MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Du lịch được mệnh danh là “con gà đẻ trứng vàng”, bởi du lịch là ngành kinh tế có tỷ lệ xuất khẩu tại chỗ cao, mang lại nguồn thu ngoại tệ lớn cho đất nước. Xu thế phát triển du lịch trên thế giới hiện nay là hướng tới những khu vực có tiềm năng đặc sắc về thiên nhiên và văn hóa. Du khách tới những bản làng xa xôi, nơi có đồng bào các dân tộc sinh sống với cảnh quan hoang sơ, những phong tục tập quán của đồng bào còn được lưu truyền, chưa mai một trong cuộc sống hiện đại.
Chính vì thế, những chương trình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng đến những bản làng được khách du lịch quốc tế ưa chuộng. Xuất hiện ở Việt Nam từ năm 1997, du lịch cộng đồng đã đem lại nhiều lợi ích kinh tế cho người dân địa phương. Du lịch cộng đồng gắn với nhiều hoạt động như tham quan các làng nghề cổ, khám phá núi rừng thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa các dân tộc. Trong đó, tiêu biểu nhất là loại hình homestay - hình thức khách du lịch đến ở nhà người dân địa phương để cùng ăn, nghỉ, tham gia các công việc hàng ngày cũng như các hoạt động văn hóa, văn nghệ.
Là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, tỉnh Thái Nguyên có địa hình khá hiểm trở, bị chia cắt bởi nhiều khối núi và dãy núi đá vôi tạo nên những cung đường uốn lượn cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, hoang sơ. Bên cạnh đó, đây còn là nơi tập trung sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số với những phong tục tập quán độc đáo và đa dạng, mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền, là điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều loại hình du lịch, trong đó tiêu biểu là du lịch cộng đồng. c 2 Nằm cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 12km về phía Tây, Tân Cương là vùng đất bán sơn địa, cảnh quan thiên nhiên đẹp mắt với những dãy đồi thoai thoải, các con suối men theo những chân đồi chảy về tưới mát cả vùng chè đặc sản nổi tiếng. Nơi đây có môi trường trong lành, đồi nối tiếp đồi, chè nối tiếp chè, hương chè tươi nồng nàn, có ngôi chùa cổ Y Na, cùng một số di tích kháng chiến cách mạng.
Hương vị thơm ngon đặc biệt của chè Tân Cương đã tạo nên một nét đặc trưng riêng không nơi nào có được và là niềm tự hào của người dân thành phố. Phát huy lợi thế đó, thành phố đã xác định chè là cây đặc sản chiến lược, là cây kinh tế chủ lực trên đất vườn đồi không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mà còn mang tính văn hoá, xã hội sâu sắc, tạo công ăn việc làm cho hàng chục nghìn lao động, góp phần xoá đói giảm nghèo và cải thiện môi trường sinh thái khu vực nông thôn. Vùng đất này hứa hẹn mang đến cho du khách những trải nghiệm lý thú, những cảm xúc khó quên, là điểm đến hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế. Với mong muốn tìm hiểu về tài nguyên thiên nhiên, những đặc trưng, văn hóa, để phát triển du lịch tại vùng đất Tân Cương, em tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá tiềm năng du lịch cộng đồng trên địa bàn xã Tân Cương – TP Thái Nguyên”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá tiềm năng du lịch cộng đồng trên địa bàn xã Tân Cương - TP Thái Nguyên. Từ đó đưa ra các giải pháp kiến nghị nhằm tạo cơ hội cho hoạt động du lịch cộng đồng ở xã phát triển hơn, mang lại hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập, cải thiện đời sống góp phần phát triển kinh tế xã hội ở xã Tân Cương. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được tiềm năng của hoạt động du lịch cộng đồng tại xã.
c 3 - Tìm hiểu được thuận lợi, khó khăn trong phát triển du lịch cộng đồng của địa phương. - Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng của các hộ dân trên địa bàn xã - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động du lịch cộng đồng tại xã Tân Cương. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa về học tập - Giúp bản thân vận dụng được các kiến thức đã học vào thực tế.
- Nâng cao năng lực cũng như rèn luyện các kỹ năng cho bản thân trong quá trình tiếp cận và nghiên cứu đề tài. - Nâng cao khả năng thu thập, xử lý thông tin đồng thời bổ sung thêm những kiến thức còn thiếu cho bản thân. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả của đề tài giúp UBND xã Tân Cương đánh giá được tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại xã. Từ đó đưa ra các giải pháp phát triển phù hợp.
- Ngoài ra đề tài còn làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và học tập trong lĩnh vực du lịch cộng đồng và là tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý tại địa phương. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm cơ bản - Du lịch: Là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một thời gian nhất định.[10] - Du lịch bền vững: Định nghĩa về phát triển du lịch bền vững đã được Hội đồng du lịch và Lữ hành quốc tế (WTTC) đưa ra năm 1996: “Du lịch bền vững là việc đáp ứng nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tương lai”.[20] Du lịch cộng đồng dựa trên sự tò mò, mong muốn cuả du khách để tìm hiểu thêm về cuộc sống hằng ngày của người dân từ các nền văn hóa khác nhau. Du lịch cộng đồng thường liên kết với người dân từ thành thị đến các vùng nông thôn để thưởng thức cuộc sống tại đó trong một khoảng thời gian nhất định.
