Luận văn thạc sĩ đánh giá tình hình sản xuất và giải pháp phát triển cây chè trên địa bàn xã san thàng thành phố lai châu tỉnh lai châu

Luận văn thạc sĩ phân tích tình hình sản xuất và đề xuất giải pháp phát triển cây chè tại xã San Thàng, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Việt
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Cương
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá tình hình sản xuất và giải pháp phát triển cây chè trên địa bàn xã San Thàng, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 0.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 0.5. Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất chè
• 1.1.1. Khái niệm về sản xuất và phát triển sản xuất chè
• 1.1.1.1. Khái niệm về sản xuất
• 1.1.1.2. Khái niệm phát triển
• 1.1.1.3. Khái niệm phát triển kinh tế
• 1.1.2. Vài nét về cây chè
• 1.1.2.1. Cây chè và nguồn gốc cây chè Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CHÈ Ở XÃ SAN THÀNG
• 4.1. Quan điểm, phương hướng, mục tiêu phát triển sản xuất chè của xã San Thàng
• 4.1.1. Quan điểm phát triển sản xuất chè ở xã San Thàng
• 4.1.2. Định hướng phát triển sản xuất chè
• 4.1.3. Mục tiêu phát triển sản xuất chè
• 4.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất chè ở xã San Thàng
• 4.2.1. Giải pháp về khoa học kỹ thuật
• 4.2.2. Giải pháp về quản lý và tổ chức sản xuất
• 4.2.3. Về huy động nguồn lực và chính sách hỗ trợ đầu tư
• 4.2.4. Về công tác tuyên truyền
• 4.2.5. Giải pháp về bảo vệ môi trường
• 4.2.5.1. Đối với cấp tỉnh
• 4.2.5.2. Đối với xã San Thàng
• 4.2.5.3. Đối với doanh nghiệp
• 4.2.5.4. Đối với người dân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Đánh giá sản xuất chè

Phần này tập trung vào việc đánh giá sản xuất chè tại xã San Thàng, Lai Châu. Cây chè là cây công nghiệp dài ngày, có vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Lai Châu. Tại San Thàng, diện tích chè đạt 217,1 ha với sản lượng hàng năm trên 2000 tấn. Tuy nhiên, sản xuất chè tại đây còn nhiều hạn chế như giống cũ, chất lượng thấp, và thiếu đầu tư kỹ thuật. Sản xuất chè San Thàng chủ yếu dựa vào phương pháp truyền thống, chưa áp dụng các kỹ thuật trồng chè tiên tiến. Điều này dẫn đến giá trị kinh tế thấp và khó cạnh tranh trên thị trường chè.

1.1. Tình hình sản xuất chè

Tình hình sản xuất chè tại San Thàng được đánh giá qua các chỉ tiêu như diện tích, năng suất, và sản lượng. Dữ liệu từ năm 2011-2013 cho thấy sản lượng chè tăng nhẹ nhưng không đáng kể. Các hộ trồng chè chủ yếu sử dụng giống cũ, chưa được cải tiến, dẫn đến chất lượng sản phẩm thấp. Quy trình sản xuất chè còn lạc hậu, thiếu sự đầu tư về công nghệ và kỹ thuật.

1.2. Đánh giá chất lượng chè

Đánh giá chất lượng chè tại San Thàng cho thấy sản phẩm chủ yếu là chè thô, giá trị kinh tế thấp. Các sản phẩm chè chưa được chế biến sâu, thiếu thương hiệu và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Việc thiếu đầu tư vào kỹ thuật trồng chè và chế biến là nguyên nhân chính dẫn đến chất lượng chè không cao.

II. Giải pháp phát triển cây chè

Phần này đề xuất các giải pháp phát triển cây chè tại xã San Thàng. Để nâng cao hiệu quả sản xuất, cần áp dụng các kỹ thuật trồng chè tiên tiến và cải thiện quy trình sản xuất chè. Đầu tư vào giống mới, nâng cao chất lượng sản phẩm, và xây dựng thương hiệu là những giải pháp cần thiết. Phát triển nông nghiệp bền vững cũng là mục tiêu quan trọng, đảm bảo cân bằng giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

2.1. Giải pháp kỹ thuật

Áp dụng các kỹ thuật trồng chè hiện đại như tưới tiêu hợp lý, bón phân cân đối, và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả. Đầu tư vào giống chè mới có năng suất và chất lượng cao là yếu tố then chốt để cải thiện sản xuất chè San Thàng.

2.2. Giải pháp thị trường

Xây dựng thương hiệu chè San Thàng, mở rộng thị trường chè trong và ngoài nước. Tăng cường liên kết giữa các hộ trồng chè và doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra ổn định và giá cả hợp lý. Đẩy mạnh quảng bá sản phẩm chè chất lượng cao để nâng cao giá trị kinh tế.

III. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển cây chè tại San Thàng. Cần kết hợp giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, và đảm bảo công bằng xã hội. Cây chè Lai Châu cần được phát triển theo hướng bền vững, đảm bảo lợi ích lâu dài cho người dân và môi trường.

3.1. Bảo vệ môi trường

Áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng hóa chất độc hại trong sản xuất chè. Khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ và các biện pháp sinh học để phòng trừ sâu bệnh.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người dân về kỹ thuật trồng chè và quản lý sản xuất. Đây là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các giải pháp phát triển cây chè tại San Thàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây chè (Camellia sinensis) là cây công nghiệp dài ngày có vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp toàn cầu, hiện diện tại hơn 60 quốc gia sản xuất và là thức uống phổ biến tại 115 quốc gia. Bên cạnh giá trị kinh tế và các dược tính thông thường, nghiên cứu khoa học tại Nhật Bản đối với cư dân ngoại thành Hiroshima đã chứng minh chè có khả năng hạn chế sự hấp thụ đồng vị phóng xạ nguy hiểm Stronti (Sr) 90. Tại Việt Nam, cây chè có lịch sử canh tác lâu đời, tập trung chủ yếu ở vùng Trung du miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, đóng vai trò giải quyết việc làm, tạo thu nhập và phục vụ mục tiêu xóa đói giảm nghèo cho người dân nông thôn miền núi.

