ĐẶT VẤN ĐỀ Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nguồn nhân lực là yếu tố cơ bản cho mọi thành tựu y tế. Nhân lực là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công hay thất bại, nó là yếu tố thể hiện sức cạnh tranh và là thước đo để đánh giá trình độ phát triển của tổ chức. Vì vậy công việc phát triển nguồn nhân lực là vô cùng quan trọng trong công cuộc phát triển tổ chức [30]. Nghề Y là một nghề đặc biệt vì đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân, đòi hỏi sự hiểu biết sâu rộng, tấm lòng nhân ái, từng trải và kinh nghiệm[8].
Ngày nay, với sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực máy móc trang thiết bị y tế, đã thật sự ảnh hưởng đến chất lượng của dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Nhưng chất lượng nguồn nhân lực vẫn là yếu tố quyết định chi phối rất lớn đến chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Trên thế giới, nguồn nhân lực y tế phân bố không đồng đều giữa các nước phát triển và đang phát triển, cũng như trong một nước cũng có sự phân bố không đồng đều giữa thành thị và nông thôn [18]. Việt Nam không thuộc các quốc gia có sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực Y tế, nhưng cũng có sự phân bố không đồng đều giữa các vùng miền.
Hơn nữa cùng với sự phát triển kinh tế thị trường và xã hội hóa công tác y tế đang có sự dịch chuyển nguồn nhân lực từ khu vực công sang khu vực tư [14] Với tình hình chung của cả nước, ngành Y tế Khánh Hòa đang gặp khó khăn về nhân lực, nhất là đội ngũ bác sĩ và dược sĩ đại học còn thiếu một lượng khá lớn. Theo báo cáo nguồn nhân lực của ngành y tế Khánh Hòa cho biết tỷ lệ bác sĩ trên vạn dân trên địa bàn tỉnh hiện nay còn rất thấp chỉ có khoảng 5 bác sĩ/vạn dân và phân bố không đồng đều. Cam Lâm là một huyện thuộc tỉnh Khánh Hòa, cách thành phố Nha Trang khoảng hơn 40 km, dân số toàn huyện là 106.880 người, mật độ dân cư 190,16 người /km2. Dân cư chủ yếu sống bằng nông nghiệp, thương nghiệp và tiểu thủ công nghiệp [2].
Tuy nhiên, cùng với bối cảnh chung về nhân lực của ngành y tế, nguồn nhân lực của Y tế huyện Cam Lâm vẫn còn nhiều khó khăn bất cập, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt biên chế và hạn chế về trình độ. Tỷ lệ bác sĩ / vạn dân của huyện là rất thấp chỉ có 1. Vấn đề thiếu cán bộ y tế cả về số lượng lẫn chất lượng nên việc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân có phần hạn chế. trước hoàn cảnh đó, để đảm bảo cung cấp dịch vụ y tế có chất lượng cho người dân tại địa phương bên cạnh các giải pháp để duy trì và phát triển nguồn lực về y tế cần phải có một đội ngũ cán bộ y tế làm việc tận tụy với công việc.
Vì 2 vậy, việc hài lòng nghề nghiệp sẽ phần nào giúp nhân viên y tế yên tâm công tác qua đó đem đến chất lượng chăm sóc và đều trị cho bệnh nhân có hiệu quả. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về sự hài lòng của nhân viên y tế đối với công việc ở nhiều địa phương, trong cả nước và trên thế giới [6, 12, 13, 22]. Tại tỉnh Khánh Hòa đã có một nghiên cứu về đánh giá thực trạng nguồn nhân lực tại trung tâm y tế huyện Diên Khánh năm 2012 của tác giả Nguyễn Ngọc Hiếu. Tuy nhiên, nghiên cứu này mới chỉ đề cập đến vấn đề số lượng nguồn nhân lực y tế tại huyện Diên Khánh[4].
Tại Trung tâm Y tế huyện Cam Lâm, hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá: Nhân viên y tế đã thật sự hài lòng đối với công việc hoặc là tìm hiểu những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự hài lòng của nhân viên y tế để đề xuất các giải pháp sẽ làm tăng sự hài lòng đối với công việc của nhân viên y tế. Để có cơ sở giúp nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách tại địa phương Cam Lâm nói riêng và tỉnh Khánh Hòa nói chung xây dựng những giải pháp và chính sách quản lý và thu hút nguồn nhân lực y tế, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao là hết sức cần thiết. Trên cơ sở này, chúng tôi tiến hành một nghiên cứu: “Mô tả sự hài lòng đối với công việc của nhân viên Y tế và một số yếu tố liên quan tại Trung tâm Y tế huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa, năm 2014”. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.
Đánh giá sự hài lòng đối với công việc của nhân viên y tế tại Trung tâm Y tế huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa, năm 2014. Mô tả một số yếu tố liên quan đến sự hài lòng đối với công việc của nhân viên y tế tại Trung tâm Y tế huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa, năm 2014. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số khái niệm được sử dụng trong nghiên cứu 1.1 Khái niệm về nguồn nhân lực Theo WHO, nhân lực y tế bao gồm tất cả những người tham gia vào các hoạt động với mục đích nhằm nâng cao sức khỏe cho mọi người. NVYT bao gồm những người cung cấp dịch vụ như: Bác sĩ , điều dưỡng, dược sĩ, kỹ thuật viên và những người quản lý và nhân viên y tế khác: nhân viên kế toán, cấp dưỡng, lái xe, hộ lý.
