Đánh Giá Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Nhi Hải Dương Năm 2020

Đánh giá thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Nhi Hải Dương năm 2020, luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I của Trần Thị Thu Trang.

• Tác giả: Trần Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Lã Thị Quỳnh Liên
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Đề tài: Đánh Giá Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Nhi Hải Dương Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về đơn thuốc và hoạt động kê đơn thuốc
• 1.2. Một số khái niệm. Hoạt động kê đơn thuốc
• 1.3. Quy định kê đơn thuốc điều trị ngoại trú
• 1.4. Điều kiện của người kê đơn thuốc
• 1.5. Nguyên tắc khi kê đơn thuốc
• 1.6. Quy định về ghi đơn thuốc
• 1.7. Các chỉ số kê đơn thuốc
• 1.8. Thực trạng kê đơn thuốc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian thực hiện và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Các biến số và chỉ số nghiên cứu
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.8. Mẫu nghiên cứu
• 2.9. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.10. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VIỆC TUÂN THỦ QUY ĐỊNH VỀ KÊ ĐƠN THUỐC NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN NHI HẢI DƯƠNG
• 3.1. Thông tin về đơn thuốc và người kê đơn
• 3.2. Quy định về ghi thông tin bác sĩ kê đơn
• 3.3. Quy định về ghi thông tin liên quan đến thuốc
• 3.4. Thông tin về ghi chẩn đoán bệnh
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH CÁC CHỈ SỐ KÊ ĐƠN THUỐC NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN NHI HẢI DƯƠNG NĂM 2020
• 4.1. Số thuốc trung bình trên đơn và sự phân bố thuốc trong đơn
• 4.2. Cơ cấu thuốc kê đơn theo nguồn gốc xuất xứ
• 4.3. Cơ cấu thuốc kê đơn theo DMT của Bệnh Viện và DMT thiết yếu
• 4.4. Thực trạng kê đơn kháng sinh, vitamin, chế phẩm YHCT và corticoid
• 4.5. Tỷ lệ kê đơn thuốc có tương tác
• 4.6. Chi phí sử dụng thuốc
• 5. CHƯƠNG 5: BÀN LUẬN
• 5.1. Về thực trạng việc thực hiện quy định về kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Nhi Hải Dương năm 2020
• 5.2. Thủ tục hành chính về kê đơn
• 5.3. Quy định về ghi thông tin liên quan đến thuốc
• 5.4. Thông tin về ghi chẩn đoán bệnh
• 5.5. Về các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Nhi Hải Dương năm 2020
• 5.6. Số thuốc trung bình trên đơn
• 5.7. Tỷ lệ thuốc được kê theo nguồn gốc xuất xứ
• 5.8. Cơ cấu thuốc kê đơn theo DMT của Bệnh viện và DMT thiết yếu
• 5.9. Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh, corticoid, vitamin, chế phẩm YHCT
• 5.10. Tỷ lệ đơn thuốc có tương tác
• 5.11. Chi phí sử dụng thuốc
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đánh Giá Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Nhi Hải Dương Năm 2020

Đánh giá kê đơn thuốc ngoại trú là một phần quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Bệnh viện Nhi Hải Dương. Năm 2020, bệnh viện đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kê đơn thuốc, từ đó cải thiện chất lượng điều trị cho bệnh nhi. Việc đánh giá này không chỉ giúp phát hiện những vấn đề trong quy trình kê đơn mà còn góp phần nâng cao nhận thức của các bác sĩ về việc sử dụng thuốc hợp lý.

1.1. Định nghĩa và Vai trò của Đơn Thuốc Ngoại Trú

Đơn thuốc ngoại trú là tài liệu chỉ định sử dụng thuốc cho bệnh nhân không cần nhập viện. Vai trò của đơn thuốc là rất quan trọng, nó không chỉ là cơ sở pháp lý cho việc cấp phát thuốc mà còn là công cụ để bác sĩ theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

1.2. Tình hình Kê Đơn Thuốc Tại Bệnh Viện Nhi Hải Dương

Tại Bệnh viện Nhi Hải Dương, tình hình kê đơn thuốc ngoại trú đã có những cải thiện đáng kể trong năm 2020. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như kê đơn không hợp lý và thiếu thông tin cần thiết trên đơn thuốc.

