Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm “Công việc” Đã có rất nhiều các định nghĩa về công việc được đưa ra, theo giáo trình Quản trị nhân lực của PGS.TS Lê Thanh Hà (2009): “ Công việc là tổng hợp các nhiệm vụ, các trách nhiệm hay chức năng mà một người hay một nhóm người lao động phải đảm nhận trong tổ chức. Công việc chỉ rõ những chức năng nhiệm vụ của tổ chức mà một người hay một nhóm người lao động phải thực hiện.
Đồng thời, công việc là cơ sở để phân chia các chức năng, quyền hạn và trách nhiệm cho từng người, từng nhóm người trong cùng một tổ chức” [9, tr. Theo giáo trình Quản trị nhân lực của ThS. Nguyễn Vân Điềm và PGS. Nguyễn Ngọc Quân (2012), công việc được hiểu là “Tất cả những nhiệm vụ khác nhau được thực hiện bởi một người lao động hoặc là tất cả các nhiệm vụ giống nhau được thực hiện bởi một nhóm người lao động” [12, tr.
Việc tạo thành các công việc là kết quả của sự phân chia lao động trong nội bộ các tổ chức. Công việc có thể được xem như một đơn vị mang tính chất tổ chức nhỏ nhất trong Công ty và nó có những chức năng quan trọng. Thực hiện công việc chính là phương tiện để người lao động có thể đóng góp sức của mình vào việc thực hiện các mục tiêu của tổ chức. Đồng thời, công việc còn là cơ sở để một tổ chức thực hiện các hoạt động quản trị nhân lực đối với người lao động như: bố trí công việc, đánh giá thực hiện công việc, thù lao, đào tạo,.
Trong phạm vi của đề tài, tác giả lựa chọn khái niệm của PGS.TS Lê Thanh Hà làm căn cứ để nghiên cứu. Khái niệm “Thực hiện công việc” Theo Trần Kim Dung (2011): “Thực hiện công việc có thể hiểu là quá trình lao động, là tổng thể những hành động của con người để hoàn thành một hay nhiều nhiệm vụ nhất định. “Về mặt vật chất, quá trình lao động là quá trình người lao động sử dụng công cụ lao động tác động vào đối tượng lao động để làm ra sản phẩm. Về mặt xã hội, 7 quá trình thực hiện công việc làm nảy sinh các mối quan hệ giữa người với người trong lao động, gọi là quan hệ lao động.
Các mối quan hệ đó làm hình thành tính chất tập thể, tính chất xã hội của lao động”. Theo giáo trình Quản trị nhân lực của TS. Trịnh Việt Tiến (2022): “ Thực hiện công việc là quá trình người lao động sử dụng kiến thức, kỹ năng và công sức của mình để hoàn thành một nhiệm vụ, công việc nào đó đóng góp vào cho tổ chức” [13, tr. Có thể có những cách hiểu khác nhau về thực hiện công việc, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả lựa chọn định nghĩa của TS.
Trịnh Việt Tiến để làm căn cứ nghiên cứu. Khái niệm “Đánh giá” Có nhiều cách hiểu và khái niệm đánh giá khác nhau. Theo quan niệm của triết học, đánh giá là việc xác định những giá trị của sự vật, hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi nào đó của con người tương xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay một chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ. Đánh giá vừa có tính động cơ, vừa là phương tiện và mục đích hành động.
Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh (2007): “Đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sự vật, hiện tượng, con người theo những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người phán xét cần tuân theo”. Trong hội thảo – tập huấn về kiểm định chất lượng giáo dục đại học tổ chức tại Quảng Ninh (2012), GS. Anthony de Sam Lazado cũng đưa ra định nghĩa: “Đánh giá (Assessment) là một hay nhiều quá trình xác định, thu thập và chuển bị số liệu để đánh giá mức độ đạt được của các chuẩn đầu ra và các mục tiêu giáo dục của chương trình đào tạo”.TS Trần Xuân Cầu trong giáo trình Phân tích lao động xã hội cho rằng: “Đánh giá là quá trình so sánh, đối chiếu thực tế với những tiêu chuẩn đã định sẵn để rút ra mức độ phù hợp của các bộ phận, các mối liên kết bên trong sự vật với những chuẩn mực, quy định của nó” [10, tr. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả lựa chọn định nghĩa của PGS.TS Trần Xuân Cầu để làm căn cứ nghiên cứu.
Khái niệm “Đánh giá thực hiện công việc” 8 Tác giả đã thu thập và tìm hiểu được có nhiều quan điểm, định nghĩa khác nhau về đánh giá thực hiện công việc. Lê Thanh Hà trong giáo trình Quản trị nhân lực cho rằng: “Đánh giá thực hiện công việc là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc (nhóm người) lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thỏa thuận về sự đánh giá đó với người lao động. Đây thực chất là việc so sánh tình hình thực hiện công việc của chính người (nhóm người) lao động so với yêu cầu đề ra của tổ chức” [9, tr. TS Mai Thanh Lan trong giáo trình Đánh giá thực hiện công việc (2019) lại cho rằng “Đánh giá thực hiện công việc là quá trình thu nhận và xử lý thông tin để đo lường quá trình và kết quả thực hiện công việc của các bộ phận và cá nhân người lao động trong tổ chức/doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định” [8, tr.S Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân: “Đánh giá thực hiện công việc là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của người lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó với người lao động” [12, tr.
