Luận văn thạc sĩ: Đánh giá hiện trạng ô nhiễm và giải pháp bảo vệ nguồn nước sông Sặt tại Hải Dương

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng ô nhiễm nước sông Sặt, đề xuất giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững nguồn nước tại Hải Dương.

• Tác giả: Đào Quang Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Đồng Kim Loan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng ô nhiễm và đề xuất các giải pháp bảo vệ, phát triển bền vững nguồn nước sông Sặt trên địa bàn tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận và pháp lý của đề tài
• 1.1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.2. Cơ sở pháp lý của đề tài
• 1.2. Tổng quan ô nhiễm nước sông trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tổng quan ô nhiễm nước sông trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp điều tra thống kê thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp quan trắc và phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.2.3. Phương pháp tổng hợp xử lý số liệu
• 2.2.4. Phương pháp phân vùng chất lượng nước
• 2.2.5. Phương pháp chuyên gia
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tổng quan về lưu vực sông Sặt
• 3.2. Kết quả đánh giá hiện trạng môi trường lưu vực sông Sặt
• 3.2.1. Hiện trạng các hoạt động phát sinh nước thải vào hệ thống sông Sặt
• 3.2.1.1. Hoạt động sản xuất công nghiệp
• 3.2.1.2. Hoạt động sinh hoạt, thương mại, dịch vụ, làng nghề
• 3.2.1.2.1. Nước thải sinh hoạt
• 3.2.1.2.2. Nước thải từ hoạt động kinh doanh thương mại, dịch vụ nhà hàng, khách sạn
• 3.2.1.2.3. Nước thải bệnh viện
• 3.2.1.2.4. Nước thải làng nghề
• 3.2.2. Nghiên cứu, kiểm kê thải lượng các chất ô nhiễm vào sông Sặt
• 3.2.3. Chất lượng nước sông Sặt
• 3.2.3.1. Vị trí lấy mẫu
• 3.2.3.2. Các kết quả quan trắc
• 3.2.4. Phân vùng chất lượng nước sông Sặt
• 3.2.5. Tính toán chỉ số riêng lẻ cho chất lượng môi trường nước (WQISI)
• 3.2.6. Chất lượng nước theo chỉ tiêu riêng lẻ đối với thông số DO (WQIDO)
• 3.2.7. Tính toán chỉ số chỉ số chất lượng nước (WQI)
• 3.2.8. Nhận xét về chất lượng nước lưu vực sông Sặt
• 3.3. Dự báo tải lượng ô nhiễm môi trường nước sông Sặt đến năm 2020
• 3.3.1. Tải lượng ô nhiễm do phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 3.3.2. Tải lượng ô nhiễm do phát triển đô thị, khu dân cư
• 3.4. Đề xuất các giải pháp bảo vệ theo hướng phát triển bền vững môi trường nước sông Sặt trên địa bàn tỉnh Hải Dương
• 3.4.1. Các giải pháp về quản lý
• 3.4.2. Các giải pháp đối với hoạt động sản xuất kinh doanh
• 3.4.3. Các giải pháp đối với môi trường đô thị
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nguồn nước sông Sặt

Nước sông Sặt tại tỉnh Hải Dương đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng. Các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt của người dân đã tạo ra một lượng lớn nước thải, dẫn đến sự suy giảm chất lượng nước. Theo các kết quả quan trắc, chỉ số chất lượng nước (WQI) cho thấy nhiều thông số vượt quá giới hạn cho phép, đặc biệt là hàm lượng chất hữu cơ và kim loại nặng. Nguyên nhân chính của tình trạng này bao gồm sự gia tăng dân số, phát triển công nghiệp không kiểm soát và ý thức bảo vệ môi trường còn hạn chế. Việc đánh giá hiện trạng ô nhiễm không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ nguồn nước hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân ô nhiễm nước sông Sặt

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm môi trường nước sông Sặt bao gồm nước thải từ các khu công nghiệp, nước thải sinh hoạt và các hoạt động nông nghiệp. Nhiều nhà máy, xí nghiệp xả thải trực tiếp vào sông mà không qua xử lý, gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Bên cạnh đó, việc sử dụng hóa chất trong nông nghiệp cũng góp phần làm gia tăng ô nhiễm. Theo thống kê, lượng nước thải từ các khu công nghiệp như Đại An, Tân Trường, và Phúc Điền là rất lớn, trong khi hệ thống xử lý nước thải còn yếu kém. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái xung quanh.

