Luận văn ThS: Tác động biến đổi khí hậu đến ĐDSH Vườn Quốc gia Bái Tử Long

Nội dung bài viết đang được xây dựng và cập nhật. Vui lòng cung cấp chủ đề để tạo meta tags tối ưu. Khám phá những phân tích sâu sắc khi bài viết hoàn chỉnh.

• Tác giả: Hoàng Minh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Lưu Thu Thủy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến tính đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đa dạng sinh học
• 1.1.1. Giá trị của đa dạng sinh học
• 1.2. Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học và các hệ sinh thái
• 1.2.1. Biến đổi khí hậu
• 1.2.2. Các tác động của biến đổi khí hậu lên các hệ sinh thái
• 1.2.3. Tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu đến tính đa dạng sinh học
• 1.3. Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học
• 1.3.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.3.3. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và nước biển dâng tại Quảng Ninh và Bái Tử Long
• 1.4. Đặc điểm khu vực nghiên cứu Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 1.4.1. Vị trí địa lý
• 1.4.2. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 1.4.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.4.4. Chế độ thủy văn, hải văn
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp luận
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 3.1.1. Hệ sinh thái rừng
• 3.1.2. Hệ thực vật trên các đảo nổi
• 3.1.3. Hệ thực vật biển
• 3.1.4. Khu hệ động vật trên các đảo nổi
• 3.1.5. Khu hệ động vật biển
• 3.1.6. Đánh giá chung về hiện trạng đa dạng sinh học
• 3.2. Biến đổi khí hậu ở Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 3.2.1. Biến đổi của nhiệt độ
• 3.2.2. Biến đổi của lượng mưa
• 3.2.3. Nước biển dâng
• 3.2.4. Bão, áp thấp nhiệt đới
• 3.2.5. Một số hiện tượng thời tiết đặc biệt
• 3.2.6. Kịch bản Biến đổi khí hậu cho khu vực Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 3.3. Tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 3.3.1. Các tác động của biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái rạn san hô
• 3.3.2. Các tác động của biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái rừng ngập mặn
• 3.3.3. Các tác động của biến đổi khí hậu đến các hệ sinh thái trên cạn
• 3.4. Thực trạng quản lý tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 3.4.1. Kết quả đạt được
• 3.4.2. Tồn tại, hạn chế
• 3.5. Đề xuất một số giải pháp, quản lý bảo tồn đa dạng sinh học
• 3.5.1. Mục tiêu quản lý bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long
• 3.5.2. Các nhóm giải pháp thích ứng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến tính ĐDSH tại VQG Bái Tử Long
• 3.5.3. Các giải pháp nâng cao năng lực thích ứng và giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu
• KẾT LUẬN – KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC II

Tóm tắt

I. Khám phá Tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long Cái nhìn tổng quan quan trọng

Vườn Quốc gia Bái Tử Long, thuộc tỉnh Quảng Ninh, là một khu bảo tồn biển quan trọng của Việt Nam, nổi bật với hệ sinh thái đa dạng và phong phú. Khu vực này bao gồm hàng trăm đảo đá vôi, bãi cát, rạn san hô và thảm cỏ biển, tạo nên môi trường sống lý tưởng cho vô số loài sinh vật biển và trên cạn. Sự phong phú về đa dạng sinh học Bái Tử Long không chỉ mang lại giá trị sinh thái to lớn mà còn đóng góp vào phát triển kinh tế, du lịch của địa phương và quốc gia. Tuy nhiên, Vườn Quốc gia đang đối mặt với một thách thức toàn cầu nghiêm trọng: biến đổi khí hậu (BĐKH). Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long ngày càng rõ rệt, đe dọa sự cân bằng tự nhiên và khả năng tồn tại của nhiều loài. Việc hiểu rõ những tác động này là bước đầu tiên để xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả và bền vững cho tương lai của khu bảo tồn quý giá này. Đặc điểm độc đáo của hệ sinh thái biển VQG Bái Tử Long làm cho khu vực này trở thành một chỉ dấu quan trọng để theo dõi diễn biến của BĐKH. Các biến đổi về nhiệt độ nước biển, mực nước biển dâng và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan đều có tiềm năng gây ra những hậu quả sâu rộng, từ sự thay đổi cấu trúc quần xã sinh vật đến sự suy giảm số lượng loài, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống sinh thái mong manh này. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá cụ thể về tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học tại VQG Bái Tử Long không chỉ là một yêu cầu khoa học mà còn là một nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo vệ di sản thiên nhiên. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích các yếu tố chính của BĐKH và cách chúng ảnh hưởng đến các thành phần đa dạng sinh học chủ chốt tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long, từ đó đưa ra những cái nhìn sâu sắc về tình hình hiện tại và những dự báo cho tương lai. Các phân tích sẽ dựa trên luận văn của Hoàng Minh Tuấn (2020), cung cấp dữ liệu và kết quả nghiên cứu cụ thể.

1.1. Vị trí địa lý và tầm quan trọng của VQG Bái Tử Long Nền tảng đa dạng

Vườn Quốc gia Bái Tử Long nằm trong vùng biển Đông Bắc Việt Nam, thuộc địa phận huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Khu vực này có tọa độ địa lý trải dài từ 20o53’06’’ đến 21o10’50’’ vĩ độ Bắc và từ 107o20’15’’ đến 107o45’10’’ kinh độ Đông (Hoàng Minh Tuấn, 2020). Với tổng diện tích rộng lớn bao gồm cả phần đất liền và mặt nước biển, Vườn Quốc gia là nơi trú ngụ của hàng nghìn loài sinh vật. Sự đa dạng về địa hình, địa mạo với các đảo đá vôi, hang động, bãi cát cùng với hệ sinh thái biển VQG Bái Tử Long phong phú như rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn đã tạo nên một bức tranh sinh thái vô cùng sống động. Đa dạng sinh học Bái Tử Long không chỉ có giá trị nội tại cao mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, cung cấp nguồn lợi thủy sản, bảo vệ bờ biển và phát triển du lịch sinh thái. Tầm quan trọng của Vườn Quốc gia trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu càng được nhấn mạnh, khi nó trở thành một trong những khu vực nhạy cảm nhất và cần được ưu tiên bảo vệ.

