ĐẶT VẤN ĐỀ Đất nước ngày càng phát triển theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa, song quá trình đô thị hóa cũng diễn ra mạnh mẽ ở mọi nơi về cả quy mô, số lượng và chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn ngày được cải thiện. Bên cạnh những mặt tích cực, sự phát triển vẫn còn tồn tại mặt tiêu cực do khai thác bừa bãi, không có kế hoạch, và lượng rác thải ngày càng gia tăng. Dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường (ONMT) đất, nước, không khí và sự cạn kiệt tài nguyên cũng như hàng loạt vấn đề môi trường cần giải quyết và tình trạng suy thoái môi trường đang trở nên bức xúc ở nhiều nơi. Hiện nay, công tác thu gom quản lý và xử lý chất thải rắn (CTR) đang tiến hành ở đô thị lẫn nông thôn.
Do sự chênh lệch về trình độ, kinh tế, giáo dục. nên việc thu gom và quản lý rác thải ở đô thị được quan tâm hơn và đưa ra nhiều kế hoạch để xử lý rác thải đáp ứng nhu cầu và môi trường sống của người dân đô thị. Bên cạnh đó ở nông thôn do sự phát triển và nông thôn hóa. Cuộc sống của người dân nông thôn đang ngày càng được cải thiện.
Người dân nông thôn đã biết chăm lo cuộc sống hàng ngày của mình tốt hơn. Bên cạnh đó lượng CTR từ cuộc sống hàng ngày của người dân sẽ tăng lên và đang mức đáng báo động do gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý và xử lý. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) của khu vực nông thôn cũng đa dạng hơn. Ở nông thôn việc phân loại rác còn rất hạn chế, ý thức người dân chưa cao vứt rác bừa bải, khó khăn công tác thu gom.
Bên cạnh đó còn thiếu lực lượng thu gom, trình độ quản lý còn thấp, rác thải phân tán nhiều nơi, phương tiện và kỉ thuật còn thô sơ không đáp ứng. Huyện Chợ Lách là một huyện thuộc tỉnh Bến Tre là một huyện có diện tích đất tự nhiên lớn. Mật độ dân cư của huyện còn thưa, toàn huyện bao gồm 10 xã và một TT. Điều kiện cơ sở vật chất của huyện còn nhiều hạn chế bởi vậy công tác quản lý môi trường tại huyện còn gặp nhiều khó khăn.
Để hiểu thêm tình hình công tác quản lý môi trường nói chung hay công tác quản lý CTRSH nói riêng tại một huyện. Bến tre đang trong giai đoạn chuyển giao phát triển trở thành đô thị loại III. Vì vậy lượng rác thải gia tăng đáng kể theo từng giờ, từng ngày. Đặc biệt, Lượng rác thải tương đối nhiều trong khi nguồn kinh phí đầu tư còn gặp khó khăn.
Đây là vấn đề khó giải quyết, không chỉ riêng với Đội vệ sinh mà những người quản lý cũng có nhiều trăn trở. Vấn đề khó hiện nay là các bãi rác nằm trong huyện diện tích còn rất nhỏ, lượng rác thải tập kết về đây ngày một nhiều trong khi bãi rác mới chưa được quy hoạch. Bên cạnh đó, phương tiện vận chuyển còn thô sơ nên trong quá trình thu gom, vận chuyển ít nhiều ảnh hưởng đến môi trường xung quanh, đáng lo nhất là sức khỏe của mọi người. Vì vậy đề tài "Đánh giá hiện trạng quản lý và xử lý rác thải nông thôn ở huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre" được thực hiện nhằm hiểu rõ hiện trạng rác thải nông thôn ở địa phương và tìm kiếm các giải pháp quản lý, quy hoạch và xử lý chất thải rắn nông thôn để giảm tác động của rác thải đối với con người và môi trường.2 MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 1.1 Mục tiêu tổng quát Đánh giá lượng rác thải phát sinh, hiện trạng quản lý và xử lý rác thải ở huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre.
