MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Hệ thống khuyến nông nhà nước Việt Nam chính thức được thành lập theo Quyết định 13/CP ngày 02/03/1993 của thủ tuớng Chính phủ. Qua gần 22 năm xây dựng và phát triển khuyến nông đã và đang khẳng định vị thế quan trọng của mình trong chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn ở nước ta. Khuyến nông là hoạt động chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về nông nghiệp, nông thôn và phổ biến kinh nghiệm về sản xuất, quản lý kinh tế, cơ chế chính sách, giá cả thị trường. nhằm giúp cho người nông dân có đủ khả năng tự giải quyết những vấn đề của bản thân và cộng đồng, thúc đẩy nông nghiệp phát triển cải thiện đời sống và xây dựng nông thôn mới.
Trong giai đoạn hiện nay, khi điều kiện nguồn lực còn hạn chế, nhà nước xóa bỏ cơ chế tổ chức bao cấp. Hoạt động sản xuất nông nghiệp ngày càng đa dạng, phát triển theo hướng hàng hóa nên có nhu cầu cao về các dịch vụ khuyến nông. Vì thế, đòi hỏi đội ngũ cán bộ khuyến nông phải hiểu biết rộng và có nhiều kỹ năng để thực hiện các phương pháp khuyến nông một cách có hiệu quả. Khuyến nông đóng vai trò rất lớn trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam hiện nay.
Với hơn 70% dân số sống ở vùng nông thôn và có thu nhập chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Vì thế việc phát triển một nền nông nghiệp tiên tiến theo hướng hiện đại là hết sức cần thiết. Hiện nay sinh kế bền vững đang là mối quan tâm hàng đầu của con người. Nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển nâng cao đời sống của con nguời nhưng vẫn đáp ứng được đòi hỏi về chất lượng môi trường tự nhiên.
Thực tế cho thấy việc lựa chọn hoạt động sinh kế của người dân chịu ảnh n 2 hưởng của nhiều yếu tố: điều kiện tự nhiên, xã hội, yếu tố con người, vật chất, cơ sở hạ tầng… Do đó việc đánh giá tác động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân giúp ta thấy được những ảnh hưởng của công tác khuyến nông tới cuộc sống lao động sản xuất của người dân. Chế Là là một xã thuộc huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang do là một xã vùng cao nên không có thế mạnh để phát triển các ngành như công nghiệp, dịch vụ …vì vậy nông nghiệp chính là ngành nghề chính đem lại cuộc sống ổn định cho người dân. Trong những năm qua nông nghiệp của xã đã có những bước phát triển, tuy nhiên thu nhập của người dân và hiệu quả kinh tế chưa cao, bên cạnh đó còn có sự lạc hậu và nhiều vấn đề cần giải quyết. Hơn nữa, cùng với sự thay đổi của các điều kiện ngoại cảnh như sự phát triển về kinh tế - xã hội, sự biến đổi khí hậu…đã làm cho hoạt động sinh kế của người dân xã Chế Là có những thay đổi nhất định.
Chính vì vậy, rất cần các cán bộ, nhân viên, công tác khuyến nông giúp người dân trong xã có những định hướng đúng đắn trong các hoạt động phát triển sản xuất chăn nuôi, trồng trọt, giúp họ từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống. Xuất phát từ thực tế đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Đánh giá tác động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế người dân tại xã Chế Là, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang”. Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Đánh giá tác động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân xã Chế Là. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân giúp người dân tại địa phương phát triển sản xuất, cải thiện chất lượng cuộc sống.
Mục tiêu cụ thể Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Chế Là. n 3 Đánh giá được thực trạng hoạt động khuyến nông của xã Chế Là trong những năm gần đây. Tìm hiểu được các hoạt động sinh kế chủ yếu của người dân địa phương. Đánh giá được tác động của công tác khuyến nông tới các hoạt động sinh kế của người dân xã Chế Là, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.
Xác định được những khó khăn và trở ngại trong hoạt động sinh kế của người dân. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân ở địa phương. Yêu cầu của đề tài -Tiến hành tìm hiểu địa bàn nghiên cứu, quan sát và thực hiện phỏng vấn để thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp về các nội dung nghiên cứu của đề tài. - Đề tài góp phần làm rõ những ảnh hưởng của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân tại xã Chế Là.