II. Vấn Đề Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Nhi Hải Dương

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện quy trình kê đơn thuốc, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Việc kê đơn thuốc không đúng quy định có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe của bệnh nhân. Các bác sĩ cần phải tuân thủ các quy định và hướng dẫn của Bộ Y tế để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

2.1. Những Thách Thức Trong Kê Đơn Thuốc

Một trong những thách thức lớn nhất là việc bác sĩ kê đơn thuốc không đúng với chỉ định điều trị. Điều này có thể dẫn đến tình trạng bệnh nhân không được điều trị hiệu quả, thậm chí gây ra tác dụng phụ không mong muốn.

2.2. Tác Động Của Việc Kê Đơn Không Hợp Lý

Kê đơn không hợp lý không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân mà còn làm tăng chi phí điều trị. Theo một số nghiên cứu, việc sử dụng thuốc không hợp lý có thể làm tăng tỷ lệ nhập viện và kéo dài thời gian điều trị.

III. Phương Pháp Đánh Giá Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú

Để đánh giá thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Nhi Hải Dương, một số phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy về tình hình kê đơn thuốc.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ các đơn thuốc được kê trong năm 2020. Dữ liệu này sẽ được phân tích để đưa ra những nhận định chính xác về tình hình kê đơn thuốc.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Kê Đơn

Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích bằng các chỉ số kê đơn thuốc của WHO, bao gồm số lượng thuốc trung bình trên đơn, tỷ lệ thuốc kê theo tên chung quốc tế và tỷ lệ đơn kê có kháng sinh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Nhi Hải Dương có nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít vấn đề. Việc phân tích các chỉ số kê đơn đã chỉ ra rằng tỷ lệ kê đơn thuốc không hợp lý vẫn còn cao.

4.1. Tỷ Lệ Kê Đơn Thuốc Không Hợp Lý

Kết quả cho thấy tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh và thuốc không cần thiết vẫn còn cao, điều này cần được cải thiện để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

4.2. Chi Phí Sử Dụng Thuốc

Chi phí sử dụng thuốc tại Bệnh viện Nhi Hải Dương cũng là một vấn đề đáng lưu ý. Việc kê đơn không hợp lý đã dẫn đến tình trạng tăng chi phí điều trị cho bệnh nhân.

V. Kết Luận và Kiến Nghị Về Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc đánh giá kê đơn thuốc ngoại trú là cần thiết để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Bệnh viện Nhi Hải Dương. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình kê đơn thuốc.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần tăng cường đào tạo cho các bác sĩ về quy trình kê đơn thuốc và các quy định hiện hành. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của bác sĩ trong việc kê đơn thuốc.

5.2. Tương Lai Của Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin trong kê đơn thuốc có thể giúp cải thiện quy trình này, từ đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 50% lượng thuốc trên toàn cầu được kê đơn, cấp phát hoặc bán ra không phù hợp, đồng thời khoảng 30% đến 40% ngân sách y tế của nhiều quốc gia bị lãng phí do sử dụng thuốc kém hiệu quả. Tại Việt Nam, việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và tiết kiệm là một trong những mục tiêu trọng tâm của chính sách quốc gia về dược phẩm. Tuy nhiên, tình trạng lạm dụng thuốc, chỉ định nhiều hoạt chất trong một đơn và tỷ lệ kê đơn kháng sinh vượt mức cần thiết vẫn đang diễn ra phổ biến tại các cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt là trong điều trị ngoại trú cho bệnh nhi.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ việc Bệnh viện Nhi Hải Dương – bệnh viện chuyên khoa hạng II trực thuộc Sở Y tế Hải Dương với quy mô 320 giường bệnh, 22 khoa phòng và hơn 400 nhân viên y tế – dù đã triển khai nhiều biện pháp kiểm soát sử dụng thuốc nội trú nhưng vẫn chưa có đánh giá toàn diện về thực trạng kê đơn cho bệnh nhân ngoại trú có Bảo hiểm Y tế (BHYT). Nghiên cứu hướng tới hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, đánh giá thực trạng tuân thủ các quy định hành chính và chuyên môn về kê đơn ngoại trú theo Thông tư số 52/2017/TT-BYT và Thông tư số 18/2018/TT-BYT; Thứ hai, phân tích các chỉ số kê đơn cốt lõi theo tiêu chuẩn của WHO và chi phí điều trị của các đơn thuốc BHYT ngoại trú trong năm 2020.

