CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về nhân lực và đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm nhân lực Nguồn lực để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bao gồm rất nhiều yếu tố như: vốn, cơ sở vật chất – kỹ thuật, con người, …Trong đó, nguồn lực con người luôn được xem là nguồn lực quan trọng nhất, có tính chất quyết định đến sự tồn tại và phát triển của bât kỹ doanh nghiệp nào, với bất kỳ quy mô nào.
Thực tế cho thấy, mọi nguồn lực khác đều do con người quyết định và vì thế cho dù doanh nghiệp có vốn lớn, được trang bị cơ sở vật chất hiện đại nhưng nhân lực không có trình độ phù hợp, không đủ năng lực để khai thác các nguồn lực đó một cách hợp lý nhất thì cũng khó có thể đạt được kết quả mong đợi. Mặc dù vấn đề nguồn nhân lực được xem là có tính chất quyết định tiếp cận về nguồn nhân lực cũng không có sự thống nhất, khi thực tế vẫn còn khá nhiều khái niện khác nhau hoặc theo tiếp cận của nguồn lực – nguồn nhân lực hoặc theo tiếp cận của đối tượng tổ chức và triển khai các hoạt đọng của tổ chức – nhân lực. Theo tác giả Trần Xuân Cầu (2009) thì: “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện qua số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định”, “Nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai. Sức mạnh và khả năng đó được thể hiện thông qua số lượng, chất lượng và cơ cấu dân số nhất là số lượng và chất lượng con người có đủ điều kiện tham gia vảo nền sản xuất xã hội”.
Đây là tiếp cận vĩ mo của nguồn nhân lực, nghĩa là nhìn nhận trên phạm vi nền kinh tế. Theo nghĩa hẹp thì nguồn nhân lực bao gồm các nhóm dân cư trong độ tuổi lao động có khả năng lao động hay còn gọi là lực lượng lao động, trong khi đó, theo nghĩa rộng thì nguồn nhân lực được hiểu như nguồn lực con người gồm những TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 người từ đủ 15 tuổi trở lên, nó là tổng hợp những cá nhân, những con người cụ thể tham giao vào quá trình lao động. Để phân biệt nhân lực và nguồn nhân lực, tác giả Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2008) cho rằng: “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con nười và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động – con người có sức lao động”.
Theo tiếp cận này thì nhân lực chính là lao động của con người mà không có bất kỳ thiết bị, máy móc hoặc vật dụng nào có thể thay thế được. Nhân lực là tài sản quan trọng nhất mà doanh nghiệp có được và thành công của một doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào số lượng, chất lượng, cơ cấu hợp lý của nhân lực. Vì vậy, doanh nghiệp muốn đạt được những mục tiêu cho tương lai, cần tạo ra được những liên kết giữa các chính sách nhân sự và các mục tiêu kinh doanh của mình, trong đó, vấn đề đào tạo nhân lực luôn được xem là hoạt động cấp thiết để bảo đảm tính thích ứng của các hoạt động nói trên. Trong phạm vi luận văn, tác giả tiếp cận khái niệm “nhân lực” theo quan điểm của các tác giả Mai Thanh Lan và Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016), theo đó: “Nhân lực trong tổ chức/doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ những người làm việc trong tổ chức/doanh nghiệp được trả công, khai thác và sử dụng có hiệu quả nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức/doanh nghiệp”.
Từ khái niệm trên có thể thấy: Nhân lực của doanh nghiệp bào gồm những con người làm việc cho tổ chức doanh nghiệp đó, được doanh nghiệp quản lý, sử dụng và trả công. Như vậy phạm vi của nhân lực được tiếp cận hẹp hơn nhiều so với khái niệm nguồn nhân lực của doanh nghiệp. Là nguồn lực quan trọng nhất của doanh nghiệp cần được đầu tư, khai thác và sử dụng có hiệu quả bao gồm cả về thể lực và trí lực. Vấn đề quan trọng là phải tìm cách đầu tư khai thác một cách hiệu quả nhất, và để có được điều đó thì đào tạo luôn là quan trọng nhất.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 Khi xem xét nguồn lực này, doanh nghiệp quan tâm đến ác khía cạnh về số lượng, quy mô của nhân lực là bao nhiêu, chất lượng, năng lực như thế nào với cơ cấu ra sao và quan điểm của quản trị nhân lực hiện đại coi nhân lực của doanh nhiệp chính là vốn nhân lực. Khái niệm quản trị nhân lực Quản trị nhân lực liên quan đến hai vấn đề cơ bản “Quản trị” và “nhân lực”. Quản trị là quá tình làm cho những hoạt động được hoàn thành với hiệu quả cao, bằng và thông qua hoạt động của người khác. Vấn đề quản trị có sự phối hợp giữa tính khoa học và nghệ thuật lãnh đạo.
Nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục tiêu nhất định. Nhân lực khác với các nguồn lực khác của doanh nghiệp do chính bản thân con người. Nhân viên có các năng lực, đặc điểm cá nhân khác nhau, có tiềm năng phát triển, có khả năng hình thành nhóm hội, tổ chức công đoàn đề bảo vệ quyền lợi của họ, đánh giá và đặt câu hỏi đối với hoạt động của các quản trị, hành vi của họ có thể thay đổi phụ thuộc vào chính bản thân họ hoặc tự động của môi trường xung quanh. Do đó quản trị nhân lực trong doanh nghiệp khó khăn và phức tạp hơn nhiều so với quản trị các yếu tố khác nhau của quá trình sản xuất kinh doanh.
Quản trị nhân lực góp phần phát huy năng lực làm việc của con người một cách hiệu quả. Chính vì vậy, khi nghiên cứu xung quanh vấn để nhân lực của một công ty cần làm rõ khái niệm “Quản trị nhân lực”. Theo giáo trình Quản trị nhân lực, Đại học Kinh tế Quốc dân “Quản trị nhân lực là tất cả các hoạt động của một tổ chức để thu hút, xây dựng, phát triển, sử dụng, đánh giá, bảo quản và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu của công việc của tổ chức cả về mặt số lượng và chất lượng”. Theo giáo trình Quản trị nhân lực của Trường Đại học Thương mại do tác giả PGS.TS Hoàng Văn Hải, THS.
Vũ Thùy Dương (chủ biên), năm 2016: “Quản trị nhân lực là tổng hợp những hoạt động quản trị liên quan đến việc tạo ra, duy trì, phát triển và sử dụng có hiệu quả yếu tố con người trong tổ chức nhằm đạt mục tiêu chung của doanh nghiệp”. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm đào tạo nhân lực Đào tạo là quá trình mà bên đào tạo cung cấp cho người được đào tạo các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để người được đào tạo lĩnh hội và nắm vũng được những tri thức, kỹ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm bảo được một công việc nhất định. Theo tác giả Hoàng Văn Hải và Vũ Thùy Dương (2010) thì: “Đào tạo nhân lực là quá trình cung cấp kiến thức, hoán tiện các kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp cho người lao động trong doanh nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ tại các thời điểm hiện tại và tương lai”.
Với cách tiêp cận này thì đào tạo nhân lực không chỉ là nhằm bù đắp những thiếu hụt trong học vấn của người lao động, cung cấp cho họ những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, phẩm chất lao động còn thiếu mà người mới tiếp cận công việc chưa có, cập nhật và hệ thống hóa lại những kiến thức, kỹ năng mà bàn thân người được đào tạo đang có. Từ góc độ tổ chức, đào tạo nhân lực theo cách tiếp cận này là nội dung cơ bản của chuỗi các hoạt động của quản trị nhân lực với mục tiêu đảm bảo cho tổ chức, doanh nghiệp có đội ngũ lao động đáp ứng được yêu cầu công việc như năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả. Với một góc nhìn khác, từ quan điểm của người được đào tạo, các tác giả Nguyễn Ngọc Quân và Nguyên Văn Điềm (2013) lại cho rằng: “Đào tạo là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng nhiệm vụ của mình”. Đây là khái niệm tiếp cận đơn giản chỉ là học tập mà không đề cập đến vị trí vai trò của doanh nghiệp trong hoạt động đào tạo này.
Tiếp cận này dường như chưa gắn kết và xuất phát từ hoạt động quản trị của doanh nghiệp. Một tiếp cận đang được rất nhiều người đồng tình, xuất phát từ góc nhìn của hoạt động quản trị doanh nghiệp, của hai tác giả Mai Thanh Lam và Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016), đó là: “Đào tạo và phát triển nhân lực là quá trình liên quan đến việc hoàn thiện và nâng cao các kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và kinh nghiêm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 nghề nghiệp của người lao động nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ ở cả hiện tại và tương lai từ đó góp phần thực hiện mục tiêu đã xác định của doanh nghiệp” Theo quan điểm này, hoạt động đào tạo trước hết là việc cung cấp, bổ sung các kiến thức, kỹ năng nghê nghiệp, phẩm chất và kinh nghiệm cho người lao động tùy theo vị trí, chức năng và công việc mà họ đảm nhận hoặc tham gia. Tiếp nữa, đào tạo còn là việc nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ cho người lao động và khẳng định hoạt động hướng đến phục vụ mục tiêu (cả ngắn hạn và dài hạn) của doanh nghiệp. Như vây, để quá trình đào tạo nhân lực có hiệu quả và đào tạo đúng theo yêu cầu công việc thì đòi hỏi các doanh nghiệp cần đầu tư chi phí, thời gian, đồng thời phải xây dựng một quy trình đào tạo khoa học và hiệu quả.