Điều kiện hình thành và phát triển du lịch cộng đồng Điều kiện tiềm năng về tài nguyên, môi trường tự nhiên và nhân văn có ý nghĩa quyết định đến phát triển du lịch cộng đồng. Tham quan tìm hiểu, tham gia sản xuất, tìm kiếm cái mới lạ đang là một trong những xu hướng của du khách tham gia du lịch cộng đồng. c 5 Điều kiện yếu tố cộng đồng dân. Con người là một trong những yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch cộng đồng.
Điều kiện có thị trường khách trong nước và quốc tế. Du khách là nhân tố quyết định cho sự thành công của chương trình phát triển du lịch cộng đồng. Việc hiểu rõ nhu cầu, mối quan tâm và động cơ của khách du lịch rất cần thiết cho việc phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương. Điều này giúp cho cộng đồng xác định đúng thị trường mục tiêu, các loại du khách có thể tham quan cộng đồng, từ đó có kế hoạch phát triển sao cho đáp ứng tốt nhu cầu khách hàng.
Điều kiện về cơ chế chính sách hợp lý. Để du lịch nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, chính phủ cần có những chính sách phù hợp để phát triển các chiến lược, chương trình, các chính sách đảm bảo, khuyến khích, huy động tập chung nguồn lực, khai thác tối ưu tiềm năng, thế mạnh của đất nước, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, nâng cao chất lượng, hiệu quả cạnh tranh, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Sự hỗ trợ, giúp đỡ của chính phủ, tổ chức phi chính phủ trong và ngoài nước. Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, các dịch vụ, tạo thuận lợi cho du lịch cộng đồng phát triển.
Tiêu chí của du lịch cộng đồng Theo UNWTO (2008) cho rằng những tiêu chí của một du lịch cộng đồng đang hướng tới gồm có các tiêu chí sau: - Người dân nên được tham gia vào quá trình lên kế hoạch và quản lý hoạt động du lịch tại cộng đồng. - Hoạt động du lịch này phải mang lại lợi ích một cách công bằng cho cộng đồng. c 6 - Hoạt động du lịch này nên bao gồm tất cả các thành viên của cộng đồng hơn chỉ là sự tham gia của một vài thành viên. - Quan tâm đến sự bền vững của môi trường.
- Mọi hoạt động du lịch cộng đồng phải tôn trọng nền văn hoá và các "cấu trúc xã hội" tại cộng đồng. - Có hệ thống/ phương pháp để giúp người trong cộng đồng có thể "vượt qua" những ảnh hưởng của những khách du lịch phương tây. - Hoạt động du lịch thường được giữ ở quy mô nhỏ nhằm hạn chế tối đa những ảnh hưởng đến văn hoá và môi trường. - Hướng dẫn tổng quan cho khách du lịch về cộng đồng để giúp họ có những hành động hợp lý trong quá trình du lịch.
- Không yêu cầu người trong cộng đồng phải thực hiện những hoạt động trái với văn hoá/tôn giáo của họ. - Không yêu cầu người dân trong cộng đồng tham gia vào các hoạt động du lịch nếu họ không muốn. Vai trò của du lịch cộng đồng trong phát triển nông thôn Du lịch cộng đồng góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương, đặc biệt ở các vùng sâu vùng xa nơi nghèo đói. Điều này cực kì quan trọng vì nó làm giảm áp lực của con người lên các nguồn lực tự nhiên và cảnh quan địa phương.
Du lịch cộng đồng thúc đẩy sự công bằng trong phát triển du lịch với việc mang lại cho toàn bộ cộng đồng những lợi ích từ việc cung cấp các dịch vụ du lịch và cơ sở hạ tầng, bất kể họ có tham gia tích cực vào du lịch hay không, nghĩa là hệ thống các cơ sở hạ tầng được cải thiện tốt hơn, điều kiện tiếp cận tốt hơn như: khả năng tiếp cận các nguồn nước sạch, viễn thông vv… Du lịch cộng đồng tạo ra việc làm. Thông qua các loại hình dịch vụ, các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, hộ gia đình tham gia du lịch cộng đồng tạo ra c 7 cơ hội việc làm cho bản thân và người dân địa phương. Du lịch cộng đồng có thể giúp thay đổi cơ cấu việc làm địa phương và giảm di cư từ nông thôn ra đô thị. Du lịch cộng đồng bảo vệ và thúc đẩy di sản tự nhiên và văn hóa, góp phần phục hồi phát triển các giá trị văn hóa, truyền thống, cải tạo, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường.
Du lịch cộng đồng tạo ra các cơ hội để giao lưu văn hóa và kinh tế Việt Nam với các nước khác.