Luận văn thạc sĩ hay đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo quan lạn huyện vân đồn tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Trần Minh Trang
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Vân Hương
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Sức Tải Môi Trường Du Lịch Tại Đảo Quan Lạn, Huyện Vân Đồn, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa của đề tài
• 0.5. Những đóng góp của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững
• 1.1.3. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch đảo
• 1.1.4. Cơ sở lý thuyết về đánh giá sức tải du lịch
• 1.1.5. Một số chỉ tiêu liên quan sức tải có thể áp dụng ở vùng biển Việt Nam
• 1.1.6. Lựa chọn bộ chỉ tiêu đánh giá sức tải môi trường du lịch đảo Quan Lạn
• 1.2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu đánh giá sức tải du lịch trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu đánh giá sức tải du lịch tại Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu đánh giá sức tải du lịch tại đảo Quan Lạn
• 1.2.4. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới và ở Việt Nam về quản lý sức tải du lịch
• 1.2.4.1. Bài học kinh nghiệm từ Singapore
• 1.2.4.2. Bài học kinh nghiệm từ Philipines
• 1.2.4.3. Bài học kinh nghiệm từ Cù Lao Chàm
• 1.3. Khái quát về đảo Quan Lạn
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.2. Tình hình kinh tế, văn hóa xã hội
• 1.3.3. Tiềm năng phát triển du lịch đảo Quan Lạn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp tiếp cận
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa, thu thập thông tin
• 2.5.2. Phương pháp chuyên gia
• 2.5.3. Phương pháp lấy mẫu, phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.5.4. Phương pháp phân tích thống kê
• 2.5.5. Phương pháp đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng phát triển du lịch trên đảo Quan Lạn
• 3.2. Sản phẩm du lịch đảo Quan Lạn
• 3.3. Hiện trạng cơ sở hạ tầng và chính sách phát triển du lịch
• 3.4. Doanh thu du lịch
• 3.5. Đánh giá sức tải môi trường hoạt động du lịch trên đảo
• 3.5.1. Đánh giá dựa trên các thành phần chỉ số tự nhiên sinh thái
• 3.5.2. Đánh giá dựa trên các thành phần chỉ số xã hội-nhân khẩu học
• 3.5.3. Đánh giá dựa trên các thành phần chỉ số chính trị-kinh tế
• 3.6. Kiến nghị giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực hoạt động du lịch, đảm bảo sức tải môi trường, hướng tới phát triển du lịch bền vững
• 3.6.1. Định hướng phát triển du lịch bền vững đảo Quan Lạn
• 3.6.2. Đề xuất giải pháp khả thi cho phát triển du lịch bền vững đảo Quan Lạn
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 0.1. Hạn chế của đề tài và khuyến nghị hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• appendix.1. Tài liệu tiếng Việt
• appendix.2. Tài liệu tiếng Anh
• PHỤ LỤC
• appendix.01. Phiếu khảo sát phỏng vấn ý kiến du khách
• appendix.02. Bảng câu hỏi phỏng vấn tác động của hoạt động du lịch đến cộng đồng địa phương tại đảo Quan Lạn
• appendix.03. Phiếu khảo sát ý kiến chuyên gia
• appendix.04. Một số bản đồ và sơ đồ về đảo Quan Lạn
• appendix.05. Một số hình ảnh trong quá trình khảo sát thực địa của tác giả

Tóm tắt

I. Tổng quan về sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn

Đảo Quan Lạn, thuộc tỉnh Quảng Ninh, nổi bật với tiềm năng du lịch sinh thái. Việc đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đây là cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững. Sức tải môi trường du lịch không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan mà còn đến đời sống của người dân địa phương.

1.1. Đảo Quan Lạn và tiềm năng du lịch sinh thái

Đảo Quan Lạn có nhiều bãi biển đẹp và hệ sinh thái phong phú. Các bãi biển như Minh Châu và Nhãng Rìa thu hút lượng lớn khách du lịch. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cần phải cân nhắc đến sức tải môi trường để tránh tình trạng quá tải.

1.2. Tác động của du lịch đến môi trường

Hoạt động du lịch tại đảo Quan Lạn đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Sự gia tăng lượng khách du lịch dẫn đến ô nhiễm môi trường, suy giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý sức tải môi trường du lịch

Quản lý sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng lượng khách du lịch không được kiểm soát có thể dẫn đến những tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng địa phương.

