Microsoft Word và Vai Trò Của ASEM Trong Quan Hệ Á-Âu

Khám phá hướng dẫn sử dụng Microsoft Word từ cơ bản đến nâng cao, giúp tối ưu hóa công việc soạn thảo văn bản hiệu quả và chuyên nghiệp.

• Tác giả: Dương Hương Giang
• Đề tài: ASEM Và Vai Trò Của Tiến Trình ASEM Trong Việc Thúc Đẩy Mối Quan Hệ Á-Âu
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ KHU VỰC HOÁ VÀ LIÊN KẾT KINH TẾ KHU VỰC TẠI CHÂU Á-CHÂU ÂU
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về khu vực hoá
• 1.1.1. Khu vực hoá là gì?
• 1.1.2. Những hình thức biểu hiện của khu vực hoá từ trước đến nay
• 1.1.2.1. Thoả thuận tự do thương mại
• 1.1.2.2. Đồng minh thuế quan
• 1.1.2.3. Thoả ước đầu tư
• 1.1.3. Mặt tích cực và tiêu cực của khu vực hoá
• 1.1.3.1. Mặt tích cực của khu vực hoá
• 1.1.3.1.1. Thúc đẩy thương mại
• 1.1.3.1.2. Thiết lập các khối kinh tế chuẩn bị liên kết đa phương
• 1.1.4. Mối quan hệ giữa khu vực hoá và toàn cầu hoá
• 1.2. Một số các liên kết kinh tế khu vực chủ yếu ở khu vực Á-Âu
• 1.2.1. Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á-ASEAN
• 1.2.2. Liên minh châu Âu-EU
• 1.2.3. Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương-APEC
• 2. CHƯƠNG II: ASEM VÀ VAI TRÒ CỦA TIẾN TRÌNH ASEM TRONG VIỆC THÚC ĐẨY MỐI QUAN HỆ Á-ÂU
• 2.1. Hoàn cảnh ra đời
• 2.2. Mục tiêu, nguyên tắc hoạt động, cấu trúc và cơ chế hoạt động của ASEM
• 2.2.1. Nguyên tắc hoạt động
• 2.2.2. Cấu trúc và cơ chế hoạt động của ASEM
• 2.3. Những cơ hội và thách thức của ASEM trong thời gian tới
• 2.3.1. Những thách thức
• 2.4. Tiến trình ASEM trong việc thúc đẩy mối quan hệ Á-Âu
• 2.4.1. Vai trò của ASEM trong việc thúc đẩy mối quan hệ Á-Âu
• 2.4.2. Hợp tác kinh tế ASEM
• 2.4.2.1. Mục tiêu và nguyên tắc hợp tác
• 2.4.2.2. Lĩnh vực hợp tác
• 2.4.2.3. Thuận lợi hoá thương mại
• 2.4.2.4. Chương trình hành động xúc tiến đầu tư
• 2.4.2.5. Xúc tiến hợp tác tương hỗ giữa các doanh nghiệp
• 2.4.2.6. Viễn cảnh ASEM
• 2.4.2.7. Các lĩnh vực hợp tác kinh tế khác
• 3. CHƯƠNG III: VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH ASEM
• 3.1. Hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 3.1.1. Tính tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 3.1.1.1. Tính tất yếu của việc hội nhập
• 3.1.1.2. Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.2. Vài nét về tình hình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 3.1.3. Những cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.3.1. Những cơ hội đối với Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.3.2. Những thách thức đối với Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.2. Việt Nam trong tiến trình ASEM
• 3.2.1. Hoàn cảnh tham gia và vị thế của Việt Nam trong tiến trình ASEM
• 3.2.2. Những hoạt động chủ yếu của Việt Nam trong ASEM
• 3.2.3. Những cơ hội và thách thức của Việt Nam trong tiến trình ASEM
• 3.2.3.1. Những thách thức
• 3.3. Các giải pháp thúc đẩy Việt Nam trong tiến trình ASEM
• 3.3.1. Về nhận thức, tư tưởng
• 3.3.2. Về xây dựng nội dung tiến trình ASEM
• 3.3.3. Xây dựng và nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.3.4. Về phương hướng và giải pháp điều chỉnh cơ cấu kinh tế trong tiến trình ASEM
• 3.3.5. Về công tác xây dựng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tham gia trong tiến trình ASEM
• KIẾN NGHỊ-ĐỀ XUẤT
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Các rào cản thương mại trong ASEM
• Phụ lục 2. Danh mục các dự án hợp tác trong lĩnh vực khoa học-công nghệ
• Phụ lục 3. Các biện pháp đầu tư hiệu quả nhằm thu hút đầu tư nước ngoài
• Phụ lục 4. Viễn cảnh ASEM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Của ASEM Trong Quan Hệ Á Âu

Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM) đã trở thành một nền tảng quan trọng trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa các quốc gia châu Á và châu Âu. ASEM không chỉ là một diễn đàn chính trị mà còn là một cơ chế hợp tác kinh tế, văn hóa và giáo dục. Sự ra đời của ASEM vào năm 1996 đã đánh dấu một bước ngoặt trong quan hệ quốc tế, khi các quốc gia châu Á và châu Âu quyết định hợp tác chặt chẽ hơn để đối phó với những thách thức toàn cầu. ASEM đã tạo ra một không gian đối thoại đa phương, giúp các quốc gia thành viên hiểu rõ hơn về nhau và tìm kiếm những cơ hội hợp tác mới.

1.1. ASEM Là Gì Và Tại Sao Quan Trọng

ASEM, viết tắt của Diễn đàn hợp tác Á-Âu, là một diễn đàn đa phương bao gồm 51 quốc gia và tổ chức quốc tế. Mục tiêu chính của ASEM là tăng cường hợp tác giữa châu Á và châu Âu trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa và giáo dục. ASEM đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa hai khu vực, giúp giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh và phát triển bền vững.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Của ASEM

ASEM được thành lập vào năm 1996 với sự tham gia của 26 quốc gia châu Á và 15 quốc gia châu Âu. Kể từ đó, ASEM đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, mở rộng thành viên và nâng cao vai trò trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế và chính trị. Các hội nghị thượng đỉnh ASEM được tổ chức định kỳ, tạo cơ hội cho các nhà lãnh đạo thảo luận về các vấn đề quan trọng và tìm kiếm giải pháp hợp tác.

