ĐẶT VẤN ĐỀ Vị trí, vai trò của nhân viên y tế đã được nêu trong thư Bác Hồ gửi ngành y tế “…Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi các cô các chú. Chính phủ phó thác cho các cô các chú việc chữa bệnh tật và giữ sức khỏe của đồng bào…", để hoàn nhiệm vụ này thì mỗi cán bộ, nhân viên y tế phải thường xuyên học tập nâng cao kiến thức chuyên môn để đảm bảo chăm sóc người bệnh tốt hơn. Ở nước ta vấn đề đào tạo cập nhật kiến thức y khoa liên tục đối với nhân viên y tế đã được Ngành y tế quy định là điều kiện cần và đủ để được cấp hoặc cấp lại chứng chỉ hành nghề y dược. Bộ trưởng Bộ Y tế, Giám đốc Sở Y tế sẽ thu hồi chứng chỉ hành nghề với người không cập nhật kiến thức y khoa liên tục tối thiểu 48 tiết học trong 2 năm liên tiếp và phải có Giấy chứng nhận hoàn thành công tác đào tạo liên tục được cơ sở đào tạo cấp (theo thông tư 22/2013/TT-BYT ngày 09/08/2013 về hướng dẫn viêc đào tạo liên tục cho cán bộ y tế) Xác định được tầm quan trọng của đào tạo chuyên môn nghiệp vụ liên tục đối nhân viên y tế.
Sở Y tế Bắc Ninh đã chỉ đạo và triển khai các cơ sở đào tạo liên tục cho nhân viên y tế nói chung, điều dưỡng nói riêng. Đã có nhiều chương trình, nội dung đào tạo đã được triển khai và trở thành hoạt động thường niên của ngành, của các đơn vị cơ sở y tế, tuy nhiên việc khảo sát, đánh giá nhu cầu trước khi mở các lớp, khoá đào tạo chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến tình trạng đào tạo chưa đáp ứng được nhu cầu và mục tiêu đặt ra. Đội ngũ điều dưỡng viên tại các cơ sở y tế có vai trò quan trọng trong việc duy trì và nâng cao chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho người dân. Hiện nay, trình độ chuyên môn của điều dưỡng tại các cơ sở y tế tuyến huyện còn nhiều hạn chế và chưa có sự phân biệt rõ nhiệm vụ theo trình độ, chuyên ngành, lĩnh vực được đào tạo 2 Đến năm 2018, trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh chưa có nghiên cứu khoa học nào về thực trạng và các yếu ảnh hưởng đến công tác đào tạo liên tục của nhân viên tế nói chung, điều dưỡng nói riêng, nghiên cứu “Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác đào tạo liên tục của điều dưỡng khoa lâm sàng tại một số Bệnh viện đa khoa tuyến huyện tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016- 2017” được thực hiện.
Kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho Sở Y tế, các bệnh viện đa khoa tuyến huyện, cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có thêm cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược, kế hoạch đào tạo liên tục cho nhân viên y tế nói chung, điều dưỡng nói riêng trong những năm tiếp theo đạt được mục tiêu đã đặt ra. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả thực trạng đào tạo liên tục của điều dưỡng khoa lâm sàng tại 4 bệnh viện đa khoa: thị xã Từ Sơn, huyện Yên Phong, huyện Thuận Thành, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016-2017. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác đào tạo liên tục của điều dưỡng khoa lâm sàng 4 bệnh viện trên giai đoạn 2016-2017.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu Đào tạo y khoa liên tục (Continuing Medical Education-CME) là quá trình cán bộ y tế không ngừng cập nhật những kiến thức, tiến bộ mới nhất trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe [8]. Phát triển nghề nghiệp liên tục (Continuing Professional Development – CPD) là thuật ngữ do Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization-WHO) đưa ra nhằm thay đổi thái độ của cán bộ y tế và được sử dụng rộng rãi tại các nước châu Âu, châu Mỹ [8]. Đào tạo liên tục là các khoá đào tạo ngắn hạn, bao gồm: đào tạo bồi dưỡng để cập nhật kiến thức, kỹ năng, thái độ thuộc lĩnh vực chuyên môn đang đảm nhận; đào tạo lại, đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến, đào tạo chuyển giao kỹ thuật và các khóa đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác của ngành y tế mà không thuộc hệ thống văn bằng giáo dục quốc dân [13, 16]. Cơ sở đào tạo liên tục là các bệnh viện, viện có giường bệnh; viện nghiên cứu; các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp/dạy nghề y tế; các cơ sở giáo dục khác có đào tạo mã ngành thuộc khối ngành khoa học sức khỏe; các trung tâm có đào tạo nhân lực y tế, được Bộ Y tế thẩm định và công nhận [16].
Điều đưỡng viên là một nghề nghiệp trong hệ thống y tế nhằm bảo vệ, nâng cao, tối ưu về sức khỏe và các khả năng; dự phòng bệnh và sang thương; xoa dịu nỗi đau qua chẩn đoán và điều trị đáp ứng con người; tăng cường chăm sóc các cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội. Ngày nay, điều dưỡng đã được công nhận là một nghề nghiệp độc lập, cùng cộng tác với các bác sỹ, dược sỹ, kỹ thuật viên và các thành phần trong hệ thống y tế để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội, người làm nghề điều dưỡng gọi là điều dưỡng viên [22]. Điều dưỡng viên là viên chức chuyên môn kỹ thuật của ngành y tế, thực hiện các kỹ thuật điều dưỡng cơ bản và một số kỹ thuật điều dưỡng chuyên khoa tại các cơ sở y tế [21]. 5 Nhu cầu đào tạo của một người là những gì người đó cần học để có thể đạt được mục tiêu nhất định trong cuộc sống hay công việc của họ.
