Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu đánh giá tài nguyên địa hình núi lửa phục vụ phát triển du lịch sinh thái khu vực thành phố buôn ma thuột và phụ cận

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tài nguyên địa hình núi lửa phục vụ phát triển du lịch sinh thái tại Buôn Ma Thuột và vùng lân cận.

• Tác giả: Vũ Ngọc Hùng
• Người hướng dẫn: GS. Trương Quang Hải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá tài nguyên địa hình núi lửa phục vụ phát triển du lịch sinh thái khu vực thành phố Buôn Ma Thuột và phụ cận
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận nghiên cứu tài nguyên địa mạo cho phát triển du lịch
• 1.1.1. Khái niệm chung về du lịch và DLST
• 1.1.2. Khái niệm về du lịch
• 1.1.3. Khái niệm về du lịch sinh thái
• 1.2. Đặc trưng của DLST
• 1.3. Phát triển DLST bền vững
• 1.4. Tài nguyên địa mạo
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÌNH NÚI LỬA KHU VỰC THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT VÀ PHỤ CẬN
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Đặc điểm địa chất
• 2.1.3. Đặc điểm thổ nhưỡng
• 2.1.4. Đặc điểm khí hậu
• 2.1.5. Đặc điểm thủy văn – địa chất thủy văn
• 2.1.6. Các hoạt động nhân sinh
• 2.2. Đặc điểm địa mạo khu vực thành phố Buôn Ma Thuột và phụ cận
• 2.2.1. Khái quát chung về địa hình khu vực nghiên cứu
• 2.2.2. Đặc điểm các kiểu nguồn gốc địa hình
• 2.2.3. Lịch sử phát triển địa hình khu vực
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐỊA HÌNH NÚI LỬA CHO PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI KHU VỰC THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT VÀ PHỤ CẬN
• 3.1. Đánh giá các tài nguyên địa hình núi lửa phục vụ phát triển DLST khu vực thành phố Buôn Ma Thuột và phụ cận
• 3.1.1. Địa hình miệng núi lửa
• 3.1.2. Hang động núi lửa
• 3.1.3. Bề mặt cao nguyên bazan
• 3.1.4. Đánh giá chung tài nguyên địa hình núi lửa cho phát triển DLST khu vực nghiên cứu
• 3.1.5. Đánh giá địa hình núi lửa theo phương pháp bán định lượng
• 3.2. Hiện trạng phát triển du lịch thành phố Buôn Ma Thuột và phụ cận
• 3.2.1. Hiện trạng phát triển du lịch
• 3.2.2. Công tác quản lý hoạt động du lịch
• 3.3. Giải pháp phát triển DLST dựa trên nguồn tài nguyên địa hình núi lửa khu vực thành phố Buôn Ma Thuột và phụ cận
• 3.3.1. Thực trạng khai thác tài nguyên địa hình phục vụ phát triển DLST khu vực nghiên cứu
• 3.3.2. Đề xuất các giải pháp sử dụng bền vững tài nguyên địa hình núi lửa phục vụ phát triển DLST thành phố Buôn Ma Thuột và phụ cận
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tài Nguyên Địa Hình Núi Lửa Tại Buôn Ma Thuột

Đánh giá tài nguyên địa hình núi lửa là một phần quan trọng trong việc phát triển du lịch sinh thái tại Buôn Ma Thuột. Khu vực này nổi bật với các dạng địa hình núi lửa độc đáo, tạo ra nhiều cơ hội cho hoạt động du lịch. Việc hiểu rõ về tài nguyên này không chỉ giúp bảo tồn mà còn phát huy giá trị du lịch bền vững.

1.1. Khái Niệm Tài Nguyên Địa Hình Núi Lửa

Tài nguyên địa hình núi lửa bao gồm các dạng địa hình như miệng núi lửa, hang động và cao nguyên bazan. Những đặc điểm này không chỉ có giá trị về mặt tự nhiên mà còn mang lại tiềm năng lớn cho du lịch sinh thái.

1.2. Vai Trò Của Tài Nguyên Địa Hình Trong Du Lịch

Tài nguyên địa hình núi lửa đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút du khách. Chúng không chỉ tạo ra các hoạt động tham quan mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển bền vững môi trường tự nhiên.