1.2. Biến đổi khí hậu và mối đe dọa toàn cầu đến đa dạng sinh học Khung cảnh chung

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi dài hạn của nhiệt độ và các mô hình thời tiết toàn cầu, chủ yếu do hoạt động của con người gây ra, đặc biệt là việc phát thải khí nhà kính. Mối đe dọa này không chỉ dừng lại ở các hiện tượng thời tiết cực đoan mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến đa dạng sinh học trên khắp hành tinh. Theo Liên Hợp Quốc, BĐKH là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự suy giảm và tuyệt chủng của các loài. Các tác động của biến đổi khí hậu bao gồm sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu, mực nước biển dâng, axit hóa đại dương, thay đổi lượng mưa và tăng tần suất bão lũ. Những thay đổi này gây ra áp lực lớn lên các hệ sinh thái, làm suy giảm môi trường sống, thay đổi chu trình sinh học của các loài, và gây ra sự di cư hàng loạt. Đối với các khu vực ven biển và đảo như VQG Bái Tử Long, những tác động BĐKH này càng trở nên nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của nhiều loài đặc hữu và các hệ sinh thái nhạy cảm. Việc hiểu rõ những mối đe dọa toàn cầu này là cần thiết để đặt tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long vào một bối cảnh rộng lớn hơn, từ đó phát triển các giải pháp thích ứng và giảm thiểu hiệu quả.

II. Đánh giá Thách thức của BĐKH đối với đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long Các chỉ số đáng báo động

Vườn Quốc gia Bái Tử Long, với đặc điểm địa hình và khí hậu độc đáo, đang phải đối mặt với những thách thức của biến đổi khí hậu ngày càng tăng. Các chỉ số về nhiệt độ và mực nước biển dâng tại khu vực này cho thấy một xu hướng đáng lo ngại, ảnh hưởng trực tiếp đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long. Sự gia tăng nhiệt độ nước biển và mực nước biển dâng không chỉ đe dọa các hệ sinh thái biển nhạy cảm như rạn san hô Bái Tử Long và thảm cỏ biển VQG Bái Tử Long, mà còn tác động đến chu trình sinh học, sự phân bố và mật độ quần thể của nhiều loài. Nghiên cứu của Hoàng Minh Tuấn (2020) đã cung cấp cái nhìn chi tiết về những thay đổi này, làm rõ tầm quan trọng của việc theo dõi và đánh giá liên tục. Các tác động không chỉ dừng lại ở mức độ cục bộ mà còn có thể lan rộng, gây ra sự mất mát không thể phục hồi cho hệ sinh thái tổng thể của Vườn Quốc gia. Việc nhận diện chính xác các chỉ số và thực trạng đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long trong bối cảnh BĐKH là cơ sở để phát triển các biện pháp ứng phó và bảo tồn đa dạng sinh học phù hợp. Nước biển dâng làm thu hẹp diện tích đất ngập nước, tăng độ mặn của các vùng cửa sông, ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt và môi trường sống của nhiều loài. Nhiệt độ tăng cao vượt ngưỡng chịu đựng của sinh vật có thể gây chết hàng loạt, đặc biệt đối với các loài nhạy cảm. Đây là những vấn đề cấp bách đòi hỏi sự chú ý và hành động kịp thời để giảm thiểu tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá này. Sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố này giúp định hình các chiến lược dài hạn cho sự phát triển bền vững của khu vực.

2.1. Các chỉ số biến đổi khí hậu tại VQG Bái Tử Long Nhiệt độ và mực nước biển dâng

Theo Hoàng Minh Tuấn (2020), VQG Bái Tử Long ghi nhận sự thay đổi rõ rệt về khí hậu. Nhiệt độ nước biển tầng mặt trung bình năm đạt khoảng 22-24°C, nhưng có xu hướng tăng cao hơn vào mùa hè (tháng 5 đến tháng 10), đạt trung bình khoảng 28°C. Nhiệt độ cao nhất có thể lên tới 30-31°C. Nhiệt độ nước biển tăng cao là một trong những yếu tố gây stress nghiêm trọng cho các loài sinh vật biển, đặc biệt là san hô Bái Tử Long. Bên cạnh đó, tình trạng mực nước biển dâng cũng là một chỉ số đáng lo ngại. Mặc dù luận văn không nêu cụ thể mức độ dâng của mực nước biển trong quá khứ tại VQG, nhưng kịch bản B2 dự báo mực nước biển sẽ dâng lên 73,7 cm vào năm 2100. Sự dâng cao của mực nước biển sẽ làm ngập các vùng đất thấp ven biển, thay đổi chế độ thủy văn và độ mặn của nước, đe dọa nghiêm trọng đến các hệ sinh thái biển VQG Bái Tử Long như rừng ngập mặn và thảm cỏ biển VQG Bái Tử Long. Những chỉ số này là bằng chứng rõ ràng về tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long, đòi hỏi các biện pháp ứng phó khẩn cấp.

2.2. Thực trạng đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long trước thách thức BĐKH Những nguy cơ hiện hữu

Thực trạng đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long đang chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu. Các hệ sinh thái chính như rạn san hô Bái Tử Long và thảm cỏ biển VQG Bái Tử Long đã thể hiện những dấu hiệu suy thoái. Cụ thể, số lượng các loài san hô rạn đã suy giảm, và cấu trúc quần xã san hô cũng bị ảnh hưởng. Các loài san hô cành giống Acropora, vốn nhạy cảm với sự gia tăng độ đục và nhiệt độ nước, đang dần bị thay thế bởi các loài san hô dạng khối như Goniopora có khả năng chống chịu cao hơn (Hoàng Minh Tuấn, 2020). Điều này cho thấy sự thay đổi trong thành phần loài, giảm tính đa dạng và khả năng phục hồi của rạn san hô. Đối với cỏ biển, tác động của nước biển dâng đến cỏ biển VQG Bái Tử Long và nhiệt độ tăng cao là rất đáng kể. Nhiệt độ nước ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm của hạt cỏ, trong khi nước biển dâng làm giảm lượng ánh sáng cần thiết cho quang hợp, ảnh hưởng đến sự phân bố và năng suất của chúng. Nếu mực nước biển dâng thêm 50 cm, sự phát triển của cỏ biển có thể giảm 30-40%. Những nguy cơ này cho thấy đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long đang đứng trước những thách thức lớn, cần được bảo tồn đa dạng sinh học một cách cấp thiết.