II. Những Thách Thức Trong Quan Hệ Á Âu Qua ASEM

Mặc dù ASEM đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thúc đẩy quan hệ Á-Âu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Sự khác biệt về văn hóa, chính trị và kinh tế giữa các quốc gia thành viên có thể gây khó khăn trong việc đạt được sự đồng thuận. Ngoài ra, các vấn đề như an ninh, biến đổi khí hậu và khủng hoảng kinh tế toàn cầu cũng đặt ra nhiều thách thức cho ASEM trong việc duy trì và phát triển mối quan hệ này.

2.1. Sự Khác Biệt Về Văn Hóa Và Chính Trị

Sự khác biệt về văn hóa và chính trị giữa các quốc gia Á-Âu có thể tạo ra rào cản trong việc hợp tác. Các quốc gia châu Á và châu Âu có những giá trị, truyền thống và hệ thống chính trị khác nhau, điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm và khó khăn trong việc đạt được sự đồng thuận trong các vấn đề quan trọng.

2.2. Các Vấn Đề An Ninh Và Biến Đổi Khí Hậu

An ninh và biến đổi khí hậu là hai vấn đề lớn mà ASEM phải đối mặt. Các cuộc khủng hoảng an ninh, như khủng bố và xung đột khu vực, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia. Đồng thời, biến đổi khí hậu cũng là một thách thức toàn cầu cần có sự chung tay của tất cả các quốc gia để tìm ra giải pháp bền vững.

III. Phương Pháp Thúc Đẩy Hợp Tác Kinh Tế Trong ASEM

Để tăng cường hợp tác kinh tế giữa các quốc gia Á-Âu, ASEM đã triển khai nhiều phương pháp và chương trình hành động. Các lĩnh vực hợp tác như thương mại, đầu tư và phát triển bền vững được chú trọng nhằm tạo ra những cơ hội mới cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư. ASEM cũng khuyến khích việc thiết lập các mối quan hệ đối tác giữa các doanh nghiệp trong khu vực.

3.1. Thúc Đẩy Thương Mại Và Đầu Tư

ASEM đã triển khai nhiều chương trình nhằm thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa các quốc gia thành viên. Các thỏa thuận thương mại tự do và các chương trình hỗ trợ đầu tư được thiết lập để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong khu vực. Điều này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

3.2. Hợp Tác Trong Các Lĩnh Vực Phát Triển Bền Vững

ASEM cũng chú trọng đến hợp tác trong các lĩnh vực phát triển bền vững, bao gồm bảo vệ môi trường, phát triển năng lượng tái tạo và ứng phó với biến đổi khí hậu. Các chương trình hợp tác này không chỉ giúp các quốc gia thành viên giải quyết các vấn đề môi trường mà còn tạo ra những cơ hội mới cho sự phát triển kinh tế bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của ASEM Trong Quan Hệ Á Âu

Các kết quả từ ASEM đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ Á-Âu. Nhiều dự án hợp tác đã được triển khai, từ lĩnh vực thương mại đến giáo dục và văn hóa. Những thành công này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ giữa các quốc gia mà còn tạo ra những giá trị thiết thực cho người dân.

4.1. Các Dự Án Hợp Tác Kinh Tế Thành Công

Nhiều dự án hợp tác kinh tế giữa các quốc gia Á-Âu đã được triển khai thành công thông qua ASEM. Các dự án này không chỉ giúp tăng cường thương mại mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm và phát triển kinh tế cho các quốc gia thành viên. Ví dụ, các chương trình đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ đã mang lại lợi ích lớn cho cả hai khu vực.

4.2. Hợp Tác Trong Lĩnh Vực Giáo Dục Và Văn Hóa

ASEM cũng đã thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và văn hóa, tạo ra nhiều chương trình trao đổi sinh viên và nghiên cứu. Những chương trình này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết giữa các quốc gia mà còn tạo ra những cơ hội học tập và phát triển cho thế hệ trẻ.

V. Kết Luận Về Vai Trò Của ASEM Trong Quan Hệ Á Âu

ASEM đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa các quốc gia Á-Âu. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng những cơ hội hợp tác mà ASEM mang lại là rất lớn. Tương lai của ASEM phụ thuộc vào khả năng các quốc gia thành viên vượt qua những rào cản và tìm kiếm những giải pháp hợp tác hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của ASEM Trong Bối Cảnh Toàn Cầu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng gia tăng, ASEM cần phải thích ứng và phát triển để đáp ứng những thách thức mới. Việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên sẽ là chìa khóa để ASEM tiếp tục phát huy vai trò của mình trong quan hệ Á-Âu.

5.2. Khuyến Nghị Để Tăng Cường Hợp Tác

Để tăng cường hợp tác trong ASEM, các quốc gia thành viên cần xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả hơn, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Việc tạo ra một môi trường hợp tác thuận lợi sẽ giúp ASEM phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình toàn cầu hóa và khu vực hóa nền kinh tế thế giới diễn ra mạnh mẽ từ nửa sau thế kỷ XX đã thúc đẩy sự hình thành của hàng loạt liên kết kinh tế khu vực. Bên cạnh các thể chế đa phương như Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các thỏa thuận thương mại khu vực (RTA) phát triển nhanh chóng nhằm giảm thiểu rào cản thương mại và tối ưu hóa lợi thế so sánh giữa các quốc gia. Trong bức tranh liên kết kinh tế toàn cầu, tam giác kinh tế Bắc Mỹ – Châu Âu – Đông Á đóng vai trò huyết mạch. Tuy nhiên, trong khi mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương (Bắc Mỹ – Châu Âu) đã được xây dựng chặt chẽ qua lịch sử và quan hệ Châu Á – Bắc Mỹ được củng cố thông qua Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), thì trục kết nối giữa Châu Á và Châu Âu còn tương đối lỏng lẻo.