II. Giải pháp bảo vệ nguồn nước sông Sặt

Để bảo vệ nguồn nước sông Sặt, cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường cần được triển khai rộng rãi. Thứ hai, cần cải thiện hệ thống quản lý nước, bao gồm việc xây dựng các nhà máy xử lý nước thải hiện đại và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ mới trong xử lý nước thải sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm. Cuối cùng, cần có các chính sách pháp lý mạnh mẽ để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

2.1. Các biện pháp quản lý nước

Quản lý nguồn nước sông Sặt cần được thực hiện thông qua việc xây dựng các quy định và tiêu chuẩn về xả thải. Các cơ quan chức năng cần thường xuyên kiểm tra và giám sát chất lượng nước, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Việc phát triển các khu công nghiệp cần đi đôi với việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung. Ngoài ra, cần khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch và thân thiện với môi trường trong sản xuất. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững cho khu vực.

III. Tác động của ô nhiễm đến môi trường và sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm nước sông Sặt không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nước ô nhiễm có thể gây ra nhiều bệnh tật cho người dân, đặc biệt là các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa và hô hấp. Hệ sinh thái xung quanh cũng bị ảnh hưởng, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học. Các loài thủy sản sống trong sông Sặt có thể bị nhiễm độc, ảnh hưởng đến nguồn thực phẩm của người dân. Do đó, việc đánh giá tác động của ô nhiễm là rất cần thiết để có những biện pháp khắc phục kịp thời.

3.1. Tác động đến sức khỏe cộng đồng

Sự ô nhiễm của nguồn nước sông Sặt đã dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho người dân sống xung quanh. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, người dân thường xuyên tiếp xúc với nước ô nhiễm có nguy cơ mắc các bệnh về tiêu hóa, da liễu và các bệnh truyền nhiễm. Đặc biệt, trẻ em và người già là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Việc không có nước sạch để sử dụng cũng làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Do đó, cần có các biện pháp khẩn cấp để cải thiện chất lượng nước và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Hải Dương, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, sở hữu hệ thống sông ngòi phong phú với 14 sông lớn và khoảng 2000 sông nhỏ, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và cung cấp nguồn nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp. Trong đó, sông Sặt là một nhánh sông quan trọng thuộc hệ thống sông Bắc Hưng Hải, dài khoảng 19 km, chảy qua các huyện Bình Giang, Cẩm Giàng, Gia Lộc và thành phố Hải Dương. Lưu lượng nước sông Sặt dao động từ 15-19 m³/s, cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và sinh hoạt của hàng trăm nghìn người dân.

Tuy nhiên, hiện trạng ô nhiễm nước sông Sặt đang là vấn đề cấp bách do chịu áp lực lớn từ nước thải công nghiệp, sinh hoạt đô thị và các hoạt động sản xuất kinh doanh dọc lưu vực. Các khu công nghiệp như Đại An, Tân Trường, Phúc Điền cùng với nước thải sinh hoạt của thành phố Hải Dương là những nguồn thải chính gây suy giảm chất lượng nước. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng ô nhiễm, phân vùng chất lượng nước dựa trên chỉ số WQI và đề xuất các giải pháp bảo vệ, phát triển bền vững nguồn nước sông Sặt trong giai đoạn 2013-2014, nhằm hỗ trợ công tác quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường tỉnh Hải Dương.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc vận dụng kiến thức môi trường vào thực tiễn, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu và giải pháp thiết thực cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát ô nhiễm và nâng cao chất lượng nước mặt trên lưu vực sông Sặt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các khái niệm và lý thuyết về môi trường, ô nhiễm môi trường và ô nhiễm nước theo Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam 2005 và các tài liệu quốc tế. Khái niệm môi trường được hiểu là tổng hợp các yếu tố tự nhiên và nhân tạo ảnh hưởng đến đời sống con người và sinh vật. Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất môi trường vượt quá tiêu chuẩn cho phép, trong đó ô nhiễm nước được định nghĩa là sự biến đổi chất lượng nước do các tác nhân tự nhiên hoặc nhân tạo gây nguy hại cho con người và sinh vật.

