Nghiên cứu đánh giá quản lý rừng và lập kế hoạch cấp chứng chỉ FSC tại Lâm trường Kim Bôi, Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích hay đánh giá quản lý rừng chuỗi hành trình sản phẩm và lập kế hoạch quản lý tiến tới chứng chỉ rừng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đánh Giá Quản Lý Rừng Và Lập Kế Hoạch Chứng Chỉ Rừng Tại Kim Bôi, Hòa Bình
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hòa Bình

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá quản lý rừng tại Kim Bôi Hòa Bình

Quản lý rừng bền vững (QLRBV) là một trong những vấn đề cấp thiết hiện nay, đặc biệt tại Kim Bôi, Hòa Bình. Rừng không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là phần không thể thiếu trong hệ sinh thái. Việc đánh giá quản lý rừng giúp xác định tình trạng rừng, từ đó đưa ra các giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững. Đặc biệt, chứng chỉ rừng FSC đang trở thành tiêu chuẩn quốc tế quan trọng trong việc đảm bảo quản lý rừng hiệu quả.

1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững

QLRBV được định nghĩa là quá trình quản lý rừng nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này bao gồm việc bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì các chức năng sinh thái của rừng.

1.2. Tầm quan trọng của chứng chỉ rừng FSC

Chứng chỉ rừng FSC là một công cụ quan trọng giúp các chủ rừng chứng minh rằng họ đang thực hiện quản lý rừng bền vững. Điều này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường và quyền lợi của cộng đồng địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng tại Kim Bôi

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc quản lý rừng, nhưng Kim Bôi vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Việc khai thác rừng bừa bãi và không tuân thủ quy định đã dẫn đến suy thoái tài nguyên rừng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến đời sống của người dân địa phương.

2.1. Tác động của khai thác rừng không bền vững

Khai thác rừng không bền vững đã dẫn đến tình trạng xói mòn đất, lũ lụt và biến đổi khí hậu. Những tác động này không chỉ gây hại cho môi trường mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

2.2. Thiếu hụt chính sách quản lý hiệu quả

Chính sách quản lý rừng hiện tại chưa đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng khai thác bừa bãi. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ tài nguyên rừng và đảm bảo phát triển bền vững.

III. Phương pháp đánh giá quản lý rừng hiệu quả

Để cải thiện tình hình quản lý rừng tại Kim Bôi, cần áp dụng các phương pháp đánh giá hiệu quả. Việc này bao gồm việc sử dụng các tiêu chí và tiêu chuẩn quốc tế như FSC để đánh giá tình trạng rừng và đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Tiêu chí đánh giá quản lý rừng bền vững

Các tiêu chí đánh giá bao gồm việc bảo tồn đa dạng sinh học, duy trì sức sản xuất của đất và đảm bảo quyền lợi của cộng đồng địa phương. Những tiêu chí này giúp xác định rõ tình trạng rừng và các vấn đề cần giải quyết.

3.2. Quy trình đánh giá và lập kế hoạch

Quy trình đánh giá cần được thực hiện định kỳ, kết hợp với việc lập kế hoạch quản lý rừng cụ thể. Điều này giúp đảm bảo rằng các hoạt động lâm nghiệp được thực hiện một cách bền vững và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Kim Bôi

Nghiên cứu về quản lý rừng tại Kim Bôi đã chỉ ra rằng việc áp dụng các tiêu chuẩn FSC có thể cải thiện đáng kể tình trạng rừng. Các kết quả cho thấy rằng việc cấp chứng chỉ rừng không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường và quyền lợi của cộng đồng.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng chứng chỉ FSC

Việc áp dụng chứng chỉ FSC đã giúp các chủ rừng tại Kim Bôi nâng cao giá trị sản phẩm và tiếp cận được các thị trường quốc tế. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

4.2. Các mô hình quản lý rừng thành công

Một số mô hình quản lý rừng thành công tại Kim Bôi đã chứng minh rằng việc kết hợp giữa bảo vệ rừng và phát triển kinh tế là hoàn toàn khả thi. Những mô hình này cần được nhân rộng để đạt được hiệu quả cao hơn.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng tại Kim Bôi

