phần mở đầu; nội dung; kết luận; phụ lục; tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng Chƣơng 2. Các điều kiện phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại VQG Xuân Sơn Chƣơng 3. Một số định hƣớng và giải pháp phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại VQG Xuân Sơn 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÍ LUẬN DU LỊCH SINH THÁI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG 1. Du lịch sinh thái Du lịch sinh thái (DLST) là một loại hình du lịch xuất hiện với hình thức sơ khai thủa ban đầu là những vị khách đầu tiên là những nhà thám hiểm, nhà khoa học, vị quan đi đến các vùng đất cai quản, thăm thú những địa danh trong các vùng đất. So với các hoạt động du lịch khác, hoạt động DLST có thời gian xuất hiện và hoạt động khá muộn. DLST còn nhiều khía cạnh cần nghiên cứu, tìm hiểu đối với ngƣời hoạt động du lịch và các nhà nghiên cứu du lịch trong việc hoàn thiện cách nhìn nhận, đánh giá, ý nghĩa giá trị của nó cũng nhƣ hoạt động.
Do đó nó có nhiều nhận định nhầm lẫn với các hoạt động du lịch khác. Nhƣ đã trình bày tại phần lịch sử nghiên cứu, có khá nhiều định nghĩa khác nhau về DLST. Tuy nhiên có thể thấy rằng tất cả các định nghĩa, khái niệm đều quan tâm tới thiên nhiên và môi trƣờng, trách nhiệm với xã hội và cộng đồng - bảo vệ thiên nhiên. Các yếu tố này là trọng tâm của hoạt động du lịch sinh thái đƣợc hƣớng đến trong thực tiễn áp dụng.
Đồng thời là chủ thể đƣợc nhắc đến và phân tích trong luận văn. Theo đó: “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phƣơng với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững”[12]. Có thể thấy DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản địa gắn với giáo dục môi trƣờng, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phƣơng. Nó bao hàm các hoạt động du lịch: du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng, du lịch thám hiểm.
Cộng đồng Một cộng đồng có những cái chung và có cả những cái riêng, do đó sẽ trở nên phức tạp nếu cho rằng họ là một nhóm đồng nhất. Trong một cộng đồng, có nhiều nhóm riêng về giàu – nghèo, nông dân – thị dân, ngƣời định cƣ lâu dài và ngƣời mới định cƣ. Trong cùng cộng đồng chịu sự tác động lẫn nhau về tƣ 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tƣởng, tôn giáo và mối quan hệ chính trị, XH. Nội bộ cộng đồng chịu sự tác động bên ngoài ảnh hƣởng tới mỗi cá thể thành viên của cộng đồng đó.
Sự tác động và mức độ chịu tác động nhƣ thế nào còn phụ thuộc rất lớn vào mối quan hệ huyết thống, mối quan hệ tôn giáo, quan hệ chính trị… và các quan hệ ràng buộc khác trong mỗi nhóm. Bên cạnh đó chúng ta cũng có thể thấy các mối quan hệ lợi ích qua lại giữa các thành viên trong cùng một cộng đồng. Những mối quan hệ trong một cộng đồng đƣợc nhìn nhận và đánh giá là sự quan hệ phức tạp giữa các cá thể thành viên, nhóm tồn tại trong nó. Trong sự tồn tại và phát triển của thế giới tự nhiên cũng nhƣ con ngƣời, mối quan hệ cộng đồng đã tồn tại và phát triển nhƣ một hình thái hiển nhiên đáp ứng nhu cầu của mỗi thành viên.
Và hình thái tồn tại này sẽ đƣợc duy trì và bảo tồn song hành cùng sự tồn tại và phát triển của thế giới động thực vật đa dạng đang tồn tại trên trái đất hiện nay. Dù đó là động vật, thực vật bậc thấp hay bậc cao. Từ những định nghĩa về cộng đồng đã trình bày trong lịch sử nghiên cứu có thể hiểu: Cộng đồng là một nhóm xã hội của các cá thể sống chung trong cùng một môi trường thường có cùng các mối quan tâm chung: các kế hoạch, các mối ưu tiên, các nhu cầu, các nguy cơ và các điều kiện khác có cùng ảnh hưởng đến đặc trưng và sự thống nhất của các thành viên trong cộng đồng. Cộng đồng đƣợc hình thành dựa trên ba yếu tố chính: yếu tố địa lý cƣ trú, yếu tố kinh tế và yếu tố văn hóa.
Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng 1. Khái niệm Hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng mang lại nhiều giá trị lợi ích to lớn trên nhiều khía cạnh: kinh tế, xã hội. Các lợi ích về mặt kinh tế cải thiện đời sống dân cƣ là những kết quả không thể phủ nhận. Bên cạnh đó là những kết quả đạt đƣợc trong việc giáo dục tuyên truyền bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị tự nhiên và nhân văn của cộng đồng.
Đồng thời thúc đẩy các hoạt 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động phát triển bền vững; phát huy tối đa các nguồn lực kinh tế cùng tham gia vào hoạt động du lịch. Việc thực hiện các hoạt động này đem lại những mối quan hệ tƣơng quan lớn về lợi ích giữa các đối tƣợng tham gia. “DLST dựa vào cộng đồng là một dạng DLST trong điều kiện cộng đồng địa phương có thực quyền và tham gia vào quá trình phát triển và quản lý DLST, phần lớn lợi ích thuộc về họ”[54] Nhấn mạnh vai trò làm chủ hoạt động của ngƣời dân trong hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng. Gắn lợi ích cá nhân vào trong tập thể, củng cố mối quan hệ giữa các cá thể tham gia hoạt động du lịch.
Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa cộng đồng và tự nhiên thiên nhiên. Thúc đẩy hoạt động phát triển bền vững đa ngành trong mối quan hệ các thành phần kinh tế và xã hội. Hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng là một loại hình của hoạt động sinh thái. Có thể nói là một khía cạnh, một lĩnh vực chuyên sâu nhấn mạnh về ý nghĩa, vai trò của cộng đồng nơi tồn tại chủ thể sinh thái.
Đồng thời nêu bật đối tƣợng hƣớng đến trong hoạt động. Hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng rất dễ bị hiểu sang hoạt động du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, giữa hoạt động sinh thái dựa vào cộng đồng và du lịch cộng đồng có những điểm khác nhau: đối tƣợng chủ thể, đối tƣợng hƣớng đến trong hoạt động, phạm vi không gian của chủ thể. Sự khác biệt này không có những ranh giới rõ ràng, do vậy các định nghĩa, khái niệm về chúng có những điểm có thể thấy không có sự khác biệt.
Dễ dàng gây ra sự nhầm lẫn đến với ngƣời thực hiện cũng nhƣ đối tƣợng tiếp xúc với các khái niệm nói trên. Các loại hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng Dựa trên các điều kiện và cơ sở hình thành chúng ta thấy có nhiều loại hình DLST dựa vào cộng đồng khác nhau: du lịch tham quan, du lịch khám phá, du lịch homestay… Du lịch tham quan 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Du lịch tham quan: đi thăm thú, tìm hiểu những danh lam thắng cảnh, những di tích – đơn giản chỉ là hoạt động thăm thú những nơi họ chƣa, đã từng đến ngoài nơi cƣ trú của họ với mục đích tăng sự hiểu biết, thƣ giãn tinh thần sau những khoảng thời gian căng thẳng làm việc. Đây là hoạt động du lịch phổ biến và có thời gian xuất hiện sớm nhất trong các hoạt động du lịch. Đƣợc khách du lịch lựa chọn thƣờng xuyên khi tham gia hoạt động du lịch.
Nó bao hàm nhiều hoạt động du lịch khác nhau, tạo điều kiện cho khách du lịch có những cái nhìn tổng quát về những sự vật hiện tƣợng tại địa điểm thực hiện hành động du lịch. Du lịch tham quan thu hút sự tham gia của nhiều đối tƣợng và tầng lớp trong xã hội. Là loại hình du lịch không kén khách. Mục đích chính của loại hình này là mang đến cho khách du lịch cảm giác thoải mái, dễ chịu, sự tận hƣởng, nghỉ ngơi hoàn toàn xuyên suốt quá trình thực hiện hoạt động du lịch.
Du lịch homestay Du lịch homestay là một loại hình “du lịch xanh” lý tƣởng đối với những du khách có sự đam mê và yêu thích khám phá các nền văn hóa các vùng đất nơi họ đặt chân tới. Trong hoạt động homestay, các địa điểm lƣu trú đƣợc thay thế không phải là các khách sạn, nhà nghỉ mà ở tại nhà của cƣ dân địa phƣơng. Hình thức lƣu trú này giúp cho ngƣời tham dự có cái nhìn gần gũi, thực tế hơn với cách sống và nền văn hóa của địa phƣơng. Khách đƣợc xem nhƣ một thành viên trong gia đình và tham gia vào các sinh hoạt đời thƣờng: ăn cùng mâm, trò chuyện.
Với những hoạt động này, khách phải tuân theo những tập tục của địa phƣơng, chủ nhà và tôn trọng những quy tắc, sự riêng tƣ nhất định của chủ nhà. Nhu cầu, hoạt động du lịch của du khách ngày một đa dạng phát triển những hình thức du lịch đi vào chuyên biệt. Khách du lịch tò mò, mong muốn đƣợc tìm hiểu, tiếp cận, gần gũi đối với nền văn hóa con ngƣời bản xứ - du lịch nhà dân, các khía cạnh và góc nhìn xã hội khác, môi trƣờng sống hoàn toàn khác với môi trƣờng quen thuộc. Bắt nguồn từ những nhu cầu khám phá, tìm hiểu của 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khách du lịch, homestay mở ra hƣớng đi và cách khai thác mới cho ngành du lịch.
Trào lƣu du lịch homestay ngày càng phát triển rộng trên thế giới, đƣợc chính phủ các quốc gia ủng hộ (cơ hội giao lƣu, trao đổi giữa các nền văn hóa các quốc gia thông qua con ngƣời, phƣơng thức văn hóa cụ thể). Đối tƣợng tham gia phần lớn là học sinh sinh viên, các nhà nghiên cứu, du khách có mối quan tâm đặc biệt đối với các nền văn hóa bản địa tại các quốc gia và khu vực khác biệt với nền văn hóa của họ. Khi tham gia hoạt động du lịch tại cộng đồng, khách du lịch đƣợc tham gia vào các sinh hoạt hàng ngày. Họ đƣợc giới thiệu, hƣớng dẫn tham gia các nếp sinh hoạt, văn hóa đặc trƣng của địa phƣơng bởi chính chủ nhân ngôi nhà khách lƣu trú.
Hoạt động du lịch homestay tại nƣớc ta trong những năm gần đây ngày càng phát triển.