III. Phương pháp phân tích Tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long Nghiên cứu chuyên sâu

Để đánh giá chính xác tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khoa học, tập trung vào việc phân tích cụ thể các hệ sinh thái nhạy cảm. Luận văn của Hoàng Minh Tuấn (2020) là một ví dụ điển hình cho cách tiếp cận này, với việc tập trung vào hệ sinh thái rạn san hô và hệ sinh thái cỏ biển. Việc phân tích này không chỉ dựa trên dữ liệu thu thập tại hiện trường mà còn kết hợp với các mô hình dự báo biến đổi khí hậu và kịch bản mực nước biển dâng. Mục tiêu là định lượng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu như nhiệt độ nước biển và thay đổi mực nước biển lên sức khỏe, sự phân bố và cấu trúc quần xã của các loài chủ chốt. Các phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc về cách biến đổi khí hậu đang định hình lại đa dạng sinh học Bái Tử Long. Đặc biệt, việc nghiên cứu chi tiết từng loại hệ sinh thái cho phép xác định rõ ràng các loài bị tổn thương nhất và những vùng cần ưu tiên bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này không chỉ quan trọng cho Vườn Quốc gia Bái Tử Long mà còn cung cấp bài học kinh nghiệm cho các khu bảo tồn biển khác đang đối mặt với những thách thức tương tự. Sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học cơ bản và ứng dụng thực tiễn là chìa khóa để xây dựng các giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu VQG Bái Tử Long hiệu quả, đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực và các hệ sinh thái quý giá của nó. Việc hiểu rõ cơ chế ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến san hô Bái Tử Long và cỏ biển là cốt lõi của quá trình này.

3.1. Phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái rạn san hô Những nguy cơ tiềm tàng

Hệ sinh thái rạn san hô tại VQG Bái Tử Long là một trong những hệ sinh thái nhạy cảm nhất với biến đổi khí hậu. Nghiên cứu của Hoàng Minh Tuấn (2020) chỉ ra rằng san hô Bái Tử Long đã có sự suy giảm về số lượng loài và thay đổi trong cấu trúc quần xã. Đặc biệt, các loài san hô cành giống Acropora, vốn là thành phần quan trọng tạo nên cấu trúc rạn, đang bị thay thế bởi các loài san hô dạng khối như Goniopora, có khả năng chống chịu tốt hơn với độ đục. Nguyên nhân chính được xác định là sự gia tăng nhiệt độ nước biển và độ đục của nước. Trong tương lai, kịch bản B2 dự báo nước biển dâng 73,7 cm và nhiệt độ tăng 1,6-3,2°C vào năm 2100, đe dọa tiêu diệt phần lớn hoặc hoàn toàn các rạn san hô. Đây là ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến san hô Bái Tử Long nghiêm trọng, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi thức ăn và môi trường sống của hàng trăm loài sinh vật biển khác, từ cá rạn đến các loài không xương sống.

3.2. Đánh giá ảnh hưởng của BĐKH lên hệ sinh thái cỏ biển Sự co hẹp môi trường sống

Hệ sinh thái cỏ biển là một thành phần thiết yếu của đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thức ăn, nơi trú ẩn cho nhiều loài sinh vật biển và ổn định đáy biển. Tuy nhiên, các loài cỏ biển rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường. Luận văn chỉ rõ rằng tác động của nước biển dâng đến cỏ biển VQG Bái Tử Long và nhiệt độ tăng cao là những yếu tố chính gây suy giảm. Cỏ biển thường phân bố ở vùng triều, nơi nhiệt độ có thể rất cao khi nước rút. Nếu nhiệt độ vượt ngưỡng chịu đựng trong thời gian dài sẽ gây chết cỏ. Nước biển dâng làm giảm lượng ánh sáng cần thiết cho quá trình quang hợp, ảnh hưởng đến sự nảy mầm và phát triển của hạt cỏ, từ đó thu hẹp diện tích phân bố và giảm năng suất. Dự báo, nếu mực nước biển dâng thêm 50 cm, sự phát triển của cỏ biển có thể giảm 30-40%. Đồng thời, việc tăng dòng thủy triều do nước biển dâng cũng hạn chế độ sâu phân bố của cỏ biển, góp phần làm co hẹp môi trường sống của chúng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long Lộ trình bảo tồn

Những kết quả nghiên cứu về tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc xây dựng các chính sách và chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực. Từ việc dự báo các kịch bản BĐKH đến việc đề xuất các giải pháp thích ứng cụ thể, mỗi phát hiện đều đóng góp vào việc bảo vệ các hệ sinh thái và loài sinh vật quý giá. Luận văn của Hoàng Minh Tuấn (2020) không chỉ dừng lại ở việc mô tả vấn đề mà còn chỉ ra những hướng đi tiềm năng để giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng chống chịu của Vườn Quốc gia. Các khuyến nghị từ nghiên cứu này là kim chỉ nam quan trọng cho Ban Quản lý Vườn Quốc gia, các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng địa phương trong công cuộc bảo vệ môi trường biển. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp đa ngành, từ quản lý tài nguyên, phát triển bền vững đến giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng. Để đối phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, cần có một lộ trình bảo tồn rõ ràng, tập trung vào việc giám sát liên tục, phục hồi hệ sinh thái bị tổn thương và phát triển các mô hình kinh tế thân thiện với môi trường. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo rằng đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long không chỉ được duy trì mà còn có thể phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh những thay đổi khí hậu không ngừng diễn ra. Điều này sẽ góp phần vào nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học chung của Việt Nam và toàn cầu, đồng thời giữ vững giá trị sinh thái và kinh tế của Vườn Quốc gia.

4.1. Dự báo kịch bản BĐKH và hậu quả tiềm ẩn cho đa dạng sinh học Cảnh báo tương lai

Dựa trên các nghiên cứu khoa học, kịch bản B2 dự báo mực nước biển dâng lên 73,7 cm và nhiệt độ tăng từ 1,6 đến 3,2°C vào năm 2100 tại VQG Bái Tử Long (Hoàng Minh Tuấn, 2020). Những con số này chỉ ra một tương lai đầy thách thức cho đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long. Hậu quả tiềm ẩn bao gồm sự tiêu diệt phần lớn hoặc hoàn toàn các rạn san hô Bái Tử Long, sự suy giảm đáng kể diện tích và năng suất của thảm cỏ biển VQG Bái Tử Long. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến san hô Bái Tử Long sẽ làm mất đi môi trường sống quan trọng của hàng ngàn loài sinh vật biển, gây ra sự sụt giảm nguồn lợi thủy sản và ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi thức ăn toàn vùng. Đối với cỏ biển, tác động của nước biển dâng đến cỏ biển VQG Bái Tử Long sẽ thu hẹp đáng kể môi trường sống, làm mất đi vai trò quan trọng trong việc hấp thụ carbon và bảo vệ bờ biển. Các dự báo này là cảnh báo mạnh mẽ về sự cấp thiết của các giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu VQG Bái Tử Long để bảo vệ hệ sinh thái và duy trì thực trạng đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long.

