phiếu đánh giá tiêu chí rubric tích hợp 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết để theo dõi sự tiến bộ của 100% học sinh qua các kỳ kiểm tra định kỳ, do ban giám hiệu và tổ chuyên môn nhà trường phối hợp quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Ngữ văn bậc trung học cơ sở: Cung cấp tài liệu tham khảo trực tiếp để đổi mới giáo án, sở hữu ngân hàng tình huống giao tiếp sinh động và các bài tập mẫu chuẩn mực cho chương trình Ngữ văn 6.
• Sinh viên sư phạm và học viên cao học chuyên ngành Phương pháp dạy học: Nắm vững khung lý thuyết về ngữ dụng học ứng dụng trong nhà trường và phương pháp thiết kế nghiên cứu thực nghiệm sư phạm chuẩn mực.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên giáo dục: Sử dụng làm cơ sở khoa học để định hướng sinh hoạt chuyên môn, xây dựng chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học.
• Tác giả biên soạn sách giáo khoa và tài liệu tham khảo: Tìm thấy những gợi ý quan trọng về cách sắp xếp ngữ liệu mở và cấu trúc lại hệ thống bài tập thực hành tiếng Việt hướng vào hoạt động giao tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Quan điểm giao tiếp trong dạy học tiếng Việt khác gì so với phương pháp truyền thống?
Phương pháp truyền thống xem ngôn ngữ là một hệ thống cấu trúc tĩnh trên trang sách và yêu cầu học sinh học thuộc định nghĩa. Quan điểm giao tiếp đặt ngôn ngữ vào trạng thái hành chức sống động, biến giờ học thành không gian đối thoại đa chiều, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết thông qua các tình huống đời sống thực tế.

Tại sao học sinh lớp 6 thường nhầm lẫn giữa biện pháp ẩn dụ và hoán dụ?
Về mặt hình thức, cả ẩn dụ và hoán dụ đều chỉ xuất hiện một vế biểu hiện còn vế được biểu hiện bị ẩn đi. Khảo sát 50 học sinh cho thấy các em chưa phân biệt được bản chất liên tưởng: ẩn dụ dựa trên quan hệ tương đồng (giống nhau), còn hoán dụ dựa trên quan hệ tương cận (gần gũi, logic giữa các sự vật).

Làm thế nào để xây dựng một tình huống giao tiếp hiệu quả trong tiết học biện pháp tu từ?
Một tình huống giao tiếp hiệu quả cần xác định rõ 4 nhân tố: nói với ai, nói về cái gì, trong hoàn cảnh nào và nhằm mục đích gì. Ví dụ, giáo viên yêu cầu học sinh đóng vai già làng nói lời dặn dò chiến sĩ bằng phép so sánh ngang bằng để tạo cảm xúc chân thực và gần gũi.

Kỹ thuật dạy học tích cực nào giúp học sinh tiếp thu biện pháp tu từ tốt nhất?
Nghiên cứu chỉ ra rằng sự kết hợp giữa kỹ thuật đặt câu hỏi gợi mở trung tính và kỹ thuật học tập hợp tác mang lại hiệu quả cao nhất. Khi được thảo luận nhóm và tranh luận để tìm ra ý nghĩa hàm ẩn của từ ngữ, phản xạ ngôn ngữ của học sinh được cải thiện rõ rệt.

Giáo viên có cần thay đổi toàn bộ ngữ liệu trong sách giáo khoa khi dạy học theo quan điểm giao tiếp không?
Không nhất thiết phải thay đổi toàn bộ ngữ liệu chuẩn mực của sách giáo khoa. Giáo viên chỉ cần bổ sung các tình huống thực tế từ đời sống hàng ngày, các lời thoại giao tiếp quen thuộc để dẫn dắt học sinh phân tích ngữ liệu văn học một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quan điểm giao tiếp và ngữ dụng học trong dạy học 4 biện pháp tu từ từ vựng lớp 6.
• Đánh giá chính xác thực trạng dạy và học tại 2 trường trung học cơ sở ở Hà Nội với 80% giáo viên yêu thích môn học nhưng 60% học sinh còn lúng túng khi thực hành.
• Xây dựng quy trình bài học giao tiếp 4 bước cùng hệ thống bài tập ngữ liệu mở gắn liền với đời sống thực tiễn.
• Đề xuất áp dụng đồng bộ 4 kỹ thuật dạy học tích cực nhằm phát triển toàn diện năng lực giao tiếp và tư duy ngôn ngữ cho học sinh.
• Cung cấp khung đánh giá năng lực ngôn ngữ đa chiều, hỗ trợ đắc lực cho công cuộc đổi mới phương pháp giảng dạy môn Ngữ văn cấp trung học cơ sở.