Xã San Thàng là một xã vùng cao trực thuộc thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu. Trong chiến lược phát triển kinh tế địa phương, chè được xác định là cây trồng truyền thống mũi nhọn nhằm thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo. Địa bàn xã sở hữu diện tích chè đạt 217,1 ha với sản lượng chè búp tươi hàng năm đạt trên 2.000 tấn. Tuy nhiên, sản xuất chè tại địa phương còn bộc lộ nhiều hạn chế: phần lớn diện tích sử dụng các giống chè cũ từ nhiều năm trước, năng suất và chất lượng nguyên liệu chưa cao; quy trình chăm sóc thâm canh chưa tuân thủ đúng kỹ thuật; sản phẩm sau thu hoạch chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu thô với giá trị thấp và chưa xây dựng được thương hiệu trên thị trường. Trước thực tế đó, đề tài “Đánh giá tình hình sản xuất và giải pháp phát triển cây chè trên địa bàn xã San Thàng – thành phố Lai Châu – tỉnh Lai Châu” được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá tình hình sản xuất chè trên địa bàn xã San Thàng qua các năm; trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển sản xuất chè, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân địa phương.
2. Mục tiêu cụ thể:

• Hệ thống hóa các vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất cây chè.
• Đánh giá thực trạng tình hình sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây chè trên địa bàn xã San Thàng qua 3 năm (2011 - 2013).
• Phân tích những thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến sự phát triển cây chè tại địa phương.
• Đề ra các nhóm giải pháp khả thi chủ yếu nhằm phát triển sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế cây chè trên địa bàn xã San Thàng trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu được làm rõ qua 3 câu hỏi định hướng:

• Thực trạng sản xuất chè của các hộ nông dân trên địa bàn xã San Thàng, thành phố Lai Châu hiện nay diễn ra như thế nào?
• Những yếu tố và nguyên nhân chủ yếu nào đang ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả và hiệu quả sản xuất chè tại địa phương?
• Cần có những định hướng và giải pháp trọng tâm nào để ngành chè của xã phát triển nhanh, bền vững và đạt hiệu quả kinh tế cao?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các hộ nông dân trực tiếp tham gia sản xuất chè trên địa bàn xã San Thàng, thành phố Lai Châu. Phạm vi không gian nghiên cứu giới hạn tại địa bàn xã San Thàng. Phạm vi thời gian bao gồm: số liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2011 - 2013; số liệu điều tra vi mô nông hộ thực hiện trong năm 2013; thời gian triển khai điều tra thực địa từ tháng 1/2014 đến tháng 5/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận lý thuyết kinh tế nông nghiệp dựa trên sự kết hợp giữa các học thuyết kinh tế và hệ thống tài khoản quốc gia:

• Quan điểm kinh tế chính trị Mác - Lênin về sản xuất của cải vật chất là nền tảng của đời sống xã hội.
• Tiếp cận tân cổ điển và kinh tế học vi mô theo chủ nghĩa cận biên (marginalism), phân tích hành vi của nông hộ trong việc tối thiểu hóa chi phí và tối đa hóa lợi nhuận.
• Lý thuyết phát triển và phát triển kinh tế của Raanan Weitz (1995), Phan Thúc Huân (2006), Nguyễn Thị Oanh (1995), cùng khái niệm phát triển bền vững xác lập tại Hội nghị Thượng đỉnh Johannesburg (2002) trên ba trụ cột: kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
• Lý thuyết hiệu quả kinh tế của Farrell (1957), phân định rõ giữa hiệu quả kỹ thuật (technical efficiency - tỷ lệ chuyển hóa vật chất đầu vào thành đầu ra) và hiệu quả phân phối (allocative efficiency - hiệu quả về giá khi kết hợp tối ưu chi phí đầu vào và doanh thu đầu ra), cùng quan điểm của Ngô Đình Giao và Nguyễn Tiến Mạnh về tối ưu hóa nguồn lực.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả kinh tế cấp nông hộ được xây dựng chuẩn hóa theo các công thức:

• Tổng giá trị sản xuất: $GO = \sum (Q_i \times P_i)$ (trong đó $Q_i$ là khối lượng sản phẩm, $P_i$ là giá bán).
• Chi phí trung gian: $IC = \sum C_j$ (toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ thường xuyên như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, làm đất, thủy lợi).
• Giá trị gia tăng: $VA = GO - IC$.
• Thu nhập hỗn hợp: $MI = VA - (A + T)$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định và chi phí phân bổ, $T$ là thuế).
• Lợi nhuận: $Pr = MI - (L \times P_L)$ (trong đó $L$ là số công lao động gia đình, $P_L$ là đơn giá ngày công lao động tại địa phương).
• Hệ thống chỉ tiêu tỷ suất hiệu quả:
  • Theo chi phí trung gian: $GO/IC, VA/IC, MI/IC, Pr/IC$.
  • Theo tổng chi phí: $GO/TC, VA/TC, MI/TC, Pr/TC$.
  • Theo công lao động: $GO/CLĐ, VA/CLĐ, MI/CLĐ, Pr/CLĐ$.

Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tổng kết của UBND xã San Thàng, Phòng Nông nghiệp thành phố Lai Châu, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lai Châu, Niên giám thống kê và cơ sở dữ liệu của FAOSTAT, Hiệp hội Chè Việt Nam. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên có điều kiện. Tác giả lựa chọn 3 bản trọng điểm có quy mô diện tích chè lớn nhất trong số 11 bản của xã: Lò Suối Tủng, Phan Lìn, Xéo Xin Chải (bảng phân mẫu khảo sát bao hàm số liệu tại các điểm Lò Suối Tủng, Phan Lìn, Thành Công). Tổng dung lượng mẫu khảo sát là 60 hộ, được phân tổ thành 30 hộ chuyên sản xuất chè và 30 hộ kiêm sản xuất lúa - chè.

Điểm nghiên cứu	Tổng số mẫu điều tra (hộ)	Hộ chuyên chè (hộ)	Cơ cấu hộ chuyên (%)	Hộ kiêm lúa - chè (hộ)	Cơ cấu hộ kiêm (%)
Xéo Xin Chải / Thành Công	20	10	16,66	10	16,66
Lò Suối Tủng	20	10	16,66	10	16,66
Phan Lìn	20	10	16,66	10	16,66
Tổng cộng	60	30	50,00	30	50,00

Phiếu điều tra được thiết kế kết hợp câu hỏi đóng và mở, bao quát các nhóm thông tin về nhân khẩu, nguồn lực đất đai, tư liệu sản xuất, chi phí đầu tư, thị trường tiêu thụ và kiến nghị của nông hộ. Dữ liệu được tổng hợp, xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel; các phương pháp phân tích áp dụng gồm thống kê mô tả, phân tổ thống kê và phương pháp so sánh kinh tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất chè

Chương 1 hệ thống hóa đặc điểm sinh học và kỹ thuật canh tác cây chè (Camellia sinensis (L) O. Kuntze). Phân loại của Cohen Stuart (1919) chia chè thành 4 thứ: chè Trung Quốc lá nhỏ (var. Bohea), chè Trung Quốc lá to (var. macrophylla), chè Shan (var. Shan) và chè Ấn Độ (var. atxamica). Tại miền Bắc Việt Nam, thứ macrophylla chiếm 70% diện tích vùng trung du (năng suất 4 - 5 tấn/ha), trong khi chè Shan được canh tác tại vùng núi cao (năng suất 6 - 7 tấn/ha). Về sinh thái, chè yêu cầu độ cao thích hợp từ 500 - 800m, pH đất từ 4,5 - 6, tầng đất dày tối thiểu 60cm, mực nước ngầm dưới 1m; nhiệt độ tối thích 15 - 23°C (ngừng sinh trưởng dưới 10°C, cháy lá trên 35°C), lượng tích nhiệt 3.000 - 4.000°C, lượng mưa khoảng 1.500 mm/năm và độ ẩm 85%. Các biện pháp kỹ thuật được chứng minh có tác động lớn gồm: mật độ canh tác tối ưu 18.000 - 20.000 cây/ha; tủ cỏ rác giữ ẩm làm tăng năng suất 30 - 50%; trồng cây che bóng mát mật độ 170 - 230 cây/ha (độ che phủ 20 - 30%); kỹ thuật đốn tạo tán và thu hái đúng quy cách 1 tôm 2 lá trong thời gian bảo quản dưới 10 giờ.

Về thực tiễn quốc tế, chè được sản xuất tại 58 quốc gia. Trong các nước xuất khẩu hàng đầu năm 2012, Kenya dẫn đầu thế giới với năng suất đạt 19,38 tạ khô/ha nhờ 80% diện tích được quản lý hiệu quả bởi Cơ quan Phát triển Chè Kenya (KTDA) và tập trung vào sản phẩm chè đen CTC. Sri Lanka đạt diện tích 221.969 ha, tạo 60% lợi nhuận xuất khẩu và giải quyết 88% việc làm nông nghiệp nhưng năng suất thấp (1.306 kg/ha năm 2013) do vườn cây già cỗi, bù lại quốc gia này dẫn đầu về giá trị nhờ xuất khẩu chè gói và chè hộp cao cấp. Trung Quốc sở hữu diện tích lớn nhất thế giới (>1,5 triệu ha), sản lượng trên 1,7 triệu tấn, chiếm 75% thị phần chè xanh toàn cầu (khoảng 500.000 tấn/năm), phát triển thành công 1.200 loại danh trà chiếm 62% giá trị toàn ngành dù sản lượng danh trà chỉ chiếm 21%.

