ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt; là tài sản nguồn lực to lớn của đất nước, quyền sử dụng đất là hàng hóa đặc biệt. Khai thác và sử dụng hợp lý, hiệu quả và tiết kiệm tài nguyên đất là động lực phát triển xã hội. Ngày nay, với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, sự gia tăng dân số cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật đã tạo rất nhiều áp lực lên quá trình sử dụng dất đai làm cho quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp làm ảnh hưởng đến sản lượng lương thực, thực phẩm của cả nước, đồng thời cũng làm thay đổi cơ cấu kinh kế và đời sống của người dân.
Tình hình thực tế ở nước ta cho thấy việc quản lý và sử dụng đất vẫn còn nhiều bất cập. Đất đai nói chung và đất sử dụng cho hoạt động sản xuất nông nghiệp nói riêng được quản lý và sử dụng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của người dân và phụ thuộc vào điều kiện thời tiết khí hậu. Cùng với đó, việc canh tác cây trồng ít quan tâm đến bảo vệ và cải tạo đất đã làm cho chất lượng đất ngày càng bị suy giảm. Từ đó, việc nghiên cứu đánh giá hiện trạng đất đai hợp lý, bền vững và đạt hiệu quả cao theo hướng sản xuất hàng hóa đang được chú trọng quan tâm nghiên cứu.
Là một xã vùng I của huyện Bắc Quang, cách trung tâm huyện 7km về phía Nam, xã Hùng An là một xã đang trên đà phát triển của huyện Bắc Quang. Tuy nhiên nền kinh tế của xã chủ yếu vẫn dựa vào sản xuất nông nghiệp. Do đất đai có độ phì thấp hiệu quả sản xuất không cao nên để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về lương thực thực phẩm trên một đơn vị diện tích đất được coi là vấn đề quan trong trong sản xuất nông nghiệp của xã. Tuy nhiên, nếu đất đai không được sử dụng hợp lý sẽ làm tăng nhanh mức độ ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, làm giảm sức sản xuất của đất.
e 2 Xuất phát từ thực tế đó, được sự đồng ý của khoa Quản Lý Tài Nguyên, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và sự hướng dẫn của cô giáo Ths. Dương Thanh Hà, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Hùng An, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang” 1. Mục đích nghiên cứu - Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Hùng An, huyện bắc Quang, tỉnh Hà Giang - Định hướng và đề xuất một số giải pháp kinh tế - kĩ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên địa bàn xã 1. Yêu cầu - Đánh giá đúng, khách quan trung thực, toàn diện hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp xã Hùng An, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang - Các phương pháp đánh giá cần phải xây dựng trên cơ sở điều tra số liệu từ thực tế, phân tích số liệu đảm bảo tính khoa học.
- Sử dụng các phương pháp điều tra đảm bảo độ chính xác của số liệu - Kết luận của đề tài có thể đem lại những bài học bổ ích áp dụng vào thực tế sản xuất. Ý nghĩa - Củng cố được kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và bổ sung những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng đất của sản xuất nông nghiệp từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao.
e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm đánh giá đất 2. Khái niệm về đánh giá đất đai - Đánh giá đất đai là quá trình đoán định tiềm năng của đất đai cho một hoặc một số loại sử dụng đất được đưa ra để lựa chọn (A.Young) - Năm 1976, FAO đã đề xuất định nghĩa về đánh giá đất đai là quá trình so sánh, đối chiếu những tính chất vốn có của vạt/khoanh đất cần đánh giá với những tính chất đất đai mà loại hình sử dụng đất yêu cầu sử dụng cần phải có. - Việc đánh giá đất đai cho các vùng sinh thái hoặc các vùng lãnh thổ khác nhau là tạo ra một mức sản xuất mới ổn định và hợp lý.
Trong đánh giá đất đai được nhìn nhận như là: một vạt đất xác định về mặt địa lý trên một diện tích bề mặt của trái đất với những thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi có tính chất chu kì có thể dự đoán được của môi trường bên trên, bên trong và bên dưới nó như: không khí, loại đất, điều kiện địa chất, thủy văn, thực vật, động vật, những hoạt động trước và nay của con người, ở chừng mực mà những thuộc tính này có ảnh hưởng đáng kể đến việc sử dụng vạt đất đó trong hiện tại và tương lai - Như vậy, đánh giá đất đai phải được xem xét trên phạm vi rất rộng, bao gồm cả không gian, thời gian, tự nhiên, kinh tế và xã hội. Một số phương pháp đánh giá đất trên thế giới Tùy theo mục đích và điều kiện cụ thể, mỗi quốc gia đã đề ra nội dung và phương pháp đánh giá đất đai của mình. Có nhiều phương pháp khác e 4 nhau nhưng nhìn chung có hai khuynh hướng: Đánh giá đất theo điều kiện tự nhiên có xem xét tới những điều kiện kinh tế - xã hội và đánh giá đất kinh tế có xem xét tới những điều kiện tự nhiên. Dù là phương pháp nào thì cũng phải lấy đất đai làm nền và loại sử dụng đất cụ thể để đánh giá, kết quả được thể hiện bằng các bản đồ, báo cáo và các số liệu thống kê * Đánh giá đất theo phân loại định lượng của Mỹ (Soil Taxonomy) Cơ sở của phương pháp: Dựa vào các yếu tố hình thành đất của học thuyết phát sinh nhưng cơ sở chính là những tính chất hiện tại của đất có quan hệ mật thiết với hình thái phẫn diện đất.