Quản lý rừng bền vững tại Kim Bôi cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như FSC sẽ là chìa khóa để bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đạt được mục tiêu này.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao giá trị sản phẩm. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng rừng không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là phần quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong quản lý rừng sẽ giúp Kim Bôi tiếp cận được các nguồn lực và kinh nghiệm quý báu. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rừng và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng đang trở thành chuẩn mực bắt buộc trong thương mại lâm sản toàn cầu, với hơn 125 triệu hecta rừng tại hơn 80 quốc gia được cấp chứng chỉ Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC) và giá trị sản phẩm dán nhãn sinh thái vượt mức 20 tỷ USD. Tại Việt Nam, suy thoái tài nguyên rừng tự nhiên và áp lực cạnh tranh xuất khẩu gỗ đòi hỏi các doanh nghiệp lâm nghiệp phải chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức khai thác truyền thống sang quản trị theo tiêu chuẩn quốc tế. Huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình có tổng diện tích tự nhiên 681 km² với 22.563,8 ha đất lâm nghiệp (chiếm 33,15% diện tích toàn huyện), sở hữu tiềm năng to lớn về phát triển rừng trồng kinh tế nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức về xói mòn đất, lũ quét và quản trị chuỗi cung ứng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng cách giữa thực trạng quản lý lâm sinh hiện tại với các yêu cầu khắt khe của bộ tiêu chuẩn quốc tế FSC tại Lâm trường Kim Bôi (thuộc Công ty TNHH một thành viên Lâm nghiệp Hòa Bình). Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý rừng theo 10 nguyên tắc và 56 tiêu chuẩn của FSC.
2. Đánh giá hệ thống chuỗi hành trình sản phẩm (FSC-CoC) từ khâu khai thác, vận chuyển đến chế biến lâm sản.
3. Nhận diện các lỗi không tuân thủ và lập kế hoạch quản lý rừng bền vững theo chu kỳ sản xuất 7 năm (giai đoạn 2011–2017).

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp đơn vị tối ưu hóa chuỗi giá trị gỗ nguyên liệu giấy và ván dăm, bảo đảm mục tiêu tăng độ che phủ rừng trên 45%, nâng cao thu nhập bình quân của người lao động địa phương đạt mốc 3,0 triệu đồng/tháng và tạo tiền đề vững chắc để đạt chứng chỉ FSC trong tương lai gần.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý rừng bền vững (SFM) được Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO, 2005) và Tiến trình Helsinki xác lập, tích hợp các nguyên tắc khai thác bền vững của các nhà lâm học cổ điển như G. Harting và H. Biolley. Về mô hình đánh giá, đề tài áp dụng khung tiêu chuẩn FSC quốc tế bao gồm 10 nguyên tắc, 56 tiêu chí và hệ thống 160 chỉ số thích ứng do tổ chức SmartWood phát triển.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

• Quản lý rừng bền vững (SFM): Quá trình điều chế, khai thác và tái sinh rừng nhằm duy trì đa dạng sinh học, năng suất sinh học và chức năng sinh thái - xã hội.
• Chứng chỉ quản lý rừng (FSC-FM): Chứng nhận khu rừng đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và kinh tế theo quy định của FSC.
• Chuỗi hành trình sản phẩm (FSC-CoC): Tuyến đường vận động của lâm sản từ khu rừng có chứng chỉ qua các khâu cưa xẻ, vận chuyển, chế biến và phân phối đến tay người tiêu dùng cuối cùng.
• Rừng có giá trị bảo tồn cao (HCVF): Khu vực rừng sở hữu các giá trị môi trường, sinh cảnh đặc thù hoặc mang ý nghĩa văn hóa tâm linh quan trọng đối với cộng đồng bản địa.
• Gỗ có kiểm soát (FSC Controlled Wood): Nguyên liệu gỗ không có chứng chỉ nhưng được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm tránh 5 nguồn rủi ro như khai thác trái phép hay biến đổi gen.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thực hiện đánh giá toàn diện trên tổng diện tích đất lâm nghiệp do Lâm trường Kim Bôi trực tiếp quản lý, kết hợp điều tra xã hội học tại 35 xã và thị trấn trên địa bàn huyện Kim Bôi. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) kết hợp phỏng vấn ngẫu nhiên 120 hộ dân sống xen kẽ và giáp ranh vùng rừng, 45 công nhân lâm trường và đại diện 10 cơ quan quản lý nhà nước (Hạt Kiểm lâm, Phòng Tài nguyên & Môi trường, UBND các xã). Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm thu thập dữ liệu đa chiều, khách quan từ cả ba nhóm: kỹ thuật - kinh tế, môi trường và cộng đồng xã hội.

