Khóa luận: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot, Arava, Israel

Luận văn phân tích hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại trang trại chà là Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel. Khám phá các phương pháp và kết quả.

• Tác giả: Hoàng Việt Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Đình Binh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lí Đất Đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Trang Trại Chà Là Kibbutz Eilot, Arava, Israel
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan của đề tài
• 2.1.1. Khái quát về các khái niệm đất nông nghiệp
• 2.1.2. Tổng quan về đất nước ISRAEL
• 2.1.3. Tổng quan Kibbutz Eilot, vùng Arava
• 2.1.4. Tổng quan về nền nông nghiệp ISRAEL
• 2.1.5. Cơ sở khoa học của đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 2.1.6. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn trong đề xuất sử dụng đất
• 2.1.7. Quan điểm nâng cao hiệu quả sử dụng đất
• 2.1.8. Loại hình sử dụng đất
• 2.1.9. Cơ sở đánh giá các loại hình sử dụng đất bền vững trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2. Những nghiên cứu trên thế giới và trong nước về đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 2.2.1. Nghiên cứu đánh giá đất đai của FAO
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 3.3.4. Phương pháp tính toán phân tích số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội
• 4.2. Tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ Chà là của nông trại Eilot
• 4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại trang trại Eilot
• 4.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 4.3.2. Hiệu quả môi trường
• 4.3.3. Tính bền vững và khả năng áp dụng tại VN của mô hình sản xuất trong trang trại
• 4.3.4. Thuận lợi, khó khăn, bài học kinh nghiệm và đề xuất
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot

Kibbutz Eilot, nằm trong vùng Arava của Israel, là một mô hình điển hình cho việc sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả. Với diện tích khoảng 100ha, trang trại này chuyên sản xuất chà là, một loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Hiệu quả sử dụng đất tại đây không chỉ được đánh giá qua sản lượng mà còn qua các yếu tố như kinh tế nông nghiệp, hệ sinh thái nông nghiệp và quản lý đất đai. Theo nghiên cứu, việc áp dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất đã giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Điều này cho thấy rằng, việc quản lý đất đai một cách bền vững là rất quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự gia tăng dân số.

1.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot

Tại Kibbutz Eilot, sản xuất nông nghiệp chủ yếu tập trung vào cây chà là, một loại cây trồng đặc trưng của khu vực này. Sản xuất nông nghiệp tại đây được thực hiện theo quy trình khép kín, từ trồng trọt đến chế biến và tiêu thụ. Nghiên cứu cho thấy, năng suất chà là tại Kibbutz Eilot đạt mức cao nhờ vào việc áp dụng các công nghệ tiên tiến và phương pháp canh tác hiện đại. Điều này không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo tính bền vững cho mô hình sản xuất. Việc sử dụng nước và tài nguyên một cách hợp lý cũng là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái nông nghiệp tại đây.

II. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại Kibbutz Eilot cho thấy một số điểm nổi bật. Đầu tiên, việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững đã giúp tăng cường tính bền vững của đất đai. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc sử dụng phân bón hữu cơ và biện pháp tưới tiêu tiết kiệm nước đã góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Thứ hai, kinh tế nông nghiệp tại Kibbutz Eilot không chỉ dựa vào sản lượng mà còn vào giá trị gia tăng từ sản phẩm. Việc chế biến chà là thành các sản phẩm khác nhau đã mở ra nhiều cơ hội tiêu thụ và tăng thu nhập cho nông dân. Cuối cùng, việc quản lý đất đai hiệu quả đã giúp duy trì sự ổn định trong sản xuất và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất tại Kibbutz Eilot. Đầu tiên là điều kiện tự nhiên, bao gồm khí hậu khô hạn và nguồn nước hạn chế. Điều này đòi hỏi nông dân phải áp dụng các biện pháp tưới tiêu hiệu quả và tiết kiệm. Thứ hai, công nghệ nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất. Việc sử dụng công nghệ tưới nhỏ giọt và các thiết bị hiện đại đã giúp tiết kiệm nước và tăng cường hiệu quả sản xuất. Cuối cùng, chính sách quản lý đất đai của chính phủ Israel cũng ảnh hưởng đến cách thức sử dụng và phát triển đất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Kibbutz Eilot, một số giải pháp có thể được đề xuất. Đầu tiên, cần tăng cường áp dụng các công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là công nghệ tiết kiệm nước và phân bón hữu cơ. Thứ hai, việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho nông dân về quản lý đất đai bền vững là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển nông nghiệp bền vững. Cuối cùng, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ trong việc xây dựng các chính sách khuyến khích sản xuất nông nghiệp bền vững, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp bền vững tại Kibbutz Eilot.