Nguyễn Thị Mỹ Dung (MSSV: B1309125) 1 Luận văn tốt nghiệp Ngành Quản lý Tài nguyên & Môi trường 1.2 Mục tiêu cụ thể a. Khảo sát hiện trạng quản lý và xử lý chất thải rắn hiện tại của khu vực. Khảo sát lượng chất thải rắn phát sinh và cách xử lý rác thải của từng hộ gia đình (HGĐ) ở nông thôn đang áp dụng hiện nay. Đánh giá và đề xuất các biện pháp cải thiện hình thức quản lý và xử lý rác thải ở khu vực nghiên cứu.3 NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Nội dung thực hiện mục tiêu a - Phỏng vấn cán bộ quản lý và nhân viên thu gom.
- Thu thập số liệu về CTR. - Hiện trạng thu gom, quản lý và xử lý chất thải rắn (XLCTR).2 Nội dung thực hiện mục tiêu b - Khảo sát và thu thập thông tin về hiện trạng CTR phát sinh từng HGĐ. - Thu mẫu phân tích thành phần và số lượng rác thải. - Dự đoán khối lượng CTR phát sinh.3 Nội dung thực hiện mục tiêu c - Đề xuất giải pháp quản lý, xử lý rác thải nâng cao hiệu quả đảm bảo môi trường phát triển bền vững.
- Đề xuất chọn vùng quy hoạch BCL.4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CTRSH phát sinh ở các khu vực nông thôn trên địa bàn huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre.5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU Do giới hạn về thời gian (đề tài thực hiện trong 4 tháng) nên đề tài chỉ tập trung chủ yếu nghiên cứu CTRSH nông thôn ở một số xã của huyện Chợ Lách. Kết quả nghiên cứu sẽ là nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về quản lý và xử lý chất thải rắn ở nông thôn. Nguyễn Thị Mỹ Dung (MSSV: B1309125) 2 Luận văn tốt nghiệp Ngành Quản lý Tài nguyên & Môi trường CHƯƠNG 2 - LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2.1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN 2.1 Một số khái niệm Chất thải là vật chất được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác (Luật Bảo Vệ Môi Trường 2005). Theo Lê Hoàng Việt và Nguyễn Hữu Chiếm (2013), Chất thải là những vật chất được xem là kém giá trị hay vô vụng.
Theo Luật Bảo vệ và khôi phục Tài nguyên của Mỹ (US EPA, 2000), CTR bao gồm: rác nhà bếp (vỏ hộp sữa, bã cà phê,. ), vật phế thải (phế liệu kim loại, các vỏ chai rỗng, giấy bìa. ), bùn từ hệ thống xử lý nước thải, nước cấp hay hệ thống xử lý ô nhiễm, các chất thải khác ở dạng rắn, bán rắn, lỏng hay khí trong các vật chứa. Theo Nguyễn Văn Phước (2013), chất thải rắn là tất cả các chất thải ở dạng rắn sản sinh do các hoạt động của con người và sinh vật.
Đó là vật liệu hay hàng hóa không còn sử dụng đối với người sở hữu của nó. Theo Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-BKHCNMT_BXD thì CTR là chất thải phát sinh từ các hoạt động ở các đô thị và khu công nghiệp, bao gồm chất thải khu dân cư, chất thải từ hoạt động thương mại, dịch vụ đô thị, chất thải khu dân cư, chất thải từ hoạt động thương mại, dịch vụ đô thị, bệnh viện, chất thải công nghiệp, chất thải do hoạt động xây dựng. CTR là vật liệu rắn không mong muốn hoặc vô dụng tạo ra từ kết hợp các hoạt động dân cư, công nghiệp và thương mại trong một khu vực nhất định. Nó có thể được phân loại theo nguồn gốc của nó (trong nước, công nghiệp, thương mại, xây dựng, tổ chức),theo nội dung của nó (chất hữu cơ, thủy tinh, kim loại, giấy nhựa, vv), hoặc theotiềm năng nguy hiểm (độc hại, không độc, dễ cháy, chất phóng xạ, nhiễm vv).