Dữ liệu được thu thập từ ngày 01/04/2020 đến ngày 30/06/2020 tại các phòng khám ngoại trú của Bệnh viện Nhi Hải Dương. Luận văn cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm quan trọng thông qua các chỉ số định lượng: số thuốc trung bình đạt 3,01 thuốc/đơn, tỷ lệ kê đơn có kháng sinh chiếm 53%, tỷ lệ thuốc Generic đạt 91,2% và chi phí trung bình đạt 210.724 đồng/đơn. Kết quả này tạo tiền đề khoa học vững chắc giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị tối ưu hóa quy trình quản lý dược lâm sàng và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe trẻ em.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng quy trình kê đơn 6 bước chuẩn hóa của WHO bao gồm: xác định vấn đề bệnh lý của người bệnh, xác định mục tiêu điều trị, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp dựa trên tính hiệu quả và an toàn, bắt đầu điều trị, cung cấp thông tin hướng dẫn chi tiết, và theo dõi đánh giá kết quả điều trị. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp bộ chỉ số kê đơn cốt lõi của Tổ chức Y tế Thế giới và Mạng lưới quốc tế về sử dụng thuốc hợp lý (INRUD) nhằm lượng hóa các hành vi kê đơn thông qua các thước đo tiêu chuẩn.

Khung pháp lý được áp dụng chặt chẽ từ Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2011, Thông tư số 52/2017/TT-BYT, Thông tư số 18/2018/TT-BYT sửa đổi bổ sung quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú, cùng Thông tư số 19/2018/TT-BYT về Danh mục thuốc thiết yếu. Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm chuyên môn nền tảng: đơn thuốc ngoại trú hợp lệ, tương tác thuốc (Drug-Drug Interactions - DDI), thuốc Generic và thuốc Biệt dược gốc, nhằm đánh giá mức độ cân bằng giữa ba yếu tố an toàn điều trị, hiệu quả lâm sàng và tính kinh tế y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu dựa trên nguồn dữ liệu sẵn có từ phần mềm quản lý khám chữa bệnh BHYT tại Bệnh viện Nhi Hải Dương. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức chuẩn ước tính một tỷ lệ trong quần thể:

$$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \times \frac{P(1-P)}{d^2}$$

Với mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0,05$, độ tin cậy 95% tương ứng $Z = 1,96$, tỷ lệ ước tính $P = 0,5$ để cỡ mẫu đạt giá trị cực đại an toàn, và sai số tuyệt đối $d = 0,1$. Công thức cho ra cỡ mẫu tối thiểu là 96 đơn thuốc; nghiên cứu đã tiến hành khảo sát chọn tròn 100 đơn thuốc ngoại trú BHYT hợp lệ trong giai đoạn từ 01/04/2020 đến 30/06/2020. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm toàn bộ đơn thuốc ngoại trú BHYT có phát sinh lĩnh thuốc thực tế, loại trừ các đơn không có BHYT hoặc bệnh nhân không lĩnh thuốc.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được áp dụng để đảm bảo tính đại diện khách quan cho các phòng khám chuyên khoa như Tai Mũi Họng, Hô hấp, Tiêu hóa, Thần kinh và Thận - Tiết niệu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel là nhằm mã hóa, làm sạch và xử lý các biến số định danh và định lượng một cách chuẩn xác, phản ánh trung thực phân bố tần số, tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình mà không làm sai lệch đặc tính dịch tễ học của mẫu nghiên cứu. Toàn bộ quá trình xử lý và phân tích số liệu được hoàn thành trong giai đoạn từ tháng 01/2022 đến tháng 05/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 100 đơn thuốc ngoại trú BHYT với tổng số 301 lượt thuốc được chỉ định tại Bệnh viện Nhi Hải Dương năm 2020 đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