Khung lý thuyết còn bao gồm các quá trình sinh – lý – hóa trong sông như vai trò của oxy hòa tan trong quá trình oxy hóa các chất hữu cơ và vô cơ, các quá trình thủy động lực học (truyền tải, khuếch tán, phân tán) ảnh hưởng đến sự phân bố và pha loãng chất ô nhiễm trong nước sông. Vai trò của hệ sinh vật thủy sinh trong việc tự làm sạch nước cũng được nhấn mạnh, với các loài thực vật thủy sinh và vi sinh vật góp phần phân giải các hợp chất hữu cơ phức tạp.

Để đánh giá chất lượng nước, luận văn áp dụng các phương pháp truyền thống và hiện đại, trong đó trọng tâm là phương pháp tính chỉ số chất lượng nước (WQI) theo hướng dẫn của Tổng cục Môi trường Việt Nam (Quyết định số 879/QĐ-TCMT, 2011). WQI tổng hợp các thông số quan trọng như DO, BOD5, COD, N-NH4+, P-PO43-, TSS, độ đục, tổng Coliform và pH, cho phép phân vùng chất lượng nước và đánh giá mức độ ô nhiễm tổng thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu quan trắc môi trường nước sông Sặt trong giai đoạn 2013-2014 do Trung tâm Quan trắc và Phân tích Môi trường tỉnh Hải Dương cung cấp, cùng với số liệu điều tra các khu công nghiệp, khu dân cư và hoạt động sản xuất kinh doanh dọc lưu vực sông.

Phương pháp lấy mẫu và phân tích tuân thủ các tiêu chuẩn Việt Nam hiện hành (TCVN), với kỹ thuật bảo quản mẫu nghiêm ngặt nhằm đảm bảo độ chính xác của kết quả. Các chỉ tiêu phân tích bao gồm pH, DO, COD, BOD5, các hợp chất nitơ, photphat, kim loại nặng, tổng chất rắn lơ lửng, Coliform và dầu mỡ tổng.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel và Word để xử lý, tổng hợp và trình bày dưới dạng bảng biểu, biểu đồ và bản đồ phân vùng chất lượng nước. Phương pháp chuyên gia được áp dụng để đánh giá tải lượng ô nhiễm và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường dựa trên ý kiến của các nhà quản lý và chuyên gia môi trường.

Phương pháp phân vùng chất lượng nước dựa trên chỉ số WQI được tính toán theo công thức chuẩn của Tổng cục Môi trường, cho phép phân loại chất lượng nước thành các mức độ từ rất tốt đến rất xấu, hỗ trợ việc quản lý và ra quyết định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng ô nhiễm nước sông Sặt: Kết quả quan trắc cho thấy các thông số ô nhiễm như BOD5, COD, N-NH4+, P-PO43-, TSS và tổng Coliform vượt quy chuẩn cho phép tại nhiều điểm lấy mẫu trên lưu vực sông. Ví dụ, giá trị COD tại một số điểm lên tới 30-40 mg/l, vượt mức quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT loại B1 (10 mg/l). Nồng độ tổng Coliform cũng vượt mức cho phép, đạt trên 7500 MPN/100ml tại các khu vực gần đô thị Hải Dương.

2. Phân vùng chất lượng nước: Dựa trên chỉ số WQI, lưu vực sông Sặt được phân thành ba vùng chính: vùng chất lượng nước tốt (WQI > 80) chủ yếu ở thượng nguồn, vùng chất lượng trung bình (WQI từ 50-80) ở khu vực giữa lưu vực, và vùng chất lượng kém (WQI < 50) tập trung tại hạ lưu, đặc biệt gần khu vực thành phố Hải Dương. Tại điểm cuối lưu vực, WQI đo được chỉ khoảng 40, phản ánh mức độ ô nhiễm nghiêm trọng.