Theo Luật Bảo Vệ Môi Trường, chất thải nguy hại (CTNH) là chất thải chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, lây nhiễm, dễ cháy, dễ nổ, gây ăn mòn, gây ngộ độc hoặc có đặc tính nguy hại khác. Quản lý chất thải là quá trình phòng ngừa, giảm thiểu, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải. Quản lý chất thải rắn (QLCTR) làm giảm hoặc loại bỏ tác động xấu đến môi trường và sức khỏe con người và hỗ trợ phát triển kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống.2 Nguồn phát sinh chất thải rắn CTR phát sinh từ rất nhiều nguồn khác nhau. Có nhiều cách để phân loại nguồn CTR, nhưng thông thường các nguồn phát sinh bao gồm: Khu dân cư.
Khu thương mại (nhà hàng, khách sạn, siêu thị, chợ. Cơ quan, công sở (trường học, trung tâm và viện nghiện cứu, bệnh viện.) Khu xây dựng và phá huỷ các công trình xây dựng. Khu cộng cộng (nhà ga, bến tàu, sân bay, công viên, khu vui chơi, đường phố.) Nhà máy xử lý chất thải. Nguyễn Thị Mỹ Dung (MSSV: B1309125) 3 Luận văn tốt nghiệp Ngành Quản lý Tài nguyên & Môi trường Chất thải đô thi có thể xem như chất thải công cộng ngoài trừ các CTR từ quá trình sản xuất công nghiệp và nông nghiệp.3 Phân loại chất thải rắn Rác có thể phân loại thành nhiều kiểu khác nhau.
Người ta có thể phân loại rác theo trạng thái lý học của nó (rắn, lỏng, khí), theo vật liệu cấu thành rác (thủy tinh, giấy,. ), theo các đặc điểm lý học (cháy được, không cháy được, có thể tái chế,. ), theo đặc điểm hóa học (hữu cơ, vô cơ,. ); Theo đặc điểm sinh học (có thể phân hủy sinh học, khó hoặc không phân hủy sinh học); theo nguồn phát sinh (sinh hoạt, thương mại, nông nghiệp, công nghiệp.
); hay theo mứcc độ an toàn (nguy hại, không nguy hại) (McDougall, 2011). Quá trình phân loại chất thải rắn (PLCTR) sẽ giúp xác định khối lượng và thành phần của các loại chất thải khác nhau của chất thải được sinh ra. Quá trình PLCTR sẽ giúp chúng ta dễ dàng quản lý và xử lý chúng. Có nhiều cách PLCTR tùy thuộc vào nguồn gốc hay thành phần của loại chất thải.
Phân loại dựa vào nguồn gốc phát sinh như: Rác thải sinh hoạt, văn phòng, thương mai, công nghiệp, đường phố, chất thải trong quá trình xây dựng hay đập phá nhà xưởng. Phân loại dựa vào đặc tính tự nhiên như: Các chất hữu cơ, vô cơ, chất có thể cháy hay không có khả năng cháy.1 Phân loại CTR theo nguồn phát sinh Nguồn phát sinh Loại chất thải Rác thực phẩm, giấy, carton, nhựa, túi nylon, vải, da, rác Hộ gia đình vườn, gỗ, thủy tinh, lon kim loại, tro, lá cây, chất thải đặc biệt như pin, dầu nhớt xe, lốp xe, ruột xe, sơn thừa,. Giấy, carton, nhựa, túi nylon, gỗ, rác thực phẩm, thủy tinh, kim loại, chất thải đặc biệt như vật dụng gia đình hư hỏng(kệ Khu Thương mại sách, đèn, tủ,. ), đồ điện tử hư hỏng (máy radio, tivi,.
), tủ lạnh, máy giặt hỏng, pin, dầu nhớt xe, săm lốp, sơn thừa,. Giấy, carton, nhựa, túi nylon, gỗ, rác thực phẩm, thủy tinh, Công sở kim loại, chất thải đặc biệt như kệ sách, đèn, tủ hỏng, pin, dầu nhớt xe, săm lốp, sơn thừa,. Xây dựng Gỗ, thép, bêtông, đất, cát,. Khu công cộng giấy, túi nylon, lá cây,.