Tại Việt Nam, diện tích chè năm 2013 đạt 131.000 ha, sản lượng đạt 908.400 tấn, năng suất bình quân 77,4 tạ/ha. Vùng Trung du miền núi phía Bắc giữ vai trò trung tâm với 90.100 ha (chiếm 68,8% diện tích cả nước), tiếp theo là Tây Nguyên với 27.800 ha (chiếm 21,2%). Tuy nhiên, tiêu thụ nội địa của Việt Nam chỉ đạt 30.000 tấn/năm, bình quân 300g/người/năm, thấp hơn nhiều so với Trung Quốc (1kg/người/năm) hay Anh và Nga (>2,5kg/người/năm). Tại tỉnh Lai Châu, diện tích chè năm 2008 là 2.850 ha, đến năm 2013 tăng nhẹ lên trên 3.000 ha; tốc độ mở rộng diện tích bị hạn chế do chuyển đổi đất phục vụ quy hoạch đô thị và di dân tái định cư thủy điện Sơn La, thủy điện Bản Chát. Dù vậy, năng suất toàn tỉnh tăng từ 45 tạ/ha (2008) lên 70 tạ/ha (2013), sản lượng tiêu thụ bình quân đạt 3.700 tấn khô/năm. Từ kinh nghiệm quốc tế, chương này đúc kết 7 bài học cho Việt Nam: hoàn thiện chính sách vĩ mô dài hạn; đa dạng hóa sản phẩm giá trị cao và phát triển danh trà; quản lý chuỗi giá trị chặt chẽ; kiểm soát nghiêm ngặt vệ sinh an toàn thực phẩm; đầu tư hạ tầng chế biến sâu; nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp; thành lập cơ quan chuyên trách nghiên cứu và xúc tiến thương mại.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày cụ thể quy trình nghiên cứu thực địa tại xã San Thàng. Tác giả giải trình phương pháp chọn điểm nghiên cứu dựa trên các tiêu chí: quy mô diện tích tập trung, số hộ tham gia lớn, tính chất sinh thái và xã hội đại diện cho địa bàn. Ba bản được chọn khảo sát gồm Lò Suối Tủng, Phan Lìn, Xéo Xin Chải. Mẫu điều tra 60 hộ được phân chia cân đối thành 30 hộ chuyên chè (nguồn thu nhập chính từ chè) và 30 hộ kiêm lúa - chè (kết hợp canh tác lương thực và cây công nghiệp).

Chương này chi tiết hóa cấu trúc phiếu điều tra thu thập dữ liệu vi mô: thông tin chủ hộ (trình độ văn hóa, nhân khẩu, lao động); tiềm lực sản xuất (đất đai, tư liệu sản xuất, nguồn vốn tự có và vốn vay); các khoản mục chi phí thực tế (giống, phân đạm, lân, kali, phân hữu cơ, thuốc trừ sâu, chi phí tưới tiêu, công làm đất, đốn chè, thu hái); giá bán theo thời điểm trong năm và các kênh tiêu thụ sản phẩm. Các chỉ tiêu kinh tế được lập trình tính toán tự động bằng bảng tính Excel nhằm đảm bảo tính thống nhất trong so sánh liên nhóm hộ.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Xã San Thàng nằm ở phía Đông thành phố Lai Châu, có tổng diện tích tự nhiên 2.388,25 ha, diện tích đất canh tác nông nghiệp là 765,86 ha (chiếm 27,92% tổng diện tích đất tự nhiên). Địa hình xã dạng thung lũng kéo dài Tây Bắc - Đông Nam dọc Quốc lộ 4D với độ dốc trung bình 5 - 10%, đất đai gồm đất đỏ bazan, đất đá phong hóa và đất dốc tụ phù sa cổ dọc suối Tả Lèng có tầng canh tác dày, giàu mùn. Thủy văn gồm hệ thống suối Tả Lèng và suối Lùng Than đóng vai trò cấp nước tưới mặt.

Tháng (năm 2013)	Nhiệt độ trung bình (°C)	Độ ẩm không khí (%)	Số giờ nắng (giờ)	Lượng mưa (mm)
1	2,0	78	166	32
2	9,2	92	36	94
3	17,8	85	138	66
4	22,1	79	175	224
5	22,5	80	175	350
6	22,5	85	86	533
7	22,7	88	95	710
8	22,8	87	96	620
Trung bình / Tổng	19,3	84,25	120,9	328,6

Khí hậu năm 2013 của xã cho thấy nhiệt độ trung bình đạt 19,3°C, độ ẩm bình quân 84,25%. Mùa mưa diễn ra từ tháng 4 đến tháng 9, chiếm tới 85% tổng lượng mưa cả năm (các tháng 6, 7, 8 có lượng mưa rất lớn, cao nhất tháng 7 đạt 710 mm). Ngược lại, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau có lượng mưa rất thấp; từ tháng 12 đến tháng 2 nhiệt độ xuống thấp (tháng 1 trung bình 2,0°C, tháng 2 đạt 9,2°C) kèm sương muối và gió lạnh khiến cây chè ngừng sinh trưởng hoàn toàn, người dân không có sản phẩm thu hoạch.

Về thực trạng sản xuất, toàn xã San Thàng duy trì diện tích chè 217,1 ha, sản lượng chè búp tươi đạt trên 2.000 tấn/năm. Kết quả khảo sát 60 hộ năm 2013 cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa hai nhóm hộ:

• Hộ chuyên chè có quy mô diện tích bình quân lớn hơn, mức độ đầu tư thâm canh phân bón vô cơ, làm cỏ và công lao động kỹ thuật cao hơn, áp dụng phương tiện cơ giới nhỏ vào khâu cắt xén đốn tỉa. Do đó, năng suất thu hoạch đạt cao hơn, chất lượng búp tươi đồng đều, bán được mức giá tốt hơn trong vụ hè thu.
• Hộ kiêm lúa - chè đầu tư phân bón và chăm sóc ở mức độ cầm chừng do ưu tiên nguồn lực lao động và vốn cho sản xuất lương thực vụ mùa. Năng suất chè thấp hơn, việc thu hái thường bị quá lứa làm giảm tỷ lệ búp non (1 tôm 2 lá), dẫn đến giá bán bình quân thấp hơn.
• Chỉ số tài chính và HQKT: Giá trị sản xuất ($GO$), giá trị gia tăng ($VA$), thu nhập hỗn hợp ($MI$) và lợi nhuận ròng ($Pr$) tính trên 1 ha của nhóm hộ chuyên chè đều vượt trội so với nhóm hộ kiêm. Các chỉ tiêu tỷ suất hiệu quả như $GO/IC, VA/IC, Pr/TC, Pr/CLĐ$ ở nhóm hộ chuyên phản ánh trình độ lợi dụng chi phí và lao động gia đình tốt hơn. Tuy nhiên, cả hai nhóm hộ đều chịu rủi ro lớn từ biến động giá chè búp tươi trên thị trường địa phương do hoàn toàn phụ thuộc vào tư thương và các cơ sở chế biến quy mô nhỏ, thiếu hợp đồng bao tiêu ổn định.