2.1. Thách thức từ lượng khách du lịch tăng cao

Lượng khách du lịch đến đảo Quan Lạn tăng nhanh chóng, gây áp lực lên cơ sở hạ tầng và tài nguyên thiên nhiên. Việc không kiểm soát được số lượng khách có thể dẫn đến tình trạng quá tải và ô nhiễm.

2.2. Thiếu chính sách quản lý hiệu quả

Chính sách quản lý du lịch hiện tại chưa đủ mạnh để kiểm soát lượng khách và bảo vệ môi trường. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo phát triển bền vững cho đảo Quan Lạn.

III. Phương pháp đánh giá sức tải môi trường du lịch

Để đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này giúp xác định được khả năng chịu đựng của môi trường trước áp lực từ hoạt động du lịch.

3.1. Các chỉ số đánh giá sức tải

Các chỉ số như chất lượng nước, mật độ khách du lịch và tình trạng hệ sinh thái sẽ được sử dụng để đánh giá sức tải môi trường. Những chỉ số này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của du lịch đến môi trường.

3.2. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về tình trạng môi trường. Việc này bao gồm quan trắc chất lượng nước, không khí và đánh giá tác động của du lịch đến cộng đồng địa phương.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý. Những dữ liệu này giúp đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc phát triển du lịch bền vững.

4.1. Đánh giá tác động môi trường

Nghiên cứu cho thấy rằng hoạt động du lịch đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Cần có các biện pháp giảm thiểu tác động này để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

4.2. Đề xuất giải pháp phát triển bền vững

Đề xuất các giải pháp như quản lý lượng khách, bảo vệ môi trường và phát triển sản phẩm du lịch bền vững. Những giải pháp này sẽ giúp đảo Quan Lạn phát triển du lịch một cách bền vững và hiệu quả.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho du lịch tại đảo Quan Lạn

Việc đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn là rất cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển du lịch.

5.1. Tương lai của du lịch sinh thái tại Quan Lạn

Du lịch sinh thái có tiềm năng lớn tại đảo Quan Lạn. Tuy nhiên, cần có các chính sách và biện pháp cụ thể để phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển du lịch

Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình phát triển du lịch. Sự tham gia này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao đời sống của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2019, ngành du lịch tỉnh Quảng Ninh ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc khi đón trên 14 triệu lượt du khách, tăng 14% so với năm 2018, mang lại tổng doanh thu 29.487 tỷ đồng và đóng góp 3.568 tỷ đồng vào ngân sách nội địa. Trong bức tranh phát triển sôi động đó, đảo Quan Lạn thuộc huyện Vân Đồn, nằm cách trung tâm huyện khoảng 40 km, nổi lên như một điểm đến sinh thái biển đảo giàu tiềm năng. Được xác định là một trong bốn cụm du lịch trọng điểm theo Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội Khu kinh tế Vân Đồn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đảo sở hữu nhiều tài nguyên vô giá như 14 ha rừng Trâm nguyên sinh thuần loại trên 100 năm tuổi, 30 ha rừng ngập mặn, 100 ha thảm cỏ biển cùng chuỗi bãi tắm cát trắng tự nhiên dài hàng cây số.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng lượng khách sau khi đảo hòa lưới điện quốc gia cuối năm 2014 đã bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Hoạt động du lịch phát triển tự phát, mang tính thời vụ gay gắt, gây áp lực nặng nề lên hạ tầng cấp nước ngọt, xử lý rác thải và làm gia tăng nguy cơ suy thoái môi trường ven bờ. Đề tài luận văn tập trung đánh giá toàn diện sức tải môi trường du lịch tại hai xã Quan Lạn và Minh Châu trong giai đoạn 2015 - 2020. Mục tiêu then chốt là lượng hóa ngưỡng chịu tải tự nhiên, sinh thái và kinh tế - xã hội, từ đó cung cấp luận cứ khoa học vững chắc nhằm thiết lập hạn ngạch đón khách, bảo vệ hệ sinh thái biển và định hình các chính sách quản lý bền vững cho địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết đánh giá sức tải du lịch theo định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, 1981) và mô hình tích hợp ba trụ cột của Coccossis và Mexa (2004). Sức tải du lịch được hiểu là số lượng du khách tối đa có thể tiếp nhận tại một thời điểm mà không gây hủy hoại môi trường tự nhiên, không làm suy giảm chất lượng trải nghiệm của khách và không phá vỡ cấu trúc văn hóa bản địa.