- Thấy được hiệu quả của các hoạt động sinh kế mang lại cho người dân địa phương.Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa học tập và nghiên cứu - Giúp sinh viên củng cố lại kiến thức đã học, vận dụng tốt vào thực tế. - Sinh viên có một môi trường thực tiễn có điều kiện để phát huy tư duy khách quan và thực tế hơn. Từ đó giúp sinh viên nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phương pháp. - Góp phần hoàn thiện những lý luận và phương pháp khuyến nông đã được biết.Ý nghĩa trong thực tiễn và sản xuất - Đề tài góp phần làm rõ những ảnh hưởng của công tác khuyến nông tới hoạt động sản xuất của người dân.
- Thấy được hiệu qủa của các hoạt động sinh kế mang lại cho người dân địa phương. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Những vấn đề cơ bản về khuyến nông 2.Một số định nghĩa về khuyến nông Trong những năm gần đây được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, công tác khuyến nông được đẩy mạnh và phát triển rộng kháp từ trung ương đến từng thôn bản đã hình thành tổ chức khuyến nông.
Vậy khuyến nông là gì? Trên thế giới, từ “Extension” được sử dụng đầu tiên ở nước Anh năm 1866 có nghĩa là “mở rộng, triển khai”. Từ “Extension” ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì được dịch là “Khuyến nông”. Trong thực tế khuyến nông đã được tổ chức, triển khai bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm phục vụ nhiều đối tượng với nhiều mục đích và quy mô. Bởi vậy, cho đến nay người ta vẫn chưa có một định nghĩa chính xác nào về thuật ngữ khuyến nông.
Dưới đây là một số định nghĩa khuyến nông khác nhau : „Khuyến nông được định nghĩa như thể là một tiến trình của việc lôi kéo quần chúng tham gia vào việc trồng và quản lý cây một cách tự nguyện” (D.Mahony, 1987) [6] “Khuyến nông khuyến lâm được xem như một tiến trình của việc hòa nhập các kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại. Các quan điểm, kỹ năng để quyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phương sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự trợ giúp từ bên ngoài để có khả năng vượt qua các trở ngại gặp phải” (Theo tổ chức FAO,1987) [6] “Khuyến nông khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn” (A.Van den Ban và H.Hawkins,1996) [6] n 5 “Khuyến nông khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự giải quyết lấy vấn đề chính của họ” (Malla,1989) [6] “Khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến sự nghiệp phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trường, trong đó có người già và người trẻ học bằng cách thực hành” (Thomas) Theo nghĩa hẹp : Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó là người nông dân. Tiến trình này đem đến cho người nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ.
[6] Theo nghĩa rộng : Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.[6] Trên thế giới, từ “Extension” được sử dụng đầu tiên ở nước Anh năm 1866 có nghĩa là “mở rộng, triển khai”. Từ “Extension” ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì được dịch là “Khuyến nông”.[6] Theo nghĩa cấu tạo của từ ngữ Hán - Việt thì “Khuyến nông” là những hoạt động nhằm khuyến khích, giúp đỡ và tạo điều kiện để phát triển sản xuất nông nghiệp trên tất cả các lĩnh vực: trồng trọt, chăn nuôi, lâm sinh, thuỷ sản ở nông thôn.[6] Ở Việt Nam, khuyến nông được hiểu là một hệ thống các biện pháp giáo dục không chính thức cho nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới.[6] Còn theo định nghĩa của Trung tâm khuyến nông khuyến lâm quốc gia (TTKNKLQG) thì: Khuyến nông là một quá trình, một dịch vụ thông tin n 6 nhằm truyền bá những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức và quản lý sản xuất, những thông tin về thị trường giá cả, rèn luyện tay nghề cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết vấn đề của sản xuất, đời sống, của bản thân họ và cộng đồng, nhằm phát triển sản xuất, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống và phát triển nông nghiệp nông thôn.[12] Như vậy khuyến nông là cách giáo dục không chính thức ngoài học đường cho nông dân, là cách đào tạo người lớn tuổi. Khuyến nông là quá trình vận động quảng bá, khuyến cáo cho nông dân theo các nguyên tắc riêng. Đây là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân.
Nói cách khác, khuyến nông là những tác động vào quá trình sản xuất kinh doanh của người nông dân, giúp họ sản xuất đạt hiệu quả cao nhất. Nội dung của hoạt động khuyến nông phải khoa học, kịp thời và thích ứng với điều kiện sản xuất của người nông dân.