II. Thách Thức Trong Việc Khai Thác Tài Nguyên Địa Hình Núi Lửa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc khai thác tài nguyên địa hình núi lửa tại Buôn Ma Thuột vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, quản lý du lịch kém và thiếu sự liên kết giữa các khu vực là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Ô Nhiễm Môi Trường Do Hoạt Động Du Lịch

Hoạt động du lịch không kiểm soát có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Thiếu Kết Nối Giữa Các Khu Vực Du Lịch

Sự thiếu liên kết giữa các khu vực du lịch trong vùng làm giảm hiệu quả khai thác tài nguyên. Cần có các chiến lược phát triển du lịch liên vùng để tối ưu hóa lợi ích từ tài nguyên địa hình.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tài Nguyên Địa Hình Núi Lửa

Để đánh giá tài nguyên địa hình núi lửa, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng các công nghệ hiện đại như GIS và viễn thám sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác và hiệu quả.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ GIS Trong Đánh Giá

Công nghệ GIS cho phép phân tích và quản lý dữ liệu địa lý, giúp đánh giá chính xác tài nguyên địa hình núi lửa. Điều này hỗ trợ trong việc lập kế hoạch phát triển du lịch bền vững.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Viễn Thám

Viễn thám cung cấp thông tin về biến đổi địa hình và môi trường. Việc phân tích dữ liệu này giúp nhận diện các khu vực có tiềm năng phát triển du lịch và bảo tồn tài nguyên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Đánh Giá Tài Nguyên Địa Hình

Kết quả từ việc đánh giá tài nguyên địa hình núi lửa có thể được ứng dụng vào việc phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Phát Triển Sản Phẩm Du Lịch Sinh Thái

Các sản phẩm du lịch sinh thái như tour khám phá núi lửa, tham quan hang động và trải nghiệm văn hóa địa phương có thể được phát triển dựa trên tài nguyên địa hình. Điều này tạo ra giá trị gia tăng cho du lịch địa phương.

4.2. Bảo Tồn Tài Nguyên Thiên Nhiên

Việc phát triển du lịch bền vững cần gắn liền với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Các biện pháp bảo vệ môi trường và tài nguyên địa hình cần được thực hiện đồng thời với hoạt động du lịch.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Du Lịch Sinh Thái Tại Buôn Ma Thuột

Tương lai của du lịch sinh thái tại Buôn Ma Thuột phụ thuộc vào việc khai thác và bảo tồn tài nguyên địa hình núi lửa. Cần có các chính sách và chiến lược phát triển bền vững để đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.

5.1. Chính Sách Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và hỗ trợ cộng đồng địa phương trong việc phát triển du lịch.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Môi Trường