4.2. Khuyến nghị giải pháp thích ứng và bảo tồn hiệu quả VQG Bái Tử Long Hướng đi bền vững

Để đối phó với tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu VQG Bái Tử Long. Các khuyến nghị bao gồm: tăng cường công tác giám sát biến đổi khí hậu và đa dạng sinh học tại chỗ, đặc biệt là theo dõi nhiệt độ nước biển và mực nước biển dâng. Xây dựng và thực hiện các chương trình phục hồi hệ sinh thái bị tổn thương, như trồng lại san hô và cỏ biển, mở rộng diện tích rừng ngập mặn để tăng cường khả năng chống chịu. Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu. Phát triển các mô hình du lịch sinh thái bền vững, giảm áp lực khai thác lên nguồn lợi tự nhiên. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, nhà khoa học và cộng đồng địa phương để thực hiện hiệu quả các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học này. Việc áp dụng những giải pháp này sẽ giúp Vườn Quốc gia Bái Tử Long thích nghi và phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

V. Tóm tắt và triển vọng tương lai cho Tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long Bước tiến về phía trước

Nghiên cứu về tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long đã cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về những thách thức mà khu bảo tồn quý giá này đang phải đối mặt. Từ sự gia tăng nhiệt độ nước biển đến tình trạng mực nước biển dâng, mỗi yếu tố của biến đổi khí hậu đều để lại những dấu ấn rõ rệt trên các hệ sinh thái biển VQG Bái Tử Long, đặc biệt là rạn san hô Bái Tử Long và thảm cỏ biển VQG Bái Tử Long. Những phân tích từ luận văn của Hoàng Minh Tuấn (2020) không chỉ xác định mức độ suy thoái hiện tại mà còn đưa ra những dự báo đáng lo ngại về tương lai nếu không có hành động kịp thời. Tuy nhiên, nhận thức về vấn đề là bước đầu tiên và quan trọng nhất để tìm kiếm giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu VQG Bái Tử Long hiệu quả. Triển vọng tương lai của đa dạng sinh học Bái Tử Long phụ thuộc vào khả năng của chúng ta trong việc áp dụng các chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học bền vững, kết hợp giữa khoa học, chính sách và sự tham gia của cộng đồng. Việc liên tục giám sát, nghiên cứu chuyên sâu và đầu tư vào các dự án phục hồi sinh thái là chìa khóa để đảm bảo Vườn Quốc gia Bái Tử Long tiếp tục là một điểm sáng về đa dạng sinh học trong khu vực và trên thế giới. Để đạt được điều này, cần có sự cam kết mạnh mẽ từ các cấp lãnh đạo, sự hợp tác quốc tế và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể hy vọng bảo vệ được di sản thiên nhiên vô giá này cho các thế hệ mai sau, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học tại VQG Bái Tử Long và hướng tới một tương lai xanh hơn, bền vững hơn.

5.1. Tóm tắt các tác động chính của BĐKH đến VQG Bái Tử Long Đánh giá tổng quát

Tổng kết, tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long là đa chiều và nghiêm trọng. Các yếu tố chính bao gồm sự gia tăng nhiệt độ nước biển và mực nước biển dâng. Điều này dẫn đến sự suy giảm số lượng và thay đổi cấu trúc quần xã của rạn san hô Bái Tử Long, với các loài nhạy cảm bị thay thế bởi các loài chịu đựng tốt hơn. Đối với thảm cỏ biển VQG Bái Tử Long, nước biển dâng làm giảm lượng ánh sáng cần thiết cho quang hợp và thu hẹp môi trường sống, trong khi nhiệt độ cao gây stress và chết cây. Những thay đổi này không chỉ đe dọa trực tiếp đến các hệ sinh thái cụ thể mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái biển VQG Bái Tử Long, gây mất cân bằng sinh thái, suy giảm nguồn lợi và tác động tiêu cực đến sinh kế của cộng đồng địa phương. Các kết quả từ luận văn của Hoàng Minh Tuấn (2020) đã khẳng định những mối đe dọa hiện hữu này.