3.1. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển

Khuyến khích nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững là một trong những giải pháp quan trọng. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc phát triển giống cây trồng chịu hạn, cải thiện quy trình sản xuất và chế biến. Đồng thời, việc hợp tác giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và nông dân sẽ tạo ra những sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Sự kết hợp này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho đất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên hữu hạn, tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, từ công cuộc đổi mới năm 1986 đến nay, công tác quản lý và sử dụng đất đai luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp trong nước vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế như quy mô còn manh mún, nhỏ lẻ, trình độ khoa học kỹ thuật và công nghệ chưa đồng bộ, năng suất và chất lượng sản phẩm chưa cao, cùng với sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế còn khiêm tốn. Đồng thời, sức ép từ quá trình đô thị hóa nhanh chóng và sự gia tăng dân số đang khiến quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp và đối mặt với nguy cơ suy thoái. Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá hiệu quả sử dụng đất theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững, kết hợp học hỏi kinh nghiệm thực tiễn từ các nền nông nghiệp công nghệ cao trên thế giới là yêu cầu cấp thiết.

Israel là quốc gia có diện tích tự nhiên khoảng 22.145 km², trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 24%. Mặc dù phần lớn lãnh thổ là hoang mạc, bán hoang mạc với điều kiện khí hậu sa mạc khô nóng khắc nghiệt và nguồn nước ngọt tự nhiên rất khan hiếm, Israel vẫn tự túc được khoảng 95% nhu cầu lương thực - thực phẩm nội địa và xây dựng nền nông nghiệp xuất khẩu giá trị cao hàng đầu thế giới. Nằm ở cực nam Israel, thung lũng Arava là một trong những vùng khô cằn nhất với lượng mưa trung bình chỉ từ 20 đến 50 mm/năm. Kibbutz Eilot (thành lập năm 1963) là mô hình kinh tế tập thể điển hình tại vùng Arava, áp dụng công nghệ tưới tiêu hiện đại và kỹ thuật thâm canh cây ăn quả giá trị cao, trọng tâm là cây chà là.

Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot, Arava, Israel" do sinh viên Hoàng Việt Dũng thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Phan Đình Binh (ngành Quản lý Đất đai, Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2021) được tiến hành nhằm phân tích thực trạng và hiệu quả canh tác tại địa bàn này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel và đề xuất các ý kiến về sử dụng hợp lý, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đáp ứng yêu cầu đảm bảo an ninh lương thực - thực phẩm và phát triển bền vững.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội tác động đến việc sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel.
  2. Đánh giá hiện trạng và xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot.
  3. Đánh giá hiệu quả và lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hợp lý.
  4. Đề xuất loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và giải pháp phát triển phù hợp cho sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Yêu cầu của đề tài:

• Đánh giá khách quan, khoa học và phù hợp với thực tiễn sản xuất tại Kibbutz Eilot.
• Số liệu thu thập chính xác, đáng tin cậy.
• Các giải pháp đề xuất bảo đảm tính khả thi, gắn liền với điều kiện thực tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tiềm năng đất sản xuất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot; quần thể cây chà là phân chia theo 3 nhóm tuổi: dưới 10 năm tuổi, từ 10 đến 18 năm tuổi và trên 18 năm tuổi.
• Phạm vi không gian: Nông trại trồng chà là thuộc Kibbutz Eilot, vùng Arava, miền Nam Israel (quy mô nghiên cứu trực tiếp gồm 8 phân khu trang trại từ E17 đến E24 với tổng diện tích 50 ha).
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra, thực tập và thu thập số liệu được thực hiện từ ngày 04/8/2019 đến ngày 25/9/2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận vấn đề đánh giá đất đai dựa trên hệ thống cơ sở lý luận thổ nhưỡng học, quản lý đất đai và kinh tế tài nguyên nông nghiệp:

• Khái niệm và cơ sở pháp lý về đất nông nghiệp: Luận văn trích dẫn định nghĩa đất của V.V. Dokuchaev (1846–1903) về sự hình thành đất từ các yếu tố đá mẹ, địa hình, khí hậu, sinh vật, thời gian và con người; các khái niệm của Nguyễn Thế Đặng (2008), Đào Châu Thu (2012), Huỳnh Thanh Hiền (2015); quy định phân loại đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp theo Luật Đất đai năm 2013 của Việt Nam.
• Khung đánh giá đất đai của FAO: Vận dụng tài liệu A Framework for Land Evaluation (FAO, Rome, 1976) cùng các tài liệu bổ sung của Dent và Young (1981, 1983), Brinkman và Smyth (1973), và hướng dẫn của FAO (1983, 1985, 1988, 1989, 1994). Khung đánh giá nhấn mạnh việc so sánh yêu cầu sử dụng đất của loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) với tính chất của đơn vị đất đai dựa trên ba khía cạnh bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường.
• Mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp Israel: Khái quát hai mô hình kinh tế nông nghiệp chủ đạo tại Israel gồm Kibbutz (hợp tác xã sản xuất tập thể, sở hữu chung tư liệu sản xuất và phân phối sản phẩm) và Moshav (làng nông nghiệp hợp tác thương mại nhưng hạch toán theo kinh tế hộ gia đình).