Chương 4: Các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển sản xuất chè ở xã San Thàng

Chương 4 xây dựng hệ thống giải pháp phát triển sản xuất chè San Thàng dựa trên định hướng chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu:

• Giải pháp khoa học kỹ thuật: Tiến hành rà soát, đốn trẻ lại các nương chè già cỗi; từng bước thay thế giống cũ bằng các giống chè cành nhập nội và chọn lọc có năng suất cao, phẩm chất tốt như PH1, TRI777, Shan, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên. Chuyển giao quy trình bón phân cân đối N-P-K kết hợp phân chuồng hoai mục; áp dụng kỹ thuật tủ gốc giữ ẩm bằng cỏ rác trong mùa khô để kéo dài thời gian sinh trưởng; tuân thủ kỹ thuật hái chừa theo mùa vụ (vụ xuân hái chừa 2 lá và lá cá, vụ hè thu chừa 1 lá và lá cá).
• Giải pháp quản lý và tổ chức sản xuất: Vận động thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất chè; xây dựng chuỗi liên kết kinh tế giữa nông hộ với các nhà máy chế biến nhằm bảo đảm tiêu thụ nguyên liệu theo hợp đồng kinh tế ổn định, khắc phục tình trạng bị tư thương ép giá.
• Huy động nguồn lực và chính sách hỗ trợ đầu tư: Tạo điều kiện cho hộ nghèo và cận nghèo tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội để đầu tư máy sao sấy mini, máy hái chè; thực hiện chính sách trợ giá giống mới giâm cành của tỉnh.
• Công tác tuyên truyền và đào tạo: Tăng cường tập huấn khuyến nông, hướng dẫn nông dân ghi chép nhật ký sản xuất, kiểm soát thời gian cách ly của thuốc bảo vệ thực vật nhằm giảm thiểu tồn dư hóa chất, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng.
• Bảo vệ môi trường sinh thái: Hạn chế xói mòn đất dốc bằng cách giữ thảm cỏ sinh học hàng chè, trồng cây che bóng mát (mật độ 170 - 230 cây/ha), thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật đúng nơi quy định.
• Đề xuất kiến nghị cụ thể:
  • Đối với UBND tỉnh Lai Châu: Tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ phát triển vùng chè tập trung; đầu tư hạ tầng giao thông nội đồng và hệ thống thủy lợi vùng chè; hỗ trợ kinh phí xây dựng thương hiệu chè San Thàng.
  • Đối với UBND xã San Thàng: Hoàn thiện quy hoạch đất trồng chè lâu dài; phối hợp mở lớp dạy nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn.
  • Đối với doanh nghiệp chế biến: Đầu tư đổi mới dây chuyền công nghệ chế biến chè xanh chất lượng cao; minh bạch trong phân loại và định giá thu mua chè búp tươi; ký kết bao tiêu dài hạn với người trồng chè.
  • Đối với các hộ nông dân: Chủ động liên kết sản xuất, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật thâm canh và vệ sinh an toàn thực phẩm.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã làm rõ bức tranh tổng thể về sản xuất chè tại xã San Thàng thông qua hệ thống dẫn chứng và số liệu cụ thể:

• Quy mô sản xuất của toàn xã được xác lập với diện tích canh tác ổn định 217,1 ha, sản lượng chè búp tươi đạt trên 2.000 tấn/năm.
• Đánh giá thực nghiệm qua mẫu điều tra 60 hộ năm 2013 (30 hộ chuyên chè, 30 hộ kiêm lúa - chè) tại 3 bản trọng điểm (Lò Suối Tủng, Phan Lìn, Xéo Xin Chải/Thành Công). Kết quả phân tích định lượng đã lượng hóa toàn bộ chi phí trung gian ($IC$), giá trị sản xuất ($GO$), giá trị gia tăng ($VA$), thu nhập hỗn hợp ($MI$), lợi nhuận ($Pr$) và các tỷ suất sinh lời tính trên 1 ha đất chè và trên một ngày công lao động ($CLĐ$).
• Khẳng định tính vượt trội về hiệu quả kinh tế của mô hình hộ chuyên chè so với hộ kiêm lúa - chè, đồng thời chỉ ra điểm nghẽn nghiêm trọng nhất của vùng chè là chất lượng giống suy thoái, tình trạng thiếu nước tưới trong các tháng mùa đông khô lạnh (từ tháng 12 đến tháng 2 chè ngừng phát sinh búp do nhiệt độ xuống dưới 10°C, lượng mưa thấp) và sự thiếu hụt liên kết bao tiêu với doanh nghiệp chế biến.
• Đề xuất đồng bộ hệ thống 5 nhóm giải pháp kỹ thuật - kinh tế - thể chế kèm kiến nghị phân cấp cụ thể cho 4 chủ thể (cấp tỉnh, chính quyền xã, doanh nghiệp và người dân).