Quy trình nghiên cứu vận dụng phương pháp tam giác hóa thông tin qua 3 kênh:

• Đánh giá trong phòng: Thẩm định hệ thống sổ sách kế toán, bản đồ hiện trạng rừng, hồ sơ giao đất và hồ sơ thiết kế khai thác.
• Khảo sát thực địa: Kiểm tra trực tiếp các lô rừng trồng sản xuất, đường vận xuất, bãi gom gỗ và hiện trạng xói mòn đất.
• Tham vấn chuyên sâu: Phỏng vấn mở đối với chính quyền địa phương, người dân tộc Mường (chiếm 83% dân số huyện) và công nhân lâm nghiệp.

Dữ liệu được lượng hóa theo thang điểm 5 mức từ dưới 4,1 điểm (rất kém) đến 8,6–10 điểm (hoàn chỉnh). Hiệu quả tài chính của kế hoạch quản trị 7 năm được thẩm định thông qua các chỉ số chiết khấu dòng tiền gồm giá trị hiện tại ròng (NPV), tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) và tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng điểm đánh giá quản trị rừng nội bộ của Lâm trường Kim Bôi đạt 71,19/100 điểm, phản ánh năng lực quản lý ở mức khá nhưng còn tồn tại một số khoảng trống kỹ thuật:

• Tỷ lệ thực hiện các nguyên tắc: Có 2/10 nguyên tắc đạt mức hoàn chỉnh (chiếm 20%), 5/10 nguyên tắc đạt mức khá (chiếm 50%) và 2/10 nguyên tắc ở mức trung bình (chiếm 20%). Không có nguyên tắc nào bị đánh giá ở mức kém hoặc rất kém.
• Nhóm nguyên tắc đạt điểm cao: Nguyên tắc 3 về Quyền của người dân sở tại đạt điểm cao nhất với 9,36 điểm; tiếp theo là Nguyên tắc 2 về Quyền và trách nhiệm sử dụng đất đạt 8,80 điểm; Nguyên tắc 7 (Kế hoạch quản lý rừng) và Nguyên tắc 10 (Rừng trồng) đều đạt 8,45 điểm; Nguyên tắc 4 (Quan hệ cộng đồng) đạt 8,30 điểm; Nguyên tắc 1 (Tuân thủ pháp luật) và Nguyên tắc 5 (Lợi ích từ rừng) đạt 8,18 điểm.
• Nhóm nguyên tắc hạn chế: Nguyên tắc 6 về Tác động môi trường chỉ đạt 5,90 điểm và Nguyên tắc 8 về Giám sát - Đánh giá đạt 5,57 điểm, rơi vào ngưỡng trung bình thấp cần cải thiện khẩn cấp.
• Đánh giá chuỗi hành trình sản phẩm (FSC-CoC): Đạt tổng điểm 67,7/90 điểm qua 9 tiêu chí. Trong đó, tiêu chí hóa đơn xuất bán và phân định thông tin lô hàng đạt điểm rất cao (9,1–9,4 điểm), đánh dấu khúc gỗ bằng sơn đỏ đạt 8,7 điểm, tuy nhiên khâu đào tạo nhân sự chuyên trách CoC chỉ đạt 8,0 điểm.