5.2. Hướng đi bền vững cho quản lý và bảo vệ đa dạng sinh học Kế hoạch hành động

Để đảm bảo đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long được bảo vệ trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cần có một hướng đi bền vững với kế hoạch hành động cụ thể. Thứ nhất, tăng cường nghiên cứu khoa học về tác động BĐKH đến đa dạng sinh học VQG Bái Tử Long để hiểu rõ hơn về các cơ chế ảnh hưởng và khả năng thích ứng của các loài. Thứ hai, triển khai các chương trình bảo tồn đa dạng sinh học chủ động, bao gồm phục hồi rạn san hô, trồng lại cỏ biển và rừng ngập mặn. Thứ ba, đẩy mạnh giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường biển và ứng phó với BĐKH. Thứ tư, phát triển các chính sách quản lý tài nguyên biển tổng hợp, tích hợp các yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất và biển. Cuối cùng, thúc đẩy hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và tiếp cận nguồn lực cho các dự án bảo tồn đa dạng sinh học. Những bước này sẽ góp phần xây dựng một Vườn Quốc gia Bái Tử Long kiên cường và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang là thách thức sinh thái nghiêm trọng nhất trong thế kỷ 21, đe dọa trực tiếp đến tính toàn vẹn của các hệ sinh thái nhiệt đới. Vườn Quốc gia Bái Tử Long tại tỉnh Quảng Ninh là một trong 07 vườn quốc gia biển - đảo tiêu biểu của Việt Nam và là Vườn di sản ASEAN thứ 38 của khu vực, sở hữu tổng diện tích tự nhiên 15.783 ha với 6.125 ha phần đảo nổi. Hệ sinh thái nơi đây vô cùng phong phú với độ che phủ rừng đạt 68,4% (tương đương 4.190,19 ha), lưu giữ 795 loài thực vật bậc cao có mạch và 106 loài san hô cứng. Tuy nhiên, các tác động cộng hưởng từ sự gia tăng nhiệt độ, nước biển dâng và các hình thái thời tiết cực đoan đang đặt hệ sinh thái nhạy cảm này trước nguy cơ suy thoái nghiêm trọng.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích toàn diện diễn biến khí hậu giai đoạn 1960 - 2018, định lượng mức độ tổn thương của các quần xã sinh vật và đánh giá tác động cụ thể của biến đổi khí hậu đến tính đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long. Không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ vùng lõi và vùng đệm trải rộng trên 38 thôn thuộc 5 xã của huyện Vân Đồn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học định lượng với kịch bản phát thải trung bình B2, dự báo mức tăng nhiệt độ 2,5°C và mực nước biển dâng 73,7 cm vào năm 2100, tạo tiền đề then chốt để xây dựng khung quản lý thích ứng, bảo vệ nguồn gen quý hiếm và duy trì bền vững các dịch vụ sinh thái biển đảo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết Tiếp cận Hệ sinh thái (Ecosystem Approach - EA) do Công ước về Đa dạng Sinh học (CBD) khởi xướng với 12 nguyên tắc cốt lõi, nhấn mạnh sự tương tác liên hoàn giữa các hệ sinh thái biển - đảo và vai trò trung tâm của con người trong quản lý thích ứng. Song song với đó, nghiên cứu tích hợp Khung đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), cấu thành từ ba thành tố: mức độ phơi lộ, tính nhạy cảm và năng lực thích ứng.

Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm:

• Đa dạng sinh học: Định nghĩa theo Điều 3 Luật Đa dạng sinh học 2008, phản ánh sự phong phú về nguồn gen, thành phần loài và các kiểu hệ sinh thái đặc trưng.
• Biến đổi khí hậu: Sự biến động trạng thái khí hậu kéo dài qua nhiều thập kỷ theo định nghĩa của IPCC năm 2007.
• Tính chống chịu sinh thái: Năng lực của hệ sinh thái trong việc hóa giải nhiễu loạn ngoại cảnh để duy trì cấu trúc và chức năng vốn có.
• Hệ sinh thái biển đảo carxtơ: Dạng sinh cảnh đặc thù kết hợp giữa địa hình thung áng, rạn san hô viền bờ và rừng ngập mặn ven chân đảo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đồng bộ từ chuỗi số liệu khí tượng quan trắc 58 năm (1960 - 2018) tại 3 trạm Cô Tô, Cửa Ông, Bãi Cháy và dữ liệu vệ tinh hải văn AVISO giai đoạn 2008 - 2017. Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa trên quy mô mẫu gồm 120 phiếu điều tra xã hội học đối với người dân sinh sống tại các xã Minh Châu, Quan Lạn, Vạn Yên, Bản Sen, cùng 15 cuộc phỏng vấn sâu với các chuyên gia bảo tồn và cán bộ quản lý thuộc Ban quản lý Vườn Quốc gia Bái Tử Long.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng theo từng cụm dân cư ven biển và ngư trường khai thác, kết hợp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cao. Về phương pháp phân tích, nghiên cứu kết hợp mô hình thống kê MAGICC/SCENGEN 5.3, phân tích xu thế biến trình khí hậu và phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (PRA). Lý do lựa chọn sự kết hợp này là nhằm lượng hóa chính xác các xu thế biến đổi vật lý dài hạn, đồng thời phản ánh chân thực các tác động sinh thái và sinh kế từ cấp cơ sở. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ năm 2017 đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, xu thế nóng lên và biến động lượng mưa diễn ra rất rõ rệt. Nhiệt độ không khí trung bình tại khu vực có tốc độ tăng 0,01 - 0,02°C/năm trong giai đoạn 1960 - 2018, trong đó mức tăng đột biến từ 0,3 - 0,4°C ghi nhận trong giai đoạn 2001 - 2018. Tổng lượng mưa năm giai đoạn 2011 - 2018 tăng từ 300 - 450 mm so với trung bình nhiều năm, lượng mưa cực đại tháng 8 đạt xấp xỉ 400 - 500 mm.

Thứ hai, tốc độ dâng của mực nước biển và tần suất thiên tai cực đoan tăng cao. Dữ liệu trạm hải văn Cửa Ông và vệ tinh AVISO ghi nhận mực nước biển tăng trung bình 0,71 cm/năm trong giai đoạn 2008 - 2017. Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây tổn thất trực tiếp: đợt mưa đá tháng 3/2013 làm chết 25 ha rừng ngập mặn tại vụng Cái Quýt; siêu bão Haiyan cuối năm 2013 quật gãy 5 - 7 ha rừng nguyên sinh cổ thụ tại đảo Ba Mùn; đặc biệt trận mưa lịch sử 2.000 mm kéo dài 10 ngày vào tháng 7/2015 làm độ mặn tầng mặt giảm sâu từ 23 - 24‰ xuống còn 10 - 17‰, gây hiện tượng chết hàng loạt ở các loài thủy hải sản ven bờ.

Thứ ba, hệ sinh thái rạn san hô và thảm cỏ biển chịu sức ép suy thoái nặng nề. Toàn bộ 106 loài san hô cứng phân bố ở độ sâu nông từ 5 - 8 m chịu tác động kép từ nhiệt độ nước biển tăng và độ đục trầm tích từ sông Tiên Yên (với 0,0347 triệu tấn phù sa/năm). Dự báo tốc độ canxi hóa của san hô sẽ giảm từ 20 - 50% vào năm 2050. Đồng thời, 10 ha thảm cỏ biển có nguy cơ suy giảm 30 - 40% diện tích phân bố khi mực nước dâng thêm 50 cm do thiếu hụt bức xạ quang hợp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự tổn thương của các hệ sinh thái biển Bái Tử Long xuất phát từ hiện tượng axit hóa đại dương kết hợp quá trình ngọt hóa đột ngột vào mùa mưa bão. Khi hàm lượng trầm tích lơ lửng che phủ mặt rạn, các giống san hô cành nhạy cảm như Acropora bị suy giảm mạnh và dần bị thay thế bởi các nhóm san hô dạng khối có sức chống chịu cao hơn như Goniopora. Điều này tương đồng với các phát hiện tại các vùng biển lân cận ở Vịnh Bắc Bộ.