Đóng góp lớn nhất của công trình là chuyển hóa thành công các lý thuyết ngôn ngữ học trừu tượng thành các bài học thực nghiệm sư phạm sống động và khả thi. Kế hoạch tiếp theo trong 12 tháng tới là nhân rộng mô hình dạy học giao tiếp cho toàn bộ các khối lớp 7, 8, 9 và tích hợp công nghệ số vào hệ thống bài tập tình huống. Quý thầy cô và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay các giải pháp sư phạm này vào thực tiễn bài giảng để nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phần nội dung gồm ba chƣơng. Cụ thể: -Chƣơng 1. Cở sở khoa học về việc dạy học biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 theo quan điểm giao tiếp -Chƣơng 2.

Tổ chức dạy học biện pháp tu từ từ vựng cho học sinh lớp 6 theo quan điểm giao tiếp -Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG CHO HỌC SINH LỚP 6 THEO QUAN ĐIỂM GIAO TIẾP 1. Quan điểm giao tiếp trong dạy học ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng 1. Thuật ngữ quan điểm giao tiếp Trong dạy học, thuật ngữ “quan điểm giao tiếp” đƣợc sử dụng khá rộng rãi.

Mặc dù, dạy học tiếng Việt theo quan điểm có nhiều dạng nhƣng đều nhằm mục đích giúp ngƣời học hình thành kĩ năng, kĩ xảo sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống khác nhau của hoạt động giao tiếp. Có thể nói quan điểm giao tiếp khá là mới mẻ trong việc dạy học tiếng Việt hiện đại, đem lại hiệu quả cao hơn cho hoạt động dạy và học tiếng Việt. Ngày nay, dạy và học tiếng Việt không phải chỉ là một hệ thống cấu trúc trên trang sách mà mục tiêu của dạy và học tiếng Việt phải biến nó trở thành một hệ thống hoạt động hành chức, thể hiện đƣợc chức năng làm công cụ hỗ trợ giao tiếp của mình. Dạy học theo quan điểm giao tiếp Dạy học theo quan điểm giao tiếp là một quan điểm mới trong việc dạy Ngữ Văn hiện nay, thể hiện sự xác định chính xác hơn về bản chất của việc dạy và học Ngữ Văn chính là vận dụng vào thực tiễn đời sống giao tiếp hằng ngày.

Dù ta sử dụng bất cứ phƣơng pháp dạy học nào cũng đều xuất phát từ một quan điểm khoa học nhất định để đề ra nguyên tắc, cách thức và qui trình dạy học nhằm cải tiến phƣơng pháp và đạt hiệu quả cao trong dạy học. Quan điểm giao tiếp cũng vậy, quan điểm này ra đời xuất phát từ những cơ sở khoa học sau: Trƣớc hết, quan điểm giao tiếp xuất phát từ chức năng của ngôn ngữ là phƣơng tiện giao tiếp quan trọng nhất của con ngƣời. Trong cuộc sống, giao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiếp rất quan trọng, nó không chỉ là nhu cầu tất yếu mà còn là điều kiện không thể thiếu cho sự tồn tại và phát triển của mỗi ngƣời và của cả xã hội. Hệ thống tín hiệu ở đây đƣợc hiểu là các điệu bộ, cử chỉ, màu sắc, hình dáng, ngôn ngữ…Những tín hiệu này chính là các phƣơng tiện để hỗ trợ cho giao tiếp.

Nhƣng trong các phƣơng tiện giao tiếp trên, phƣơng tiện giao tiếp bất biến và tiện lợi nhất chính là giao tiếp bằng ngôn ngữ. Tiếp theo, quan điểm giao tiếp xuất phát từ tính đặc thù của ngôn ngữ. Trong hệ thống ngôn ngữ, tất cả các yếu tố ngôn ngữ đều có sẵn và khép kín. Nói cách khác, trong hệ thống ngôn ngữ, giá trị của chúng không thay đổi.