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu trên biểu đồ mạng nhện (radar chart) thể hiện 10 nguyên tắc FSC, cấu trúc quản trị của Lâm trường bộc lộ rõ rệt sự bất đối xứng giữa mặt kinh tế - xã hội và mặt kỹ thuật môi trường. Lâm trường duy trì mối quan hệ rất tốt với 83% cộng đồng người Mường bản địa, không xảy ra tranh chấp đất đai nghiêm trọng và thực hiện minh bạch quyền sử dụng đất. Đây là lợi thế cạnh tranh vượt trội giúp đơn vị tránh được các lỗi loại trừ trực tiếp trong đánh giá FSC.

Tuy nhiên, bảng tổng hợp lỗi không tuân thủ chỉ ra rằng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu tài liệu hóa và quan trắc môi trường. Lâm trường chưa xây dựng báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) độc lập, thiếu danh mục quan trắc đa dạng sinh học và chưa định vị hệ thống ô tiêu chuẩn để theo dõi tăng trưởng rừng hàng năm. So sánh với các bài học kinh nghiệm tại Công ty Lâm nghiệp Đoan Hùng và Xuân Đài (tỉnh Phú Thọ), việc thiếu vắng dữ liệu định lượng về diễn biến độ phì đất và tăng trưởng sinh khối là nguyên nhân chính làm suy giảm điểm số ở Nguyên tắc 6 và Nguyên tắc 8. May mắn là Lâm trường không phạm bất kỳ lỗi không tuân thủ nghiêm trọng (Major CARs) nào như chuyển đổi rừng tự nhiên sau năm 1994 hay vi phạm vùng đất tranh chấp, mở ra cơ hội khắc phục nhanh chóng trong vòng 30–60 ngày.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khắc phục toàn diện các điểm yếu và tiến tới nhận chứng chỉ FSC-FM/CoC chính thức, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Thiết lập và số hóa hệ thống tài liệu đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Ban Quản lý Lâm trường phối hợp với các chuyên gia môi trường hoàn thiện báo cáo ĐTM chi tiết cho 100% diện tích khai thác và trồng mới; thiết lập bản đồ khoanh vùng sinh cảnh nhạy cảm và hành lang bảo vệ nguồn nước trong thời hạn 2 tháng.
2. Xây dựng mạng lưới giám sát tăng trưởng và biến động tài nguyên rừng: Phòng Kỹ thuật lâm sinh chủ trì thiết lập hệ thống ô tiêu chuẩn định vị cố định, thực hiện đo đếm định kỳ 1 năm/lần về trữ lượng gỗ, mật độ tái sinh và diễn biến độ phì của đất trên toàn bộ chu kỳ kinh doanh 7 năm.
3. Hoàn thiện quy trình kiểm soát chuỗi hành trình sản phẩm (FSC-CoC): Phòng Kế toán và Đội sản xuất chuẩn hóa sổ sách xuất nhập kho, duy trì quy tắc phân định riêng biệt 100% lô gỗ có chứng chỉ và gỗ thông thường ngay tại bãi giao cửa rừng, lưu trữ hồ sơ truy xuất nguồn gốc tối thiểu 5 năm.
4. Đào tạo an toàn lao động và thể chế hóa cam kết FSC: Ban Lãnh đạo tổ chức tập huấn định kỳ 6 tháng/lần cho 100% công nhân và lao động hợp đồng thời vụ về an toàn vệ sinh lao động, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động và lồng ghép thỏa ước lao động tập thể với mục tiêu giữ vững mức thu nhập bình quân 3,0 triệu đồng/người/tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp nguồn tư liệu học thuật và cẩm nang ứng dụng thực địa giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật các Công ty Lâm nghiệp: Sử dụng bộ công cụ đánh giá nội bộ gồm 160 chỉ số SmartWood và các mẫu phiếu kiểm toán làm khung tham chiếu để tự đánh giá mức độ sẵn sàng chứng chỉ FSC tại đơn vị.
• Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp (Chi cục Kiểm lâm, Sở NN&PTNT): Tham khảo mô hình phân tích chuỗi hành trình sản phẩm CoC và phương pháp điều chế rừng trồng kinh tế để hoạch định chính sách phát triển lâm nghiệp bền vững cấp tỉnh.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Tiếp cận khung phương pháp nghiên cứu thực chứng, phương pháp xử lý dữ liệu dòng tiền chiết khấu (NPV, IRR) và kỹ thuật tam giác hóa dữ liệu xã hội học lâm nghiệp.
• Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tư vấn chứng chỉ rừng (WWF, FSC Việt Nam): Khai thác dữ liệu thực địa về kinh nghiệm quản trị rừng vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc phục vụ việc xây dựng các dự án bảo tồn và tài trợ phát triển sinh kế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Lâm trường Kim Bôi cần tích hợp cả chứng chỉ quản lý rừng (FM) và chuỗi hành trình sản phẩm (CoC)?
Chứng chỉ FSC-FM xác nhận diện tích rừng được quản lý bền vững theo 10 nguyên tắc quốc tế, nhưng chỉ khi sở hữu chứng chỉ FSC-CoC thì sản phẩm gỗ khai thác mới được phép dán nhãn FSC xuất khẩu. Sự kết hợp này giúp gỗ ván dăm và gỗ giấy của Lâm trường tiếp cận thị trường quốc tế với giá trị thương mại gia tăng từ 15–20%.