Mô hình nghiên cứu triển khai thông qua ba nhóm chỉ số then chốt:

• Nhóm chỉ số tự nhiên - sinh thái: Tập trung lượng hóa sức chịu tải vật lý (PCC), sức chịu tải thực tế (ERCC) của bãi biển, năng lực cung cấp nước sạch, tỷ lệ tiêu thụ năng lượng và tải lượng ô nhiễm nước thải, rác thải sinh hoạt theo QCVN 10-MT:2015/BTNMT.
• Nhóm chỉ số xã hội - nhân khẩu học: Phân tích mật độ du khách trên dân số thường trú, mức độ biến đổi sinh kế bản địa và tỷ lệ hài lòng của cộng đồng.
• Nhóm chỉ số kinh tế - chính trị: Đo lường tỷ trọng đóng góp của du lịch vào cơ cấu kinh tế địa phương và hiệu lực của các công cụ điều tiết quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đa dạng các phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát thực địa với cỡ mẫu 130 đối tượng, bao gồm 80 hộ dân sinh sống, kinh doanh tại xã Quan Lạn, Minh Châu và 50 du khách. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát các nhóm hộ làm dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận tải và sản xuất nông - ngư nghiệp truyền thống.
• Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn sâu lãnh đạo Phòng Văn hóa và Thông tin, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Vân Đồn, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Bái Tử Long và các chuyên gia từ Đại học Hạ Long để thẩm định bộ tiêu chí sức tải.
• Phương pháp quan trắc môi trường: Tác giả phối hợp với Trung tâm Phân tích FPD (đạt chuẩn Quốc gia Vilas 475 và chứng nhận Vimcert 043 của Bộ Tài nguyên và Môi trường) tiến hành lấy mẫu, phân tích các chỉ tiêu vi sinh, hóa lý trong nước biển ven bờ, nước dưới đất và không khí vào ngày 09/5/2020.
• Phương pháp phân tích thống kê và đánh giá bán định lượng: Sử dụng công thức Ceballos-Lascurain để tính toán sức tải vật lý và sức tải thực tế dựa trên diện tích bãi tắm với hệ số hiệu chỉnh môi trường tự nhiên, đối sánh trực tiếp với tiêu chuẩn xây dựng QCVN 01:2019/BXD và tiêu chuẩn lưu trú TCVN 4391-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra bức tranh tương phản sâu sắc giữa tiềm năng không gian và năng lực đáp ứng thực tế của hạ tầng môi trường đảo Quan Lạn:

• Về sức tải vật lý bãi biển: Tổng chiều dài bờ cát dành cho du lịch rất lớn với bãi Sơn Hào dài hơn 2,3 km, bãi Quan Lạn dài 2,1 km và bãi Minh Châu dài 1,1 km. Căn cứ theo tiêu chuẩn diện tích tối thiểu 10 m²/người, sức tải vật lý lý thuyết của các bãi tắm có thể đáp ứng hàng chục nghìn lượt khách mỗi ngày. Tuy nhiên, khi áp dụng các hệ số hiệu chỉnh về bức xạ mặt trời, độ dốc và thời gian tắm thích hợp, sức chịu tải thực tế bị thu hẹp đáng kể, thường xuyên chạm ngưỡng quá tải cục bộ tại bãi Minh Châu vào các khung giờ cao điểm mùa hè.
• Về áp lực chất thải và cơ sở lưu trú: Toàn đảo có sự gia tăng nhanh chóng về phòng nghỉ nhưng phân bố không đồng đều. Công suất buồng phòng vào các dịp cuối tuần tháng 5 đến tháng 7 đạt từ 85% đến 95%, nhưng vào mùa đông (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) tỷ lệ này giảm sâu xuống dưới 20%. Lượng nước thải sinh hoạt vào mùa cao điểm tăng gấp 4 đến 5 lần so với ngày thường, trong khi cả hai xã đều chưa có trạm xử lý nước thải tập trung.
• Về chất lượng môi trường nền: Kết quả phân tích mẫu nước biển ngày 09/5/2020 cho thấy hầu hết các thông số đều đạt chuẩn QCVN 10-MT:2015/BTNMT, song tại các khu vực tập trung bến cảng Cồn Trụi và bến Quan Lạn, hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) và vi sinh Coliform đã có dấu hiệu tăng cục bộ.
• Về tác động kinh tế - xã hội: Toàn đảo có khoảng 96 cơ sở tiểu thủ công nghiệp và sản xuất nhỏ. Dù du lịch tạo thêm việc làm, chỉ có khoảng 38% người dân địa phương tham gia trực tiếp và hưởng lợi bền vững từ chuỗi giá trị du lịch, phần lớn lao động phục vụ còn thiếu kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng quá tải cục bộ tại Quan Lạn bắt nguồn từ tính chất mùa vụ sâu sắc của du lịch biển đảo miền Bắc kết hợp với sự thiếu hụt hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Khi dữ liệu được mô hình hóa qua biểu đồ tương quan giữa lượng khách theo tháng và tải lượng rác thải phát sinh, đường đồ thị thể hiện sự phân hóa cực đoan: đỉnh điểm tiêu thụ nước sạch và xả thải tập trung dồn dập trong 90 ngày hè, vượt xa công suất của hệ thống bãi chôn lấp thủ công trên đảo.