• Tuân thủ quy định hành chính và thông tin định danh: 100% đơn thuốc ghi đầy đủ họ tên, giới tính bệnh nhân, ngày kê đơn và chữ ký kèm họ tên bác sĩ. Đặc biệt, ở nhóm 91 bệnh nhi dưới 72 tháng tuổi (chiếm 91% tổng số đơn khảo sát), 100% đơn thuốc ghi đầy đủ số tháng tuổi, cân nặng và tên người giám hộ. Tuy nhiên, 100% đơn thuốc chỉ ghi địa chỉ đến cấp xã/phường mà không có số nhà cụ thể, và 100% đơn thuốc thiếu phần ghi lời dặn trực tiếp của bác sĩ.
• Số lượng thuốc và cơ cấu nguồn gốc: Số thuốc trung bình trên một đơn đạt 3,01 thuốc (dao động từ 1 đến 6 thuốc/đơn). Cơ cấu đơn thuốc ghi nhận: đơn có 1 thuốc chiếm 22%, 2 thuốc chiếm 18%, 3 thuốc chiếm 17%, 4 thuốc chiếm 24%, và đơn từ 5 thuốc trở lên chiếm 19%. Về xuất xứ, thuốc sản xuất trong nước chiếm tỷ lệ vượt trội 84,4% (254 lượt thuốc), trong khi thuốc nhập khẩu chỉ chiếm 15,6% (47 lượt thuốc).
• Tỷ lệ kê đơn các nhóm thuốc đặc thù: Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh lên tới 53% (trong đó 88,7% đơn dùng 1 kháng sinh và 11,3% đơn phối hợp 2 kháng sinh). Tỷ lệ đơn kê vitamin chiếm 26% (26 đơn), đơn kê corticoid chiếm 14% (100% là hoạt chất Prednisolon dạng uống), chế phẩm y học cổ truyền chiếm 4% và thuốc tiêm chỉ chiếm 1% (chỉ định Triptorelin cho bệnh nhi dậy thì sớm).
• Tương tác thuốc và kinh tế y tế: Tỷ lệ xuất hiện tương tác thuốc rất thấp, chỉ chiếm 2% tổng số đơn (2 cặp tương tác ở mức độ nhẹ gồm Acetylcystein kết hợp Clorpheniramin và Furosemid kết hợp Paracetamol). 100% thuốc kê đơn nằm trong Danh mục thuốc của Bệnh viện, 86,7% thuộc Danh mục thuốc thiết yếu (261 lượt), và 91,2% là thuốc Generic (271 lượt). Chi phí trung bình cho một đơn thuốc là 210.724 đồng, với tổng chi phí khảo sát đạt hơn 21,07 triệu đồng; trong đó thuốc Generic chiếm tới 93,5% tổng giá trị thanh toán.

Thảo luận kết quả

Chỉ số số thuốc trung bình 3,01 thuốc/đơn tại Bệnh viện Nhi Hải Dương cao hơn đáng kể so với ngưỡng khuyến cáo chuẩn của WHO từ 1,6 đến 1,8 thuốc/đơn, đồng thời cao hơn kết quả tại một bệnh viện ở Ethiopia (1,8 thuốc/đơn). Nguyên nhân chính là do đặc thù mô hình bệnh tật nhi khoa phức tạp, với số chẩn đoán bình quân đạt 2,78 mã ICD-10 trên mỗi đơn (trong đó đơn có 3 chẩn đoán đồng thời chiếm tỷ lệ cao nhất với 40%). Dữ liệu phân bố số lượng thuốc có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ hình cột phân tầng, minh họa rõ nét sự gia tăng số lượng thuốc ở các phòng khám chuyên khoa Tim mạch, Ngoại khoa và Tai Mũi Họng.

Tỷ lệ kê đơn kháng sinh ở mức 53% vượt xa phạm vi khuyến nghị của WHO từ 20,0% đến 26,8%, phản ánh thực trạng lạm dụng kháng sinh ngoại trú tương tự như tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc (59,5%) và các cơ sở y tế tại Yemen (66,2%). Tình trạng này xuất phát từ thói quen kê đơn bao vây để phòng ngừa bội nhiễm ở trẻ em mắc các bệnh lý đường hô hấp cấp tính. Việc trình bày cơ cấu kháng sinh qua biểu đồ tròn sẽ làm nổi bật tỷ lệ đơn trị liệu (88,7%) so với phối hợp đa kháng sinh (11,3%).

Tỷ lệ kê đơn thuốc Generic đạt 91,2% và tỷ lệ thuốc nội đạt 84,4% là điểm sáng lớn trong quản lý dược, thể hiện sự tuân thủ chủ trương ưu tiên thuốc sản xuất trong nước của Bộ Y tế. Tỷ lệ tương tác thuốc 2% thấp hơn rất nhiều so với mức 34% tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương và 17,8% tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông. Kết quả an toàn này có thể được tóm lược qua bảng ma trận tương tác thuốc, chứng minh hiệu quả bước đầu của việc ứng dụng phần mềm kê đơn điện tử trong việc hạn chế chỉ định các cặp thuốc có chống chỉ định nguy hiểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện quy trình kê đơn ngoại trú và nâng cao chất lượng sử dụng thuốc hợp lý tại Bệnh viện Nhi Hải Dương, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