Giáo dục môi trường cho cộng đồng và du khách là cần thiết để nâng cao nhận thức về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Điều này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của du lịch sinh thái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực thành phố Buôn Ma Thuột và vùng phụ cận sở hữu không gian địa lý rộng lớn với diện tích khoảng 1.010 km2 và quy mô dân số đạt trên 420.000 người vào năm 2015. Nằm ở trung tâm vùng Tây Nguyên trên độ cao trung bình khoảng 536 m so với mực nước biển, khu vực này từng trải qua các pha hoạt động phun trào núi lửa mãnh liệt trong kỷ Neogen – Đệ Tứ, tạo nên những lớp phủ đá bazan màu mỡ với bề dày trung bình từ 218 m đến 243 m. Mặc dù địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng đạt khoảng 12,4%/năm và tỷ trọng ngành thương mại – dịch vụ đóng góp tới 42,89% cơ cấu GDP, nhưng hoạt động khai thác tài nguyên tự nhiên phục vụ du lịch sinh thái vẫn chưa tương xứng với tiềm năng thực tế. Các dạng địa hình độc đáo như miệng núi lửa cổ, hệ thống thác nước trên nền đá bazan và mạng lưới hang động núi lửa quy mô lớn hiện vẫn bị khai thác rời rạc, thiếu tính liên kết không gian và tiềm ẩn nguy cơ suy thoái môi trường.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện tiềm năng, hiện trạng và giá trị khoa học - thẩm mỹ của các dạng tài nguyên địa hình núi lửa, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững cho thành phố Buôn Ma Thuột cùng các địa bàn phụ cận gồm huyện Cư M'gar, Buôn Đôn, Cư Jút, Cư Kuin, Krông Ana và Krông Nô. Phạm vi nghiên cứu được xác lập xuyên suốt giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2018 dựa trên các cơ sở dữ liệu viễn thám và khảo sát thực địa chuyên sâu. Đóng góp của luận văn thể hiện ở việc làm sáng tỏ cơ sở khoa học về giá trị tài nguyên địa mạo núi lửa, cung cấp luận cứ thực tiễn giúp nâng cao tỷ trọng du lịch sinh thái trong cơ cấu kinh tế địa phương, đồng thời giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản địa chất và phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết tài nguyên địa mạo của Mario Panizza (1996, 2001), khẳng định các quá trình địa mạo tạo ra những dạng địa hình mang giá trị đặc biệt; khi được con người nhận thức và đưa vào sử dụng, các thành tạo này sẽ chuyển hóa từ nguyên liệu thô thành tài sản địa mạo và tài nguyên địa mạo hoàn chỉnh. Giá trị của tài nguyên địa mạo được thẩm định thông qua 4 thành phần trụ cột: giá trị khoa học, giá trị văn hóa - lịch sử, giá trị kinh tế - xã hội và giá trị cảnh quan thẩm mỹ.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng khung lý thuyết về điểm đến du lịch núi lửa của Patricia Erfurt-Cooper (2010, 2012) kết hợp mô hình cấu trúc du lịch sinh thái của Phạm Trung Lương (2001) và quan điểm phát triển bền vững của Lê Huy Bá (2006). Hệ thống khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn gồm: di chỉ địa mạo (geomorphosites) – các dạng địa hình tự nhiên có sức thu hút du lịch nhờ giá trị khoa học và cảnh quan vượt trội; du lịch sinh thái (ecotourism) – loại hình du lịch có trách nhiệm dựa vào thiên nhiên, chú trọng giáo dục môi trường và hỗ trợ sinh kế cộng đồng; địa hình núi lửa nguyên sinh (miệng núi lửa, dòng dung nham bazan) và địa hình núi lửa thứ sinh (thác nước hình thành do dòng chảy xâm thực trên nền nứt nẻ bazan).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tích hợp từ mô hình số độ cao (DEM) có độ phân giải không gian 12,5 m do Cơ quan Vệ tinh Alaska (ASF) cung cấp, bản đồ địa chất tỷ lệ 1:200.000 của Tổng cục Địa chất và Khoáng sản, kết quả từ đề tài cấp Nhà nước Tây Nguyên 3 cùng Niên giám thống kê thành phố Buôn Ma Thuột giai đoạn 2010 - 2015. Timeline nghiên cứu và phân tích số liệu thực địa được tiến hành tập trung từ năm 2015 đến năm 2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 15 di chỉ địa mạo núi lửa tiêu biểu trên toàn bộ phạm vi 1.010 km2, bao gồm các miệng núi lửa (Cư M'gar, Cư H'lâm, Cư Êbur), cụm thác nước bazan (Đray Sáp, Đray Nur, Gia Long, Trinh Nữ) và hệ thống hang động bazan khu vực Krông Nô. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn những điểm đại diện xuất sắc nhất cho các pha phun trào bazan, tính toàn vẹn về hình thái và tiềm năng tiếp cận du lịch.

Phương pháp phân tích trọng tâm là đánh giá bán định lượng theo thang điểm Pralong (2005) kết hợp công nghệ Hệ thông tin địa lý (GIS) và viễn thám không gian. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm khắc phục triệt để tính chủ quan của các phương pháp định tính truyền thống, cho phép lượng hóa chính xác các thuộc tính phức tạp như độ hiếm, tính đại diện cổ địa lý, giá trị thẩm mỹ tương phản cảnh quan và mức độ rủi ro tai biến thành các chỉ số số học cụ thể từ 0 đến 1, tạo cơ sở khách quan để xếp hạng ưu tiên trong quy hoạch phát triển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cấu trúc địa mạo khu vực nghiên cứu mang tính phân bậc rõ nét, chịu sự chi phối bởi 2 lớp phủ phun trào chính là hệ tầng Túc Trưng (chiếm hơn 60% diện tích, bề dày 218 - 243 m) và hệ tầng Xuân Lộc (bề dày 20 - 50 m). Địa hình thoải dần từ đông bắc xuống tây nam với hơn 75% diện tích có độ dốc dưới 8 độ, độ cao phổ biến từ 300 m đến 600 m, tạo nên bề mặt cao nguyên lượn sóng lý tưởng cho du lịch sinh thái nông nghiệp và dã ngoại.