3. Nguồn thải chính: Nước thải công nghiệp từ các khu công nghiệp Đại An, Tân Trường, Phúc Điền chiếm khoảng 60% tổng tải lượng ô nhiễm hữu cơ và kim loại nặng xả vào sông. Nước thải sinh hoạt đô thị thành phố Hải Dương đóng góp khoảng 30% tải lượng ô nhiễm vi sinh và hữu cơ. Các làng nghề và hoạt động nông nghiệp chiếm phần còn lại.

4. Dự báo tải lượng ô nhiễm đến năm 2020: Nếu không có biện pháp kiểm soát, tải lượng BOD5 và COD dự kiến tăng khoảng 20-30% do mở rộng sản xuất công nghiệp và gia tăng dân số đô thị. Tải lượng các chất dinh dưỡng như N-NH4+ và P-PO43- cũng tăng tương ứng, làm gia tăng nguy cơ eutrophication và suy giảm chất lượng nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nước sông Sặt là sự gia tăng nhanh chóng các hoạt động công nghiệp và đô thị hóa chưa đi kèm với hệ thống xử lý nước thải hiệu quả. Mặc dù các khu công nghiệp lớn đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, nhưng vẫn còn nhiều doanh nghiệp chưa hoàn thiện hoặc chưa vận hành đúng quy trình, dẫn đến xả thải chưa đạt chuẩn. Nước thải sinh hoạt đô thị chưa được xử lý triệt để cũng góp phần làm tăng tải lượng vi sinh vật gây bệnh và các chất hữu cơ.

So sánh với các nghiên cứu về ô nhiễm nước sông tại các vùng kinh tế trọng điểm khác như lưu vực sông Cầu hay sông Sài Gòn, mức độ ô nhiễm sông Sặt tương đối nghiêm trọng, đặc biệt về các chỉ tiêu hữu cơ và vi sinh. Biểu đồ phân bố WQI theo không gian cho thấy xu hướng suy giảm chất lượng nước từ thượng nguồn xuống hạ lưu, tương ứng với mật độ dân cư và hoạt động sản xuất tăng dần.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của chỉ số WQI trong việc tổng hợp và đánh giá chất lượng nước mặt, giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện các vùng ô nhiễm và ưu tiên xử lý. Việc áp dụng phương pháp phân vùng chất lượng nước cũng hỗ trợ trong việc lập bản đồ ô nhiễm và xây dựng kế hoạch quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát và xử lý nước thải công nghiệp: Yêu cầu các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp Đại An, Tân Trường, Phúc Điền hoàn thiện và vận hành hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn trước năm 2022. Ban quản lý các khu công nghiệp phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tăng cường kiểm tra, giám sát định kỳ.

2. Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt đô thị: Thành phố Hải Dương cần đầu tư mở rộng trạm xử lý nước thải sinh hoạt hiện có, đảm bảo xử lý tối thiểu 80% lượng nước thải đô thị trước khi xả ra sông Sặt trong vòng 3 năm tới.

3. Phát triển các giải pháp sinh học và tự nhiên để cải thiện chất lượng nước: Khuyến khích trồng các loại thực vật thủy sinh có khả năng hấp thụ chất ô nhiễm tại các vùng bờ sông, đồng thời phát triển các mô hình xử lý sinh học kết hợp vi sinh vật để giảm tải ô nhiễm hữu cơ và kim loại nặng.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý tổng hợp lưu vực sông: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ nguồn nước cho người dân và doanh nghiệp trong lưu vực. Xây dựng kế hoạch quản lý tổng hợp lưu vực sông Sặt, phối hợp liên ngành nhằm kiểm soát các nguồn thải và bảo vệ môi trường nước bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hải Dương, Ban quản lý các khu công nghiệp có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và giám sát chất lượng nước.