Phương pháp nghiên cứu thực hiện:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu từ các báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo quản lý sử dụng đất của Kibbutz Eilot năm 2019 và phương hướng năm 2020; các số liệu thống kê địa lý, khí tượng, kinh tế từ Niên giám thống kê CIA (2019) và tư liệu khoa học liên quan.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Điều tra thực tế, khảo sát trực tiếp quá trình canh tác, chế biến và thu thập số liệu năng suất, sản lượng, định mức vật tư, chi phí lao động tại 8 phân khu trang trại (E17 đến E24) trong thời gian tác giả tham gia thực tập sinh tại Israel vụ mùa 2019–2020.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế:
  • Tổng giá trị sản phẩm ($T$): $T = p \cdot q$ (trong đó $p$ là khối lượng sản phẩm/ha/năm, $q$ là đơn giá thị trường).
  • Thu nhập thuần túy ($N$): $N = T - C_{sx}$ (trong đó $C_{sx}$ là tổng chi phí sản xuất gồm vật chất và lao động).
  • Hiệu quả sử dụng vốn ($H$): $H = T / C_{sx}$.
  • Giá trị ngày công lao động ($H_{Lđ}$): $H_{Lđ} = N / \text{Tổng số ngày công lao động/ha/năm}$.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường: Đánh giá định tính và phân cấp định lượng theo 3 mức độ (Cao: > 80%, Trung bình: 50–80%, Thấp: < 50%) dựa trên các chỉ tiêu: mức độ giải quyết việc làm, thu nhập bình quân, an ninh lương thực, tỷ lệ che phủ đất, khả năng bảo vệ - cải tạo đất và ý thức kiểm soát hóa chất/thuốc bảo vệ thực vật (BVTV).
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Tổng hợp, tính toán các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật trên phần mềm Microsoft Excel. Tỷ giá quy đổi trong nghiên cứu là 1 Shekel (ILS) = 6.800 VNĐ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Việt Nam trong bối cảnh diện tích đất canh tác bị thu hẹp và thoái hóa. Phân tích lý do lựa chọn mô hình nông nghiệp công nghệ cao tại Kibbutz Eilot (Israel) làm đối tượng nghiên cứu điển hình. Xác định rõ mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể và 4 yêu cầu cần đạt của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa cơ sở lý luận và tổng quan tình hình nghiên cứu:

• Trình bày hệ thống khái niệm về đất, đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp; các quan điểm đánh giá đất đai truyền thống tại Canada (phân chia 7 nhóm đất), Mỹ (phương pháp tổng hợp và yếu tố), Anh (thống kê sức sản xuất thực tế), Liên Xô (trường phái phát sinh học Dokuchaev) và hệ thống đánh giá đất đai tiêu chuẩn của FAO.
• Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của đất nước Israel (dân số 8,6 triệu người, GDP 316,12 tỷ USD, nông nghiệp chiếm 2% lực lượng lao động nhưng tự chủ 95% nhu cầu thực phẩm).
• Phân tích cơ cấu và mô hình tổ chức nông nghiệp Kibbutz và Moshav; các tiêu chuẩn xác định tính bền vững của loại hình sử dụng đất về kinh tế, xã hội và môi trường.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và cây chà là tại Kibbutz Eilot ở 3 phân nhóm tuổi. Quy định phạm vi không gian tại 8 phân khu trang trại (50 ha) và thời gian thực hiện từ tháng 8/2019 đến tháng 9/2020. Trình bày chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp, thứ cấp, hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu hiệu quả kinh tế và tiêu chí đánh giá phân cấp hiệu quả xã hội, môi trường.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là chương trọng tâm của khóa luận, tập trung vào các kết quả khảo sát thực tế:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tại Eilot: Khu vực mang đặc trưng khí hậu sa mạc Negev với lượng mưa chỉ 25–50 mm/năm, nhiệt độ mùa hè ban ngày lên tới 40°C, mùa đông ban đêm có thể xuống 0°C. Nguồn nước tưới hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngầm ở độ sâu 100–150 m qua hệ thống lọc mặn và tái xử lý. Đất đai chủ yếu là đất cát và cát pha được cải tạo tầng mặt. Dân số Kibbutz có 315 nhân khẩu (78 hộ), với 130 lao động, trong đó có 57 sinh viên/thực tập sinh quốc tế. Nhiều hộ gia đình sử dụng điện mặt trời thương mại công suất 50 kWp/hộ.
• Hiện trạng sản xuất và chuỗi giá trị chà là: Nông trại canh tác 50 ha chà là chia thành 8 phân khu (E17 đến E24). Lực lượng lao động trực tiếp gồm 13 công nhân Thái Lan, 31 sinh viên Việt Nam và 14 sinh viên Campuchia. Tổng sản lượng vụ mùa 2019–2020 đạt 787 tấn (tăng 12% so với mức 655 tấn của vụ 2018–2019). Quy trình xử lý sau thu hoạch diễn ra khép kín tại nhà đóng gói (packing house): quả sau khi thu hoạch được vận chuyển bằng xe chuyên dụng $\rightarrow$ đưa vào xưởng $\rightarrow$ rửa sạch bằng nước $\rightarrow$ sàng lọc kích cỡ (S, M, L, Jumbo, SuperJumbo) $\rightarrow$ đóng hộp $\rightarrow$ bảo quản lạnh và xuất khẩu sang thị trường Mỹ, EU.
• Đánh giá hiệu quả kinh tế: So sánh chi tiết năng suất, giá trị, chi phí và lợi nhuận giữa 3 nhóm tuổi cây chà là. Nhóm cây từ 10 đến 18 năm tuổi đạt năng suất cao nhất (20 tấn/ha) và mang lại tổng lợi nhuận cao nhất.
• Đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường: Khẳng định loại hình trồng chà là tạo việc làm ổn định, thu hút thực tập sinh quốc tế, nâng cao thu nhập và bảo đảm an sinh xã hội. Về môi trường, mô hình giúp duy trì tỷ lệ che phủ trên sa mạc, hạn chế tối đa thuốc BVTV hóa học và thay thế bằng chế phẩm sinh học cùng kỹ thuật bẫy cơ học.
• Khả năng áp dụng tại Việt Nam và bài học kinh nghiệm: Đánh giá tiềm năng nhân rộng mô hình canh tác chà là và công nghệ tưới tiết kiệm tại các vùng khô hạn của Việt Nam; chỉ rõ các thách thức về vốn đầu tư ban đầu, cơ sở hạ tầng nhà lưới/nhà kính và trình độ kỹ thuật của lao động.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật chính của 8 trang trại chà là. Đề xuất các nhóm kiến nghị đối với Nhà nước và ngành nông nghiệp Việt Nam trong việc đổi mới chính sách, đẩy mạnh liên kết hợp tác quốc tế, tiếp nhận chuyển giao công nghệ cao từ Israel và đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp chất lượng cao.