Để minh họa sinh động các biến động này, dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua đồ thị biến trình nhiệt độ - lượng mưa đa niên và bản đồ số hóa không gian ngập lụt GIS. Theo mô hình kịch bản B2, vào năm 2100 khi nước biển dâng 73,7 cm, Vườn Quốc gia Bái Tử Long sẽ mất khoảng 3,1 km² diện tích đất sát bờ biển, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc các phân khu bảo tồn.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, phục hồi sinh thái và mở rộng diện tích rừng ngập mặn. Ban quản lý Vườn Quốc gia Bái Tử Long cần chủ trì triển khai dự án khoanh nuôi tái sinh 1.479,89 ha đất trống có cây gỗ tái sinh và trồng mới bổ sung 50 ha rừng ngập mặn tại các vụng Trà Ngọ, Lách Chè giai đoạn 2024 - 2030, nhằm gia tăng khả năng chắn sóng và hấp thụ carbon.

Hai là, thiết lập hệ thống quan trắc tự động các chỉ số môi trường biển. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Ban quản lý Vườn lắp đặt 05 trạm quan trắc tự động đo đạc liên tục nhiệt độ nước biển, độ mặn, độ pH và độ đục tại các bãi san hô chính quanh đảo Ba Mùn trước năm 2026, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ suy thoái rạn san hô xuống dưới 10% mỗi năm.

Ba là, chuyển đổi sinh kế bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu cho cộng đồng vùng đệm. Ủy ban nhân dân huyện Vân Đồn cùng các đơn vị chuyên môn tổ chức đào tạo nghề, chuyển đổi mô hình nuôi trồng thủy sản thân thiện môi trường cho 100% hộ dân thuộc 38 thôn vùng đệm giai đoạn 2025 - 2028, giảm áp lực khai thác hải sản tự nhiên quá mức.

Bốn là, ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS trong quản lý thích ứng. Các cơ quan quản lý cần cập nhật bản đồ dự báo ngập lụt chi tiết tỷ lệ 1:10.000 định kỳ 2 năm một lần từ năm 2024 đến năm 2030, chủ động tích hợp kịch bản nước biển dâng 30,1 cm vào năm 2050 vào quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia biển: Cung cấp bài học thực tiễn về ứng dụng phương pháp tiếp cận hệ sinh thái và quy trình đánh giá tổn thương sinh thái phục vụ công tác xây dựng phương án quản lý rừng bền vững.
• Cán bộ quản lý nhà nước ngành Tài nguyên và Môi trường, Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Tài liệu tham khảo giá trị để xây dựng kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu cấp tỉnh, tích hợp các kịch bản nước biển dâng vào quy hoạch sử dụng đất và đê điều ven biển.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các khối ngành Môi trường, Quản lý đất đai, Hải dương học: Nguồn tư liệu học thuật phong phú với chuỗi dữ liệu khí hậu 58 năm và hệ thống chỉ số định lượng về đa dạng sinh học biển đảo phục vụ học tập, nghiên cứu chuyên sâu.
• Các tổ chức bảo tồn phi chính phủ và doanh nghiệp du lịch sinh thái: Cung cấp cơ sở dữ liệu về 31 loài thực vật quý hiếm, 26 loài động vật trong Sách Đỏ để xây dựng các dự án bảo tồn nguồn gen kết hợp phát triển du lịch trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

Biến đổi khí hậu tác động cụ thể thế nào đến hệ sinh thái san hô tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long?

Nhiệt độ nước biển tăng cao cùng quá trình axit hóa làm suy giảm 20 - 50% khả năng canxi hóa của san hô vào năm 2050. Ngoài ra, các đợt mưa lớn cực đoan với lượng mưa lên tới 2.000 mm làm tụt giảm độ mặn đột ngột và gia tăng độ đục trầm tích, khiến các giống san hô cành Acropora bị chết cục bộ do ngạt và mất ánh sáng quang hợp.

Thảm cỏ biển tại khu vực đối mặt với những nguy cơ nào khi nước biển dâng?

Với diện tích khoảng 10 ha phân bố ở vùng triều nông, khi mực nước biển dâng cao thêm 50 cm, khả năng quang hợp của cỏ biển sẽ suy giảm từ 30 - 40% do cường độ ánh sáng chiếu tới đáy biển bị suy giảm. Đồng thời, sóng triều mạnh làm xáo trộn nền đáy cát bùn, thu hẹp nghiêm trọng không gian phân bố của loài cỏ Xoan và cỏ Lơn.

Kịch bản biến đổi khí hậu nào được áp dụng để dự báo cho Vườn Quốc gia Bái Tử Long?

Nghiên cứu áp dụng kịch bản phát thải trung bình B2 (tương đương RCP 6.0) theo định hướng quy hoạch của tỉnh Quảng Ninh. Kịch bản này dự báo đến năm 2100 nhiệt độ trung bình năm tăng 2,5°C, lượng mưa năm tăng 7,3%, mực nước biển dâng cao thêm 73,7 cm và làm ngập khoảng 3,1 km² diện tích đất ven bờ của Vườn Quốc gia.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã từng gây thiệt hại thực tế ra sao tại khu vực?

Trong thực tế, đợt mưa đá tháng 3/2013 đã tàn phá làm chết 25 ha rừng ngập mặn tại vụng Cái Quýt. Cơn bão Haiyan năm 2013 quật gãy từ 5 - 7 ha rừng cổ thụ đảo Ba Mùn. Trận mưa lũ lịch sử tháng 7/2015 kéo giảm độ muối tầng mặt từ 24‰ xuống 10‰, gây chết hàng loạt sinh vật bãi triều.

Phương pháp tiếp cận hệ sinh thái mang lại ưu thế gì trong bảo tồn đa dạng sinh học?

Phương pháp tiếp cận hệ sinh thái với 12 nguyên tắc của CBD giúp nhìn nhận Vườn Quốc gia Bái Tử Long trong mối liên kết không gian tổng thể giữa đảo nổi, biển và vùng đệm 38 thôn. Phương pháp này chuyển đổi tư duy từ bảo tồn thụ động sang quản lý thích ứng linh hoạt, kết hợp bảo vệ nguồn tài nguyên với duy trì sinh kế cộng đồng.