So sánh với bài học thành công từ Cù Lao Chàm (Quảng Nam) và kinh nghiệm kiểm soát sức tải của đảo Boracay (Philippines), Quan Lạn đang đứng trước ranh giới mong manh giữa tăng trưởng kinh tế ngắn hạn và suy thoái môi trường lâu dài. Nếu không sớm áp dụng cơ chế kiểm soát lượng khách theo sức tải thực tế (ERCC), các giá trị tài nguyên sinh thái như rừng Trâm cổ thụ và thảm cỏ biển sẽ chịu tổn thương không thể phục hồi, làm suy giảm trực tiếp doanh thu du lịch theo quy luật ngưỡng sức chứa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, tác giả kiến nghị bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm kiểm soát sức tải và thúc đẩy du lịch sinh thái bền vững:

• Thiết lập cơ chế phân luồng và quản lý hạn ngạch du khách: Ban Quản lý cảng biển và Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Vân Đồn cần triển khai hệ thống vé điện tử đặt trước, giới hạn số lượng khách lưu trú tối đa không vượt quá 4.500 người/ngày vào mùa cao điểm, kiểm soát nghiêm ngặt lưu lượng tàu cao tốc xuất bến từ cảng Cái Rồng ra đảo giai đoạn 2021 - 2023.
• Nâng cấp đồng bộ hạ tầng xử lý môi trường: UBND huyện Vân Đồn phối hợp Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Đồn đầu tư xây dựng 02 trạm xử lý nước thải sinh hoạt công nghệ sinh học công suất 500 m³/ngày-đêm tại Quan Lạn và Minh Châu; lắp đặt lò đốt rác y tế và dây chuyền ép phân loại rác thải sinh hoạt công suất 10 tấn/ngày hoàn thành trước năm 2024.
• Đa dạng hóa sản phẩm du lịch để giảm áp lực mùa vụ: Sở Du lịch Quảng Ninh cùng các doanh nghiệp lữ hành xây dựng các tour du lịch văn hóa - tâm linh gắn với cụm Di tích lịch sử Quốc gia Đình - Chùa - Miếu Quan Lạn, trải nghiệm Lễ hội đình Quan Lạn (Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia theo Quyết định 4587/QĐ-BVHTT&DL) và tuyến dã ngoại nghiên cứu 14 ha rừng Trâm cổ thụ, kéo dài thời gian lưu trú bình quân từ 1,8 ngày lên 2,5 ngày trong giai đoạn 2022 - 2025.
• Phát triển mô hình du lịch cộng đồng và thu phí bảo tồn: UBND xã Minh Châu và Quan Lạn triển khai cơ chế trích từ 5% đến 10% doanh thu phí tham quan vào Quỹ bảo tồn sinh thái biển địa phương; tổ chức tập huấn tiêu chuẩn lưu trú du lịch xanh cho 100% chủ cơ sở homestay trên đảo trước năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và bộ dữ liệu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và tài nguyên môi trường: Sở Du lịch, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh cùng UBND huyện Vân Đồn sử dụng làm căn cứ khoa học để thẩm định quy hoạch phân khu, cấp phép xây dựng các dự án nghỉ dưỡng và xây dựng định mức hạn ngạch đón khách hàng năm.
• Doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh lữ hành: Các tập đoàn phát triển bất động sản nghỉ dưỡng và công ty du lịch tham khảo bộ tiêu chuẩn sức chứa bãi biển, định mức tiêu thụ nước 150 - 200 lít/người/ngày để thiết kế công trình lưu trú sinh thái đạt chuẩn TCVN 4391-2015.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quản lý Môi trường, Du lịch học: Đề tài cung cấp tài liệu học thuật giá trị về quy trình áp dụng công thức tính sức tải vật lý PCC và sức tải thực tế ERCC trên vùng địa bàn sinh thái biển đảo nhạy cảm.
• Các tổ chức phi chính phủ và quỹ bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng số liệu quan trắc nền và hiện trạng rừng ngập mặn, thảm cỏ biển để xây dựng các dự án tài trợ bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế cộng đồng ven biển Vịnh Bắc Bộ.