2. Các doanh nghiệp trong khu công nghiệp và khu vực lân cận: Đặc biệt các nhà máy sản xuất điện tử, dệt nhuộm, thực phẩm có thể áp dụng các giải pháp xử lý nước thải hiệu quả, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết, phương pháp đánh giá chất lượng nước và dữ liệu thực tiễn quý giá phục vụ nghiên cứu chuyên sâu và học tập.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Thông tin về hiện trạng ô nhiễm và các giải pháp bảo vệ nguồn nước giúp nâng cao nhận thức, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số WQI là gì và tại sao quan trọng trong đánh giá chất lượng nước?
   Chỉ số WQI là chỉ số tổng hợp phản ánh mức độ ô nhiễm nước dựa trên nhiều thông số quan trọng như DO, BOD, COD, pH, Coliform. WQI giúp đơn giản hóa dữ liệu phức tạp thành một giá trị dễ hiểu, hỗ trợ quản lý và ra quyết định bảo vệ nguồn nước.

2. Nguồn ô nhiễm chính của sông Sặt là gì?
   Nguồn ô nhiễm chính gồm nước thải công nghiệp từ các khu công nghiệp Đại An, Tân Trường, Phúc Điền và nước thải sinh hoạt đô thị thành phố Hải Dương. Các nguồn này chứa các chất hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật gây bệnh vượt mức cho phép.

3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích nước được thực hiện như thế nào?
   Mẫu nước được lấy tại các điểm quan trắc theo tiêu chuẩn Việt Nam, bảo quản bằng hóa chất và làm lạnh đúng quy định. Các chỉ tiêu được phân tích bằng thiết bị chuyên dụng như máy đo oxy hòa tan, máy quang phổ, cân phân tích, đảm bảo độ chính xác và tin cậy.

4. Các giải pháp bảo vệ nguồn nước sông Sặt có tính khả thi không?
   Các giải pháp đề xuất dựa trên thực trạng và điều kiện địa phương, bao gồm nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, áp dụng công nghệ sinh học, tăng cường quản lý và tuyên truyền. Chúng có thể thực hiện trong vòng 3-5 năm với sự phối hợp của các bên liên quan.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia bảo vệ nguồn nước?
   Cộng đồng có thể tham gia qua các hoạt động tuyên truyền, giám sát ô nhiễm, không xả thải bừa bãi, sử dụng nước tiết kiệm và hỗ trợ các chương trình trồng cây, làm sạch sông ngòi. Sự tham gia của người dân là yếu tố then chốt để duy trì chất lượng nước bền vững.

Kết luận

• Đánh giá hiện trạng cho thấy sông Sặt đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt tại khu vực hạ lưu gần thành phố Hải Dương với các chỉ tiêu BOD5, COD, Coliform vượt quy chuẩn từ 20-50%.
• Phân vùng chất lượng nước dựa trên chỉ số WQI giúp xác định rõ các khu vực ô nhiễm và ưu tiên xử lý.
• Nguồn thải chính là nước thải công nghiệp từ các khu công nghiệp và nước thải sinh hoạt đô thị, dự báo tải lượng ô nhiễm sẽ tăng nếu không có biện pháp kiểm soát.
• Đề xuất các giải pháp tổng hợp bao gồm nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, phát triển công nghệ sinh học, tăng cường quản lý và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường tỉnh Hải Dương, hướng tới phát triển bền vững lưu vực sông Sặt.

Các cơ quan quản lý cần triển khai ngay các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, đồng thời tiếp tục giám sát chất lượng nước định kỳ để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp. Cộng đồng và doanh nghiệp cũng cần nâng cao trách nhiệm bảo vệ nguồn nước chung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận và pháp lý của đề tài 1.1 Cơ sở lý luận của đề tài  Khái niệm về môi trường Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi Trường Việt Nam năm 2005 môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. [9]  Khái niệm về ô nhiễm môi trường Theo luật Bảo vệ môi trường năm 2005 của Việt Nam: “ Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm Tiêu chuẩn môi trường”. [9] Trên thế giới ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng và môi trường đến mức có khả năng gây hại cho sức khỏe con người, đến sự phát triển của sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.