• Nâng cấp tính năng cảnh báo trên phần mềm kê đơn điện tử: Phòng Công nghệ thông tin phối hợp với Khoa Dược tích hợp mô-đun cảnh báo tự động về tương tác thuốc, trùng lặp hoạt chất, và bắt buộc điền trường thông tin lời dặn trước khi in đơn. Mục tiêu định lượng: Đạt 100% đơn thuốc có lời dặn chi tiết và duy trì tỷ lệ tương tác thuốc dưới 1%. Thời gian thực hiện: Hoàn thành trong Quý 1 và Quý 2 năm 2023. Chủ thể chịu trách nhiệm: Phòng Công nghệ thông tin và Khoa Dược.
• Tăng cường kiểm soát và bình đơn thuốc kháng sinh định kỳ: Hội đồng Thuốc và Điều trị thiết lập quy định giám sát kê đơn kháng sinh ngoại trú, xây dựng hướng dẫn điều trị chuẩn cho các bệnh lý nhiễm khuẩn hô hấp và tiêu hóa thường gặp ở trẻ em. Mục tiêu định lượng: Giảm tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh từ 53% xuống dưới 30%, hạ số thuốc trung bình từ 3,01 xuống dưới 2,2 thuốc/đơn. Thời gian thực hiện: Triển khai liên tục từ năm 2023 đến năm 2025. Chủ thể chịu trách nhiệm: Hội đồng Thuốc và Điều trị cùng Bộ phận Dược lâm sàng.
• Tổ chức tập huấn định kỳ về quy chế kê đơn và an toàn dược học: Phòng Kế hoạch tổng hợp tổ chức các khóa đào tạo lại cho toàn bộ bác sĩ khám ngoại trú về Thông tư số 52/2017/TT-BYT, kỹ năng tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc cho phụ huynh và nguyên tắc chỉ định corticoid, vitamin an toàn. Mục tiêu định lượng: 100% bác sĩ kê đơn đạt yêu cầu kiểm tra chuyên môn định kỳ hàng năm. Thời gian thực hiện: Định kỳ 6 tháng một lần từ năm 2023. Chủ thể chịu trách nhiệm: Phòng Kế hoạch tổng hợp và Hội đồng Khoa học Bệnh viện.
• Tối ưu hóa danh mục thuốc và cơ cấu chi phí BHYT: Khoa Dược chủ động rà soát, lựa chọn các hoạt chất Generic chất lượng cao trong nước để đưa vào danh mục đấu thầu, kiểm soát nghiêm ngặt các chỉ định thuốc Biệt dược gốc giá cao. Mục tiêu định lượng: Duy trì tỷ lệ thuốc Generic trên 90%, tỷ lệ thuốc thiết yếu trên 88% và tiết kiệm 10% đến 15% tổng ngân sách thuốc ngoại trú BHYT. Thời gian thực hiện: Thực hiện theo chu kỳ thầu thuốc hàng năm giai đoạn 2023 - 2025. Chủ thể chịu trách nhiệm: Khoa Dược và Phòng Tài chính - Kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ lâm sàng và bác sĩ chuyên khoa Nhi: Hỗ trợ nhận diện các lỗi kê đơn hành chính thường gặp, cập nhật liều dùng corticoid chuẩn xác (như Prednisolon 0,5 mg/kg/ngày trong lupus hoặc 1,5 mg/kg/cách ngày trong hội chứng thận hư), đồng thời điều chỉnh thói quen chỉ định kháng sinh ngoại trú theo khuyến cáo khoa học.
• Dược sĩ bệnh viện và chuyên viên Dược lâm sàng: Cung cấp khung công cụ đánh giá chỉ số kê đơn theo chuẩn WHO, quy trình rà soát tương tác thuốc và phương pháp phân tích cơ cấu chi phí thuốc Generic nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tư vấn sử dụng thuốc trong bệnh viện.
• Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc và Điều trị: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn để hoạch định chính sách quản lý khám chữa bệnh BHYT, chuẩn hóa phần mềm bệnh viện điện tử và xây dựng danh mục thuốc đáp ứng mô hình bệnh tật thực tế tại địa phương.
• Học viên sau đại học, sinh viên Y Dược và nhà nghiên cứu: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, kỹ thuật tính cỡ mẫu dịch tễ học và cách tiếp cận các văn bản quy phạm pháp luật Dược trong các đề tài quản lý y tế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao số lượng thuốc trung bình trên mỗi đơn tại Bệnh viện Nhi Hải Dương (3,01 thuốc) lại cao hơn khuyến cáo của WHO?
Chỉ số này vượt mức chuẩn của WHO (1,6 đến 1,8 thuốc) do mô hình bệnh tật nhi khoa ngoại trú tại bệnh viện có độ phức tạp cao, với số chẩn đoán trung bình đạt 2,78 mã ICD-10 trên một đơn. Trẻ thường mắc đồng thời nhiều triệu chứng như sốt, ho, viêm đường hô hấp kèm rối loạn tiêu hóa, dẫn đến việc bác sĩ kê thêm các thuốc điều trị triệu chứng và vitamin hỗ trợ.