Định lượng các tầng phát sinh theo định lượng chặt chẽ về hình thái và tính chất để xác định tên của tầng đất là cơ sở để tiên hành phân loại đất. Tại Mỹ hiện nay đang ứng dụng rộng rãi hai phương pháp - Phương pháp tổng hợp: phân chia phức hệ lãnh thổ tự nhiên và đánh giá đất đai theo năng suất trong nhiều năm (10 năm trở lên). Trong khi tiến hành đánh giá đất đai, các nhà nông học đã chú ý đi vào phân hạng đất đai cho từng loại cây trồng. - Phương pháp yếu tố: Bằng các thống kê các yếu tố tự nhiên, xác định tính chất đất đai và phương hướng cải tạo.
Đánh giá phân hạng đất đai dựa trên cơ sở thống kê các đặc tính tự nhiên, độ dày tầng canh tác, thành phần cơ giới, độ thấm nước, độ lẫn đá, sỏi, hàm lượng muối độc trong đất, địa hình tương đối, mức độ xói mòn và yếu tố khí hậu. Ưu điểm của phương pháp +) Dùng những chỉ tiêu định lượng và các dấu hiệu đặc trưng của tầng đất và các tính chất hiện tại của đất để phân loại đất +) Mang tính chất chuyên ngành sâu, tính hệ thống cao và hệ thống mở dễ dàng bổ sung những đất mới +) Sử dụng thuât ngữ mới gắn với bản chất và tính chất đất e 5 Nhược điểm của phương pháp: Chỉ có những chuyên gia theo hệ thống này mới hiểu và sử dụng được. (Nguyễn Ngọc Nông, Nguyễn Thu Huyền, 2008) [2] * Đánh giá đất đai ở Canada Canada đánh giá đất đai theo các tính chất tự nhiên của đất và năng suất ngũ cốc nhiều năm. Trong nhóm cây ngũ cốc lấy cây lúa mỳ làm tiêu chuẩn và khi có nhiều loại cây thì dùng hệ số quy đổi ra lúa mỳ.
Trong đánh giá đất đai các chỉ tiêu thường được lưu ý là thành phần cơ giới, cấu trúc đất, mức độ muối độc trong đất, xói mòn và đá lẫn. Trên cơ sở đó đất ở Canada được chia làm 7 nhóm: - Nhóm 1: Thích hợp với nhiều loại cây hơn cả, ít và không có hạn chế - Nhóm 2: Khả năng thích hợp với một số ít cây trồng, có hạn chế chính là xói mòn, khí hậu không thuận lợi, nghèo dinh dưỡng - Nhóm 3: Chỉ thích hợp với một số ít cây trồng, có nhiều hạn chế về độ dốc lớn, xói mòn mạnh, thành phần cơ giới nặng, nghèo dinh dưỡng - Nhóm 4: Thích hợp với rất ít cây trồng. Hạn chế chính là khí hậu khắc nghiệt, bị xói mòn mạnh không có khả năng giữ nước - Nhóm 5: Ít trồng được cây hàng năm, chỉ trồng được cây lâu năm nhưng yêu cầu đầu tư cao - Nhóm 6: Đất chỉ dùng được vào chăn thả gia súc - Nhóm 7: Hoàn toàn không có khả năng sản xuất nông nghiệp.Mỗi yếu tố được phân thành nhiều cấp và tính bằng (%). Bằng phương pháp này, đất đai ở Ấn Độ được chia thành 6 nhóm - Nhóm 1: thượng hảo hạng, 80% - 100% đất có thể trồng bất kỳ loại cây nào cũng cho năng suất cao - Nhóm 2: 60 – 70%, đất có thể trồng bất kỳ cây trồng nào nhưng cho năng suất thấp hơn - Nhóm 3: nhóm trung bình, 40 – 59%, đất có thể trồng được một số cây - Nhóm 4: nhóm nghèo, 20 – 39%, đất chỉ trồng được một số cây có chọn lọc - Nhóm 5, rất nghèo, 10 – 19%, làm bãi chăn thả - Nhóm 6, có dưới 10% đất dùng vào nông nghiệp.
Vai trò của sản xuất nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân - Cung cấp lương thực thực phẩm cho toàn xã hội Thực tế cho thấy rằng xã hội càng phát triển thì yêu cầu về dinh dưỡng do lương thực thực phẩm ngày càng tăng nhanh. Một đặc điểm quan trọng của hàng hóa lương thực, thực phẩm là không thể thay thế bằng bất kỳ e 7 một loại hàng hóa nào khác.Những hàng hóa này dù cho trình độ khoa học – công nghệ phát triển như hiện nay, vẫn chưa có ngành nào có thể thay thế được.Lương thực, thực phẩm là yếu tố đầu tiên có tính chất quyết định sự tồn tại, phát triển của con người và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Những hàng hóa có chứa chất dinh dưỡng có thể nuôi sống con người này chỉ có thể có được thông qua hoạt động sống của cây trồng và vật nuôi hay nói cách khác là thông qua quá trình sản xuất nông nghiệp.