Các tác nhân gây ô nhiễm bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hóa chất hoặc các tác nhân vật lý, sinh học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên môi trưởng chỉ được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật, vật liệu.  Khái niệm về ô nhiễm nước Hiến chương Châu Âu về nước đã định nghĩa: “Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho các vật nuôi và các loài hoang dã” - Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên: do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinh vật vi sinh vật gây hại kể cả xác chết của chúng. n 5 - Ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo: Quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vào môi trường nước.

Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm người ta có thể phân ra các loại ô nhiễm nước: ô nhiễm vô cơ, hữu cơ, ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý. [11]  Khái niệm quản lý môi trường “Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách, kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế, xã hội quốc gia”. [23] Các mục tiêu chủ yếu của công tác quản lý nhà nước về môi trường bao gồm: - Khắc phục và phòng chống uy thoái, ô nhiễm môi trường phát sinh trong hoạt động sống của con người. - Phát triển bền vững kinh tế và xã hội quốc giá theo chín nguyên tắc của một xã hội bền vững do Hội nghị Rio 92 đề xuất.

Các khía cạnh của phát triển bền vững bao gồm: Phát triển bền vững kinh tế, bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, không tạo ra ô nhiễm và suy thoái chất lượng môi trường sống, nâng cao sự văn minh và công bằng xã hội. - Xây dựng các công cụ có hiệu lực quản lý môi trường quốc gia và các vùng lãnh thổ. Các công cụ trên phải thích hợp cho từng nghành, từng địa phương và cộng đồng dân cư.  Các thông số chính để đánh giá chất lượng nước sông Để đánh giá chất lượng nước trên bất cứ một con sông nào cũng phải căn cứ vào các chỉ tiêu vật lý, hóa học và sinh học của nó các yếu tố đó bao gồm: Nhiệt độ, độ pH, tổng chất rắn lơ lửng (TSS), độ ô xy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu ô xy sinh học (BOD), các hợp chất của ni tơ (NH4+, NO2-, NO3-), Clorua, hàm lượng kim loại nặng, Coliform.

Các giá trị của những chỉ tiêu này được so sánh với tiêu chuẩn cho phép về giá trị giới hạn của nước mặt được quy định tại bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 08:2008/BTNMT).2 Cơ sở pháp lý của đề tài Một số văn bản pháp lý có liên quan đến môi trường và chất lượng nước: - Luật Bảo vệ môi trường 2005 được Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29/11/2005 và có hiệu lực ngày 01/07/2006; - Luật Tài nguyên nước 2012 được Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 21 tháng 06 năm 2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013; - Nghị quyết 41-NQ/TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; - Nghị định 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của Chính Phủ về việc: “Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường”; - Nghị định số 21/2008/NĐ-CP ngày 28/02/2008 của Chính phủ về việc “Sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của Chính phủ về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật bảo vệ môi trường”; - Nghị định 29/2011/NĐ-CP ngày 28/4/2011 của Chính phủ quy định đánh giá môi trường chiến lước, đánh giá tác động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường; - Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 06/04/2007 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn; - Nghị định số 12/2009/NĐ-CP ngày 12 tháng 02 năm 2009 của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình; - Nghị định số 83/2009/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định số 12/2009/NĐ-CP ngày 12/02/2009 của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình; - Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13/06/2003 của Chính phủ về việc thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải; - Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 của Chính Phủ về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ Môi trường; Các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường ban hành theo Quyết định số 16/2008/QĐ-BTNMT ngày 31/12/2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, gồm: n 7 + QCVN 08:2008/ BTNMT - Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt; + QCVN 14:2008/ BTNMT - Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về nước thải sinh hoạt; + QCVN 40:2011/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước thải công nghiệp; 1. Tổng quan ô nhiễm nước sông trên thế giới và trong nước 1.1 Tổng quan ô nhiễm nước sông trên thế giới Trong khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây các dòng sông trên toàn thế giới đang gặp phải vấn đề đáng báo động khiến cho các nhà khoa học, các chuyên gia môi trường và ngay cả những người làm công tác quản lý phải quan tâm đó là sự suy giảm chất lượng các con sông do hậu quả của sự phát triển kinh tế, xã hội. Sau đây là tình trạng của một số dòng sông lớn;  Sông Hằng (ở Ấn Độ) Sông Hằng là con sông nổi tiếng nhất Ấn Độ, dài 2.510 km, bắt nguồn từ dãy Hymalaya chảy theo hướng Đông Nam qua Bangladesh và chảy vào vịnh Bengal. Toàn bộ lưu vực sông chiếm diện tích đến 907.000 km2 và là một trong những khu vực phì nhiêu, có mật độ dân cao nhất thế giới.