Về mặt đóng góp so với các nghiên cứu trước, khóa luận là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây chè tại xã San Thàng ở cấp độ vi mô nông hộ, cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cho công tác quản lý nông nghiệp tại thành phố Lai Châu và các tiểu vùng sinh thái tương đồng ở Tây Bắc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện:

• Không gian khảo sát giới hạn trong phạm vi một đơn vị hành chính xã (San Thàng); dung lượng mẫu điều tra sơ cấp dừng ở quy mô 60 hộ gia đình.
• Chuỗi số liệu thứ cấp đánh giá tình hình kinh tế - xã hội địa phương chỉ bao quát giai đoạn 3 năm (2011 - 2013); số liệu khảo sát chi tiết chi phí và thu nhập của nông hộ được thu thập trong phạm vi năm sản xuất 2013.
• Chưa mở rộng phân tích chuyên sâu các chỉ tiêu kinh tế ở khâu chế biến công nghiệp và các tác nhân phân phối trung gian trong chuỗi giá trị chè ngoài địa bàn xã.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng quy mô điều tra trên phạm vi liên huyện tại tỉnh Lai Châu (kết hợp các vùng chè trọng điểm như Tam Đường, Tân Uyên, Than Uyên), kéo dài chuỗi dữ liệu đa năm để đánh giá biến động kinh tế theo chu kỳ sinh học của cây chè sau khi chuyển đổi giống mới giâm cành.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Khuyến nông tham khảo về phương pháp tiếp cận điều tra nông hộ và quy trình tính toán hệ thống chỉ tiêu kết quả ($GO, IC, VA, MI, Pr$) và tỷ suất hiệu quả kinh tế nông nghiệp vi mô.
• Cán bộ quản lý kinh tế, cán bộ khuyến nông tại thành phố Lai Châu và tỉnh Lai Châu trong việc xây dựng phương án chuyển đổi cơ cấu giống chè, lập kế hoạch thủy lợi tưới mùa khô và thiết kế chính sách liên kết hợp tác xã với doanh nghiệp bao tiêu.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất gồm: phương pháp phân tổ và so sánh kinh tế giữa hộ chuyên và hộ kiêm; bài học kinh nghiệm phát triển ngành chè từ Sri Lanka, Kenya, Trung Quốc; hệ thống bảng hỏi điều tra kinh tế nông hộ trồng chè.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô diện tích và sản lượng chè của xã San Thàng được xác định trong khóa luận là bao nhiêu?
Toàn xã San Thàng có diện tích trồng chè đạt 217,1 ha với sản lượng chè búp tươi thu hoạch hàng năm đạt trên 2.000 tấn.

2. Tác giả đã thiết kế mẫu khảo sát nông hộ tại địa bàn nghiên cứu theo phương pháp nào?
Nghiên cứu khảo sát 60 hộ nông dân tại 3 bản trọng điểm của xã San Thàng (gồm Lò Suối Tủng, Phan Lìn, Xéo Xin Chải/Thành Công, mỗi bản 20 hộ) bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có điều kiện, chia đều thành 30 hộ chuyên sản xuất chè và 30 hộ kiêm sản xuất lúa - chè.

3. Khung phân tích hiệu quả kinh tế vi mô của đề tài sử dụng những công thức tài chính nào?
Tác giả áp dụng các công thức: Tổng giá trị sản xuất $GO = \sum(Q_i \times P_i)$; Chi phí trung gian $IC = \sum C_j$; Giá trị gia tăng $VA = GO - IC$; Thu nhập hỗn hợp $MI = VA - (A + T)$; Lợi nhuận $Pr = MI - (L \times P_L)$; cùng các hệ số tỷ suất hiệu quả sinh lời trên chi phí trung gian ($GO/IC, VA/IC, MI/IC, Pr/IC$), trên tổng chi phí ($TC$) và trên ngày công lao động ($CLĐ$).

4. Khí hậu mùa đông ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ thu hoạch chè tại San Thàng như thế nào?
Số liệu trạm khí tượng thành phố Lai Châu năm 2013 cho thấy trong các tháng mùa khô và mùa đông (đặc biệt từ tháng 12 đến tháng 2), nhiệt độ trung bình hạ thấp (tháng 1 đạt 2,0°C, tháng 2 đạt 9,2°C) kèm sương muối và lượng mưa rất thấp (tháng 1 chỉ có 32 mm), làm cho cây chè ngừng sinh trưởng hoàn toàn và người nông dân không có sản phẩm thu hoạch.

5. Vì sao diện tích chè toàn tỉnh Lai Châu giai đoạn 2008 - 2013 tăng chậm dù năng suất tăng mạnh từ 45 lên 70 tạ/ha?
Diện tích trồng chè của tỉnh Lai Châu trong giai đoạn này tăng chậm do phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất để xây dựng trụ sở cơ quan, khu dân cư của tỉnh và thành phố, đặc biệt là dành quỹ đất phục vụ công tác di dân tái định cư các dự án thủy điện Sơn La và thủy điện Bản Chát.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thanh Việt đã phản ánh toàn diện thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây chè trên địa bàn xã San Thàng, thành phố Lai Châu trong giai đoạn 2011 - 2013 thông qua hệ thống dữ liệu vi mô từ 60 nông hộ khảo sát. Kết quả nghiên cứu làm nổi bật sự chênh lệch hiệu quả giữa mô hình hộ chuyên chè và hộ kiêm lúa - chè, đồng thời chỉ rõ các rào cản cốt lõi về giống già cỗi, thời tiết mùa đông khô lạnh và đứt gãy chuỗi tiêu thụ nguyên liệu thô. Các giải pháp thâm canh giống mới, tưới giữ ẩm mùa khô và thiết lập hợp tác xã gắn với doanh nghiệp chế biến được đề xuất có giá trị thực tiễn trực tiếp đối với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất chè 1. Khái niệm về sản xuất và phát triển sản xuất chè a.