Tỷ lệ kê đơn kháng sinh 53% phản ánh vấn đề gì và có nguy cơ nào cho bệnh nhi?
Tỷ lệ 53% cao gấp đôi mức khuyến cáo của WHO (20,0% đến 26,8%), phản ánh tình trạng lạm dụng kháng sinh trong điều trị ngoại trú khi chưa có kết quả kháng sinh đồ. Việc sử dụng kháng sinh phổ rộng không cần thiết làm tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc, gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột và phát sinh các phản ứng có hại không mong muốn ở trẻ nhỏ.

Hệ thống kê đơn điện tử đã hỗ trợ bệnh viện đạt được những kết quả tích cực nào?
Phần mềm kê đơn điện tử đã tự động hóa việc đánh số khoản mục, ghi ngày kê đơn, và tự động thêm chữ số 0 phía trước các số lượng thuốc nhỏ hơn 10 (đạt 100% trên 93 lượt thuốc có số lượng dưới 10). Điều này giúp loại bỏ hoàn toàn các lỗi viết tay khó đọc, nhầm lẫn số lượng và sai sót nồng độ, hàm lượng thuốc.

Cơ cấu thuốc Generic chiếm 91,2% mang lại lợi ích kinh tế như thế nào cho quỹ BHYT?
Tỷ lệ thuốc Generic chiếm 91,2% về số lượng và 93,5% về giá trị thanh toán (tương đương 19,5 triệu đồng trên tổng chi phí hơn 21 triệu đồng) giúp giảm chi phí tiền thuốc bình quân xuống mức 210.724 đồng/đơn. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn quỹ BHYT, tránh vượt trần chi phí và giảm thiểu tối đa phần đồng chi trả của người bệnh.

Các cặp tương tác thuốc được phát hiện trong nghiên cứu có nguy hiểm không?
Nghiên cứu chỉ phát hiện 2 đơn có tương tác thuốc (tỷ lệ 2%), bao gồm cặp Acetylcystein - Clorpheniramin và Furosemid - Paracetamol. Cả hai trường hợp đều được xếp loại tương tác ở mức độ nhẹ, không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng nhưng vẫn cần được dược sĩ lâm sàng lưu ý hướng dẫn giãn cách thời gian sử dụng thuốc hợp lý.

Kết luận

• Ứng dụng công nghệ thông tin đã hỗ trợ Bệnh viện Nhi Hải Dương đạt tỷ lệ tuân thủ 100% về ghi nhận thông tin hành chính, chỉ định nồng độ hàm lượng và quản lý dữ liệu bệnh nhi dưới 72 tháng tuổi.
• Cơ cấu cung ứng thuốc đạt hiệu quả kinh tế cao với 100% thuốc thuộc danh mục bệnh viện, 86,7% thuốc thiết yếu và 91,2% thuốc Generic, giúp duy trì chi phí trung bình ở mức hợp lý 210.724 đồng/đơn.
• Tỷ lệ kê đơn kháng sinh ở mức 53% và số thuốc trung bình 3,01 thuốc/đơn vẫn vượt chuẩn của WHO, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường can thiệp dược lâm sàng và bình đơn thuốc ngoại trú.
• Mức độ an toàn trong phối hợp thuốc được kiểm soát tốt với tỷ lệ tương tác chỉ 2% và toàn bộ đều ở mức độ nhẹ, phản ánh tính an toàn trong danh mục thuốc nhi khoa hiện hành.
• Luận văn đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng giá trị về thực trạng kê đơn ngoại trú BHYT, làm tiền đề cho kế hoạch can thiệp toàn diện giai đoạn 2023 - 2025 nhằm nâng cao tính an toàn và hợp lý trong sử dụng thuốc.

Các nhà quản lý y tế và chuyên gia Dược lâm sàng quan tâm đến mô hình quản lý kê đơn và kiểm soát sử dụng thuốc an toàn cho bệnh nhi có thể tiếp tục triển khai các nghiên cứu can thiệp sâu hơn nhằm tối ưu hóa chất lượng điều trị toàn diện tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về đơn thuốc và hoạt động kê đơn thuốc 1. Một số khái niệm. Đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh, là cơ sở pháp lý cho việc chỉ định thuốc, bán thuốc và cấp thuốc theo đơn [5].

Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của BYT) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc. Nội dung của một đơn thuốc: Theo khuyến cáo của WHO, một đơn thuốc đầy đủ gồm các nội dung sau:[4] - Tên, địa chỉ, số điện thoại (nếu có) của người kê đơn - Ngày tháng kê đơn thuốc - Tên thuốc, hàm lượng - Dạng thuốc, tổng số thuốc - Thông tin hướng dẫn sử dụng - Tên, địa chỉ, tuổi của người bệnh - Chữ ký của người kê đơn 1. Hoạt động kê đơn thuốc Kê đơn là hoạt động của bác sỹ xác định xem nguời bệnh cần dùng những thuốc gì, liều dùng cùng với liệu trình điều trị phù hợp. Luật khám chữa bệnh có hiệu lực từ ngày 01/01/2011 quy định: khi kê đơn thuốc, người thầy thuốc phải ghi đầy đủ, rõ ràng vào đơn thuốc thông tin về thuốc, hàm lượng, liều dùng, cách dùng và thời gian dùng thuốc.

Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với chân đoán bệnh, tình trạng bệnh của người bệnh. Kê đơn tốt phải đảm bảo sự cân bằng giữa các yếu tố hợp lý, an toàn, hiệu quả, kinh tế và tôn trọng sự lựa chọn của bệnh nhân [3]. Trên thế giới, WHO và Hội y khoa các nước đã ban 3 hành và áp dụng “Hướng dẫn kê đơn tốt”. Để thực hành kê đơn thuốc tốt, nguời thầy thuốc cần phải tuân thủ quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm 6 bước: Bước 1: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân Bước 2: Xác định mục tiêu điều trị: Muốn đạt được gì sau điều trị? Bước 3: Xác định tính phù hợp của phương pháp điều trị riêng cho bệnh nhân: Kiểm tra tính hiệu quả và an toàn Bước 4: Bắt đầu điều trị.

Bước 5: Cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo Bước 6: Theo dõi (và dừng) điều trị [4]. Kê đơn hợp lý thông qua việc kê những thuốc hiệu quả an toàn cho bệnh nhân không những giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe bệnh nhân tại các cơ sở y tế mà còn góp phần giảm chi phí điều trị. Trái lại, nếu kê đơn không hợp lý sẽ dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng. Kê đơn không hợp lý là việc kê đơn và dùng thuốc không đúng với chỉ định của bệnh và hướng dẫn điều trị.

Ví dụ là việc bệnh nhân được sử dụng thuốc ngoại đắt tiền trong khi bệnh nhẹcó thể dùng các loại thuốc nội thông thường vẫn cho kết quả điều trị tốt.Hoặc bệnh nhân dùng kháng sinh dài ngày với gánh nặng đề kháng kháng sinh, dẫn đến tình trạng bội nhiễm như nhiễm nấm. Dùng kháng sinh không đủ liệu trình hay sử dụng kháng sinh cho các bệnh nhân không có dấu hiệu nhiễm khuẩn. Dẫn đến tăng nguy cơ kháng thuốc. Kê đơn thuốc không hợp lý dẫn đến hậu quả như: - Gây tăng tác dụng phụ của thuốc - Làm giảm hiệu quả điều trị - Kéo dài thời gian năm viện, gây tăng chi phí điều trị và làm giảm lòng tin của bệnh nhân với chất lượng điều trị bệnh của cơ sở y tế.

Các hậu quả trên làm ảnh hưởng rất nhiều về sức khỏe người bệnhvà dẫn đến việc lãng phí nguồn lực dành cho công tác chăm sóc sức khỏe [04], [06]. Quy định kê đơn thuốc điều trị ngoại trú 1. Điều kiện của người kê đơn thuốc Những người sau đây được phép kê đơn thuốc 1. Y sỹ được kê đơn thuốc khi đáp ứng đầy đủ các Điều kiện sau đây: - Có chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và đang làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến huyện của Nhà nước hoặc trạm y tế xã, phường, thị trấn, y tế cơ quan, trường học; - Phải có văn bản phân công của người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến huyện phân công khám bệnh, chữa bệnh theo phân cấp quản lý y tế của địa phương.