Mặc dù các khái niệm trên có những đặc điểm khác nhau, tuy nhiên cách tiếp cận đều phản ánh đánh giá thực hiện công việc là một quá trình gắn liền với việc đo lường kết quả công việc của người lao động, cung cấp thông tin phản hồi với người lao động với mục tiêu cải thiện kêys quả công việc của người lao động trong tương lai. Tác giả lựa chọn định nghĩa của Th.S Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân làm cơ sở để nghiên cứu và chỉ xem xét nghiên cứu đánh giá thực hiện công việc dưới góc độ đánh giá kết quả thực hiện công việc.Vai trò của đánh giá thực hiện công việc 1. Đối với người lao động Việc đánh giá thực hiện công việc sẽ giúp người lao động hiểu rõ hơn về công việc mình đang thực hiện. Đồng thời, thông qua quá trình đánh giá này, họ cũng có cơ hội tự đánh giá và nâng cao kỹ năng làm việc của mình để phản ứng và thích nghi với các yêu cầu và mong muốn của tổ chức.
Bằng cách này, người lao động có thể nhận được sự hỗ trợ và định hướng từ tổ chức và cấp quản lý để điều chỉnh và thay đổi phù hợp với vị 9 trí công việc và mục tiêu tổ chức. Những quyết định của các nhà quản lý cũng sẽ trở nên linh hoạt và chính xác hơn, từ đó, người lao động cũng có cơ hội điều chỉnh cách làm việc, hành vi và thái độ của mình, góp phần nâng cao hiệu suất làm việc và đạt được mục tiêu của tổ chức. Quá trình đánh giá thực hiện công việc không chỉ giúp người lao động hiểu sâu hơn về ngành nghề và chuyên môn mà họ được đào tạo, mà còn tạo điều kiện cho họ tự định hướng sự nghiệp phù hợp với bản thân. Bằng cách tạo ra một môi trường giao lưu và trao đổi tích cực, quá trình này cũng giúp rút ngắn khoảng cách tâm lý giữa nhân viên và quản lý, từ đó tăng cường hiểu biết về những người đứng đầu tổ chức.
Sự cải thiện trong công tác đánh giá cũng đồng nghĩa với việc giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và khai thác tối đa tiềm năng của người lao động trong tổ chức. Bằng cách này, việc phân bổ vị trí làm việc, ngành nghề và đối xử công bằng tạo ra động lực cho nhân viên, thúc đẩy họ ngày càng hoàn thiện và đóng góp hết mình cho tổ chức. Kết quả, người lao động có cơ hội nâng cao trình độ chuyên môn, ổn định và cải thiện đời sống cá nhân và đáp ứng được các nhu cầu khác của họ một cách tốt nhất. Việc công bố kết quả đánh giá giúp cho nhân viên có thêm động lực phấn đấu, tự rèn luyện và hăng hái, nhiệt tình trong công việc trên cơ sở so sánh các kết quả thực hiện công việc giữa các nhân viên trong tổ chức bằng tâm lý cá nhân “ muốn bằng, muốn tốt, muốn hơn”.
Đối với doanh nghiệp Đánh giá thực hiện công việc giúp doanh nghiệp hoàn thiện hơn công tác quản trị nhân lực, đưa ra các quyết định nhân sự chính xác về bố trí, sắp xếp, thuyên chuyển, đề bạt, và thăng chức. Nó cũng hỗ trợ trong việc thiết lập các chế độ lương thưởng hợp lý, đào tạo và phát triển nhân viên, đảm bảo tồn tại một đội ngũ lao động với đủ số lượng và chất lượng, phù hợp với cơ cấu và văn hóa tổ chức. Đánh giá cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình thay đổi tổ chức, ảnh hưởng đến mục tiêu, văn hóa và chính sách của tổ chức. Hơn nữa, nó là yếu tố quyết định trong việc giữ chân nhân viên có năng lực và trình độ tay nghề cao, giảm thiểu xung đột trong tổ chức, và tạo ra động lực và hài lòng trong quá trình làm việc.
Đánh giá thực hiện công việc đóng vai trò quan trọng trong việc giữ chân những người lao động có năng lực và trình độ tay nghề cao, đồng thời giúp giảm bớt xung đột 10 trong tổ chức và tạo ra động lực cũng như sự hài lòng cho nhân viên trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất. Tăng cường hiệu quả của quá trình đánh giá thực hiện công việc sẽ khuyến khích việc đạt được thành công trong việc thực hiện các mục tiêu, sứ mệnh và chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Đồng thời, điều này cũng sẽ tạo động lực để cải thiện mối quan hệ lao động lành mạnh trong tổ chức và thu hút nhân lực chất lượng cao để làm việc trong doanh nghiệp. Đối với xã hội Đánh giá thực hiện công việc đóng góp vào sự ổn định kinh tế xã hội, tối ưu hóa sử dụng và phân bổ nguồn lực, cũng như ảnh hưởng đến chiến lược quản lý nhân sự của doanh nghiệp và cộng đồng xã hội nói chung.