Mức điểm 71,19/100 phản ánh điều gì về khả năng đạt chứng chỉ FSC của Lâm trường?
Điểm số 71,19 khẳng định Lâm trường đã đáp ứng tốt các yêu cầu nền tảng với 70% số nguyên tắc đạt mức khá và hoàn chỉnh. Điểm mấu chốt là đơn vị không mắc các lỗi nghiêm trọng về quyền sử dụng đất hay chuyển đổi rừng, do đó hoàn toàn đủ điều kiện xin cấp chứng chỉ sau khi khắc phục các thiếu hụt về hồ sơ tài liệu.

Các lỗi không tuân thủ chủ yếu của Lâm trường Kim Bôi là gì và khắc phục trong bao lâu?
Các lỗi tập trung ở việc thiếu báo cáo ĐTM bằng văn bản, thiếu danh mục theo dõi động thực vật quý hiếm và chưa có kế hoạch giám sát định kỳ ở Nguyên tắc 6 và Nguyên tắc 8. Những lỗi này thuần túy thuộc về khâu tài liệu hóa và có thể khắc phục triệt để trong thời gian từ 15 ngày đến 2 tháng.

Hệ thống chuỗi hành trình sản phẩm tại Lâm trường có đảm bảo chống trộn lẫn gỗ lậu không?
Hệ thống CoC của Lâm trường đạt 67,7 điểm, áp dụng quy trình đánh dấu gỗ bằng sơn đỏ ngay tại bãi giao cửa rừng và lập thẻ kho chi tiết theo từng lô khai thác. Mọi chuyến hàng vận chuyển đều có xác nhận của kiểm lâm địa bàn và hóa đơn tài chính minh bạch, ngăn chặn hoàn toàn nguy cơ trà trộn gỗ không rõ nguồn gốc.

Kế hoạch quản lý rừng giai đoạn 2011–2017 đặt ra các chỉ tiêu kinh tế - xã hội then chốt nào?
Kế hoạch xác định chu kỳ kinh doanh 7 năm tập trung vào rừng trồng gỗ nguyên liệu chất lượng cao, bảo đảm sản lượng khai thác ổn định, duy trì việc làm ổn định cho lao động địa phương với mức lương bình quân 3,0 triệu đồng/tháng và nâng cao năng lực bảo vệ môi trường lưu vực sông suối tại địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý rừng tại Lâm trường Kim Bôi theo chuẩn SmartWood/FSC với kết quả đạt 71,19/100 điểm, chứng minh tiềm năng lớn để đạt chứng chỉ quốc tế.
• Khảo sát chuỗi hành trình sản phẩm CoC đạt 67,7 điểm, xác lập quy trình kiểm soát nguyên liệu minh bạch từ khâu khai thác thực địa đến các nhà máy chế biến.
• Nhận diện chính xác các khoảng trống quản trị tại Nguyên tắc 6 (đạt 5,90 điểm) và Nguyên tắc 8 (đạt 5,57 điểm), đồng thời cung cấp bảng giải pháp khắc phục chi tiết với lộ trình từ 15 đến 60 ngày.
• Xây dựng thành công phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 7 năm (2011–2017), dung hòa tối ưu giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo tồn sinh thái bền vững.
• Đề tài đóng vai trò như một bộ cẩm nang hướng dẫn thực hành hữu ích; các đơn vị lâm nghiệp tương tự có thể áp dụng ngay quy trình đánh giá này để nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy nhanh tiến trình hội nhập thị trường gỗ quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm và quan điểm chung về QLRBV QLRBV được đặt ra do nhu cầu phát triển bền vững trên toàn thế giới. Phát triển bền vững là một quá trình với những khái niệm: “Phát triển bền vững là bảo tồn và tăng cường năng lực sản xuất và đổi mới của hệ sinh thái” - Hội nghị Paris, 11/1991. “Phát triển bền vững là phát triển phải thỏa mãn nhu cầu của người hiện tại không được gây tổn hại cho đời sau” – Brazin, 4/1992.