Thứ hai, mạng lưới thủy văn có mật độ trung bình 0,254 km/km2 cùng modul dòng chảy 21 l/s đã tương tác mạnh mẽ với cấu tạo nứt nẻ dạng cột của đá bazan hệ tầng Túc Trưng, hình thành nên cụm thác ghềnh hùng vĩ bậc nhất Tây Nguyên trên sông Sêrêpốk. Các thác nước như Đray Nur, Đray Sáp và Gia Long sở hữu những vách đá bazan dựng đứng cao từ 15 m đến 30 m với các khối cột nứt nẻ hình lăng trụ tuyệt đẹp.

Thứ ba, kết quả đánh giá bán định lượng theo phương pháp Pralong (2005) đối với 15 di chỉ địa mạo cho thấy sự phân hóa giá trị rõ rệt. Cụm thác Đray Sáp – Đray Nur và miệng núi lửa Cư M'gar đạt tổng điểm cao nhất với giá trị khoa học đạt 0,81/1,0 điểm và giá trị thẩm mỹ đạt 0,85/1,0 điểm nhờ tính độc đáo và cảnh quan kỳ vĩ. Ngược lại, giá trị khai thác kinh tế du lịch hiện tại ở nhiều di chỉ chỉ đạt mức trung bình khoảng 0,45/1,0 điểm do hạ tầng giao thông kết nối kém và thiếu dịch vụ bổ trợ chuyên nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên sự phong phú của tài nguyên địa hình xuất phát từ lịch sử biến động địa chất phức tạp. Sự kết hợp giữa các đợt phun trào dung nham mafic nhiệt độ cao làm nguội chậm và quá trình nâng trồi tân kiến tạo đã tạo nên những hang động dung nham có chiều dài hàng nghìn mét cùng các vòm hang kỳ vĩ tại Krông Nô. Về mặt biểu diễn dữ liệu, toàn bộ giá trị của các di chỉ địa mạo được tổng hợp trực quan qua biểu đồ mạng nhện đa trục (thể hiện tương quan giữa 4 nhóm tiêu chí: Khoa học, Thẩm mỹ, Văn hóa và Kinh tế) cùng bảng ma trận phân hạng không gian.

So với các nghiên cứu của Patricia Erfurt-Cooper (2010) tại các khu vực núi lửa ngủ yên ở Đông Á, tài nguyên địa hình núi lửa tại Buôn Ma Thuột mang tính đa dạng sinh thái cao hơn hẳn nhờ sự kết hợp liền mạch giữa cảnh quan địa mạo bazan với các di sản văn hóa phi vật thể của hơn 40 dân tộc anh em. Tuy nhiên, mức độ phân cắt sâu cục bộ từ 8 m đến 200 m/km2 và phân cắt ngang lên tới 6,4 km/km2 tại một số khu vực đứt gãy đòi hỏi các nhà quản lý phải đặc biệt lưu ý đến rủi ro sạt lở và xói mòn đất trong quá trình xây dựng hạ tầng du lịch.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, phân vùng không gian phát triển du lịch sinh thái địa mạo: Sở Du lịch tỉnh Đắk Lắk cùng Sở Xây dựng cần phối hợp thiết lập 3 cụm không gian động lực gồm cụm cảnh quan thác nước Sêrêpốk, cụm miệng núi lửa Cư M'gar – Buôn Hồ và cụm công viên hang động núi lửa Krông Nô trước năm 2024, hướng tới mục tiêu nâng thời gian lưu trú trung bình của khách du lịch từ 1,5 ngày lên 2,8 ngày vào năm 2026.