Kết luận

• Tổng kết toàn diện hiện trạng đa dạng sinh học với 795 loài thực vật có mạch, 106 loài san hô và 50 loài thú đặc hữu tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long.
• Lượng hóa xu thế biến đổi khí hậu qua chuỗi số liệu 58 năm, chỉ ra tốc độ dâng mực nước biển 0,71 cm/năm và mức tăng nhiệt độ 0,01 - 0,02°C/năm.
• Xác định rõ mức độ tổn thương của các rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn trước kịch bản nước biển dâng 73,7 cm vào năm 2100.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý thích ứng liên ngành, tích hợp bảo tồn đa dạng sinh học với ổn định sinh kế cho 38 thôn vùng đệm.
• Định hình lộ trình hành động cụ thể từ năm 2024 đến năm 2030 nhằm thiết lập mạng lưới quan trắc tự động và phục hồi các hệ sinh thái xung yếu.

Công trình nghiên cứu của tác giả Hoàng Minh Tuấn là tài liệu khoa học nền tảng, có giá trị thực tiễn to lớn trong việc hoạch định chính sách môi trường. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và nhà khoa học hãy chủ động khai thác, ứng dụng các phát hiện của luận văn để chung tay bảo tồn bền vững Vườn di sản ASEAN Bái Tử Long trước làn sóng biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng I: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Chƣơng II: Địa điểm, thời gian, phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng III: Kết quả Nghiên cứu. 2 CHƢƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Đa dạng sinh học 1. Khái niệm Theo Điều 3 Luật Đa dạng sinh học 2008: Đa dạng sinh học là thuật ngữ thể hiện tính đa dạng của các thể sống, loài và quần thể, tính biến động di truyền giữa chúng và tất cả sự tập hợp phức tạp của chúng thành các quần xã và hệ sinh thái. Đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên. Trong khi đa dạng di truyền đƣợc cho là sự khác biệt của các đặc tính di truyền giữa các xuất xứ, quần thể và giữa các cá thể trong một loài hay một quần thể thì đa dạng loài chỉ mức độ phong phú về số lƣợng loài hoặc loài phụ trên trái đất, ở một vùng địa lý, trong một quốc gia hay trong một sinh cảnh nào đó.

Về đa dạng hệ sinh thái, hiện nay vẫn chƣa có một định nghĩa và phân loại thống nhất nào ở mức toàn cầu. Đa dạng hệ sinh thái thƣờng đƣợc đánh giá thông qua tính đa dạng của các loài thành viên; nó có thể bao gồm việc đánh giá độ phong phú tƣơng đối của các loài khác nhau cũng nhƣ các kiểu dạng của loài. Giá trị của đa dạng sinh học Các nghiên cứu trong thời gian gần đây chứng minh đƣợc giá trị to lớn của đa dạng sinh học, có thể khái quát nhƣ sau: Đa dạng sinh học góp phần rất quan trọng trong duy trì sự sống trên trái đất, ổn định khí hậu, giảm nhẹ thiên tai. Các hệ sinh thái là cơ sở sinh tồn của sự sống trên trái đất, trong đó có loài ngƣời.

Các hệ sinh thái đảm bảo sự chu chuyển của các chu trình sinh địa hoá, đảm bảo sự liên tục của chuỗi thức ăn trong tự nhiên, giảm các ảnh hƣởng xấu do các tai biến thiên nhiên., góp phần ứng phó với biến đối khí hậu, điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trƣờng. Các quần xã sinh vật trong tự nhiên cũng góp phần rất quan trọng trong việc phân hủy các chất ô nhiễm nhƣ kim loại nặng, thuốc trừ sâu, và các chất thải sinh hoạt. Đa dạng sinh học cung cấp giá trị sử dụng cho tiêu thụ: ĐDSH là yếu tố cơ bản để hình thành thực phẩm, dƣợc phẩm, nguyên vật liệu trong sản xuất kinh doanh…. Các hoạt động phát triển của con ngƣời, đặc biệt là tại các nƣớc đang phát triển phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tài nguyên.

Việc phát huy, sử dụng, 3 bảo tồn các giá trị của đa dạng sinh học đang ngày càng đƣợc quan tâm, nghiên cứu, phát triển. Nâng cao chất lƣợng sản phẩm nông nghiệp: ĐDSH cung cấp nguồn gen để nâng cao chất lƣợng vật nuôi cây trồng. Một trong những giá trị của ĐDSH đƣợc thể hiện rõ ràng là đa dạng di truyền trong nông nghiệp. Năng suất đạt đƣợc trong lĩnh vực nông nghiệp phụ thuộc vào yếu tố kỹ thuật (các hợp chất hoá học và máy móc) và yếu tố di truyền (nhƣ sức chống chịu, chất lƣợng, năng suất.

Phục vụ đời sống tinh thần, nghệ thuật, thẩm mỹ và văn hoá: các yếu tố thiên nhiên, ĐDSH rất phổ biến trong các tác phẩm điêu khắc, văn học, thần thoại, tín ngƣỡng và thể hiện những ý nghĩa thân thuộc, sâu sắc trong đời sống thƣờng ngày của nhân dân. Những giá trị kinh tế gián tiếp của ĐDSH nhƣ các quá trình xảy ra trong môi trƣờng và các chức năng của HST là những lợi ích không đo đếm đƣợc và là vô giá. Do những lợi ích này không phải là hàng hoá hay là dịch vụ nên thƣờng không tính đến trong quá trình tính toán giá trị GDP của quốc gia. Tuy vậy, chúng đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì các sản phẩm tự nhiên của quốc gia đó.

Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học và các hệ sinh thái 1. Biến đổi khí hậu Theo IPCC (2007), biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể đƣợc nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, đƣợc duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. “Biến đổi khí hậu là những biến đổi trong môi trƣờng vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hƣởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và ảnh hƣởng đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con ngƣời” (Liên Hiệp Quốc, 2012). Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu gây ra những tác hại theo hƣớng nóng lên toàn cầu nhƣ: gia tăng mực nƣớc biển, bão tố, lũ lụt, khô hạn, 4 gây ra suy thoái kinh tế, xung đột và chiến tranh, mất đi sự đa dạng sinh học và phá huỷ hệ sinh thái.