---

Kết quả và đóng góp

1. Dữ liệu thực nghiệm về hiện trạng và hiệu quả sản xuất chà là

Khóa luận đã thu thập và lượng hóa toàn bộ số liệu canh tác tại 8 phân khu trang trại của Kibbutz Eilot trong niên vụ 2019–2020:

Bảng 1: Diện tích, năng suất và sản lượng chà là theo phân khu tại Kibbutz Eilot

STT	Số phân khu (Farm)	Diện tích (ha)	Nhóm tuổi cây trồng	Năng suất (tấn/ha)	Sản lượng (tấn)
1	E17	5	Trên 18 năm tuổi	13,5	67,5
2	E18	5	Trên 18 năm tuổi	13,5	67,5
3	E19	6	Trên 18 năm tuổi	13,5	81,0
4	E20	6	Từ 10 đến 18 năm tuổi	20,0	120,0
5	E21	7	Từ 10 đến 18 năm tuổi	20,0	140,0
6	E22	7	Từ 10 đến 18 năm tuổi	20,0	140,0
7	E23	7	Dưới 10 năm tuổi	9,5	66,5
8	E24	7	Dưới 10 năm tuổi	9,5	66,5
Tổng	8 farm	50	—	—	749,0

Ghi chú: Theo số liệu tổng hợp chung của trang trại, tổng sản lượng toàn khu đạt 787 tấn do có phần gia tăng thực tế trong thu hoạch.

Bảng 2: So sánh hiệu quả kinh tế giữa các nhóm tuổi cây chà là (tính trên quy mô canh tác thực tế)

Tiêu chí đánh giá	Chà là trên 18 năm tuổi	Chà là từ 10 đến 18 năm tuổi	Chà là dưới 10 năm tuổi
Diện tích canh tác (ha)	16	20	14
Năng suất bình quân (tấn/ha)	13,5	20,0	9,5
Tổng sản lượng thu hoạch (tấn)	216	400	133
Đơn giá xuất bán bình quân (Shekel/kg)	45	35	30
Tổng thu nhập thuần túy (Shekel)	9.720.000	14.000.000	3.990.000
Chi phí sản xuất phân bổ/ha (Shekel/ha)	108.766,6	108.766,6	108.766,6
Tổng lợi nhuận sau chi phí (Shekel)	9.720.000	14.000.000	3.990.000
Lợi nhuận quy đổi tương đương (VNĐ)	~65,3 tỷ đồng	~94,4 tỷ đồng	~26,3 tỷ đồng

Bảng 3: Tổng hợp chi phí sản xuất 1 năm cho toàn bộ 50 ha (8 trang trại)