Họ góp phần quan trọng và quyết định việc thực hiện chức năng của hầu hết các hệ thống y tế [30].2 Sự hài lòng của công việc Định nghĩa của Weiss (2002) về hài lòng đối với công việc là một trạng thái, cảm giác từ sự đánh giá kết quả về một công việc; một cảm xúc phản ứng lại công việc của họ; một thái độ, một quan điểm đối với công việc. Weiss còn lập luận rằng sự hài lòng đối với công việc là một thái độ nhưng cần phân biệt rõ ràng đối tượng của nhận thức đó ảnh hưởng đến cảm xúc, niềm tin và hành vi. Định nghĩa này đưa ra rằng chúng ta hình thành thái độ, quan điểm đối với công việc bằng cách xem xét cảm giác, niềm tin và hành vi [28]. Một định nghĩa khác về sự hài lòng đối với công việc của Trường đại học Oxford là cảm giác hay đáp ứng cảm xúc mà con người trải qua khi thực hiện một công việc.
Trên cơ sở lý luận cho rằng có thể đạt được một mức độ hài lòng đối với công việc không chỉ với một vấn đề. Hài lòng có thể có những cảm xúc tiêu cực về một khía cạnh nào đó của công việc (như tiền lương) hoặc có cảm xúc tích cực về những mặt khác (như đồng nghiệp). Sự hài lòng với công việc cần được xem xét với cả hai mặt nguyên nhân và ảnh hưởng của các thay đổi tổ chức [19].3 Trung tâm Y tế Thông tư liên tịch số 03/2008/TTLT-BYT-BNV ngày 25/4/2008 của Bộ Y tế và Bộ Nội vụ đã quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm Y tế như sau: - Chức năng 5 Trung tâm Y tế huyện có chức năng triển khai thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn kỹ thuật về y tế dự phòng, phòng chống HIV/AIDS, phòng, chống bệnh xã hội, an toàn vệ sinh thực phẩm, chăm sóc sức khỏe sinh sản và truyền thông giáo dục sức khỏe trên địa bàn huyện. Quản lý chỉ đạo trạm y tế các xã/ Thị trấn trong huyện thực hiện công tác chuyên môn kỹ thuật chăm sóc bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
- Nhiệm vụ Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn kỹ thuật về y tế dự phòng, phòng, chống HIV/AIDS, phòng, chống bệnh xã hội, an toàn vệ sinh thực phẩm, chăm sóc sức khỏe sinh sản và truyền thông giáo dục sức khỏe trên cơ sở kế hoạch của tỉnh và tình hình thực tế trên địa bàn huyện trình cấp có thẩm quyên phê duyệt. Tổ chức thực hiện các hoạt động sau: Triển khai thực hiện các hoạt động chuyên môn kỹ thuật về phòng chống dịch bệnh, HIV/AIDS, các bênh xã hội, tai nạn thương tích, sức khỏe lao động và bệnh nghề nghiệp, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe môi trường, sức khỏe trường học, dinh dưỡng cộng đồng, an toàn vệ sinh thực phẩm, truyền thông giáo dục sức khỏe theo phân cấp và theo quy định của pháp luật; Hướng dẫn và giám sát chuyên môn kỹ thuật về các hoạt động thuộc lĩnh vực phụ trách đối với các trạm y tế xã, thị trấn, các cơ sở y tế trên địa bàn; Tham gia đào tạo, đào tạo lại, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức về chuyên môn, nghiệp vụ thuộc lĩnh vực phụ trách cho cán bộ y tế cấp xã, nhân viên y tế ấp và các cán bộ khác; Nghiên cứu và tham gia nghiên cứu khoa hoc, ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật về lĩnh vực liên quan; Quản lý và tổ chức triển khai thực hiện các dự án thuộc chương trình mục tiêu y tế quốc gia và các dự án khác được Sở Y tế phân công; Thực hiện quản lý cán bộ, chế độ chính sách, khen thưởng, kỷ luật đối với công chức và quản lý tài chính, tài sản của đơn vị theo quy định của pháp luật. Thực hiện các chế độ thống kê, báo cáo theo quy định của pháp luật; Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác do Giám đốc Sở Y tế và Ủy ban nhân dân huyện giao [10].2 Đánh giá về sự hài lòng của nhân viên y tế tại nơi làm việc 1.1 Nghiên cứu quốc tế và trong nước về sự hài lòng của nhân viên y tế 6 1. Các nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng sự hài lòng đối với công việc của nhân viên y tế sẽ đảm bảo duy trì đủ nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng các dịch vụ y tế tại các cơ sở y.
Thuật ngữ hài hòng đối với công việc và động cơ làm việc thường được dùng thay cho nhau, tuy nhiên vẫn có sự khác biệt. Hài lòng đối với công việc là đáp ứng cảm xúc của một người đối với tình trạng công viêc, trái lại động cơ làm việc là động lực theo đuổi và thỏa mãn nhu cầu [27] Một nghiên cứu về sự hài lòng của tất cả nhân viên chăm sóc sức khỏe tại 21 trung tâm y tế của thành phố Konya, Thổ Nhĩ Kỳ chỉ ra rằng tỷ lệ hài lòng rất thấp: 60% nguyên nhân là vì điều kiện làm việc, sự phân công công việc, chế độ, tiền lương và cơ hội học tập, phát triển.