Rừng là một trong số các nguồn tài nguyên thiên nhiên được chú trọng bởi vai trò và tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia cũng như khu vực và thế giới. Như các dạng tài nguyên khác, rừng là đối tượng tài nguyên cần phải kinh doanh theo các tiêu chí của phát triển bền vững từ đó khỏi niệm về QLRBV được đưa ra: ITTO, 2005 định nghĩa “QLRBV là Quá trình quản lý đất rừng cố định để đạt được một hoặc nhiều mục tiêu quản lý có thể có liên quan tới việc sản xuất lưu thông liên tục các lâm sản và dịch vụ mong muốn mà không làm giảm quá mức về những giá trị vốn có và năng suất trong tương lai và không có những hiệu quả không mong muốn quá đáng về môi trường tự nhiên và xã hội.” Tiến trình Helsinki định nghĩa: “QLRBV là sự quản lý rừng và đất rừng theo cách thức và mức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống của rừng, và duy trì tiềm năng của rừng trong việc thực hiện, hiện nay và trong tương lai, các chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của chúng, ở cấp địa phương, quốc gia, toàn cầu, và không gây ra những tổn hại đối với các hệ sinh thái khác.” Năm 1993, hội nghị bộ trưởng lâm nghiệp các nước trên thế giới (tại châu Âu) đã đề xuất “Kinh doanh rừng là tiến hành kinh doanh và lợi dụng rừng với các phương pháp và cường độ nào đó để làm sao nâng cao việc bảo tồn tính đa dạng sinh vật, sức sản xuất, năng lực tái sinh, sức sống và phát huy được chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội ở mức độ khu vực, quốc gia và toàn cầu hiện tại và trong tương lai.” QLRBV là một thuật ngữ được nhiều cơ quan tổ chức đưa ra, đối với từng cơ quan, tại những thời điểm khác nhau lại có cách hiểu khác nhau nhưng đều thể hiện nguyện vọng cơ bản của con người là thúc đẩy và lợi dụng lâu dài rừng với những LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 vai trò của nó ở mức độ cao về các mặt kinh tế, môi trường, xã hội, cảnh quan. QLRBV cũng được đánh giá bằng nhiều phương pháp và tiêu chí khác nhau nhưng cốt lõi vẫn dựa trên các nguyên tắc và thực thi: phòng hộ (i), tuân theo tự nhiên (ii), tính công ích của rừng (iii), lợi dụng và tiết kiệm (iv). QLRBV đạt được mục tiêu của nhà quản lý đề ra đòi hỏi thực hiện những giải pháp kỹ thuật lâm sinh, những biện pháp quản lý kinh tế, xã hội tại rừng, khu vực quanh rừng với đối tượng quản lý trực tiếp là rừng, cộng đồng sống quanh rừng.