STT	Khoản mục chi phí	Chi phí (Shekel)
1	Nhân công	4.430.000
2	Thuốc BVTV sinh học, phấn thụ hoa	220.000
3	Máy móc (máy nâng, máy kéo), xăng dầu, bảo dưỡng, hộp đựng	150.000
4	Đóng gói, tiếp thị (marketing)	140.000
5	Chi phí khác (bác sĩ kiểm tra bệnh cây, nhà ở/bảo hộ, bảo trì hệ thống tưới)	420.000
Tổng	Toàn bộ chi phí sản xuất trong 1 năm	5.360.000

Bảng 4: Đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường của loại hình sử dụng đất chà là

Chỉ tiêu đánh giá	Mức độ đạt được	Diễn giải từ thực tế Kibbutz Eilot
Mức độ thu hút lao động	Cao	Sử dụng lao động địa phương và tiếp nhận nhiều lao động, thực tập sinh quốc tế.
Giảm tỷ lệ đói nghèo	Cao	Thu nhập bình quân cao, ổn định kinh tế cho thành viên Kibbutz.
Khả năng tiêu thụ sản phẩm	Cao	Thị trường xuất khẩu chính ngạch rộng mở sang Mỹ và các nước Liên minh Châu Âu (EU).
Tỷ lệ che phủ đất	Cao (>80%)	Tán cây chà là tạo bóng râm, giảm bức xạ trực tiếp xuống bề mặt sa mạc.
Khả năng cải tạo, bảo vệ đất	Trung bình	Đất sa mạc cần bổ sung giá thể dinh dưỡng nhân tạo định kỳ; hạn chế xói mòn gió.
Ý thức dùng thuốc BVTV	Cao	Ưu tiên dùng chế phẩm sinh học và thụ phấn nhân tạo, hạn chế tối đa hóa chất tồn dư.

2. Giải pháp và bài học kinh nghiệm tác giả đề xuất

• Tổ chức sản xuất nông nghiệp quy mô tập trung: Học tập cấu trúc của mô hình Kibbutz trong việc liên kết các nguồn lực, dùng chung máy móc, cơ sở sơ chế bảo quản (packing house) nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư.
• Ứng dụng công nghệ quản lý tưới và dinh dưỡng: Triển khai các hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân tự động qua đường ống (fertigation) để tiết kiệm nước và thích ứng với điều kiện khô hạn.
• Chính sách hỗ trợ và hợp tác quốc tế: Nhà nước cần đẩy mạnh chính sách khuyến khích chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ vốn cho nhà kính, nhà lưới và mở rộng các chương trình liên kết thực tập sinh nông nghiệp công nghệ cao tại các nước tiên tiến.

3. Đóng góp của đề tài

Khóa luận cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm sơ cấp chi tiết về kinh tế kỹ thuật của mô hình canh tác chà là sa mạc tại Israel. Kết quả phân tích định lượng làm rõ quy luật sinh trưởng và hiệu quả kinh tế theo từng giai đoạn tuổi của cây chà là, cung cấp cơ sở dữ liệu tham khảo cho công tác quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện tại một địa bàn đặc thù (Kibbutz Eilot thuộc vùng sa mạc Arava, Israel) với điều kiện khí hậu sa mạc và cơ chế quản lý kinh tế tập thể đặc thù của Israel, có sự khác biệt lớn so với điều kiện tự nhiên nhiệt đới gió mùa và kinh tế hộ nhỏ lẻ tại Việt Nam. Số liệu hạch toán chi phí và phân tích năng suất tập trung chủ yếu vào chu kỳ sản xuất vụ mùa 2019–2020.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Khảo sát và thử nghiệm khả năng thích nghi của giống cây chà là ăn quả cũng như quy trình công nghệ tưới tiết kiệm nước của Israel tại các vùng đất khô hạn, đất cát ven biển tại Việt Nam (như Ninh Thuận, Bình Thuận); đồng thời xây dựng mô hình phân tích tài chính và đánh giá hiệu quả đầu tư công nghệ cao phù hợp với điều kiện kinh tế trang trại trong nước.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các ngành Quản lý Đất đai, Khoa học Cây trồng, Nông nghiệp Công nghệ cao, Kinh tế Nông nghiệp và Quản lý Tài nguyên Môi trường.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình ứng dụng khung đánh giá đất đai của FAO vào một loại hình cây trồng lâu năm cụ thể trên vùng đất khô hạn.
  • Bộ số liệu hạch toán chi tiết về các khoản mục chi phí sản xuất, định mức nhân công, khấu hao thiết bị và hiệu quả kinh tế theo nhóm tuổi cây chà là.
  • Sơ đồ tổ chức thu hoạch, phân loại kích cỡ và đóng gói xuất khẩu tại nhà đóng gói (packing house).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cây chà là ở độ tuổi nào đem lại năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất tại Kibbutz Eilot?
Theo kết quả nghiên cứu trong vụ mùa 2019–2020, cây chà là ở nhóm tuổi từ 10 đến 18 năm đạt năng suất cao nhất (20,0 tấn/ha) và mang lại tổng lợi nhuận cao nhất cho trang trại (14.000.000 Shekel trên quy mô 20 ha, tương đương trên 94,4 tỷ đồng), vượt trội so với nhóm trên 18 năm tuổi (13,5 tấn/ha) và nhóm dưới 10 năm tuổi (9,5 tấn/ha).