Câu hỏi thường gặp

• Sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn được đánh giá qua các nhóm chỉ số nào? Luận văn áp dụng bộ chỉ số toàn diện của Coccossis và Mexa (2004) gồm ba trụ cột: nhóm tự nhiên - sinh thái (sức tải bãi biển, chất lượng nước, không khí, rác thải); nhóm xã hội - nhân khẩu (mật độ dân số trên khách, mức độ hài lòng); nhóm kinh tế - chính trị (doanh thu, việc làm mùa vụ và quy hoạch quản lý).

• Vì sao đảo Quan Lạn thường xuyên chịu cảnh quá tải cục bộ vào mùa hè? Nguyên nhân chủ yếu do hơn 80% lượng khách tập trung vào các tháng 5, 6 và 7 để tắm biển, tạo nên sự chênh lệch cung cầu gay gắt. Trong khi đó, mùa đông thời tiết chuyển lạnh khiến cơ sở lưu trú gần như đóng băng, tạo nên tính thời vụ nặng nề cho toàn bộ hạ tầng kỹ thuật trên đảo.

• Việc du khách vượt quá sức chịu tải thực tế (ERCC) gây tổn hại trực tiếp nào đến hệ sinh thái đảo? Tình trạng quá tải khiến lượng rác thải rắn sinh hoạt vượt quá công suất thu gom thủ công, nước thải chưa xử lý thẩm thấu vào tầng nước ngầm ven biển. Đồng thời, nguy cơ xâm hại 14 ha rừng Trâm tự nhiên và 100 ha thảm rong cỏ biển gia tăng do hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng thiếu kiểm soát.

• Công thức toán học nào được dùng để tính toán sức chứa khách du lịch bãi biển? Nghiên cứu ứng dụng công thức Ceballos-Lascurain để xác định sức tải vật lý PCC dựa trên diện tích bãi tắm và mật độ tiêu chuẩn 10 m²/khách, sau đó nhân với các hệ số hiệu chỉnh môi trường tự nhiên Cfi (nhiệt độ, gió, triều cường) để đưa ra chỉ số sức tải thực tế ERCC chính xác.

• Cộng đồng dân cư bản địa có vai trò như thế nào trong giải pháp sức tải bền vững? Người dân bản địa là chủ thể trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ homestay, bảo vệ cảnh quan và giữ gìn di sản văn hóa Lễ hội đình Quan Lạn. Phát triển du lịch cộng đồng giúp phân bổ đều nguồn thu nhập, hạn chế phụ thuộc vào các dự án thương mại hóa quy mô lớn phá vỡ cấu trúc tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập cơ sở khoa học hoàn chỉnh và hệ thống phương pháp luận định lượng sức tải môi trường du lịch áp dụng thành công cho địa bàn hải đảo đặc thù.
• Đánh giá chính xác thực trạng sức chứa của các bãi biển trọng điểm gồm Sơn Hào (2,3 km), Quan Lạn (2,1 km), Minh Châu (1,1 km), chỉ ra điểm nghẽn hạ tầng cấp nước và xử lý chất thải sinh hoạt.
• Cung cấp nguồn dữ liệu quan trắc thực địa có giá trị pháp lý về chất lượng môi trường nước biển, nước ngầm và không khí theo các quy chuẩn hiện hành của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Đề xuất khung 4 giải pháp đồng bộ gắn liền với lộ trình hành động giai đoạn 2021 - 2025, định hướng địa phương cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo tồn sinh thái.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo then chốt phục vụ công tác quy hoạch phát triển bền vững Khu kinh tế Vân Đồn và mở ra hướng nghiên cứu mở rộng cho hệ thống đảo ven bờ Vịnh Bắc Bộ.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm có thể khai thác trực tiếp toàn văn dữ liệu và mô hình tính toán sức tải trong luận văn để ứng dụng vào công tác thực tiễn và xây dựng các chính sách phát triển du lịch biển đảo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm du lịch đã có từ lâu trong lịch sử phát triển của loài người và trở thành phổ biến trên thế giới. Có nhiều quan điểm không giống nhau về khái niệm du lịch.

