CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ VIÊN CHỨC NGÀNH Y TẾ 1. Viên chức ngành y tế 1. Khái niệm Viên chức là một khái niệm được sử dụng khá phổ biến trong khoa học pháp lý và khoa học hành chính. Thuật ngữ này ở mỗi quốc gia được tiếp cận khác nhau.
Ở Việt Nam, trước Luật Viên chức năm 2010 thì thuật ngữ viên chức được sử dụng khá phổ biến tuy nhiên chưa có định nghĩa chính thức. Đến Luật Viên chức năm 2010 thì chính thức định nghĩa thuật ngữ viên chức. Điều 2 Luật Viên chức 2010 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm nhất định, làm việc tại ĐVSNCL theo hợp đồng làm việc, được hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL theo quy định của pháp luật” [20]. Như vậy, viên chức là những người làm việc trong ĐVSNCL.
Tuy nhiên, không phải tất cả những người làm việc trong ĐVSNC đều là viên chức. Theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008 thì những người làm việc trong bộ máy lãnh đạo quản lý của ĐVSNCL được xác định là công chức. Tuy nhiên, đến Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luât Cán bộ, công chức và Luật Viên chức năm 2019 đã xác định những người trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập không phải là công chức. Như vậy, từ ngày 01 tháng 7 năm 2020 trở đi, tất cả những người làm việc trong ĐVSNCL đều được xác định ra viên chức.
ĐVSNCL hiện nay tồn tại rất đa dạng, trong đó trong đó nếu theo lĩnh vực thì có viên chức làm việc trong các trường học, bệnh viện,. Trong đó, viên chức làm việc trong các cơ sở y tế công lập (viên chức ngành y tế) là một 13 lực lượng có số lượng đông đảo, Trên cơ sở định nghĩa viên chức, có thể hiểu viên chức ngành y tế là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc trong các cơ sở y tế công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, được trả lương từ quỹ lương của cơ sở y tế công lập theo quy định của pháp luật, tham gia cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực y tế. Đặc điểm Viên chức ngành y tế là một bộ phận viên chức nên mang đầy đủ các đặc điểm chung của viên chức, như: Một là, được hình thành bằng con đường tuyển dụng. Hai là, thực hiện chức năng cung cấp dịch vụ công Ba là, hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL Bốn là, đảm nhận vị trí việc làm nhất định, chức năng nhiệm vụ theo quy định của pháp luật và quy định của ĐVSNCL.
Tuy nhiên, ngành y tếcó những đặc điểm riêng vì vậy đội ngũ viên chức ngành y tế cũng có những đặc điểm riêng biệt sau đây: Thứ nhất, hoạt động của viên chức ngành y tế gồm nhiều đối tượng khác nhau như bác sỹ, y tá, điều dưỡng,… Thứ hai, viên chức ngành y tế hiện nay tồn tại ở nhiều loại hình đơn vị sự nghiệp khác nhau như bệnh viện, nhà thuốc, các trung tâm y tế, các trạm y tế,… Thứ ba, do viên chức ngành y tế thường có trình độ chuyên môn cao. Ngành y tế là một ngành đòi hỏi tính chuyên môn, kỹ thuật cao nên phần đông các viên chức ngành y tế được đào tạo, bồi dưỡng một cách bài bản, chuyên 14 nghiệp. Viên chức ngành y tế được đào tạo chuyên sâu các kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ thuộc lĩnh vực y tế. Vai trò Viên chức nói chung và viên chức ngành y tế nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các đơn vị sự nghiệp công lập cũng như đối với quá trình chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Vai trò của viên chức ngành y tế được thể hiện ở các khía cạnh sau đây: Thứ nhất, viên chức ngành y tế là một yếu tố quan trọng đảm bảo cho hoạt động của ĐVSNCL trong lĩnh vực y tế Thứ hai, viên chức ngành y tế tham gia thực hiện chính sách, pháp luật về y tế Thứ ba, viên chức ngành y tế tham gia vào quá trình cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực y tế cho Nhân dân 1. Phân loại Có nhiều cách phân loại khác nhau về viên chức, tùy theo từng tiêu chí. Trong đó có một số tiêu chí cơ bản sau đây: Thứ nhất, phân loại theo vị trí công tác + Viên chức quản lý: là những người giữ chức vụ lãnh đạo quản lý trong ĐVSNCL hoặc các phòng/ban/khoa trong ĐVSNCL. Những người này thường được hình thành bằng con đường bổ nhiệm giữ chức vụ có thời hạn.
+ Viên chức không giữ chức vụ quản lý: đây là những viên chức chỉ thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn trong các ĐVSNCL trong lĩnh vực y tế, họ được hình thành bằng con đường tuyển dụng. Giữa viên chức chuyên môn và viên chức quản lý đều mang những đặc điểm nhất định, tuy nhiên đều có sự khác biệt nhất định, trong đó có một số 15 điểm khác biệt sau đây: Một là, viên chức chuyên môn làm việc một cách ổn định lâu dài, trong khi đó viên chức quản lý thường gắn với bổ nhiệm có thời hạn. Hết thời gian bổ nhiệm, viên chức quản lý phải thực hiện thủ tục bổ nhiệm lại. Hai là, viên chức chuyên môn thì công việc chủ yếu là thực hiện các công việc gắn với chuyên môn nghiệp vụ, trong khi đó viên chức quản lý tập trung vào hoạt động quản lý, điều hành.