2. Lực lượng lao động trực tiếp tham gia sản xuất tại 8 phân khu trang trại Eilot gồm những thành phần nào?
Trang trại Eilot sử dụng lực lượng lao động hỗn hợp gồm 13 nhân công có hợp đồng dài hạn người Thái Lan, cùng với nguồn lao động thực tập sinh quốc tế gồm 31 sinh viên Việt Nam và 14 sinh viên Campuchia sang học tập và thực hành nông nghiệp.

3. Điều kiện nguồn nước phục vụ tưới tiêu tại Kibbutz Eilot được giải quyết bằng cách nào trong môi trường sa mạc?
Do lượng mưa tự nhiên tại vùng Arava rất thấp (chỉ 25–50 mm/năm) và không có sông hồ nước ngọt tự nhiên mặt đất, Kibbutz Eilot khai thác nguồn nước ngầm ở độ sâu từ 100 đến 150 m dưới lòng đất, sau đó đưa qua hệ thống máy lọc và xử lý trung tâm để cung cấp nước tưới chủ động cho toàn bộ hệ thống trang trại.

4. Quy trình sơ chế và đóng gói chà là xuất khẩu tại trang trại diễn ra theo các bước nào?
Chà là sau khi hái trên cây được xe chuyên dụng vận chuyển về xưởng chế biến riêng (packing house) của trang trại $\rightarrow$ đưa lên băng chuyền $\rightarrow$ rửa sạch bằng nước $\rightarrow$ sàng lọc kích cỡ bằng máy tự động $\rightarrow$ sàng lọc thủ công nhằm loại bỏ quả khuyết tật/hỏng $\rightarrow$ phân loại theo các tiêu chuẩn kích cỡ (S, M, L, Jumbo, SuperJumbo) $\rightarrow$ đóng hộp $\rightarrow$ bảo quản lạnh $\rightarrow$ vận chuyển xuất khẩu sang thị trường Mỹ và EU.

5. Những rào cản chính khi áp dụng mô hình trang trại công nghệ cao của Israel vào Việt Nam được tác giả chỉ ra là gì?
Khóa luận nêu rõ các rào cản chính gồm: quy mô trang trại tại Việt Nam còn nhỏ lẻ và phân bố không đồng đều; chi phí đầu tư ban đầu cho máy móc, nhà kính, hệ thống tưới tự động rất lớn; phần lớn chủ trang trại trong nước vẫn duy trì phương thức sản xuất truyền thống; và lực lượng lao động nông nghiệp còn thiếu kỹ năng chuyên môn cũng như trình độ quản trị kinh doanh nông nghiệp hiện đại.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Việt Dũng đã đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại Kibbutz Eilot (Israel) trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường thông qua số liệu điều tra thực nghiệm chi tiết niên vụ 2019–2020. Nghiên cứu khẳng định mô hình chuyên canh chà là kết hợp công nghệ tưới tiết kiệm và sơ chế đóng gói xuất khẩu mang lại giá trị kinh tế vượt trội và khả năng thích ứng cao trên nền đất sa mạc khô cằn. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác quy hoạch sử dụng đất, chuyển dịch cơ cấu cây trồng và định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên, tài sản quốc gia vô cùng quý báu, là nguồn lực để xây dựng và phát triển đất nước. Mọi hoạt động của các ngành,các lĩnh vực đều cần có một diện tích đất nhất định. Vì thế trong quá trình đổi mới từ năm 1986 đến nay, Đảng và Nhà nước đã đặc biệt quan tâm về vấn đề quản lý đất đai. Việt Nam là một đất nước nông nghiệp từ xưa đến nay,tuy nhiên nền sản xuất nông nghiệp ở nước ta vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, trình độ khoa học kỹ thuật chưa phát triển, công nghệ còn yếu kém, năng xuất chất lượng sản phẩm còn chưa cao, khả năng cạnh tranh với các nước nông nghiệp khác trên thế giới còn yếu.

Bên cạnh đó quá trình đô thị hóa và sự gia tăng dân số ở nước ta đang diễn ra mạnh khiến diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp. Vì vậy, việc sử dụng đất nông nghiệp hợp lí, hiệu quả là một vấn đề cần thiết hiện nay. Xã hội ngày càng phát triển, dân số ngày càng gia tăng kéo theo những đòi hỏi tăng về lương thực và thực phẩm, chỗ ở cũng như nhu cầu về văn hóa, xã hội. Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu đó.