Nhƣng theo quan điểm giao tiếp, tất cả các yếu tố ngôn ngữ luôn luôn là những yếu tố động và biến đổi trong hoạt động hành chức. Chính vì vậy, việc sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp tức là ta đã biến đổi ngôn ngữ từ trạng thái tĩnh sang trạng thái động và chỉ có ở trạng thái động thì ngôn ngữ mới có sức sống. Cuối cùng, quan điểm giao tiếp xuất phát từ mục tiêu, yêu cầu của môn học và thực tiễn dạy học. Mục tiêu, yêu cầu của dạy học tiếng Việt trong nhà trƣờng trung học phổ thông không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức cho học sinh, mà qua đó phải tổ chức cho học sinh hoạt động thực hành, vận dụng những tri thức tiếng Việt đƣợc học vào trong giao tiếp.

Nói cách khác phải dạy cho học sinh có kỹ năng giao tiếp linh hoạt, năng động. Có thể nói rằng chỉ khi sử dụng giao tiếp thì việc dạy và học Ngữ Văn mới trở nên sinh động, thực tế và hấp dẫn ngƣời học hơn. Bởi dạy học bằng giao tiếp không chỉ giúp ngƣời học trở nên năng động, sáng tạo, làm chủ kiến thức, có những kĩ năng cần thiết để thích ứng với cuộc sống hiện đại, mà còn đáp ứng đƣợc yêu cầu đào tạo con ngƣời trong thời đại mới. Có thể nói, dạy học theo quan điểm giao tiếp là một quan điểm hiện đại, tích cực, đáp ứng yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học trong tình trạng hiện nay.

Dạy học theo quan điểm này đã phần nào khắc phục đƣợc những hạn chế của phƣơng pháp dạy học truyền thống, cụ thể đó là đã phần nào khắc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phục đƣợc lối truyền thụ một chiều diễn ra một cách đơn lẻ, tẻ nhạt trong mỗi giờ học văn. Với phƣơng pháp dạy học tiếng Việt theo quan điểm giao tiếp nhƣ vậy, học sinh sẽ không còn là những khách thể tiếp nhận kiến thức một cách bị động và giáo viên cũng không còn phải độc thoại một mình mà không tìm đƣợc sự hƣởng ứng của học trò. Dạy học theo quan điểm giao tiếp đã phát huy đƣợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo và tinh thần hợp tác của học sinh. Từ đó, biến mỗi giờ học trở thành những cuộc đối thoại tích cực nhiều chiều giữa học sinh- giáo viên,giáo viên- học sinh, học sinh- kiến thức, kĩ năng.

Trong quá trình học tập, học sinh là những chủ thể tích cực, sáng tạo, làm chủ kiến thức, kĩ năng. Đặc biệt, ứng dụng phƣơng pháp dạy học này giúp cho học sinh phát triển năng lực giao tiếp toàn diện, học sinh có thể vận dụng những tri thức đã học linh hoạt vào trong các cuộc giao tiếp hằng ngày. Từ phƣơng pháp đổi mới dạy học theo hƣớng giao tiếp đã kéo theo sự ra đời của hàng loạt các phƣơng pháp mới nhằm đem lại hiệu quả và chất lƣợng trong dạy học nhƣ : phƣơng pháp giao tiếp, phƣơng pháp tình huống, phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề, phƣơng pháp đàm thoại, phƣơng pháp hợp tác trong nhóm nhỏ… và hàng loạt các hình thức dạy học nhƣ: thảo luận nhóm, đóng vai, seminar… Những phƣơng pháp và hình thức dạy học mới này chính là sự cụ thể hóa của quan điểm giao tiếp, tạo hứng thú và niềm đam mê trong học sinh đối với môn Ngữ Văn và đƣa môn học gần hơn với thực tiễn đời sống. Nhƣ vậy, để đem lại những giờ dạy và học tiếng Việt có giá trị và thu hút niềm say mê của ngƣời học, đòi hỏi giáo viên phải tăng cƣờng sử dụng các phƣơng pháp dạy học và hình thức dạy học hiện đại, nhƣng phải hợp lí và phù hợp với nội dung truyền đạt.