Trước bối cảnh đó, sáng kiến thành lập Diễn đàn Hợp tác Á – Âu (ASEM) vào năm 1994 và Hội nghị Thượng đỉnh đầu tiên tại Bangkok năm 1996 đã đánh dấu bước chuyển biến quan trọng, tạo dựng cầu nối thể chế toàn diện giữa hai châu lục. Đối với Việt Nam, việc tham gia ASEM với tư cách thành viên sáng lập ngay sau khi gia nhập Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995 là bước đi chiến lược trong tiến trình chủ động hội nhập kinh tế quốc tế. Khóa luận tập trung nghiên cứu toàn diện tiến trình ASEM và vị thế tham gia của Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về khu vực hóa, các hình thức liên kết kinh tế khu vực và mối quan hệ biện chứng giữa khu vực hóa và toàn cầu hóa.
2. Phân tích hoàn cảnh ra đời, mục tiêu, nguyên tắc hoạt động, cơ chế tổ chức và vai trò của ASEM trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác Á – Âu trên các trụ cột chính trị, kinh tế – tài chính và văn hóa – xã hội.
3. Đánh giá thực trạng tham gia của Việt Nam trong tiến trình ASEM, chỉ ra các cơ hội và thách thức đặt ra.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam vào tiến trình ASEM trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là tiến trình Hợp tác Á – Âu (ASEM), vai trò thúc đẩy quan hệ giữa hai châu lục và hoạt động hội nhập của Việt Nam trong khuôn khổ diễn đàn này.

Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian bao gồm các quốc gia thành viên ASEM (khởi đầu với 15 quốc gia Liên minh Châu Âu và 10 quốc gia Châu Á, mở rộng theo các giai đoạn phát triển của tổ chức) và nền kinh tế Việt Nam. Phạm vi thời gian tập trung từ khi thành lập ASEM năm 1996 đến giai đoạn 2002–2004, bối cảnh diễn ra các kỳ Hội nghị Cấp cao ASEM 1 đến ASEM 4 và quá trình chuẩn bị mở rộng thành viên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học cổ điển về lợi thế so sánh của David Ricardo, lý thuyết liên kết kinh tế quốc tế và các quy định pháp lý của thương mại đa phương. Nghiên cứu sử dụng khung phân tích của GATT/WTO, trọng tâm là nguyên tắc Tối huệ quốc (MFN), nguyên tắc Đối xử quốc gia (NT) và các ngoại lệ thương mại khu vực theo Điều XXIV của Hiệp định GATT 1994. Các hình thức liên kết khu vực được phân định rõ ràng dựa trên mức độ hội nhập: Thỏa thuận Tự do Thương mại (FTA), Đồng minh Thuế quan (Customs Union) và Thỏa ước Đầu tư (IIAs/BITs). Bên cạnh đó, tác giả sử dụng lý thuyết về tác động tĩnh của liên kết khu vực bao gồm hiệu ứng tạo lập thương mại (thúc đẩy thương mại) và hiệu ứng chệch hướng thương mại (trade diversion).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các văn kiện, điều ước quốc tế, tuyên bố chung của các kỳ hội nghị thượng đỉnh và hội nghị bộ trưởng để tổng hợp thành các luận điểm lý luận và thực tiễn.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: So sánh mô hình thể chế, nguyên tắc vận hành, mức độ ràng buộc pháp lý giữa các tổ chức liên kết kinh tế khu vực gồm ASEAN, Liên minh Châu Âu (EU), Diễn đàn APEC và Diễn đàn ASEM.
• Phương pháp lịch sử và logic: Tái hiện tiến trình phát triển của ASEM theo các dấu mốc thời gian từ Hội nghị Thượng đỉnh ASEM 1 (1996) đến ASEM 4 (2002), đặt trong mối liên hệ với các biến động kinh tế - chính trị toàn cầu.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các văn kiện chính thức của GATT/WTO, Tuyên bố Bangkok (1967), Hiệp ước Maastricht (1992), Tuyên bố Seoul của APEC (1991), Khuôn khổ Hợp tác Á – Âu (AECF 1998, 2000), báo cáo hoạt động của Quỹ Tín thác ASEM (ATF), Quỹ Á – Âu (ASEF), Trung tâm Công nghệ Môi trường Á – Âu (AEETC) và các văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước Việt Nam về hội nhập kinh tế quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan về vấn đề khu vực hoá và liên kết kinh tế khu vực tại Châu Á-Châu Âu

Chương I tập trung làm rõ bản chất lý luận của khu vực hóa và bức tranh toàn cảnh về các định chế liên kết kinh tế tiêu biểu tại khu vực Á – Âu. Tác giả chỉ ra rằng tính đến tháng 3/2002 đã có 168 khu vực mậu dịch được thành lập trên thế giới. Kể từ khi WTO ra đời tháng 1/1995, có 125 thỏa thuận khu vực được công bố với tốc độ trung bình 15 thỏa thuận/năm, trong đó các nước Châu Âu chiếm gần 60% số liên kết khu vực tính đến cuối năm 2000. Các nước đang phát triển tham gia vào khoảng 30–40% tổng số liên kết đang vận hành.

Tác giả phân tích chi tiết ba hình thức biểu hiện của khu vực hóa:

1. Thỏa thuận Tự do Thương mại (FTA): Hình thức phổ biến nhất (chiếm 70% tổng số RTA vào tháng 3/2002, hơn một nửa là song phương), quy định việc bãi bỏ thuế quan và rào cản thương mại nghiêm ngặt giữa các bên theo Điều XXIV, Đoạn 8(b) GATT 1994.
2. Đồng minh Thuế quan (Customs Union): Chiếm khoảng 9% tổng số RTA, đòi hỏi cắt giảm thuế quan nội khối và thiết lập biểu thuế quan chung đối ngoại theo Điều XXIV, Đoạn 8(a) GATT 1994.
3. Thỏa ước Đầu tư: Đảm bảo nguyên tắc NT và MFN trong đầu tư, tự do chuyển vốn hồi hương và giải quyết tranh chấp qua trọng tài quốc tế.

