CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẤU THẦU QUA MẠNG 1. Những vấn đề cơ bản về đấu thầu qua mạng 1. Các khái niệm đấu thầu Đấu thầu là một đề nghị giá (thường có tính cạnh tranh) do một cá nhân hoặc doanh nghiệp đặt ra cho một sản phẩm hoặc dịch vụ hoặc một nhu cầu một cái gì đó được thực hiện. Theo cách hiểu ở Việt Nam thì đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu và nhà đầu tư để cung cấp dịch vụ.
Đấu thầu thực chất là một cuộc thi giúp chọn nhà cung cấp tốt nhất, hướng đến nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả. Theo Điều 4, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 của Việt Nam, thì “đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Từ các định nghĩa được trích dẫn ở trên, bản chất của đấu thầu là hoạt động mua bán đặc biệt, trong đó người mua - thường là bên mời thầu có quyền chọn người bán - nhà thầu tốt nhất một cách công khai theo một quy trình nhất định. Trong đấu thầu, tính cạnh tranh của các nhà thầu được xem xét như là yếu tố quyết định.
Đấu thầu là một phương thức giao dịch đặc biệt. Nó dựa vào tính chất cạnh tranh công khai của thị trường. Hiểu đơn giản, đấu thầu là một hoạt động mua sắm đặc biệt mà người mua yêu cầu một hoặc nhiều người bán cung cấp những hàng hóa, dịch vụ mình cần với mức giá tốt nhất, tức là sử dụng đồng tiền một cách hiệu quả nhất. 7 Hình thức lựa chọn nhà thầu Việc lựa chọn nhà thầu được bên mời thầu thực hiện theo các hình thức khác nhau, tùy thuộc và đặc điểm cụ thể của gói thầu.
Có những gói thầu mà tất cả các nhà thầu mong muốn đều được phép tham gia, song có những gói thầu chỉ có một số nhà thầu hoặc thậm chí chỉ có một nhà thầu được phép tham gia. Theo Luật Đấu thầu 2013 có tổng cộng bẩy loại hình thức đấu thầu. Đấu thầu rộng rãi Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong đó không hạn số lượng nhà thầu, nhà đầu tư tham dự Đấu thầu rộng rãi được áp dụng cho các gói thầu, dự án thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này. Trừ các trường hợp thuộc vào các hình thức đấu thầu khác.
Hình thức này có tính cạnh tranh rất cao, tạo cho bên mời thầu nhiều cơ hội để lựa chọn nhà thầu. Vì vậy đây là hình thức được chính phủ các quốc gia khuyến khích sử dụng nhiều nhất Đấu thầu hạn chế Đấu thầu hạn chế là hình thức lựa chọn nhà thầu mà theo đó bên mời thầu chỉ lựa chọn một số nhà thầu cụ thể để tham gia đấu thầu, từ đó lựa chọn ra nhà thầu thực hiện gói thấu Đấu thầu hạn chế được áp dụng trong trường hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Ưu điểm của hình thức này là bên mời thầu tiết kiệm được thời gian và chi phí. Tuy nhiên, do sự lựa chọn ít nên trong nhiều trường hợp bên mời thầu chưa chắc đã lựa chọn được nhà thầu phù hợp nhất.
Hình thức này không tạo ra được môi trường cạnh tranh lớn nhất giữa các nhà thầu, vì thế có thể giảm hiệu quả của hoạt động đấu thầu 8 Chỉ định thầu Đây là hình thức lựa chọn nhà thầu dựa trên việc bên mời thầu chỉ định cụ thể một nhà thầu để tham gia đấu thầu và thực hiện hợp đồng. Trong quá trình tổ chức đấu thầu hoàn toàn không có sự cạnh tranh giữa các nhà thầu. Các trường hợp được sử dụng hình thức chỉ định thầu: - Gói thầu cần thực hiện để khắc phục ngay hoặc để xử lý kịp thời hậu quả gây ra do sự cố bất khả kháng; gói thầu cần thực hiện để bảo đảm bí mật nhà nước; gói thầu cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của cộng đồng dân cư trên địa bàn hoặc để không ảnh hưởng nghiêm trọng đến công trình liền kề; gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế để triển khai công tác phòng, chống dịch bệnh trong trường hợp cấp bách; - Gói thầu cấp bách cần triển khai nhằm mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia, biên giới quốc gia, hải đảo; - Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa phải mua từ nhà thầu đã thực hiện trước đó do phải bảo đảm tính tương thích về công nghệ, bản quyền mà không thể mua được từ nhà thầu khác; gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm; mua bản quyền sở hữu trí tuệ; - Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng được chỉ định cho tác giả của thiết kế kiến trúc công trình trúng tuyển hoặc được tuyển chọn khi tác giả có đủ điều kiện năng lực theo quy định; gói thầu thi công xây dựng tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng, tác phẩm nghệ thuật gắn với quyền tác giả từ khâu sáng tác đến thi công công trình; - Gói thầu di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật do một đơn vị chuyên ngành trực tiếp quản lý để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng; gói thầu rà phá bom, mìn, vật nổ để chuẩn bị mặt bằng thi công xây dựng công trình; - Gói thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công, gói thầu có giá gói thầu 9 trong hạn mức được áp dụng chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Chào hàng cạnh tranh Hình thức chào hàng cạnh tranh thường áp dụng đối với những gói thầu cung cấp hàng hóa có tính chất kỹ thuật đơn giản, hàng hóa thông dụng được sản xuất sẵn và có giá trị nhỏ và thuộc một trong các trường hợp sau đây: - Gói thầu dịch vụ phi tư vấn thông dụng, đơn giản; - Gói thầu mua sắm hàng hóa thông dụng, sẵn có trên thị trường với đặc tính kỹ thuật được tiêu chuẩn hóa và tương đương nhau về chất lượng; - Gói thầu xây lắp công trình đơn giản đã có thiết kế bản vẽ thi công được phê duyệt Mua sắm trực tiếp Trong quá trình thực hiện dự án đầu tư, một gói thầu nào đó của dự án đang, hoặc đã thực hiện xong, phát sinh thêm khối lượng so với dự kiến trước đây.