Thứ hai, thiết kế sản phẩm du lịch địa chất chuyên đề: Các doanh nghiệp lữ hành cần chủ trì xây dựng 4 tuyến tour du lịch sinh thái – địa mạo chuyên biệt kết hợp diễn giải môi trường và trải nghiệm văn hóa canh tác cà phê trên đất đỏ bazan, đặt chỉ tiêu thu hút 150.000 lượt khách trải nghiệm cao cấp hàng năm vào giai đoạn 2025 - 2027.

Thứ ba, ban hành quy chế bảo tồn nghiêm ngặt di sản địa mạo: Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Đắk Nông cần ban hành văn bản pháp lý cấm hoàn toàn hoạt động khai thác đá xây dựng tại các miệng núi lửa cổ như Cư M'gar, Cư Êbur và khu vực chân thác Đray Sáp trước năm 2023, bảo đảm tính nguyên vẹn 100% của cấu trúc địa mạo phục vụ nghiên cứu và du lịch.

Thứ tư, đào tạo nguồn nhân lực bản địa và chia sẻ lợi ích cộng đồng: Ủy ban nhân dân thành phố Buôn Ma Thuột cùng các huyện phụ cận cần tổ chức đào tạo kỹ năng nghiệp vụ du lịch cho ít nhất 300 lao động là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ (Ê Đê, M'nông), phấn đấu nâng thu nhập bình quân từ dịch vụ du lịch cộng đồng đạt trên 60 triệu đồng/người/năm vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và nhà quy hoạch phát triển: Cán bộ thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk có thể sử dụng bản đồ phân vùng địa mạo và kết quả đánh giá bán định lượng 15 di chỉ để xây dựng quy hoạch tổng thể không gian du lịch và hoàn thiện hồ sơ đề cử công viên địa chất.

Nhóm doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch: Các giám đốc điều hành tour và chuyên viên phát triển sản phẩm du lịch sinh thái có thể tham khảo mô hình liên kết không gian điểm đến để thiết kế các tuyến tour trekking, khám phá hang động dung nham và du lịch mạo hiểm đạt tiêu chuẩn an toàn cao.

Nhóm giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học: Các nhà khoa học thuộc chuyên ngành Quản lý tài nguyên, Địa lý học, Địa mạo và Môi trường có thể ứng dụng khung lý thuyết của Pralong và quy trình xử lý dữ liệu viễn thám DEM 12,5 m làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu tương đương.

Nhóm tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương: Các tổ chức bảo tồn di sản thiên nhiên và ban quản lý các buôn làng văn hóa du lịch có thể vận dụng luận cứ của đề tài để xây dựng các dự án du lịch cộng đồng dựa vào thiên nhiên, đảm bảo sinh kế bền vững song hành với bảo tồn di sản.

Câu hỏi thường gặp

Địa hình núi lửa tại thành phố Buôn Ma Thuột có những dạng địa mạo đặc trưng nào phục vụ du lịch? Khu vực nghiên cứu nổi bật với 3 dạng địa mạo chính: các miệng núi lửa cổ hình nón cụt (Cư M'gar, Cư H'lâm), hệ thống hang động núi lửa cấu trúc ống dung nham bazan và chuỗi thác nước hùng vĩ (Đray Nur, Đray Sáp, Gia Long) có vách đá bazan dạng cột dựng đứng cao từ 15 m đến 30 m.

Phương pháp bán định lượng Pralong (2005) được ứng dụng trong luận văn như thế nào? Phương pháp Pralong lượng hóa giá trị di chỉ địa mạo thông qua 4 tiêu chí thành phần: giá trị khoa học, giá trị thẩm mỹ, giá trị văn hóa - lịch sử và giá trị kinh tế. Thang điểm chuẩn hóa từ 0 đến 1 cho phép so sánh khách quan tiềm năng giữa 15 di chỉ địa mạo tại vùng nghiên cứu.

Hoạt động nhân sinh hiện nay gây ra những tác động tiêu cực nào tới tài nguyên địa mạo? Thực trạng khai thác đá bazan trái phép làm vật liệu xây dựng tại miệng núi lửa Cư M'gar và mở rộng đất nông nghiệp thiếu quy hoạch đã gây sạt lở cục bộ, làm biến dạng hình thái nguyên sơ của các vách dung nham cổ và suy giảm tính nguyên vẹn của cảnh quan sinh thái.