Nhu cầu học thường xuất phát từ mong muốn hay nguyện vọng của chính người học, nhưng đôi khi người học không tự mình nhận thấy nhu cầu đó mà có thể do cơ quan, tổ chức đào tạo hay đơn vị sử dụng lao động tư vấn, định hướng. Đó chính là những kiến thức, kỹ năng, phương pháp mà người học cần đào tạo để phục vụ cho công việc, cuộc sống của cá nhân.2 Đào tạo chuyên môn liên tục trong ngành y tế 1. Tổng quan công tác đào tạo liên tục trên thế giới Nói về công tác đào tạo liên tục ở các nước trên thế giới thì phải xác định được các chức năng nhiệm vụ của cán bộ y tế trong hệ thống y tế hoặc chăm sóc sức khỏe của từng nước. Do cấu trúc, chức năng nhiệm vụ và mối liên hệ giữa các đơn vị trong hệ thống y tế mà mối quốc gia đều khác nhau.
Ngoài ra, mức độ phát triển kinh tế xã hội cũng là yếu tố làm cho sự so sánh thực trạng đào tạo này khó tương thích giữa các nước. Ở các nước phát triển như Mỹ, Úc, các nước Châu Âu hệ thống đào tạo đã phát triển mạnh mẽ và có rất nhiều hình thức đào tạo liên tục phù hợp cho từng nhóm đối tượng đặc biệt trong ngành y tế. Việc cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng qua các lớp đào tạo đã được thể chế hóa thành các quy định chặt chẽ và buộc phải tuân thủ cho từng ngành nghề. Hơn nữa, việc thực hành nghề nghiệp được xác định rõ là công việc có tính chất động, đòi hỏi người thực hành phải cập nhật định kỳ theo quy định hàng năm, hoặc vài năm một lần và có hội đồng sát hạch để đảm bảo những người thực hành ngành y kể cả điều trị và y học dự phòng đều phải vượt qua.
Một đánh giá thực trạng đào tạo ở Mỹ từ năm 1975 đến 1994 về hiệu quả của việc đào tạo liên tục y khoa có thay đổi thực hành của các nhân viên y tế đã kết luận: Hình thức chuyển tải đào tạo liên tục y khoa qua hội thảo, tập huấn ít làm thay đổi thực hành của nhân viên y tế. Các hình thức đào tạo khác như dựa vào hỗ trợ cầm tay chỉ việc và thăm thực địa ít được áp dụng [26]. Gần đây, 3/2018 một nghiên cứu tổng quan đăng tải trên tạp chí của Hiệp hội Y học Mỹ (JAMA) cho rằng việc tạo ra một môi trường làm việc hỗ trợ tích cực 6 cho nhân viên y tế để họ sáng tạo và phát triển bản thân nhằm chăm sóc bệnh nhân tốt hơn là cần thiết. Việc đào tạo từ trên xuống dưới hay kiểu truyền thống ngày càng kém hiệu quả và làm xói mòi niềm tin và sự gắn kết với đào tạo liên tục y khoa [29].
Theo Ủy ban kiểm định giáo dục y học liên tục của Hoa Kỳ, ĐTLT bao gồm các hoạt động giáo dục được cung cấp để duy trì, phát triển, hoặc nâng cao kiến thức, kỹ năng, hiệu suất làm việc và tác nghiệp của nhân viên y tế để cung cấp dịch vụ y tế cho người bệnh, cộng đồng hoặc nhằm tăng cường sự chuyên nghiêp. Nội dung của ĐTLT là tổng thể của kiến thức và kỹ năng được công nhận về y học, những tiêu chuẩn về thực hành lâm sàng và cung cấp sức khỏe cho cộng đồng. Nghĩa rộng hơn của ĐTLT bao gồm tất cả các hoạt động giáo dục thương xuyên nhằm hỗ trợ các nhân viên y tế để hành nghề một cách có hiệu quả hơn. Ví dụ: Một khóa học về quản lý sẽ thích hợp cho các bác sỹ chịu trách nhiệm quản lý môt cơ sở chăm sóc sức khỏe; một khóa học về phương pháp giảng dạy sẽ thích hợp cho các bác sỹ giảng dạy tại một trường y tế; một khoa học về lâm sàng sẽ thích hợp cho các NVYT trong việc cung cấp dịch vụ tốt hơn cho người bệnh [35] Liên đoàn Giáo dục Y học thế giới (World Federation for Medical Education-WFME) với tư cách là tổ chức quốc tế đại diện cho tất cả các cơ sở đào tạo y học, đã khởi xướng các phương pháp học tập mới, các công cụ hướng dẫn mới và đổi mới quản lý trong giáo dục y học.
Năm 1998 Liên đoàn Giáo dục Y học thế giới đã phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization-WHO) đã xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực giáo dục y học, bộ tiêu chuẩn gồm ba tập tương ứng với ba giai đoạn của quá trình đào tạo y học (Giáo dục y học cơ bản, giáo dục y học sau đại học, đào tạo liên tục/phát triển nghề nghiệp liên tục). Bộ tiêu chuẩn này đã được đưa ra thảo luận tại Hội nghị toàn cầu về giáo dục y học năm 2003 tại Cophenhaghen và đã được thông qua chính thức, được dịch sang nhiều thứ tiếng và sử dụng ở nhiều nước trên thế giới [8].