Vậy đối với khối lượng công việc phát sinh đó thì bên mời thầu có thể lựa chọn hình thức mua sắm trực tiếp để thỏa thuận với nhà thầu đã hoặc đang thực hiện gói thầu về việc thực hiện tiếp phần công việc phát sinh với điều kiện không thay đổi so với hợp đồng đã ký trước đây. Mua sắm trực tiếp được áp dụng đối với gói thầu mua sắm hàng hóa tương tự thuộc cùng một dự án, dự toán mua sắm hoặc thuộc dự án, dự toán mua sắm khác. Mua sắm trực tiếp được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây: - Nhà thầu đã trúng thầu thông qua đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế và đã ký hợp đồng thực hiện gói thầu trước đó; - Gói thầu có nội dung, tính chất tương tự và quy mô nhỏ hơn 130% so với gói thầu đã ký hợp đồng trước đó; 10 - Đơn giá của các phần việc thuộc gói thầu áp dụng mua sắm trực tiếp không được vượt đơn giá của các phần việc tương ứng thuộc gói thầu tương tự đã ký hợp đồng trước đó; - Thời hạn từ khi ký hợp đồng của gói thầu trước đó đến ngày phê duyệt kết quả mua sắm trực tiếp không quá 12 tháng. Trường hợp nhà thầu thực hiện hợp đồng trước đó không có khả năng tiếp tục thực hiện gói thầu mua sắm trực tiếp thì được áp dụng mua sắm trực tiếp đối với nhà thầu khác nếu đáp ứng các yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và giá theo hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu trước đó.
Tự thực hiện Nhà đầu tư tự mình thực hiện gói thầu không thông qua hình thức đấu thầu nào. Hình thức này được áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án, dự toán mua sắm mà tổ chức đó tự mình đứng ra khi có đủ tài chính, kinh nghiệm cũng như năng lực kỹ thuật đáp ứng được những yêu cầu của gói thầu mua sắm đó trong việc quản lý và sử dụng Cộng đồng dân cư tham gia thực hiện Về bản chất của gói thầu này đó là việc chuyển toàn bộ hoặc một phần nội dung thực hiện gói thầu cho tổ chức, cộng đồng dân cư, tổ hay nhóm thợ tại địa phương nơi tiến hành gói thầu đó. Các gói thầu này được xác định đối với gói thầu thuộc chương trình mục tiêu mục tiêu của quốc gia hay chương trình được thực hiện nhằm mục đích xóa đói giảm nghèo đưa ra đối với các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hay các vùng kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Hoặc áp dụng đối với gói thầu mà xét thấy tổ chức, cộng đồng dân cư, tổ hay nhóm thợ tại địa phương có thể thực hiện được với quy mô nhỏ.
11 Phương thức đấu thầu Trong quá trình đấu thầu, sau khi phát hành HSMT cho các nhà thầu, bên mời thầu dành một thời gian nhất định để các nhà thầu chuẩn bị HSDT. Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của gói thầu mà bên mời thầu quy định các nhà thầu nộp HSDT theo các cách khác nhau, tương ứng với mỗi cách nộp HSDT là một quy trình đánh giá HSDT riêng. HSMT của mỗi nhà thầu bao gồm hai phần nội dung: nội dung về kỹ thuật (hay còn gọi đề xuất kỹ thuật) và nội dung về tài chính (đề xuất tài chính). Đề xuất về kỹ thuật là bản mô tả phương pháp thực hiện gói thầu, đề xuất về tài chính bao gồm các thông tin để đồng tiền thanh toán, phương thức thanh toán và quan trọng nhất là giá cụ thể gói thầu.
Trong đấu thầu, khái niệm túi hồ sơ được hiểu là túi để chứa đựng các phần tài liệu, nội dung của hồ sơ mời thầu.