Vào khoảng thế kỷ XIX- XX, du lịch hầu như được coi là đặc quyền của tầng lớp giàu có, quý tộc và người ta chỉ coi đây là một hiện tượng cá biệt trong đời sống. Theo Từ điển Bách khoa quốc tế về du lịch - Le Dictionnaire international du tourisme do Viện hàm lâm Khoa học quốc tế về Du lịch xuất bản: “Du lịch là một cuộc hành trình mà một bên là người khởi hành với mục đích đã được chọn trước và một bên là những công cụ làm thỏa mãn các nhu cầu của người khởi hành” (Trương Quang Học và nnk, 2006). Luật Du lịch Việt Nam 2017 đưa ra một số khái niệm về du lịch như sau: “1. Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác.

Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến. Hoạt động du lịch là hoạt động của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân cư có liên quan đến du lịch. Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch, nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa.

Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trường, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tương lai. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững a. Khái niệm phát triển du lịch bền vững Đối với ngành du lịch, phát triển du lịch bền vững không tách rời khái niệm về phát triển bền vững.

Có nhiều quan niệm về phát triển du lịch bền vững, đặc biệt giữa quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điểm coi phát triển du lịch bền vững cần đảm bảo nguyên tắc chính là bảo tồn tài nguyên, môi trường và văn hoá với quan điểm cho rằng nguyên tắc hàng đầu của phát triển du lịch bền vững là sự tăng trưởng về kinh tế. Tuy nhiên, quan điểm coi sự tăng trưởng về kinh tế là hàng đầu chịu rất nhiều sự phê phán của các nhà khoa học, đặc biệt là các nhà nghiên cứu về tài nguyên môi trường. Khái niệm về du lịch bền vững của Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO) đưa ra tại hội nghị về Môi trường và phát triển của Liên hiệp quốc tại Rio de Janeiro năm 1992: “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và quan tâm đến người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho phát triển du lịch trong tương lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống con người”.

Định nghĩa này hàm chứa đầy đủ các nội dung, hoạt động, các yếu tố liên quan đến du lịch bền vững, chú trọng đến cộng đồng địa phương, bảo vệ môi trường sinh thái, gìn giũ bản sắc văn hoá cộng đồng. Theo Hiệp hội Du lịch sinh thái quốc tế: Du lịch bền vững có 3 hợp phần chính, bao gồm: 1) Thân thiện môi trường, phát triển du lịch bền vững có tác động tích cực đến nguồn lợi tự nhiên và giảm thiểu các tác động đến môi trường (động thực vật, các sinh cảnh sống, nguồn lợi sống, sử dụng năng lượng và ô nhiễm …), đồng thời cố gắng mang lại những yếu tố có lợi cho môi trường. 2) Gần gũi về xã hội và văn hóa, phát triển du lịch không những không gây hại đến các cấu trúc xã hội hoặc văn hóa của cộng đồng nơi mà các hoạt động cung cấp và sử dụng dịch vụ du lịch được thực hiện, mà còn tôn trọng văn hóa và truyền thống địa phương. Đồng thời phát triển du lịch còn có tác dụng khuyến khích các bên liên quan (các cá nhân, cộng đồng, nhà điều hành tour, và quản lý chính quyền) trong tất cả các giai đoạn của việc lập kế hoạch, phát triển và giám sát thực hiện.

