ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài - Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, không thể tái tạo, tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống. Ngày nay khi mà xã hội phát triển thì nhu cầu sử dụng đất ngày càng cao. Trong bất kỳ hoạt động nào của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, đất đai luôn là nguồn lực, là một yếu tố cấu thành nên sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia hay dân tộc đó.
Theo FAO “Đất đai là cội nguồn dự trữ tài nguyên có giá trị nhất của con nguời, hơn thế nữa nó là phương tiện sống mà thiếu nó người ta không thể tồn tại, duy trì và phát triển sự sống được”. Đất đai có tính chất đặc trưng khiến nó không giống bất kỳ một tư liệu sản xuất nào. Đất đai gồm các yếu tố tự nhiên và chịu sự tác động của các yếu tố tâm lý, kinh tế, xã hội và ý thức sử dụng đất của mỗi con người. Đất đai có giới hạn về không gian nhưng vô hạn về thời gian sử dụng.
Nhu cầu tăng trưởng kinh tế xã hội phát triển mạnh, cùng với sự bùng nổ dân số đã làm cho quan hệ giữa con người và đất ngày càng trở nên căng thẳng, những sai lầm liên tục của con người trong quá trình sử dụng đất (có ý thức hoặc vô ý thức) dẫn đến huỷ hoại môi trường đất, một số chức năng nào đó của đất bị yếu đi. Vấn đề sử dụng đất ngày càng trở nên quan trọng và mang tính toàn cầu. Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển, nên nhu cầu về đất đai là rất lớn. Do đó để quản lý nắm chắc được quỹ đất, đảm bảo được nhu cầu về đất đai cho các ngành, các lĩnh vực, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, Nhà nước đã ban hành các văn bản quy định về công tác quản lý nhà nước về đất đai, trong đó có quy hoạch sử dụng đất, đây là một trong những nội dung quan trọng.
Điều 18 hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 1992 ghi rõ: “Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả”. Luật đất đai 1993; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật n 2 Đất đai năm 1998 năm 2001 (Điều 13) quy định: "Quy hoạch và kế hoạch hóa việc sử dụng đất" là một trong 7 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai. Luật Đất đai năm 2003 (Mục 2, Điều 21 – 30) một lần nữa khẳng định rõ nội dung lập điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai theo ngành, theo cấp lãnh thổ hành chính và được cụ thể hóa tại Nghị định số 181/2004/ NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ; Thông tư 19/2009/TT-BTNMT ngày 02/11/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, về việc ban hành: Quy trình thành lập và điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Nghị định số 69/NĐ-CP ngày 13/8/2009 Quy định bổ sung quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Quy hoạch sử dụng đất tạo điều kiện lãnh thổ cần thiết để thực hiện mọi quá trình sản xuất, vừa là chỗ đứng, vừa là địa bàn hoạt động cho tất cả các ngành công - nông - lâm nghiệp, khai khoáng, giao thông vận tải, văn hoá - xã hội, an ninh quốc phòng… các công trình xây dựng cơ bản các khu dân cư.
Đồng thời nhằm khai thác các tiềm năng từ đất nhằm giải quyết những nhu cầu kinh tế - văn hoá - xã hội của con người và còn là cơ sở để xây dựng các dự án phát triển kinh tế - xã hội. - Đến nay bối cảnh phát triển tại thị trấn Việt Lâm có nhiều sự đổi thay, cần được tiếp tục nghiên cứu và đưa ra các định hướng phát triển mới. Đặc biệt trong giai đoạn tới quá trình đô thị hóa tại tỉnh Hà Giang sẽ phát triển với tốc độ nhanh, thị trấn Việt Lâm được định hướng là đô thị hỗ trợ trung tâm huyện lỵ với nhiều chức năng mới. Để xây dựng các định hướng chiến lược tạo tiền đề thúc đẩy phát triển kinh tế -xã hội, nâng cao chất lượng đô thị, làm cơ sở pháp lý để thực hiện các bước tiếp theo trong quá trình xây dựng tại huyện Vị Xuyên, việc định hướng quy hoạch chung xây dựng thị trấn Việt Lâm đến năm 2020 là cần thiết.
Được sự đồng ý của BCN Khoa Quản lý Tài nguyên - trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, cùng với sự hướng dẫn của giảng viên – Ths. Nguyễn Đình Thi, tôi thực hiện đề tài “Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và định hướng quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 tại Thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang”. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu 1.1 Mục đích nghiên cứu - Đánh giá được hiện trạng sử dụng đất và từ đó có định hướng chiến lược trong quản lý và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất của huyện đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong những năm trước mắt và lâu dài. - Quản lý và tổ chức sử dụng quỹ đất hợp lý, tiết kiệm có hiệu quả đáp ứng nhu cầu sử dụng đất hiện tại và phát triển bền vững trên cơ sở khai thác hợp lý lợi thế tự nhiên của huyện.