Khái niệm về sản xuất Kinh tế học có những cách tiếp cận khác nhau khi bàn về sản xuất. Theo cách tiếp cận của kinh tế chính trị Mác – Leenin thì: “Sản xuất của cải vật chất là cơ sở của đời sống xã hội loài người và là hoạt động cơ bản nhất trong tất cả các hoạt động của con người. Sản xuất vật chất là sự tác động của con người vào tự nhiên, nhằm biến đổi nó cho phù hợp với nhu cầu của mình” [8]. Theo cách tiếp cận của kinh tế học cổ điển, kinh tế học tân cổ điển, hay kinh tế học vi mô, bàn về sản xuất với cách tiếp cận của chủ nghĩa cận biên (marginalism).

“Sản xuất là việc tạo ra hàng hóa và dịch vụ có thể trao đổi được trên thị trường để đem lại cho người sản xuất càng nhiều lợi nhuận càng tốt”. Cách tiếp cận này bàn luận nhiều hơn về các chủ thể như: chi phí sản xuất, tối đa hóa lợi nhuận, tối thiểu hóa chi phí sản xuất, năng suất lao động cận biên, tỷ lệ thay thế kỹ thuật cận biên, v.v… Khái niệm sản xuất trong tài khoản quốc gia được định nghĩa như sau: “Sản xuất là quá trình sử dụng lao động và máy móc thiết bị của các đơn vị thể chế để chuyển những chi phí là vật chất và dịch vụ được sản xuất ra phải có khả năng bán trên thị trường hay ít ra cũng có khả năng cung cấp cho một đơn vị thể chế khác có thu tiền hoặc không thu tiền” [15]. Tóm lại sản xuất là một quá trình sử dụng lao động và máy móc thiết bị để chuyển những chi phí là vật chất, dịch vụ thành sản phẩm vật chất và dịch vụ khác. Tất cả những hàng hóa và dịch vụ đó được sản xuất ra phải có khả n 6 năng bán trên thị trường có thu tiền hoặc không thu tiền.

Đối với sản xuất nông nghiệp thì người sản xuất sử dụng sức lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động nông nghiệp nhằm tạo ra sản phẩm để sử dụng hoặc để bán nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình. Khái niệm phát triển Ngày nay có nhiều quan niệm khác nhau về sự phát triển: Theo Raanan Weitz, 1995: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội” [6]. Phan Thúc Huân, Kinh tế phát triển,NXB Thống kê TP HCM, 2006 “Phát triển là từ viết tắt của phát triển kinh tế xã hội. Phát triển là quá trình nâng cao điều kiện sống về vật chất và tinh thần cho con người bằng hoạt động tạo ra của cải vật chất, cải tiến quan hệ xã hội, nâng cao chất lượng văn hóa.

Phát triển là xu thế chung của từng cá nhân và cả loài người trong quá trình sống” [11]. Theo Nguyễn Thị Oanh, phát triển cộng đồng, XB ĐH Mở BC TP HCM, 1995 thì “Phát triển là quá trình biến đổi về số lượng, đó là sự tăng trưởng. Còn về mặt phẩm chất thì nhất định phải có sự biến đổi về mặt chất lượng theo hướng tiến bộ” [7]. Tuy có nhiều quan niệm về sự phát triển, nhưng tựu chung lại các ý kiến đều cho rằng: Phạm trù của sự phát triển là phạm trù vật chất, phạm trù tinh thần, phạm trù về hệ thống giá trị của con người.

Mục tiêu chung của phát triển là nâng cao các quyền lợi về kinh tế, văn hóa xã hội và quyền tự do công dân của mọi người dân. Khái niệm về phát triển bền vững đã được hoàn thiện tại Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về phát triển bền vững tổ chức tại Johannesburg (Cộng hòa Nam phi) – 2002: “Phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết n 7 hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển. Đó là: phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”. Ngoài ba mặt chủ yếu này, có nhiều người còn đề cập tới những khía cạnh khác của phát triển bền vững như chính trị, văn hóa, tinh thần, dân tộc…và đòi hỏi phải tính toán và cân đối chúng trong hoạch định các chiến lược và chính sách phát triển kinh tế - xã hội cho từng quốc gia, từng địa phương cụ thể [15].

Khái niệm phát triển kinh tế Phát triển kinh tế là quá trình thay đổi thay đổi theo hướng tiến bộ về mọi mặt của nền kinh tế, bao gồm sự thay đổi cả lượng và về chất, là quá trình hoàn thiện cả về kinh tế và xã hội của mỗi quốc gia. Phát triển kinh tế bao gồm những nội dung cơ bản sau: - Tăng trưởng kinh tế, thể hiện sự gia tăng tổng thu nhập của nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người dài hạn. - Cơ cấu kinh tế - xã hội chuyển dịch theo hướng tiến bộ. Đối với các nước đang phát triển, đó là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, đô thị hóa.

Đó không chỉ là quá trình thay đổi trong cơ cấu kinh tế theo ngành theo hướng tiến bộ, mà còn bao hàm việc mở rộng chủng loại và nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, gia tăng hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo cơ sở cho việc đạt được tiến bộ xã hội một cách sâu rộng. - Là quá trình gia tăng năng lực nội sinh của nền kinh tế, đặc biệt là năng lực khoa học và công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực của đất nước. - Nâng cao chất lượng cuộc sống của mọi người dân từ kết quả tăng trưởng. Vài nét về cây chè a.