Tác động hai mặt của khu vực hóa được luận giải qua bảng so sánh:

Khía cạnh	Mặt tích cực	Mặt tiêu cực
Thương mại	Thúc đẩy thương mại nội khối dựa trên lợi thế so sánh; hạ thấp rào cản phi thuế quan.	Gây chệch hướng thương mại; bóp méo sự phân bổ nguồn lực; bảo hộ nhà sản xuất kém hiệu quả.
Đàm phán đa phương	Tạo lập các khối kinh tế trung gian, giảm bớt sự phức tạp so với đàm phán 150 quốc gia tại WTO.	Gia tăng liên kết đảng phái, tạo ngoại lệ xói mòn nguyên tắc MFN của WTO; tăng chi phí giao dịch.
Chính trị - An ninh	Tăng cường gắn kết lợi ích, củng cố hòa bình và ổn định khu vực (ví dụ EURASEC năm 2000).	Tiềm ẩn nguy cơ chi phối của các nước lớn; phân cực giàu nghèo giữa các thành viên.

Chương I cũng phân tích cấu trúc của ba liên kết kinh tế lớn:

• ASEAN: Thành lập ngày 8/8/1967 qua Tuyên bố Bangkok (5 nước sáng lập), kết nạp Brunei (1984), Việt Nam (28/7/1995), Lào và Myanmar (23/7/1997), Campuchia (30/4/1999). Cơ chế vận hành theo nguyên tắc đồng thuận (consensus), bình đẳng, nguyên tắc "6-X" và phương thức ngoại giao thân thiện, không can thiệp công việc nội bộ. Các dấu mốc lớn gồm Hiệp ước Bali (1976), thành lập Khu vực mậu dịch tự do AFTA (1992) với mục tiêu hoàn thành rút từ năm 2006 xuống 2003 thông qua Hiệp định CEPT.
• Liên minh Châu Âu (EU): Phát triển qua các Hiệp ước Paris (1951), Roma (1957), Maastricht (1992), Amsterdam (1997), Schengen (1990) và Nice (2000). Đến 1/1/1995 gồm 15 thành viên, chuẩn bị kết nạp 10 thành viên mới vào tháng 5/2004 thành 25 nước. Đồng tiền chung Euro lưu hành chính thức từ 1/1/2002 tại 12 quốc gia (3 nước đứng ngoài là Anh, Đan Mạch, Thụy Điển). Cơ cấu tổ chức gồm Hội đồng Châu Âu, Ủy ban Châu Âu (20 ủy viên), Nghị viện Châu Âu (626 nghị sĩ) và Tòa án Châu Âu.
• Diễn đàn APEC: Thành lập theo Tuyên bố Seoul (1991) với 4 mục tiêu phát triển, vận hành theo mô hình "chủ nghĩa khu vực mở", nguyên tắc đồng thuận, tự nguyện và không mang tính bắt buộc pháp lý.

Chương II: ASEM và vai trò của tiến trình ASEM trong việc thúc đẩy mối quan hệ Á-Âu

Chương II tập trung phân tích tiến trình ASEM từ khi hình thành đến giai đoạn triển khai toàn diện. Sáng kiến ASEM do Thủ tướng Singapore Goh Chok Tong đề xuất tháng 10/1994, được Hội nghị Thượng đỉnh Bangkok chính thức hóa vào tháng 3/1996 với 25 thành viên sáng lập (15 nước EU và 10 nước Châu Á).

Về bản chất, ASEM là một diễn đàn đối thoại không thể chế hóa, không có ban thư ký điều hành thường trực, hoạt động thông qua cơ chế 4 nước điều phối viên (2 Châu Á, 2 Châu Âu) nhiệm kỳ 2 năm. Đầu mối điều phối tại mỗi quốc gia là Bộ Ngoại giao.

Các nguyên tắc hoạt động cốt lõi của ASEM gồm:

• Đối tác bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, cùng có lợi.
• Tiến trình mở, phát triển liên tục, mở rộng thành viên theo nguyên tắc đồng thuận của các nguyên thủ quốc gia.
• Hoạt động tự nguyện, không ràng buộc, hỗ trợ và bổ sung cho các diễn đàn đa phương (LHQ, WTO).
• Phát triển cân bằng trên 3 trụ cột: đối thoại chính trị, hợp tác kinh tế - tài chính và giao lưu văn hóa - xã hội.

Cấu trúc hội nghị và các chương trình hoạt động chuyên ngành của ASEM được tổng hợp chi tiết:

Cấp độ / Chương trình	Tên cơ quan / Cơ chế	Chức năng và kết quả hoạt động chính
Cấp cao nhất	Hội nghị Thượng đỉnh (Họp 2 năm/lần)	ASEM 1 (Bangkok 1996): Thiết lập diễn đàn; ASEM 2 (London 1998): Thông qua AECF, TFAP, IPAP; ASEM 3 (Seoul 2000): Hợp tác thế kỷ XXI; ASEM 4 (Copenhagen 2002): Định hướng hợp tác kinh tế toàn cầu.
Cấp Bộ trưởng	FMM, EMM, Tài chính, S&TMM	FMM (Ngoại giao); EMM (Kinh tế - giải tỏa rào cản phi thuế quan, phối hợp lập trường WTO); Tài chính (chống rửa tiền, ổn định tiền tệ); S&TMM (KH-CN: thông qua 11 dự án năm 1999).
Cấp quan chức cao cấp	SOM, SOMTI, Hải quan, IEG	SOM (chính trị, văn hóa); SOMTI (thương mại - đầu tư); Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan (họp 2 năm/lần); Nhóm chuyên gia đầu tư (IEG).
Chương trình & Quỹ	ASEF, AEETC, ATF, AEBF	- Quỹ Á – Âu (ASEF, Singapore 1997): Tài trợ giao lưu văn hóa - xã hội. - Trung tâm Công nghệ Môi trường Á – Âu (AEETC, Bangkok 1999): Ngân sách 6 triệu USD. - Quỹ Tín thác ASEM (ATF, 1998): Vốn 42 triệu Euro do WB quản lý. - Diễn đàn Doanh nghiệp Á – Âu (AEBF): Tổ chức định kỳ hàng năm (Paris 1996, Bangkok 1997, London 1998, Seoul 1999, Vienna 2000).