Bác sỹ, y sỹ tại trạm y tế xã được phép kê đơn thuốc đối với các bệnh ở các chuyên khoa tương ứng với phạm vi khám bệnh, chữa bệnh đa khoa được quyết định trong phạm vi chuyên môn của trạm y tế xã và của bác sỹ, y sỹ. Trường hợp cấp cứu người bệnh mà chưa kịp làm thủ tục nhập viện, người kê đơn thuốc của bất cứ chuyên khoa nào (kể cả y học cổ truyền) đều được kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu phù hợp với tình trạng của bệnh cấp cứu. Nguyên tắc khi kê đơn thuốc: Tại Thông tư số 52/2017/TT-BYTngày 29/12/2018, TT18/2018/TT- BYT ngày 22/08/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 52/2017/TT- BYT ngày 29 tháng 12 năm 2017 quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú [11]: - Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. - Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.

- Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. - Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: 5 + Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế. + Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành.

+ Dược thư quốc gia của Việt Nam; + Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị được quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều này hoặc đủ sử dụng nhưng tối đa không quá 30 (ba mươi) ngày, trừ trường hợp quy định tại các điều 7, 8 và 9 Thông tư này. + Đối với người bệnh phải khám từ 3 chuyên khoa trở lên trong ngày thì người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc người được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trưởng khoa khám bệnh, trưởng khoa lâm sàng) hoặc người phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho người bệnh. + Không được kê vào đơn thuốc: Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh; Các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam, Thực phẩm chức năng; Mỹ phẩm. Quy định về ghi đơn thuốc 1.

Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh. Ghi địa chỉ nơi người bệnh thường trú hoặc tạm trú: số nhà, đường phố, tổ dân phố hoặc thôn/ấp/bản, xã/phường/thị trấn, quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh, tỉnh/thành phố. Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi ghi số tháng tuổi, cân nặng, tên bố hoặc mẹ của trẻ hoặc người đưa trẻ đến khám bệnh, chữa bệnh. Kê đơn thuốc theo quy định như sau: a) Thuốc có một hoạt chất - Theo tên chung quốc tế (INN, generic); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Moxifloxacin, hàm lượng 400mg thì ghi tên thuốc như sau: Moxifloxacin 400mg.

- Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại). Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Moxifloxacin, hàm lượng 400mg, tên thương mại là A thì ghi tên thuốc như sau: Moxifloxacin(A) 400mg. b) Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại. Ghi tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, số lượng/thể tích, liều dùng, đường dùng, thời điểm dùng của mỗi loại thuốc.

Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác. Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa. Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước. Trường hợp sửa chữa đơn thì người kê đơn phải ký tên ngay bên cạnh nội dung sửa.

Gạch chéo phần giấy còn trống từ phía dưới nội dung kê đơn đến phía trên chữ ký của người kê đơn theo hướng từ trên xuống dưới, từ trái sang phải; ký tên, ghi (hoặc đóng dấu) họ tên người kê đơn. Các chỉ số kê đơn thuốc Có nhiều công cụ đã được xây dựng và sử dụng để đánh giá hoạt động kê đơn thuốc. Tuy nhiên, nhóm chỉ số kê đơn của WHO là bộ công cụ đơn giản và được sử dụng phổ biến nhất: - Số thuốc kê trung bình trong một đơn - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê tên genergic hoặc tên chung quốc tế (INN) - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh 7 - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong danh mục thuốc thiết yếu hoặc danh mục thuốc của cơ sở Nhóm chỉ số kê đơn của WHO có ưu điểm là đã được tiêu chuẩn hóa, có thể áp dụng cho cả trường hợp bệnh cấp tính và mạn tính; không cần phải thu thập bất cứ thông tin nào về dấu hiệu, triệu chứng của người bệnh; bao phủ được hầu hết các vấn đề quan trọng trong kê đơn không hợp lý như kê nhiều thuốc cho một bệnh, sử dụng quá mức thuốc tiêm, kháng sinh, vitamin, sử dụng các thuốc biệt dược một cách không cần thiết. Nhóm chỉ số này cũng quá đơn giản, các dữ liệu thu thập không phức tạp vì vậy, không đòi hỏi người thu thập phải có quá nhiều kiến thức chuyên môn về thuốc hay phải đào tạo đặc biệt.

Bên cạnh các chỉ số chung như trên, tùy thuộc hoàn cảnh của từng địa phương, cơ sở, các nhà quản lý y tế có thể lựa chọn các chỉ số bổ sung để thu thập những thông tin quan trọng khác trong các nghiên cứu sử dụng thuốc như sau: Chi phí trung bình cho một lần khám: - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho thuốc tiêm - Kê đơn theo hướng dẫn điều trị - Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc họ nhận được - Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận với thông tin tin cậy về thuốc 1.