Làm đƣợc vậy mới phát huy đƣợc tính tích cực, sáng tạo trong học tập của học sinh, đặc biệt trong việc rèn kĩ năng giao tiếp cho các em. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyên tắc hướng vào hoạt động giao tiếp Giao tiếp chính là nguyên tắc chung cho mọi hoạt động của con ngƣời nói chung và của hoạt động dạy học nói riêng. Vũ Dũng [1] đã khẳng định: “Nguyên tắc giao tiếp là những yêu cầu mang tính chỉ đạo, định hƣớng cho hành vi, ứng xử, thái dộ trong quá trình trao đổi, tiếp xúc của các chủ thể giao tiếp nhằm đảm bảo hiệu quả của quá trình giao tiếp đó”.

Đồng quan điểm, Ngô Công Hoàn, Hoàng Anh trong công trình nghiên cứu Giao tiếp sƣ phạm [2] cũng đã khẳng định: “Nguyên tắc giao tiếp là hệ thống những quan điểm chỉ đạo, định hƣớng thái độ và hành vi ứng xử, đồng thời chỉ đạo việc lựa chọn các phƣơng pháp, phƣơng tiện giao tiếp của cá nhân”. Với mục tiêu dạy học để hình thành và nâng cao ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt để học tập và giao tiếp, sách giáo khoa Ngữ Văn lấy nguyên tắc dạy giao tiếp làm định hƣớng cơ bản. Hoạt động giao tiếp vừa là phƣơng tiện vừa là mục đích của việc dạy học tiếng Việt hiện nay. Để thực hiện tốt nguyên tắc hƣớng vào hoạt động giao tiếp này đòi hỏi ngƣời dạy phải đặt các đơn vị ngôn ngữ vào hệ thống hành chức của nó.

Mục đích của việc học tiếng Việt, học sinh phải biết sử dụng thành thạo tiếng Việt vào tƣ duy và giao tiếp hằng ngày. Để đạt đƣợc yêu cầu đó, trong quá trình dạy học, giáo viên cần tạo đƣợc hoàn cảnh, tình huống giao tiếp đa dạng để kích thích động cơ giao tiếp cho học sinh.Phương pháp dạy học tiếng Việt theo quan điểm giao tiếp Theo xu hƣớng cải cách giáo dục của thế giới, ở nƣớc ta, cũng đề ra trọng tâm giáo dục ở bậc trung học là phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và đặc biệt trong việc rèn luyện kĩ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh sao cho mô phỏng phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp ngoài cuộc sống. Để đáp ứng đƣợc mục tiêu dạy học này, giáo viên đã và đang tích cực sử dụng phƣơng pháp giao tiếp và phƣơng pháp tình huống vào trong mỗi bài dạy. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phƣơng pháp giao tiếp là phƣơng pháp thể hiện ở việc giao tiếp sắp xếp các tài liệu học tập sao cho các tài liệu ngôn ngữ ấy vừa phải đảm bảo tính chính xác, chặt chẽ của chúng trong hệ thống ngôn ngữ, vừa phản ánh đặc điểm chức năng của chúng trong hoạt động giao tiếp.

Đây là phƣơng pháp giáo viên hƣớng dẫn học sinh vận dụng kiến thức đƣợc học vào thực hiện các nhiệm vụ của quá trình giao tiếp và là phƣơng pháp chủ yếu để phát triển khả năng sử dụng lời nói trong giao tiếp của học sinh tốt hơn. Trong dạy học, phƣơng pháp này đƣợc đánh giá là một trong những phƣơng pháp tối ƣu, giúp các em rèn luyện đƣợc nhiều kĩ năng nhất. Nó không chỉ góp phần làm cho giờ học trở nên sinh động, gần với thực tế giao tiếp; không chỉ làm cho quá trình tiếp nhận ngôn ngữ trở nên hấp dẫn hơn, mà còn giúp cho học sinh thực hành giao tiếp và nắm bắt đƣợc bản chất tác dụng thực tiễn của các biện pháp tu từ một cách dễ dàng hơn. Phƣơng pháp tạo ra tình huống giao tiếp có thành công đƣợc là nhờ vào việc giáo viên biết cách tổ chức bài học dƣới dạng các tình huống.