Về vai trò, tiến trình ASEM tạo lập cơ chế đối thoại giải quyết các vấn đề chính trị toàn cầu (chống khủng bố, di cư, nhân quyền), củng cố lập trường đa phương tại WTO, thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại thông qua Kế hoạch TFAP (xử lý các rào cản về thủ tục hải quan, tiêu chuẩn chất lượng, kiểm dịch động thực vật SPS, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ IPR) và xúc tiến đầu tư qua Kế hoạch IPAP.

Bên cạnh các cơ hội từ xu thế hòa bình và cách mạng khoa học công nghệ, ASEM đối mặt với các thách thức lớn: biến động địa chính trị sau sự kiện 11/9 và chiến tranh Iraq, nguy cơ gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, khoảng cách phát triển kỹ thuật số và khuynh hướng hướng nội của EU khi mở rộng thêm 10 thành viên.

Chương III: Việt Nam trong tiến trình ASEM

Chương III đánh giá quá trình tham gia của Việt Nam trong ASEM gắn liền với đường lối hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước. Tác giả nhấn mạnh tính tất yếu khách quan của hội nhập xuất phát từ yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất, tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường quốc tế.

Việt Nam tham gia ASEM với tư cách thành viên sáng lập từ năm 1996. Hoạt động của Việt Nam thể hiện qua việc tham gia đầy đủ các kỳ Thượng đỉnh, Hội nghị Bộ trưởng và các nhóm công tác chuyên môn. Đặc biệt, Việt Nam đã tiếp nhận hiệu quả nguồn vốn tài trợ từ Quỹ Tín thác ASEM (ATF) với 3 dự án trọng điểm:

1. Cải cách và phát triển hệ thống ngân hàng.
2. Tạo việc làm và chương trình mạng lưới an toàn xã hội.
3. Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa và thương mại hóa các doanh nghiệp quốc doanh trong ngành vận tải.

Về cơ hội và thách thức, tham gia ASEM giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu sang EU, tranh thủ nguồn lực ODA, chuyển giao công nghệ và nâng cao vị thế ngoại giao. Ngược lại, thách thức đến từ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước còn yếu, hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, rào cản kỹ thuật khắt khe từ phía các nước phát triển và sự thiếu hụt cán bộ am hiểu luật pháp quốc tế.

Tác giả đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp thúc đẩy sự tham gia của Việt Nam:

1. Về nhận thức, tư tưởng: Quán triệt sâu sắc đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và cộng đồng doanh nghiệp về cơ hội, thách thức trong ASEM.
2. Về xây dựng nội dung tiến trình ASEM: Chủ động đề xuất các sáng kiến hợp tác phù hợp với lợi ích của Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp, KH-CN, môi trường và phát triển nguồn nhân lực.
3. Xây dựng và nâng cao năng lực cơ quan quản lý Nhà nước: Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Ngoại giao (cơ quan đầu mối) với Bộ Thương mại, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính; đơn giản hóa thủ tục hành chính và hải quan.
4. Phương hướng và giải pháp điều chỉnh cơ cấu kinh tế: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật (SPS, TBT, IPR) để tận dụng TFAP và IPAP; tiếp tục đổi mới và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
5. Xây dựng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ: Đào tạo chuyên sâu về ngoại ngữ, kỹ năng đàm phán quốc tế, luật pháp thương mại quốc tế và nghiệp vụ quản lý dự án cho đội ngũ cán bộ tham gia tiến trình ASEM.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các dữ liệu thực chứng và kết quả định lượng cụ thể về liên kết kinh tế quốc tế và hoạt động của ASEM:

• Thống kê hệ thống RTA toàn cầu: 168 khu vực mậu dịch tính đến tháng 3/2002; 125 RTA công bố qua WTO từ tháng 1/1995; FTA chiếm 70% và Đồng minh thuế quan chiếm 9% cơ cấu RTA; mức thuế quan trung bình toàn cầu giảm từ 40% (sau Thế chiến II) xuống dưới 4% sau Vòng đàm phán Uruguay năm 1994.
• Thống kê các định chế thành viên: Quá trình phát triển của EU từ 15 nước (1995) lên 25 nước (dự kiến tháng 5/2004), khối Euro gồm 12 quốc gia; ASEAN hoàn thiện mô hình 10 nước (30/4/1999); ASEM tập hợp 25 quốc gia sáng lập.
• Kết quả hoạt động của các quỹ chuyên trách ASEM: Quỹ AEETC vận hành với ngân sách 6 triệu USD; Quỹ tín thác ATF huy động 42 triệu Euro tài trợ kỹ thuật và an sinh xã hội cho các nước Châu Á, trong đó tài trợ trực tiếp 3 dự án tái cơ cấu tại Việt Nam (ngân hàng, an toàn xã hội, cổ phần hóa vận tải); Hội nghị S&TMM 1 (1999) thông qua 11 dự án hợp tác khoa học công nghệ.