Như vậy đất đai, đặc biệt là đất nông có hạn về diện tích nhưng lại có nguy cơ suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất. Đó còn chưa kể đến sự suy giảm diện tích đất nông nghiệp do quá trình đô thị hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, trong khi khả năng khai hoang đất mới rất hạn chế. Do vậy, việc đánh giá hiệu quả sử dụng hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang là vấn đề hàng đầu được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm. Đối với Việt Nam việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong nước cũng như học hỏi việc sử Luan van 2 dụng đất nông nghiệp của các nước khác trên thế giới là rất cần thiết hơn bao giờ hết.

Israel là một đất nước nhỏ với diện tích khoảng 22.145 km² với diện tích đất nông nghiệp là khoảng 24 %, khí hậu khô nóng xong Israel đã tự cung cấp cho mình đến 95% lượng lương thực thực phẩm,và đóng góp không nhỏ vào GDP của đất nước này.Điều kỳ diệu tại đất nước này là vượt lên điện khí hậu vô cùng khắc nghiệt, lượng nước khan hiếm khi phải đào sâu đến 1.5 km, chủ yếu là đất hoang mạc và bán hoang mạc, dân số ít xong Israel là đất nước có nền nông nghiệp cao hàng đầu thế giới.Được rất nhiều các quốc gia trên thế giới đến và học hỏi,trong đó có Việt Nam. Arava là thung lũng trải dài 180km từ Biển Chết xuống Eilat, phía tây giáp với Negev và phía đông là dãy núi Edom của Jordan. Về mặt địa hình, khu vực được chia làm ba phần. Từ Vịnh Aqaba về phía bắc, vùng đất này cao dần lên trên khoảng cách 77km và đạt độ cao 230m so với mực nước biển.

Từ đỉnh này, đất dốc thoải về phía bắc 74km tiếp theo đến điểm cách Biển Chết 15km. Trong phần cuối cùng Arabah đổ dốc xuống Biển Chết ở độ cao 417m dưới mực nước biển. Luan van 3 Hình 1. Vị trí Israel (*nguồn: , https://vi.org/wiki/Israel) Kibbutz Eilot thuộc vùng Arava nằm ở phía nam của đất nước Israel có diện tích khoảng 100ha, được thành lập năm 1963.

Được sự đồng ý của khoa Quản lý Tài Nguyên – Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên và đồng thời dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Thầy giáo: PGS. Phan Đình Binh, em tiến hành nghiên cứu đề tài:” Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại trang trại chà là Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel và đề xuất các ý kiến về sử dụng hợp lý, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đáp ứng yêu cầu về đảm bảo sử dụng đất, đảm bảo an ninh lương thực-thực phẩm và phát triển.

Mục tiêu cụ thể Đánh giá những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội tác động đến việc sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel. Luan van 4 Đánh giá hiện trạng và xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel. Đánh giá hiệu quả và lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hợp lý. Đề xuất loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và giải pháp phát triển phù hợp cho sản xuất nông nghiệp tại nông trại Kibbutz Eilot, vùng Arava, Israel.

Yêu cầu đề tài Đánh giá đúng, khách quan, khoa học và phù hợp với tình hình phát triển thực tiễn ở tại Kibbutz Eilot; Thu thập số liệu một cách chính xác và tin cậy; Các giải pháp đề xuất phải khoa học và có tính khả thi; Định hướng phù hợp với điều kiện thực tế; Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tổng quan của đề tài 2.1 Khái quát về các khái niệm đất nông nghiệp * Khái niệm về đất - Đất là một phần của lớp vỏ Trái Đất, là lớp phủ của lục địa mà bên dưới nó là đá và khoáng sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì và khí quyển. Đất là một lớp mặt tơi xốp của lục địa có khả năng sản xuất ra sản phẩm của cây trồng. Đất được xem như một thể sống, nó luôn luôn vận động, biến đổi và phát triển.

Đât được cấu tạo nên bởi các chất khoáng (chủ yếu từ đá mẹ) và các hợp chất hữu cơ do hoạt động sống của sinh vật cung cấp (Nguyễn Thế Đặng, 2008) [4]. - Đất là phần tơi xốp của lớp vỏ trái đất mà trên đó có các hoạt động của sinh vật. Độ dày được quy định từ 120 – 150 cm kể từ lớp đất mặt. Ở Luan van 5 những nơi có tàng đất mỏng thì được tính từ lớp đá mẹ hay tầng cứng rắn mà rễ cây không thể xuyên qua được trở lên, có khi chỉ 10 – 12 cm, (Huỳnh Thanh Hiền, 2015) [7].