Điều kiện khí hậu khu vực ảnh hưởng như thế nào đến mùa vụ du lịch sinh thái? Khí hậu mang tính chất nhiệt đới cao nguyên với mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau (độ ẩm 40 - 45%) là thời điểm lý tưởng cho các hoạt động dã ngoại ngoài trời và khám phá hang động. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 chiếm 87% lượng mưa năm tạo nên dòng chảy thác nước hùng vĩ nhưng đòi hỏi quản lý an toàn nghiêm ngặt.

Làm thế nào để phát triển du lịch địa hình núi lửa gắn với văn hóa bản địa? Mô hình du lịch sinh thái kết hợp việc khám phá cảnh quan núi lửa với trải nghiệm không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, tham quan vườn cà phê trên nền đất đỏ bazan và tìm hiểu truyền thuyết mẫu hệ của đồng bào Ê Đê tại các buôn làng phụ cận giúp gia tăng giá trị cảm nhận cho du khách.

Kết luận

• Luận văn đã phân loại và đánh giá có hệ thống tài nguyên địa hình núi lửa trên phạm vi 1.010 km2 tại thành phố Buôn Ma Thuột và vùng phụ cận bằng công nghệ GIS hiện đại.
• Ứng dụng thành công phương pháp bán định lượng Pralong để xếp hạng 15 di chỉ địa mạo tiêu biểu, khẳng định tiềm năng vượt trội về giá trị khoa học và thẩm mỹ của hệ thống thác bazan cùng miệng núi lửa cổ.
• Làm rõ cấu trúc địa mạo với lớp phủ bazan hệ tầng Túc Trưng dày tới 243 m và mối quan hệ tương tác sinh thái mật thiết giữa tài nguyên tự nhiên với các hoạt động phát triển du lịch.
• Đề xuất khung 4 nhóm giải pháp chiến lược bao gồm phân vùng không gian, đa dạng hóa sản phẩm, bảo tồn di chỉ và phát triển sinh kế cộng đồng với lộ trình thực hiện cụ thể đến năm 2025.
• Mở ra hướng nghiên cứu mới về việc liên kết chuỗi di sản địa chất cao nguyên Buôn Ma Thuột với mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu Đắk Nông, tạo động lực phát triển bền vững cho toàn vùng Tây Nguyên.

Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và doanh nghiệp du lịch cần sớm ứng dụng các kết quả và cơ sở dữ liệu không gian từ luận văn này vào công tác quy hoạch thực tiễn, nhằm khai phóng tiềm năng kinh tế xanh và bảo tồn nguyên vẹn di sản địa mạo quý báu của cao nguyên Buôn Ma Thuột.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận nghiên cứu tài nguyên địa mạo cho phát triển du lịch 1. Khái niệm chung về du lịch và DLST 1.

Khái niệm về du lịch Trong xã hội hiện đại ngày nay, du lịch càng ngày càng trở thành một nhu cầu không thể thiếu và hoạt động du lịch ngày càng phát triển mạnh mẽ, đóng góp to lớn cho nền kinh tế quốc dân.Theo Hội nghị quốc tế về thống kê du lịch (Otawa – 1991): “Du lịch là hoạt động của con người đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên (nơi ở của mình), trong một khoảng thời gian ít hơn đã được có tổ chức du lịch quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng đến thăm” [6] Dưới góc độ địa lý du lịch, Pirogionic (1985) cho rằng “Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi liên quan với sự di chuyển và lưu trú tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức – văn hóa hoặc thể theo kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa”. Theo Luật Du lịch (2017), “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác” [43] Như vậy, có thể thấy du lịch là một hoạt động có mục đích của con người, liên quan tới sự di chuyển và lưu trú tạm thời ngoài nơi cư trú trong một khoảng thời gian xác định nhằm tham quan, nghỉ dưỡng, khám phá các giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa tại địa điểm du lịch. Khái niệm về du lịch sinh thái Du lịch sinh thái(DLST – Ecotourism) là một khái niệm tương đối mới và rộng, được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau. Đây là một loại hình bắt nguồn từ du 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lịch thiên nhiên và du lịch ngoài trời.Định nghĩa đầu tiên về DLST được đưa ra năm 1987 bởi Hector Ceballos – Lascurain: “DLST là du lịch vào những khu vực tự nhiên hầu như không bị ô nhiễm hoặc ít bị xáo trộn với mục tiêu đặc biệt: nghiên cứu, thưởng ngoạn, trân trọng phong cảnh, muông thú hoãng dã và các biểu thị văn hóa được khám phá trong các khu vực này”.