Những minh chứng cho các vấn đề này đƣợc biểu hiện qua hàng loạt tác động cực đoan của khí hậu trong thời gian gần đây nhƣ (Liên Hiệp Quốc, 2016): Có khoảng 250 triệu ngƣời bị ảnh hƣởng bởi những trận lũ lụt ở Nam Á, châu Phi và Mexico. Các nƣớc Nam Âu đang đối mặt nguy cơ bị hạn hán nghiêm trọng dễ dẫn tới những trận cháy rừng, sa mạc hóa. Các nƣớc Tây Âu thì đang bị đe dọa bởi những trậnlũ lụt lớn có thể xảy ra do mực nƣớc biển dâng cao cũng nhƣ những đợt băng giá mùa đông khốc liệt. Những trận bão lớn vừa diễn ra tại Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ.nguyên nhân là do hiện tƣợng trái đất ấm lên trong nhiều thập kỷ qua.

Những dữ liệu thu đƣợc qua vệ tinh từng năm cho thấy số lƣợng các trận bãokhông thay đổi, nhƣng bão, lốc với cƣờng độ mạnh, sức tàn phá lớn đã tăng lên, đặc biệt ở Bắc Mỹ, Tây nam Thái Bình Dƣơng, Ấn Độ Dƣơng, Bắc Đại Tây Dƣơng. Trận sóng thần ở Ấn Độ Dƣơng cƣớp đi sinh mạng 225.000 ngƣời thuộc 11 quốc gia; hay cơn bão Katryna đổ bộ vào nƣớc Mỹ (2005) gây thƣơng vong lên đến hàng ngàn ngƣời và thiệt hại kinh tế ƣƣớc tính 25 tỷ USD; và gần đây nhất siêu bão Nargis đánh vào Myanmƣar (2008) là thảm họa thiên nhiên tàn khốc nhất thâp kỷ qua tính theo số lƣợng ngƣời thiệt mạng. Trận bão này giết chết hơn 135.000 ngƣời và đẩy hơn một triệu ngƣời vào cảnh không nhà cửa. Các yếu tố về biến đổi khí hậu * Các thành tố biến đổi thƣờng xuyên: - Nhiệt độ - Lƣợng mƣa (cƣờng độ, dòng chảy, .) - Gió - Thủy triều - Sóng - Sự thay đổi mùa của các thành tố trên (mƣa trái mùa, hạn hán và lũ lụt.

* Thời tiết cực đoan: Bão lốc, mƣa lớn, nắng nóng… 5 1. Các tác động của biến đổi khí hậu lên các hệ sinh thái Nếu nhiệt độ tăng 2°C, mực nƣớc biển dâng 1m, có thể làm mất 12,2% diện tích đất là nơi cƣ trú của 23 % dân số (khoảng 17 triệu ngƣời). Riêng với đồng bằng sông Cửu Long, nếu mực nƣớc biển dâng nhƣ dự báo vào năm 2030 sẽ khiến khoảng 45% diện tích đất của khu vực này có nguy cơ bị nhiễm mặn cực độ và gây thiệt hại mùa màng nghiêm trọng do lũ lụt và úng và thiệt hại tài sản ƣƣớc tính lên tới 17 tỷ USD. Nhiệt độ tăng sẽ làm thay đổi vùng phân bố và cấu trúc quần xã sinh vật của nhiều HST: các loài nhiệt đới sẽ giảm đi trong các HST ven biển và có xu hƣớng chuyển dịch lên các đới và vĩ độ cao hơn.

Trong các HST trên cạn, các loài ôn đới sẽ giảm đi, cấu trúc chuỗi và lƣới thức ăn cũng thay đổi. BĐKH còn ảnh hƣởng đến các thuỷ vực nội địa (sông, hồ, đầm lầy.) qua sự thay đổi nhiệt độ nƣớc và mực nƣớc làm thay đổi lớn tới thời tiết (chế độ mƣa, bão,hạn hán, cháy rừng, elino…), tần suất và thời gian của những trận lũ và hạn hán lớn sẽ làm giảm sản lƣợng sinh học bao gồm cả các cây trồng nông, công và lâm nghiệp, và sự diệt vong của nhiều loài động, thực vật bản địa, gây hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế. Bão, lũ lụt, hỏa họan và những thay đổi điều kiện sinh thái khác sẽ dẫn tới các thảm họa chết ngƣời, ốm đau, thƣơng tích, suy dinh dƣỡng và các bệnh dịch mới, nhất là các bệnh do virus vectơ truyền có tỷ lệ tử vong cao. Đối với Việt Nam, có lẽ vùng ven biển, tài nguyên nƣớc ngọt và sau đấy là ĐDSH (nhất là ĐDSH nông nghiệp và lâm nghiệp) sẽ là vùng/ lĩnh vực chịu hậu quả nặng nề nhất của BĐKH và đây chính là những thách thức lớn trong quá trình phát triển bền vững.

Theo dự báo thì biến đổi khí hậu sẽ làm cho các trận bão ở Việt Nam thƣờng xuyên xảy ra hơn với mức độ tàn phá nghiêm trọng hơn. Nƣớc biển dâng sẽ ảnh hƣởng đến vùng đất ngập nƣớc của bờ biển Việt Nam, nghiêm trọng nhất là các khu vực rừng ngập mặn của Cà Mau, thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu và Nam Định. Hai vùng đồng bằng và các vùng ven biển nƣớc ta, trong đó có rừng ngập mặn và hệ thống đất ngập nƣớc rất giàu có về các loài sinh vật, là những hệ sinh thái rất nhạy cảm, dễ bị tổn thƣơng. Mựcnƣớc biển dâng lên cùng với cƣờng độ của bão tố sẽ làm thay đổi thành phần của trầm tích, độ mặn và mức độ ô nhiễm của nƣớc, làm suy thoái và đe dọa sự sống còn của rừng ngập 6 mặn và các loài sinh vật đa dạng trong đó.

Khi mực nƣớc biển dâng cao, khoảng một nửa trong số 68 khu đất ngập nƣớc có tầm quan trọng quốc gia sẽ bị ảnh hƣởng nặng; nƣớc mặn sẽ xâm nhập sâu vào nội địa, giết chết nhiều loài động, thực vật nƣớc ngọt, ảnh hƣởng đến nguồn nƣớc ngọt cho sinh hoạt và hệ thống trồng trọt của nhiều vùng. 36 khu bảo tồn, trong đó có 8 vƣờn quốc gia, 11 khu dự trữ thiên nhiên sẽ nằm trong khu vực bị ngập. Hệ sinh thái biển sẽ bị tổn thƣơng.