- Theo Docutraiev (1846-1903) nhà bác học người Nga đưa ra định nghĩa: “Đất là một vật thể thiên nhiên cấu tạo độc lập, lâu dời do kết quả quá trình hoạt động của năm yếu tố hình thành là: đá mẹ, địa hình, khí hậu, sinh vât, thời gian”. Sau này người ta bổ sung thêm yếu tố thứ sáu là con người, (Nguyễn Thế Đặng và cs, 1999) [3]. - “Đất là môi trường sống của mọi sinh vật trên Trái Đất: cây cỏ, động vật, con người. Đất còn là môi trường sản xuất của con người: sản xuất nông nghiệp, sản xuất công nghiệp, khai thác khoáng sản”, (Đào Châu Thu, 2012)[2].

- Các nhà kinh tế, quy hoạch và thổ nhưỡng Việt Nam cho rằng: Đất đai là phần trên mặt của vỏ Trái Đất mà ở đó cây cối có thể mọc được và đất đai hiểu theo nghĩa rộng như sau: Đất đai là một phần diện tích cụ thể của bề mặt Trái Đất bao gồm các cấu thành của môi trường sinh thái ngay bên trên và bên dưới nó bao gồm: khí hậu, thời tiết, thổ nhưỡng, địa hình, mặt nước, các dạng trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật, trạng thái định cư của con người trong quá khứ và hiện tại để lại. * Khái niệm đất nông nghiệp Theo Luật đất đai 2013 quy định: “Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất sản xuất nông nghiệp khác”. * Khái niệm đất sản xuất nông nghiệp Luan van 6 Đất sản xuất nông nghiệp là đất dùng cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp như: đất trồng cây hàng năm (đất trồng lúa, đất trồng cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác), đất trồng cây lâu năm (đất trồng cây công nghiệp lâu năm, đất trồng cây ăn quả lâu năm và dất trồng cây lâu năm khác). Tổng quan về đất nước ISRAEL Israel là một quốc gia nhỏ nằm trên bờ biển phía đông nam của Địa Trung Hải.

Tổng diện tích của nhà nước Israel là 22. Phía Bắc giáp Lebanon, phía đông bắc giáp Syria, phía đông và đông nam giáp Jordan, phía tây nam giáp Ai Cập và phía tây giáp biển Địa Trung Hải.1: Thông tin cơ bản về đất nước Israel STT Hạng mục Thông tin 1 Nằm ở Trung Đông, tiếp giáp biển Địa Vị trí địa lý Trung Hải, nằm giữa Ai cập và Lebanon 2 Diện tích Km2 22.145 km2 3 Gỗ xây dựng, mỏ đồng, khí tự nhiên, đá Tài nguyên thiên nhiên photphat, magie bromua, kali cacbonat, đất sét, cát 4 Dân số (triệu người) 8.6% Cấu trúc dân số 15- 64 tuổi: 62.1% 6 Tỷ lệ tăng dân số (%) 1.58 7 Dân tộc Người Do Thái, người Ả Rập 8 Thủ đô Jerusalem 9 Quốc khánh 14/5/1948 10 Hệ thống pháp luật Dựa theo hệ thống luật pháp và quy định Luan van 7 của Anh 11 GDP (tỷ USD) 316,12 12 Tỷ lệ tăng trưởng GDP 4.8 (%) 13 GDP theo đầu người 39.5% GDP theo cấu trúc công nghiệp: 31.2% ngành dịch vụ: 64.7% 15 Lực lượng lao động 3,227 (triệu) 16 nông nghiệp: 2% Lực lượng lao động theo công nghiệp: 16% lĩnh vực nghề nghiệp dịch vụ: 82% 17 Cam quýt, rau, bông, thịt bò, gia cầm, các Sản phẩm Nông nghiệp sản phẩm từ sữa 18 Sản phẩm công nghiệp cao ( bao gồm cả hàng không, thông tin liên lạc, sản xuất, sợi quang học), gỗ và sản phẩm giấy, kali cacbonnat và photphat, thực phẩm, đồ Công nghiệp uống, thuốc lá, natri hydroxit, xi măng, xây dựng, sản phẩm kim loại, sản phẩm hóa chất, chất dẻo, cắt kim cương, dệt may, giày dép 19 Xuất khẩu (triệu USD) 62500 20 Máy móc và thiết bị, phần mềm, cắt kim Mặt hàng xuất khẩu cương, sản phẩm nông sản, hóa chất, dệt Luan van 8 may và đồ thêu trang trí 21 Đối tác xuất khẩu Hoa Kỳ, Hong Kong, Bỉ, Ấn Độ 22 Nhập khẩu (triệu USD) 70620 23 Nguyên liệu, thiết bị quân đội, đầu tư, kim Mặt hàng nhập khẩu cương thô, nhiên liệu,lương thực, hàng tiêu dùng 24 Hoa Kỳ, Trung Quốc, Đức, Thụy Sĩ, Bỉ, Đối tác nhập khẩu Italia Nguồn: CIA 2019  Thể chế nhà nước - Theo thể chế Dân chủ nghị viện, chế độ một viện (từ năm 1948) Không có Hiến pháp thành văn, chỉ có những điều luật riêng rẽ.