Ba là, các tiêu chí đánh giá viên chức chuyên môn và viên chức quản lý cũng có sự khác biệt nhất định. Đối với viên chức quản lý ngoài các tiêu chí đánh giá chung của viên chức, viên chức quản lý có những tiêu chí đánh giá riêng gắn với nhiệm vụ quản lý, điều hành. Thứ hai, phân loại theo chức danh nghề nghiệp: đây là việc phân loại theo chức danh chuyên môn nghề nghiệp (hạng viên chức). Cách phân loại này được xác định theo trình độ chuyên môn và thâm niên công tác, nó bao gồm 4 loại như sau: + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng I + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng II + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng III + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng IV Thứ ba, phân loại theo vị trí việc làm, viên chức y tế gồm có những tên gọi sau đây (đây là cách phân loại theo Thông tư số 03/2023/TT-BYT ngày 17/02/2023 của Bộ trưởng Bộ Y tế hướng dẫn vị trí việc làm, định mức số lượng người làm việc, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp trong đơn vị sự nghiệp y tế công lập) [2]: Một là, viên chức hành chính 16 Hai là, bác sỹ Ba là, y tế Bốn là, điều dưỡng Năm là, hộ sinh 1.
Đánh giá viên chức ngành y tế 1. Khái niệm Đánh giá là một nội dung rất quan trọng trong quản lý nhân sự. Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về đánh giá. Theo Từ điển Tiếng Việt thì đánh giá là “nhận định giá trị” [42, tr.
Như vậy, đánh giá là quá trình xem xét, nhận định về những giá trị của một sự vật hiện tượng. Đánh giá còn được nhìn nhận là “quá xem xét một thực thể, quá trình hay một nội dung và so sánh nó với các tiêu chuẩn, tiêu chí đã định trước để xác định mức độ đáp ứng hay mức độ phù hợp”. Để xem xét kết quả hoạt động của đội ngũ viên chức thì ĐVSNCL phải tiến hành hoạt động đánh giá. Đánh giá viên chức trong ĐVSNCL cũng là một trong những hoạt động của quản lý viên chức đối với ĐVSNCL.
Hiện nay có rất nhiều quan niệm khác nhau về đánh giá viên chức. Theo Tạ Quang Ngọc “Đánh giá, xếp loại chất lượng viên chức được hiểu là một hình thức (một loại hình) đánh giá nguồn nhân lực, thông qua việc đánh giá đối với từng nhân sự ở mỗi vị trí việc làm”. Theo Tô Tử Hạ (2003) trong Từ điển hành chính, “đánh giá viên chức là một biện pháp quản lý viên chức thông qua việc kiểm định các chỉ số nói lên sự làm việc, cống hiến của người viên chức” [10, tr. Cách tiếp cận này xem xét đánh giá là một biện pháp, nội dung trong công tác quản lý viên chức.
Việc đánh giá được thực hiện thông qua các chỉ số (hoặc các tiêu chí). 17 Luật Viên chức năm 2010 không định nghĩa đánh giá viên chức mà chỉ nêu mục đích của việc đánh giá viên chức. Theo đó “Mục đích của việc đánh giá viên chức để làm căn cứ/cơ sở để tiếp tục thực hiện các hoạt động như bố trí, sử dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chế độ, chính sách đối với viên chức” [20]. Trong phạm vi luận văn này, đánh giá viên chức ngành y tế là quá trình ngành y tế xem xét, đo lường kết quả thực thi công việc của viên chức để xem xét mức độ đáp ứng kiến thức, kỹ năng, thái độ và kết quả thực thi công việc với các quy định pháp luật, các tiêu chuẩn định mức đề ra.
Đây là việc xem xét quá trình và chất lượng thực thi công việc của viên chức. Từ cách tiếp cận trên có thể rút ra các đặc trưng cơ bản của đánh giá, đó là: Thứ nhất, bản chất của đánh giá là quá trình xem xét, so sánh đối chiếu hoạt động viên chức với các tiêu chuẩn, chức trách, nhiệm vụ đề ra đối với viên chức. Thứ hai, cơ sở để đánh giá viên chức là các chuẩn mực, tiêu chuẩn và các công cụ. Thứ ba, nội dung đánh giá viên chức ngành y tế rất đa dạng và phong phú.
Sự cần thiết Đánh giá cán bộ, công chức, viên chức nói chung trong đó có đánh giá viên chức luôn là vấn đề được Nhà nước ta quan tâm trong công tác quản lý, sử dụng cán bộ, công chức, viên chức. Đánh giá viên chức ngành y tế là một nội dung quan trọng trong quản lý viên chức. Vai trò của đánh giá viên chức ngành y tế thể hiện như sau: 18 Thứ nhất, giúp viên chức nắm bắt được kết quả thực hiện công việc, những ưu điểm và nhược điểm của mình Vai trò trước hết của đánh giá viên chức là giúp phát triển viên chức. Thông qua đánh giá viên chức giúp cho mỗi viên chức có cái nhìn tổng quát về kết quả thực thi công việc của mình.
Đánh giá viên chức ngành y tế nhằm cung cấp thông tin về kết quả thực hiện công việc của viên chức, giúp viên chức biết được chính xác kết quả của các nhiệm vụ đã hoàn thành trong năm và cải thiện kết quả năm tiếp theo.