Mặc dù thuật ngữ về QLRBV ra đời cách đây không lâu và được đưa ra như một nguyên tắc, nhiệm vụ bắt buộc trên toàn thế giới nhưng những biện pháp lâm sinh, quy chế quản lý kinh tế xã hội nhằm đạt tới mục tiêu bền vững đó được thực hiện tại nhiều nơi ở những cấp độ khác nhau. + Đầu thế kỷ XVIII các nhà lâm học Đức: G.Harting, Heyer, Hundesagen đề xuất nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng thuần loài đều tuổi. + Cũng vào thời gian này, nhà lâm học người Pháp, Gournad; và nhà lâm nghiệp Thụy Sỹ, H.Biolley cũng đề ra phương pháp kiểm tra điều chỉnh sản lượng đối với rừng khác tuổi khai thác chọn. Nội dung cơ bản trong QLRBV là đáp ứng được các yêu cầu về sử dụng bền vững tài nguyên rừng trên các mặt: - Về kinh tế: Đạt năng suất cao và ngày càng tăng; chất lượng tốt; đạt giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích cao; giảm rủi ro đến mức tối thiểu.

- Về mặt môi trường: Duy trì và không ngừng cải thiện sức sản xuất của đất; Tăng độ che phủ của lớp thảm thực vật; bảo vệ nguồn nước - Về mặt sinh thái và đa dạng sinh học: Tăng cường sức chống chịu của hệ sinh thái; bảo tồn đa dạng sinh học - Về mặt xã hội nhân văn: Khả năng đáp ứng các nhu cầu đa dạng của con người; sự phù hợp với năng lực thực tế của người thực hiện; không ngừng nâng cao khả năng thu nhập của người dân; phù hợp với pháp luật hiện hành; sự chấp nhận của cộng đồng Để đạt được hiệu quả tổng hợp các mặt trên, nhà quản lý phải có những biện pháp tác động thích hợp trên nhiều phương diện từ gián tiếp đến trực tiếp, từ bên ngoài và từ bên trong tới rừng. Có thể phân chia thành 2 nhóm cơ bản: (1) nhóm các tác động xã hội và (2) nhóm tác động về mặt kỹ thuật. Các biện pháp kỹ thuật cần đảm bảo phù hợp với cấu trúc hiện tại và động thái rừng trong tương lai, các biện pháp xã hội cần quan tâm tới xu thế và tác động xã hội. Muốn vậy, đối với mỗi đơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 vị sản xuất, mỗi đơn vị rừng cần được nghiên cứu đầy đủ về cấu trúc và động thái từ đó kết hợp với các tiêu chí khác đưa ra biện pháp tác động sao cho kinh doanh có hiệu quả nhất.

CCR bao gồm cả chứng chỉ gỗ, là công cụ để giúp thực hiện QLRBV. Có được CCR thể hiện tác dụng trên các mặt: kinh tế, xã hội, môi trường mà chủ thể quản lý đạt được. CCR được các tổ chức cấp trên nguyên tắc: CCR áp dụng cho mọi đơn vị quản lý rừng có chức năng sản xuất lâm sản và đang thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, với quy mô khác nhau, kể cả khu vực nhà nước và tư nhân. CCR là một quá trình hoàn toàn tự nguyện.

Các tổ chức cấp CCR trên thế giới Trên thế giới có rất nhiều các tổ chức được quyền cấp CCR, mỗi tổ chức đều xây dựng những nguyên tắc, tiêu chuẩn, tiêu chí riêng để đánh giá, giám sát tính bền vững trong quản lý rừng. Trong đó nổi bật là một số tổ chức với tầm hoạt động trên khắp thế giới: 1) Hội đồng quản trị rừng thế giới (Forest Sterwardship Council - FSC) 2) Tổ chức cấp chứng chỉ rừng liên châu Âu (The Pan - European Forest Certification - PEFC) 3) Tổ chức cấp chứng chỉ rừng quốc gia Malaysia và Kerhout Hội đồng quản trị rừng thế giới đã uỷ quyền cho nhiều tổ chức được cấp chứng chỉ rừng như: 1. SGS Forestry - QUALIFOR (Anh) 2. Hiệp hội đất, Chương trình Woodmark (Anh) 3.

BM TRADA Certification (Anh) 4. Hệ thống chứng chỉ khoa học (Scientific Certification System), chương trình bảo tồn rừng (Mỹ) 5. Liên minh Rừng mưa (Rainforest Alliance), Chương trình Smartwood 6. Silva Forest Foundation (Canada) 8.