Từng bước chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất đồng bộ và phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu đầu tư tạo ra những tiền đề hợp lý cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế toàn vùng theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. - Phân bổ lại quỹ đất cho các mục đích sử dụng, phù hợp với định hướng phát triển lâu dài, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực. - Định hướng cho việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của cấp xã, tạo cơ sở pháp lý cho việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, lập hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Tạo điều kiện cho việc thu hút các dự án đầu tư, hình thành các trung tâm kinh tế, văn hoá - xã hội, góp phần thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn theo chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020 của huyện và tỉnh.
- Tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan quản lý nhà nước, nhất là UBND huyện nắm chắc quỹ đất phục vụ tốt cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện. Yêu cầu nghiên cứu - Quy hoạch sử dụng đất đai phải đảm bảo tính khả thi, tính khoa học, đảm bảo sử dụng một cách hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện. - Quy hoạch của địa phương đáp ứng được nhu cầu phát triển đồng bộ giữa các ngành, các lĩnh vực, không tách rời quy hoạch tổng thể, quy hoạch nông thôn mới. n 4 - Cụ thể hóa quỹ đất phục vụ các dự án phát triển kinh tế - xã hội và xác định nhu cầu đất đai phát triển các khu dân cư, các cơ sở kinh tế - văn hóa – xã hội.
- Bố trí sử dụng đất đai theo yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu cây trồng trên cơ sở sử dụng đất đai một cách hợp lý mang lại hiệu quả kinh tế cao và bền vững. - Quy hoạch sử dụng đất của thi trấn Việt Lâm phải phù hợp và thống nhất với quy hoạch sử dụng đất của tỉnh Hà Giang. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Giúp sinh viên củng cố những kiến thức đã học trong nhà trường và bước đầu áp dụng vào thực tiễn, phục vụ yêu cầu công việc sau khi ra trường. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Đáp ứng được vấn đề cấp bách của thị trấn Việt Lâm, giúp Ủy ban nhân dân huyện xây dựng một phương án định hướng quy hoạch sử dụng đất đai khoa học lợp lý và có hiệu quả cho thị trấn.
n 5 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt Đất đai là một tư liệu sản xuất đặc biệt bởi có những đặc tính khiến đất đai khác với tư liệu sản xuất khác. Đặc tính quan trọng nhất của đất đai là độ phì.
Độ phì của đất là khả năng cung cấp thức ăn, nước và các điều kiện khác cho sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Chỉ có đất đai mới có độ phì, còn các tư liệu sản xuất khác thì không có nên đất đai khác hẳn với các tư liệu sản xuất khác. Đất đai là sản phẩm của tự nhiên: Mọi tư liệu sản xuất khác đều là sản phẩm của lao động con người, riêng chỉ có đất đai là sản phẩm của tự nhiên, thậm chí đất đai còn có trước con người. Đất đai có trước lao động và là điều kiện thiên nhiên của lao động.
Đất đai trở thành tư liệu sản xuất khi đất đai tham gia vào quá trình lao động của con người. Đất đai giới hạn về số lượng: Các tư liệu sản xuất khác tăng lên về số lượng và chất lượng theo sự phát triển của sức sản xuất, nhưng đất đai lại có giới hạn về số lượng trong phạm vi ranh giới nhất định. Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay đổi vị trí trong không gian: Đây là đặc thù của đất đai. Nó làm cho giá trị của những mảnh đất có vị trí khác nhau thì khác nhau.
Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế: Trong quá trình lao động, sản xuất của con người, con người có thể thay thế tư liệu sản xuất này bằng tư liệu sản xuất khác có cùng chức năng. Tuy nhiên, đất đai lại không thể thay thế nhất là trong sản xuất nông nghiệp. Trong quá trình sản xuất, hầu hết mọi tư liệu sản xuất đều bị hao mòn và hư hỏng, dần dần bị đào thải. Nhưng đất đai là tư liệu sản xuất vĩnh cửu khi xét về mặt n 6 không gian và về mặt chất lượng nếu đất đai được sử dụng đúng cách và hợp lý thì chất lượng đất sẽ ngày càng tốt lên.
Như vậy để sử dụng đất đai một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả cao, bảo vệ nguồn tài nguyên đất, phân bổ hợp lý lao động trên lãnh thổ và tổ chức hợp lý các tư liệu sản xuất khác có liên quan đến đất, chúng ta cần phải xây dựng những phương án quy hoạch sử dụng đất hợp lý và phù hợp.