Sông Hằng được người Hindu rất coi trọng và sùng kính, là trung tâm của những truyền thống xã hội và tôn giáo của đất nước Ấn Độ. Lưu vực sông Hằng gần như tạo ra một vùng đất liền thứ ba của Ấn Độ và là một trong 12 vùng dân cư trên thế giới phụ thuộc vào sông. Đây cũng là nơi sinh sống của hơn 140 loài cá, 90 loài động vật lưỡng cư và loài cá heo sông Hằng. Hiện sông Hằng được coi là một trong những con sông bị ô nhiễm nhất trên thế giới do ảnh hưởng nặng nề của nền công nghiệp hóa chất, rác thải công nghiệp, rác thải sinh hoạt chưa qua xử lý, phong tục hỏa táng một phần thi thể rồi thả trôi sông, rác thải trực tiếp từ các bệnh viện do thiếu lò đốt… Chất lượng nước đang trở nên xấu đi nghiêm trọng.

Cùng với sự mất đi khoảng 30-40% lượng nước do những đập nước đang làm cho sông Hằng trở nên khô cạn và có nguy cơ biến mất. Các nghiên cứu cũng phát hiện ra các kim loại độc trong nước sông khá cao như Hg (nồng độ từ 65-520ppb), Pb (10-800ppm), Cr (10-200ppm) và Ni (10-130ppm). Hiện nay, Chính phủ Ấn Độ đang có kế hoạch cải tạo và bảo vệ con sông này.[24] n 8  Sông Mississipi (ở Mỹ) Sông Mississipi, con sông dài thứ 2 ở Mỹ với 3.782 km, bắt nguồn từ hồ Itasca chảy qua hai bang Minnesota và Louisiana. Mực nước sông Mississippi giảm tới 22% trong giai đoạn từ năm 1960 đến năm 2004.

Sự sụt giảm này liên quan tới tình trạng biến đổi khí hậu và gây ảnh hưởng lớn đối với hàng trăm triệu người trên thế giới. Theo Quỹ bảo vệ thiên nhiên toàn cầu (WWF), con sông này đang trở nên cạn kiệt, khô cằn, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người và phá hủy sự sống ở những vùng lưu vực con sông. Nếu con sông này “chết” thì hàng triệu người sẽ mất đi những nguồn sống của họ, sự đa dạng sinh học bị phá hủy trên diện rộng, nước ngọt sẽ thiếu trầm trọng và đe dọa tới an ninh lương thực. Nhận thức được tầm quan trọng của con sông này, nước Mỹ đã tiến hành xây hàng nghìn con đập và đê dọc theo chiều dài của dòng sông trong suốt thế kỷ trước để hỗ trợ giao thông thủy và kiểm soát lũ lụt.

[24]  Sông Hoàng Hà (ở Trung Quốc) Sông Hoàng Hà là con sông dài thứ 2 ở Trung Quốc, có vai trò rất quan trọng đối với người dân nước này. Đây chính là nguồn cung cấp nước lớn nhất cho hàng triệu người dân ở phía Bắc Trung Quốc nhưng hiện giờ đã bị ô nhiễm nặng nề bởi sự cố tràn dầu và các chất thải công nghiệp. Một đường ống dẫn dầu bị vỡ của Công ty dầu khí quốc gia Trung Quốc với hơn 1.500 lít dầu đã tràn vào đất canh tác và một phụ lưu của sông Hoàng Hà. [24]  Sông Tùng Hoa (ở Trung Quốc) Sông Tùng Hoa có chiều dài gần 2.000km, chảy qua thành phố lớn Cáp Nhĩ Tân với gần 4 triệu dân và hơn 30 thành phố khác, nối tiếp với các vùng thôn quê mà đa số cư dân sống nhờ vào nguồn nước của con sông này.