Cây chè và nguồn gốc cây chè Việt Nam. Chè là loại cây công nghiệp dài ngày, trồng 1 lần cho thu hoạch nhiều năm, từ 30 đến 50 năm. Từ chè búp tươi, tùy theo công nghệ và cách chế biến n 8 sẽ tạo ra các loại sản phẩm chè khác nhau: Chè xanh, chè đen, chè vàng, chè túi lọc v.J B Denss, một chuyên gia về chè của Hà Lan, nguyên giám đốc viện nghiên cứu chè Buitenzorg ở Java (Indonexia), cố vấn của Công ty chè Đông Dương thời Pháp sau khi đi khảo sát các cây chè cổ ở huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang – Việt Nam đã viết về nguồn gốc cây chè trên thế giới. Trong bài viết này ông cho rằng nguồn gốc của cây chè là từ các dãy núi cạnh những con sông lớn, nhất là sông Dương tử, sông Tsikiang ở Trung Quốc, sông Hồng ở Việt Nam, phân tán đi.

[2] Năm 1976, viện sỹ hàn lâm khoa học Liên Xô K.Demukhatze nghiên cứu sự tiến hóa của cây chè. Tác giả đã đề xuất sơ đồ tiến hóa của cây chè như sau: Cây hoa trà – chè Việt Nam – chè Vân Nam – chè Trung Quốc – chè Assam Ấn Độ. [2] Các vùng chè Lạng Sơn, Hà Giang và đặc biệt là khu vực chè hoang với hơn 41 vạn cây chè huyết cổ thụ ở Suối Giàng (huyện Nghĩa Lộ - Yên Bái) trên độ cao hơn 1300m so với mực nước biển là những bằng chứng quan trọng cho giả thiết trên. Cây chè nằm trong hệ thống phân loại thực vật như sau: Ngành hạt kín Angiospermae Lớp song tử diệp Dicotyledonae Bộ chè Theales Họ chè Theaceae Chi chè Camellia (Thea) Loài Camellia (Thea) sinensis.

Tên khoa học của cây chè được nhiều nhà khoa học công nhận là: Camellia sinensis (L) O. Kuntze và có tên đồng nghĩa là: Thea sinensis L. n 9 Dưới đây giới thiệu phân loại của Cohen Stuart (1919). Cách phân loại này được nhiều người chấp nhận.

Tác giả chia Camellia sinensis L. làm 4 thứ (varietas): Chè Trung Quốc lá nhỏ (Camellia sinensis var. Bohea) Chè Trung Quốc lá to (Camellia sinensis var. macrophylla) Chè Shan (Camellia sinensis var.

Shan) Chè Ấn Độ (Camellia sinensis var. atxamica) Bốn thứ (varietas) chè trình bày trên đây đều có trồng ở Việt Nam, nhưng phổ biến nhất là hai thứ C.- Camellia sinensis var. macrophylla được trồng nhiều nhất ở các tỉnh trung du với các tên gọi của địa phương (tùy theo màu sắc của lá) như: Trung du lá xanh, Trung du lá vàng, v. Tỷ lệ trồng các giống chè trung du ở miền bắc đạt tới 70%.

Năng suất búp trong sản xuất đại trà khi chè 5 - 19 tuổi thường đạt 4 - 5 tấn/ha. Các giống chè Trung du chịu được đất xấu, nhưng nhiều sâu hại: rầy xanh, bọ cánh tơ., ở vùng cao thường bị bệnh phồng lá. Chè Trung du thường để chế biến chè xanh, chè đen đều cho phẩm chất tốt. Camellisa sinensis var.

Shan được trồng ở miền núi các tỉnh miền bắc và ở miền nam Tây Nguyên (Lâm Đồng). Ở mỗi địa phương có các giống khác nhau như: Shan Mộc Châu, Shan Tham Vè, Shan Trấn Ninh. Năng suất búp thường đạt 6 - 7 tấn/ha. Búp chè có nhiều tuyết, dùng chế biến chè xanh, chè đen đều cho phẩm chất tốt nhưng thích hợp với chế biền chè xanh hơn.

Các đặc điểm của quá trình phát triển cây chè ∗ Thời vụ Vụ Xuân (tháng 3-4): Hái chừa 2 lá và lá cá, tạo tán bằng những búp cao hơn mặt tán thì hái sát lá cá. Vụ Hè Thu (tháng 5 - 10): Hái chừa 1 lá và lá cá, tạo tán bằng những búp cao hơn mặt tán thì hái sát lá cá n 10 Vụ Thu Đông (Tháng 11): hái chừa lá cá , tháng 12 hái cả lá cá Với các giống chè có dạng thân bụi, sinh trưởng đỉnh đều có thể hái kéo hay hái bằng máy để nâng cao năng suất lao động. ∗ Chu kỳ phát triển Chu kỳ của một cây chè bao gồm ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên là giai đoạn cây non hay giai đoạn thiết kế cơ bản.

Các bụi chè phải trồng 3-4 năm kể từ khi gieo trồng mới phát triển thành cây trưởng thành. Sau đó là giai đoạn cây lớn và giai đoạn cuối là giai đoạn chè già cỗi. Giai đoạn chè lớn kéo dài 20 – 30 năm, tuỳ giống, điều kiện đất đai, dinh dưỡng và khai thác. Chăm sóc kém và khai thác nhiều sẽ làm cho cây chè bị suy thoái, già trước tuổi.

Đây là giai đoạn chè cho năng suất cao nhất. Sau đó là giai đoạn chè già cỗi, cây chè suy yếu dần, lá nhỏ, búp ít, chóng mù xoè, hoa quả nhiều, cành tăm hương nhiều, chồi gốc mọc nhiều. Đến giai đoạn này, người trồng chè phải dùng các biện pháp kỹ thuật để tạo tán mới cho chè như đốn đau, đốn trẻ lại. Thời gian kéo dài tuổi thọ cây chè có thể từ 5-10 năm 1.