Đóng góp của tác giả bao gồm việc hệ thống hóa toàn diện các lý luận về khu vực hóa theo chuẩn mực pháp lý GATT 1994, làm rõ bản chất "diễn đàn đối thoại không ràng buộc" của ASEM trong tương quan so sánh với mô hình liên minh siêu quốc gia của EU hay liên kết thương mại AFTA/CEPT. Nghiên cứu cung cấp khung phân tích đa chiều về thực trạng hội nhập của Việt Nam trong giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời xây dựng hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ tư tưởng, thể chế đến cơ cấu kinh tế và nhân lực.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh các dữ liệu thực tiễn và văn kiện hội nghị đến mốc Hội nghị Cấp cao ASEM 4 (năm 2002) và bối cảnh chuẩn bị mở rộng EU vào tháng 5/2004. Do đặc thù của một diễn đàn đối thoại chưa thể chế hóa và thiếu ban thư ký thường trực, các số liệu định lượng về luồng chuyển dịch thương mại và đầu tư song phương trực tiếp tạo ra bởi cơ chế ASEM chưa được tác giả bóc tách độc lập hoàn toàn khỏi các tác động của hiệp định song phương hay WTO.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng theo các định hướng:

• Đánh giá tác động của các đợt mở rộng thành viên ASEM (kết nạp các thành viên mới từ EU và ASEAN) đối với cán cân hợp tác Á – Âu.
• Lượng hóa hiệu quả thực thi cụ thể của Kế hoạch Hành động Thuận lợi hóa Thương mại (TFAP) và Kế hoạch Hành động Xúc tiến Đầu tư (IPAP) đối với từng ngành hàng xuất khẩu cụ thể của Việt Nam.
• Nghiên cứu khả năng chuyển đổi thể chế của ASEM từ một diễn đàn đối thoại sang một tổ chức kinh tế thương mại có tính ràng buộc pháp lý trong dài hạn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học và giảng viên thuộc các ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Quan hệ quốc tế và Luật thương mại quốc tế.

Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu gồm:

• Hệ thống hóa các căn cứ pháp lý của Điều XXIV GATT 1994 phân biệt Thỏa thuận Tự do Thương mại (FTA) và Đồng minh Thuế quan (Customs Union).
• Bảng so sánh cấu trúc, cơ chế ra quyết định và nguyên tắc hoạt động giữa 4 mô hình: ASEAN (nguyên tắc đồng thuận, công thức 6-X), EU (thể chế nhất thể hóa đa tầng), APEC (chủ nghĩa khu vực mở, tự nguyện) và ASEM (đối thoại liên chính phủ, 3 trụ cột).
• Tài liệu tổng hợp các cơ chế hợp tác chuyên ngành của ASEM (TFAP, IPAP, ATF, ASEF, AEETC) và danh mục phụ lục về rào cản thương mại, dự án khoa học công nghệ.
• Hệ thống giải pháp chính sách tham khảo cho các cán bộ nghiên cứu, chuyên viên hoạch định chính sách hội nhập tại các cơ quan quản lý nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định của GATT/WTO, Thỏa thuận Tự do Thương mại (FTA) và Đồng minh Thuế quan (Customs Union) khác nhau ở điểm cốt lõi nào?
Theo Điều XXIV GATT 1994, FTA (Đoạn 8b) chỉ yêu cầu xóa bỏ thuế quan và các quy định hạn chế thương mại giữa các lãnh thổ thành viên tham gia thỏa thuận. Trong khi đó, Đồng minh Thuế quan (Đoạn 8a) tiến xa hơn một bước: ngoài việc bãi bỏ thuế quan nội bộ, các nước thành viên bắt buộc phải thiết lập một biểu thuế quan chung duy nhất và hài hòa chính sách thương mại áp dụng đối với các quốc gia không phải là thành viên.

2. Bản chất thể chế và cơ chế điều phối hoạt động của Diễn đàn ASEM được tổ chức như thế nào?
ASEM là một diễn đàn đối thoại đa phương tự nguyện, không bị thể chế hóa và không có Ban Thư ký điều hành thường trực. Hoạt động của diễn đàn được điều phối thông qua cơ chế 4 nước điều phối viên (gồm 2 nước đại diện Châu Á và 2 nước đại diện Châu Âu) với nhiệm kỳ 2 năm. Cơ quan chịu trách nhiệm điều phối ASEM tại mỗi quốc gia thành viên là Bộ Ngoại giao.

3. Quỹ Tín thác ASEM (ATF) hoạt động với nguồn vốn bao nhiêu và đã tài trợ cho Việt Nam những chương trình cụ thể nào?
Quỹ Tín thác ASEM (ATF) được thành lập năm 1998 do Ngân hàng Thế giới (WB) quản lý, huy động được 42 triệu Euro vốn đóng góp từ các thành viên. Tại Việt Nam, Quỹ ATF đã tài trợ thực hiện 3 chương trình: (1) Cải cách và phát triển hệ thống ngân hàng; (2) Tạo việc làm và chương trình mạng lưới an toàn xã hội; (3) Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa và thương mại hóa các doanh nghiệp quốc doanh trong ngành vận tải.

4. Nguyên tắc "6-X" trong cơ chế điều phối hoạt động của ASEAN được hiểu như thế nào?
Nguyên tắc "6-X" của ASEAN quy định rằng hai hoặc một số nước thành viên có thể chủ động xúc tiến triển khai trước các dự án hoặc chương trình hợp tác của khối nếu các nước thành viên còn lại chưa sẵn sàng tham gia, không bắt buộc phải chờ đợi tất cả các nước cùng đồng thuận thực hiện tại cùng một thời điểm.