3) Có hiệu quả kinh tế, phát triển du lịch có đóng góp về mặt kinh tế cho cộng đồng và tạo ra những thu nhập công bằng và ổn định cho cộng đồng địa phương cũng như càng nhiều bên liên quan. Nó không những mang lợi ích cho những nhà kinh doanh du lịch, mà còn đem lại lợi ích cho nhân viên và cả người xung quanh. Mục tiêu và nguyên tắc phát triển du lịch bền vững Theo Inskeep (1995) phát triển du lịch bền vững cần phải đạt được các mục tiêu sau: (i) Phát triển, gia tăng sự đóng góp của du lịch vào kinh tế; (ii) Cải thiện tính công bằng xã hội trong phát triển; (iii) Cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng bản địa; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (iv) Đáp ứng cao độ nhu cầu của du khách; (v) Duy trì chất lượng môi trường. Tổng cục Du lịch (2009) cho rằng phát triển du lịch bền vững cần đảm bảo các mục tiêu sau: (i) Đảm bảo hiệu quả kinh tế, đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội địa phương (ii) Tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho cộng đồng; (iii) Phân chia lợi ích công bằng trong xã hội; (iv) Đáp ứng nhu cầu của du khách; (v) Đảm bảo được khả năng kiểm soát của địa phương; (vi) Tôn trọng và phát huy các giá trị văn hoá bản địa; (vii) Hỗ trợ cho bảo tồn đa dạng sinh học, không để môi trường xuống cấp và đảm bảo sử dụng hiệu quả các nguồn lực… Chính vì vậy, phát triển du lịch bền vững đòi hỏi có sự nỗ lực chung và đồng bộ của toàn xã hội, cần hướng tới việc đạt được ba mục tiêu cơ bản sau: - Đảm bảo sự phát triển bền vững về mặt kinh tế: Thu nhập phải lớn hơn chi phí, đạt được sự tăng trưởng cao, ổn định trong thời gian dài… - Đảm bảo sự phát triển bền vững về mặt xã hội: Thu hút cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch; Tạo việc làm nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng địa phương… - Đảm bảo sự phát triển bền vững về tài nguyên và môi trường: Sử dụng nguồn tài nguyên và môi trường theo hướng tiết kiệm, bền vững, đảm bảo sự tái tạo và phục hồi của tài nguyên; Thu hút cộng đồng và du khách vào các hoạt động bảo tồn, tôn tạo tài nguyên (Phạm Trung Lương, 2008) c.

Vai trò và ý nghĩa của phát triển du lịch bền vững Mục tiêu của Du lịch bền vững là: Phát triển, gia tăng sự đóng góp của du lịch vào kinh tế và môi trường. Cải thiện tính công bằng xã hội trong phát triển. Cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng bản địa. Đáp ứng cao độ các nhu cầu của du khách.

Duy trì chất lượng môi trường. Việc di chuyển và tham quan đến các vùng tự nhiên một cách có trách nhiệm với môi trường để tận hưởng và đánh giá cao tự nhiên (và tất cả những đặc điểm văn hóa kèm theo, có thể là trong quá khứ và cả hiện tại) theo cách khuyến cáo về bảo tồn, có tác động thấp từ du khách và mang lại những lợi ích cho sự tham gia chủ động về kinh tế - xã hội của cộng đồng địa phương. Từ đó, đảm bảo sự tăng trưởng, phát triển ổn định lâu dài về mặt kinh tế của ngành du lịch, cũng như của toàn thể xã hội. Bền vững ở xã hội thể hiện sự phân chia thu nhập và phúc lợi xã hội, thông thường Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được hiển thị bằng tính công bằng trong phân bốp các tầng lớp giàu nghèo trong xã hội.

Đồng thời, sự phát triển hoạt động kinh doanh du lịch phải có những đóng góp cụ thể cho sự phát triển xã hội và cộng đồng. Bên cạnh đó, phát triển du lịch còn phải thể hiện ở việc góp phần vào việc giải quyết việc làm cho dân cư địa phương, tăng thu nhập cho nhóm dân cư địa phương này. Bền vững về môi trường thể hiện sự sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên và điều kiện môi trường xã hội, phục vụ nhu cầu các thế hệ hiện tại mà vẫn để lại cho các thế hệ tương lai những tài nguyên và điều kiện môi trường cần thiết cho sự phát triển của họ. Thực tế hiện nay một số quốc gia, song song với việc phát triển du lịch là việc tàn phá môi trường tự nhiên xung quanh.

Những việc phá hoại môi trường này chỉ đem lại cho quốc gia và doanh nghiệp một chút ít lợi ích trước mắt, còn về lâu dài đây chính là mối nguy hại đe dọa đến sự sống còn của môi trường. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch đảo a. Khái niệm đảo và du lịch đảo Đảo hay hòn đảo là phần đất được bao quanh hoàn toàn bởi nước nhưng không phải là một lục địa; tuy nhiên không có kích thước chuẩn để phân biệt giữa đảo và lục địa. Điều 121 của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển đưa ra định nghĩa “Đảo là một vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước”.