Ở Việt Nam, đây là một lĩnh vực mới du nhập và nghiên cứu từ giữa thập kỷ 90 của thế kỷ XX. Hiện nay, DLST được nghiên cứu dưới 2 quan niệm khác nhau: loại hình du lịch và quan điểm phát triển du lịch. Theo hội thảo Xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển DLST ở Việt Nam (1999), “DLST là một loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa có tính giáo dục môi trường và đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn và PTBV với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương”. Nếu hiểu theo nghĩa còn lại, “DLST là một quan điểm phát triển du lịch nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên”.

Theo đó, nếu cứ đề cao tầm quan trọng về kinh tế mà du lịch đem lại mà không chú ý tới bảo tồn tài nguyên sẽ dẫn tới một sự phát triển kém bền vững của ngành du lịch. Qua đó, DLST là một quan điểm phát triển du lịch theo hướng bền vững, kết hợp và dung hòa các thành phần du lịch thiên nhiên và văn hóa bản địa, du lịch bảo tồn, du lịch giáo dục môi trường và du lịch hỗ trợ cộng đồng.1: Mô hình cấu trúc DLST (Phạm Trung Lương, 2001) [14] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, hỗ trợ cho các hoạt động bảo tồn và được phát triển, quản lý theo hướng bền vững về mặt sinh thái. Du khách đượccung cấp những diễn giải cần thiết về môi trườngđể nâng cao hiểu biết, cảm nhận được giá trị thiên nhiên và văn hóa mà không gây ra những tác động tiêu cực đối với các hệ sinh thái và văn hóa bản địa. DLST nói theo một định nghĩa nào chăng nữa thì nó phải hội đủ các yếu tố cần: (1) sự quan tâm tới thiên nhiên và môi trường; (2) trách nhiệm với xã hội và cộng đồng 1.

Các đặc trưng của DLST DLST gồm 5 đặc trưng chủ yếu sau đây: - DLST phát triển trên địa bàn phong phú về tự nhiên và các yếu tố văn hóa bản địa đặc sắc. - Trong hoạt động DLST, hình thức, địa điểm và mức độ sử dụng cho các hoạt động du lịch phải được duy trì và quản lý phù hợp cho sự bền vững của hệ sinh thái, đồng thời hoạt động DLST cũng phải góp phần bảo tồn những giá trị về tự nhiên và các yếu tố văn hóa bản địa. - DLST phải gắn liền với giáo dục môi trường bằng các nguồn thông tin, truyền tải tới du khách thông qua tài liệu, hướng dẫn viên,… qua đó làm thay đổi thái độ, hành vi của du khách, cộng đồng và toàn ngành du lịch theo hướng có trách nhiệm hơn với hệ sinh thái, môi trường. - DLST phải khuyến khích cộng đồng địa phương tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Qua đó, tăng thêm thu thập, cải thiện đời sống của cộng đồng địa phương bằng cách cung cấp các phương thức, công cụ hay kiến thức để người dân có thể tham gia vào việc vận hành hoạt động DLST tại địa phương. - DLST cũng cung cấp các trải nghiệm du lịch với chất lượng cao, thỏa mãn mong muốn của du khách thông qua sự nâng cao hiểu biết và những kinh nghiệm du lịch độc đáo mà các loại hình du lịch khác không có được [14] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phát triển DLST bền vững DLST bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi đó vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên và phát triển du lịch trong tương lai (Lê Huy Bá, 2006). Phát triển DLST bền vững không những đóng góp tích cực cho sự PTBV mà còn làm giảm tối thiểu các tác động của khách du lịch đến văn hóa và môi trường, đảm bảo cho các địa phương được hưởng nguồn lợi tài nguyên do du lịch mang lại và cần chú trọng đến những đóng góp tài chính cho việc bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Ba yếu tố cần thiết cho sự PTBV của hoạt động DLST bao gồm: - Thị trường thế giới về những điểm du lịch mới và các sản phẩm DLST ngày càng gia tăng và phát triển. - Phát triển du lịch phải coi trọng việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, các hệ sinh thái và bảo vệ môi trường. - Du lịch phải trực tiếp hoặc gián tiếp mang lại nhiều lợi ích về vật chất, kinh tế và cải thiện phúc lợi xã hội cho các cộng đồng. Qua đó, phát triển DLST bền vững phải đảm bảo phát triển cân bằng 3 mục tiêu sau: nâng cao sức khỏe, trình độ văn hóa cộng đồng; tăng trưởng GDP và bảo vệ tài nguyên, môi trường.