5. Cấu trúc hợp tác của ASEM được xây dựng trên những trụ cột chính nào và thông qua các kênh hội nghị nào?
Cấu trúc ASEM dựa trên 3 trụ cột hợp tác: Đối thoại chính trị, Hợp tác kinh tế - tài chính và Hợp tác văn hóa - xã hội. Các kênh hội nghị chính gồm có: Hội nghị Thượng đỉnh ASEM (2 năm/lần), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao (FMM), Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế (EMM), Hội nghị Bộ trưởng Tài chính, Hội nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (S&TMM), cùng các hội nghị quan chức cao cấp (SOM, SOMTI) và Diễn đàn Doanh nghiệp Á – Âu (AEBF).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Dương Hương Giang đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận về khu vực hóa và tiến trình phát triển của Diễn đàn Hợp tác Á – Âu (ASEM) giai đoạn 1996–2002. Công trình làm sáng tỏ vai trò cầu nối chiến lược của ASEM trong việc gắn kết hai trung tâm kinh tế Châu Á – Châu Âu trên 3 trụ cột chính trị, kinh tế và văn hóa – xã hội. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá sâu sắc thực trạng tham gia của Việt Nam từ vị thế thành viên sáng lập, thụ hưởng các dự án cải cách kinh tế từ Quỹ Tín thác ATF và đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập của Việt Nam trong tiến trình ASEM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ KHU VỰC HOÁ VÀ LIÊN KẾT KINH TẾ KHU VỰC TẠI CHÂU Á-CHÂU ÂU I. Những vấn đề cơ bản về khu vực hoá 1. Khu vực hoá là gì ? Ngay những năm đầu của thập niên 70, các học giả đã bắt đầu trăn trở về những sự kiện kinh tế diễn ra trên thế giới. Và không cần chờ đến đầu thập niên 80 hay 90 của thế kỷ XX, các công trình nghiên cứu về vấn đề khu vực hoá ngày càng trở nên rõ nét khi các liên kết kinh tế khu vực được hình thành ngày một nhiều như Khu vực tự do Bắc Mỹ (NAFTA), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Liên minh EU… Theo kinh tế học cổ điển về lợi thể so sánh, hầu hết các quốc gia đều có thể có lợi khi trao đổi buôn bán với các nước khác1.

Thực tế cũng chứng minh rằng tự do hoá thương mại giúp cho các quốc gia phát triển và từ đó giúp cho nền kinh tế của quốc gia đó tăng trưởng. Chính vì vậy, các quốc gia theo dòng chảy này tự nguyện tham gia vào cơ chế tự do hoá thương mại quốc tế dưới sự bảo trợ của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Mục đích cuối cùng của cơ chế này là giảm rào cản thương mại trên cơ sở các bên cùng có lợi. Khu vực hoá cũng được hình thành trên nguyên lý tương tự.

Sự khác biệt đầu tiên của khu vực hoá so với toàn cầu hoá chính là nhằm giảm rào cản thương mại giữa các nước trong cùng một khu vực. Hình thức khu vực hoá có thể dề thấy nhất là các Khu vực mậu dịch (Regional Trade Area-RTA). Trong khu vực mậu dịch tự do các nước có thể được hưởng những ưu đãi thương mại do các 1 David Ricardo, Nguyên lý về Kinh tế chính trị và Thuế (1987) 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khãa luËn tèt nghiÖp D­¬ng H­¬ng Giang nước trong cùng khu vực tự thoả thuận. Điều này thường xảy ra là do các nước trong cùng một khu vực thường có sự gần gũi về mặt địa lý và do đó thường buôn bán với nhau một khối lượng lớn hàng hoá.

Vì vậy các nước nằm ngoài khu vực sẽ không được hưởng những ưu đãi như các nước trong một khu vực. Vì vậy khu vực mậu dịch là một trong những ngoại lệ trong các nguyên lý cơ bản dễ thấy nhất của WTO, cho phép các quốc gia thành viên được hưởng đãi ngộ quốc gia (Most Favored Nations - MFN). Theo MFN, tất cả các quốc gia thành viên trong WTO được đối xử như nhau hay không có sự phân biệt đối xử giữa các quốc gia. Tuy nhiên, trong khu vực mậu dịch nguyên tắc này có sự thay đổi.

Chẳng hạn, giả sử Mexico đánh thuế hoa hồng ở mức 10%. Theo MFN, Mexico phải đánh mức thuế hoa hồng như nhau đối với tất cả các thành viên của WTO. Tuy nhiên, do Mexico ký Hiệp định Tự do hoá thương mại Bắc Mỹ (North American Free Trade Agreement-NAFTA) với Canada và Hoa Kỳ, Mexico có thể đánh một mức thuế hoa hồng thấp hơn 10% cho Canada và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, cần phải lưu ý một điều rằng một khi khu vực mậu dịch được thiết lập thì tổng luồng thương mại được hưởng ưu đãi bên trong khu vực mậu dịch không phải lúc nào cũng lớn như trong ví dụ trên.

Thứ nhất, nhiều mức thuế đã được ấn định trong khung của MFN tại mức zero. Thứ hai, bởi vì người ta thường có khuynh hướng loại bỏ các phần tử nhạy cảm trong khu vực mậu dịch chẳng hạn như nông nghiệp, điều này có thể làm giảm tới mức tối thiểu mức ưu đãi có thể đạt được. Một vài nước thậm chí đã chọn hướng loại bỏ thoả thuận tự do thương mại vì mức thuế trong MFN còn thấp hơn so với chi phí để có thể trang trải các gánh nặng về thủ tục và luật lệ hành chính của nước sở tại. Hơn nữa, hầu hết các khu vực mậu dịch đều có thời kỳ chuyển đổi khoảng 10 năm để cắt giảm thuế quan đối với các sản phẩm mang tính nhạy cảm hơn và trì hoãn bất kì ảnh hưởng thực tế nào đối trong một khoảng thời gian đáng kể.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khãa luËn tèt nghiÖp D­¬ng H­¬ng Giang Nhìn chung, khu vực hoá còn được ưa chuộng hơn toàn cầu hoá nếu xét về chính trị. Các hình thức biểu hiện của khu vực hoá từ trước đến nay Tháng 3 năm 2002, có tới 168 khu vực mậu dịch đã được hình thành và đi vào hoạt động trên toàn thế giới. Xét về mặt lịch sử, khu vực hoá lần đầu tiên xuất hiện vào những năm 1950 và được khuấy động bởi sự hình thành của Cộng đồng chung châu Âu (EU) vào năm 1957. Tuy nhiên vào lúc đó, liên kết kinh tế khu vực không vượt khỏi lãnh địa châu Âu.