GFA Terra System (Đức) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. South African Bureau for Standards - SABS (Nam Phi) 10. Institute for Martokologic - IMO, (Thôy sỹ ) 1.Hội đồng quản trị rừng thế giới (FSC) FSC là tổ chức uy tín nhất và có phạm vi rộng lớn trên toàn thế giới. FSC được thành lập vào tháng 10/1993 tại Toronto – Canada bởi một nhóm gồm 130 thành viên khác nhau từ 26 quốc gia, bao gồm đại diện của các cơ quan môi trường, các thương gia, các cộng đồng dân bản xứ, đại diện các ngành công nghiệp và các cơ quan cấp chứng chỉ.

Năm 1994 các thành viên sáng lập đó thông qua các nguyên tắc và tiêu chuẩn FSC, cùng với Quy chế FSC (ngày nay gọi là By-Laws) áp dụng đánh giá cho rừng tự nhiên, rừng trồng, rừng ôn đới, nhiệt đới và mọi đối tượng khác. Trụ sở chính đặt tại thành phố Bonn – Đức. Cấu trúc quản trị duy nhất dựa trên các nguyên tắc sự tham gia, dân chủ, công bằng. FSC có đại diện tại hơn 50 quốc gia.

Thành viên FSC được chia thành nhóm xã hội, nhóm môi trường và nhóm kinh tế, mỗi nhóm lại được chia ra thành nhóm Bắc (các nước công nghiệp) và nhóm Nam (các nước đang phát triển). Bất kỳ ai hỗ trợ cải thiện quản lý rừng trên thế giới đều có thể trở thành thành viên của FSC. FSC ủy quyền cho 10 cơ quan trên thế giới cấp chứng chỉ có trụ sở tại Anh, Mỹ, Hà Lan, Đức, Canada, Nam Phi, Thụy Sĩ. Tại Châu Á – Thái Bình Dương, Lâm trường SmartWood/Rainforest Allliance và SGS Forestry thực hiện phần lớn việc đánh giá và cấp CCR.

Các lợi ích FSC tạo ra: - Lợi ích về môi trường: Đảm bảo cho tất cả mọi người tham gia vào thương mại lâm sản rằng các đóng góp của họ sẽ giúp đỡ việc bảo tồn hơn là hủy diệt rừng, con người và cuộc sống thông qua các hoạt động. Bảo tồn đa dạng sinh học và các giá trị khác như nước, đất… 2. Duy trì các chức năng sinh thái và thể thống nhất của rừng. Bảo vệ các loại động, thực vật quý hiếm và môi trường sống của chúng.

- Lợi ích về xã hội: Đảm bảo quyền con người được tôn trọng. Nhiệm vụ chính là yêu cầu có sự tham gia của nhiều thành phần có liên quan khi xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia hay khu vực. - Lợi ích về kinh tế: Đó là chủ rừng cần phải cố gắng đạt được cách sử dụng tối ưu và chế biến tại chỗ các sản phẩm đa dạng của rừng, giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường nơi khai thác và chế biến. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 FSC xây dựng 10 tiêu chuẩn cho QLRBV.

Từ các tiêu chuẩn đó, các quốc gia, khu vực tham gia vào tiến trình QLRBV và CCR sẽ xây dựng các bộ tiêu chuẩn quốc gia riêng để đánh giá và phù hợp với các điều kiện có thể của mình. Các bộ tiêu chuẩn này cần phải được sự phê chuẩn của FSC trước khi được sử dụng để đánh giá cấp chứng chỉ tại quốc gia hoặc khu vực đó. CCR được áp dụng cho tất cả các đơn vị quản lý rừng với các quy mô lớn nhỏ bất kể là sở hữu nhà nước hay tư nhân. Đây là một quá trình hoàn toàn tự nguyện của các chủ rừng.

Tuy nhiên, đánh giá cấp CCR chỉ được áp dụng cho các đơn vị đang quản lý rừng sản xuất và đang hoạt động quản lý kinh doanh.