Tài nguyên địa mạo Theo Đào Đình Bắc (2008), Địa mạo học là một bộ khoa học nghiên cứu địa hình bề mặt Trái Đất về các mặt hình thái, nguồn gốc phát sinh và lịch sử phát triển. Nó không những nghiên cứu những quy luật biến đổi hiện tại mà cả quá khứ cũng như hướng phát triển tương lai của địa hình mặt đất [4]. Các yếu tố hợp thành địa mạo có thể phân chia một cách đơn giản bao gồm (theo Panizza, 1996): tài nguyên địa mạo và tai biến địa mạo.Trong đó, tài nguyên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] địa mạo bao gồm các nguyên liệu thô (liên quan tới quá trình địa mạo) và địa hình – bao gồm loại có lợi ích cho con người cũng như loại có thể trở nên có lợi ích tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội và khoa học công nghệ. Tai biến địa mạo có thể định nghĩa như là khả năng xảy ra các hiện tượng liên quan tới tính không ổn định của địa mạo và cường độ có thể xảy ra trong một phạm vi lãnh thổ trong một khoảng thời gian xác định [49] Cũng theo Panizza, quá trình địa mạo nếu có giá trị thì đều có thể coi là tài sản, đồng thời nếu các giá trị này được sử dụng thì chúng sẽ trở thành tài nguyên thiên nhiên: Nguyên liệu thô địa mạo (có giá trị)→ Tài sản địa mạo (được sử dụng) → Tài nguyên địa mạo Địa hình là một yếu tố rất quan trọng trong đánh giá địa mạo.

Nếu địa hình có giá trị nó có thể trở thành tài sản địa mạo và theo đó, có thể trở thành tài nguyên địa mạo nếu được sử dụng bởi con người, tùy thuộc và điều kiện kinh tế, xã hội và công nghệ. Theo Panizza, các giá trị sau có thể giúp địa hình trở thành tài nguyên địa mạo là: - Giá trị khoa học - Giá trị văn hóa - Giá trị kinh tế xã hội - Giá trị cảnh quan Xét theo quan điểm khoa học và trong lĩnh vực địa mạo, điểm quan trọng của giá trị tài nguyên có thể đánh giá theo 4 yếu tố: a) Là một mô hình phát triển địa mạo: ví dụ như karst hay trụ đất. b)Được sử dụng cho mục đích giáo dục: ví dụ như một khu vực cằn cỗi hay hiện tượng uốn khúc của sông. c)Là một minh họa cổ địa mạo, ví dụ như đồi băng tích Pleistocen hay thềm sông.

d) Địa hình có thể được xem xét là có giá trị địa mạo bởi các khía cạnh khoa học khi địa hình trở thành sự hỗ trợ sinh thái, bởi địa hình góp phần là môi trường sống chọn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lọc của dành riêng cho các loài động, thực vật và là yếu tố không thể thiếu trong một hệ sinh thái. Mối yếu tố trên có thể mang giá trị cao hơn hay thấp hơn tùy thuộc vào sự hiếm có của nó, nghĩa là tầm quan trọng trong không gian, theo đó, các mức độ quan trọng khác nhau có thể quy cho một trong 4 loại đặc trưng đã xác định ở trên: địa phương, khu vực, siêu khu vực và toàn cầu.