Trên thực tế, khu vực hoá “thực sự” mới được hình thành cách đây trong vòng 10 năm trở lại đây. Chẳng hạn, WTO được thành lập vào tháng 1 năm 1995, 125 khu vực được công bố có trong danh sách của WTO với mức công bố trung bình hàng năm là 15. Cũng chính tại thời điểm WTO được thành lập, khu vực hoá càng ngày càng phát triển. Đây cũng là điểm đối lập cơ bản khi so sánh khu vực hoá khi WTO ra đời với tiền thân GATT 2 vào giai đoạn trước năm 1955.

Các hình thức khu vực hoá ngày càng đa dạng, thậm chí có những nước là thành viên của một vài liên kết kinh tế khu vực. Vì thế, có thể nói khu vực hoá đã và đang trở thành một nhân tố kết nối toàn cẩu. Vể mặt địa lý và lịch sử, khu vực hoá bắt nguồn từ châu Âu, gần 60% liên kết khu vực do WTO công bố vào cuối năm 2000 là các nước châu Âu. Những liên kết khu vực ngày nay được biết đến nhiều nhất là: EU, Hiệp hội Tự do thương mại châu Âu (the European Free Trade Association-EFTA), Hiệp định tự do thương mại Bắc Mỹ (the North American Free Trade Agreement- NAFTA), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of South East Asian Nations - ASEAN), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (ASEAN Free Trade Area-AFTA) và nhiều tổ chức khác.org 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khãa luËn tèt nghiÖp D­¬ng H­¬ng Giang Một điểm quan trọng nữa cần lưu ý là các liên kết kinh tế khu vực không chỉ là một hiện tượng giới hạn đối với các nước phát triển mà còn lan rộng tới các nước đang phát triển.

Trên thực tế, các nước đang phát triển chiếm tới 30-40% tổng số các liên kết kinh tế khu vực hiện đang hoạt động. Trong các vòng đàm phán, các nước đang phát triển tìm cách nới rộng hợp tác với nhau. Tuy nhiên, trong các cuộc thương lượng gần đây, các khu vực mậu dịch tự do được hình thành giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển. Đây thực sự là một khuynh hướng mới.

Chẳng hạn như sự liên kết giữa Jordan với Hoa Kỳ, Mexico và EU… là những ví dụ điển hình. Thậm chí giữa các nước đang phát triển, khu vực hoá cũng có sự khác biệt đáng kể. Khu vực hoá ở các nước Tây Á, Đông Nam Á, Mỹ Latin cũng có sự khác biệt lớn nếu đem so sánh với khu vực hoá ở Châu Phi. Các nước châu Phi khi tạo nên liên kết khu vực thường chú trọng vào các hiệp định chung về thuế quan và các thị trường chung, và thời gian để diễn ra liên kết khu vực thường từ 20-30 năm.

Thường thì châu Phi không có các liên kết kinh tế khu vực dựa trên các mối quan hệ song phương. Ngược lại, các nước Tây Á và Đông Nam Á ngày nay quan tâm hơn tới mục tiêu thành lập các khu vực mậu dịch tự do. Khoảng cách địa lý cũng đóng một vai trò quan trọng đối với khối lượng thương mại giao dịch cũng như việc hình thành nên các liên kết khu vực. Chẳng hạn như trường hợp của châu Phi và Nam á, 95% xuất khẩu của các khu vực này là từ khu vực bên ngoài.

ở bán cầu phía Tây, thương mại của hầu hết các nước Mỹ Latinh cũng khá đa dạng. Nếu không tính đến Mêhicô, khoảng 55% xuất khẩu của Mỹ Latinh được xuất khẩu sang nửa còn lại của bán cầu. Điều này chứng tỏ những ưu tiên do thương mại đem lại có thể vượt ra khỏi giới hạn địa lý. Một vài ví dụ có thể là: Mêhicô-Israel, Canađa-Chilê, Hàn Quốc-Chilê.

Thoả thuận Tự do Thương mại (Free Trade Agreement-FTA) 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khãa luËn tèt nghiÖp D­¬ng H­¬ng Giang Thoả thuận tự do thương mại theo WTO/GATT đặc biệt được hiểu là một khu vực trong đó bao gồm ít nhất 2 lãnh thổ hải quan trở lên được hình thành khi thuế và các quy định ngặt nghèo về thương mại được loại bỏ một cách đáng kể3. Tháng 3/2002, hình thức phổ biến nhất của khu vực mậu dịch là các Thoả thuận tự do thương mại- chiếm tới 70%. Trong số này, khoảng hơn nửa số Thoả thuận tự do thương mại này là các thoả thuận song phương giữa 2 nước. Chính vì vậy, Thoả thuận tự do thương mại đại diện cho giai đoạn đầu của khu vực hoá so với Hiệp định chung về thuế quan.

Hình thức khu vực mậu dịch tự do với mục đích đạt được các thoả thuận về tự do hoá thương mại không có những đòi hỏi mang tính rườm rà trong quá trình hội nhập nên được hình thành một cách dễ dàng hơn và ngày càng trở nên phổ biến. Khu vực mậu dịch tự do vì thế tạo động lực cho khu vực hoá phát triển như một khối thống nhất kể từ khi WTO được thành lập vào năm 1995. Nhìm chung, các chuyên gia cho rằng khu vực mậu dịch tự do vẫn phổ biến nhất ở châu Âu trong khoàng 5 năm tới. Hiện nay, cũng cần lưu ý một điều rằng khu vực mậu dịch tự do chủ yếu được hình thành giữa các nước phát triển và đang phát triển dựa trên theo hướng Bắc-Nam hơn là theo hướng cổ điển Bắc-Bắc, Nam-Nam.

Có thể thấy một trong những khu vực mậu dịch tự do Bắc-Nam thành công nhất điển hình là NAFTA. Khu vực mậu dịch tự do cũng thường có các quá trình hoà giải. Vì vậy, quy trình hoà giải tiến tới hình thành khu vực hoá thường hoặc là bản sao của quy trình hoà giải của WTO hay nếu đã được hoà giải sớm thì nó có thể làm dịu bớt những gánh nặng hành chính do WTO đem lại.