Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện nho quan tỉnh nnh bình

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện nho quan tỉnh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Hữu Dương
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan, Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.3. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình
• 3.2. Hiệu quả việc sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình
• 3.3. Tổng hợp hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình
• 3.4. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Nho Quan đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030, tỉnh Ninh Bình
• 3.4.1. Giải pháp về kỹ thuật canh tác
• 3.4.2. Giải pháp về khuyến nông
• 3.4.3. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp
• 3.4.4. Giải pháp về khoa học, kỹ thuật
• 3.4.5. Giải pháp về môi trường sử dụng đất nông nghiệp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một trong những vấn đề quan trọng trong việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Việc này không chỉ giúp xác định mức độ hiệu quả của các hình thức sử dụng đất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững nông nghiệp. Theo nghiên cứu, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan đã được cải thiện đáng kể trong những năm qua. Diện tích đất nông nghiệp chiếm 78,9% tổng diện tích huyện, cho thấy vai trò quan trọng của đất nông nghiệp trong đời sống kinh tế của người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết, như tình trạng sử dụng đất chưa hợp lý và sự thiếu hụt về kỹ thuật canh tác hiện đại. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà còn cần xem xét đến hiệu quả xã hội và môi trường. Điều này giúp tạo ra một cái nhìn toàn diện về tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan.

1.1. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế của việc sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như năng suất, sản lượng và thu nhập từ sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu cho thấy, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho người dân. Các loại cây trồng chủ lực như lúa, ngô, và rau màu đã được phát triển mạnh mẽ, giúp tăng thu nhập cho hộ nông dân. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những vấn đề như giá cả bấp bênh và thị trường tiêu thụ chưa ổn định, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế tổng thể. Để nâng cao hiệu quả kinh tế, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận thị trường và công nghệ mới.

1.2. Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội của việc sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan cũng rất quan trọng. Việc sử dụng đất nông nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của người dân mà còn tác động đến đời sống xã hội. Nghiên cứu cho thấy, việc phát triển nông nghiệp đã góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, như tình trạng thiếu việc làm trong nông nghiệp và sự chênh lệch thu nhập giữa các hộ nông dân. Để nâng cao hiệu quả xã hội, cần có các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ phát triển cộng đồng, giúp người dân có thêm cơ hội việc làm và cải thiện chất lượng cuộc sống.

1.3. Hiệu quả môi trường

Hiệu quả môi trường của việc sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan cũng cần được xem xét. Việc sử dụng đất nông nghiệp không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái đất và mất đa dạng sinh học. Nghiên cứu cho thấy, mặc dù hiệu quả môi trường của việc sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan vẫn ở mức chấp nhận được, nhưng đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu tiêu cực như ô nhiễm nguồn nước và không khí. Để bảo vệ môi trường, cần có các biện pháp quản lý đất đai bền vững, khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường.

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần cải thiện kỹ thuật canh tác thông qua việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp canh tác bền vững. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường. Thứ hai, cần có các chương trình khuyến nông nhằm hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận thông tin và kỹ thuật mới. Điều này sẽ giúp người dân nâng cao năng lực sản xuất và tăng thu nhập. Thứ ba, cần phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, tạo điều kiện cho người dân tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp bền vững.

2.1. Giải pháp về kỹ thuật canh tác

Giải pháp về kỹ thuật canh tác là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Cần khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại, như canh tác hữu cơ, sử dụng giống cây trồng chất lượng cao và áp dụng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm nước. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần tổ chức các lớp đào tạo, hội thảo để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc áp dụng kỹ thuật canh tác mới. Điều này sẽ giúp người dân có thêm kiến thức và kỹ năng trong sản xuất nông nghiệp.

2.2. Giải pháp về khuyến nông

Giải pháp về khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Cần xây dựng các chương trình khuyến nông hiệu quả, giúp người dân tiếp cận thông tin về thị trường, kỹ thuật canh tác và các chính sách hỗ trợ. Các tổ chức khuyến nông cần phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội để triển khai các hoạt động khuyến nông một cách hiệu quả. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động khuyến nông, giúp họ có cơ hội học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp.

2.3. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp

Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Cần phát triển các kênh phân phối sản phẩm nông nghiệp, tạo điều kiện cho người dân tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của huyện Nho Quan, giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân. Các cơ quan chức năng cần hỗ trợ người dân trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ, tổ chức các hội chợ, triển lãm để giới thiệu sản phẩm nông nghiệp đến người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 78,9% tổng diện tích tự nhiên, là vùng trọng điểm phát triển nông nghiệp miền núi phía Bắc Việt Nam. Trong giai đoạn 2016-2018, sản xuất nông nghiệp tại đây đã có nhiều chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn tồn tại nhiều thách thức như trình độ kỹ thuật canh tác còn hạn chế, tập quán sản xuất truyền thống và áp lực gia tăng dân số gây sức ép lên quỹ đất nông nghiệp có hạn. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp nhằm góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan là nhiệm vụ cấp thiết, giúp nâng cao giá trị sản xuất, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa các vấn đề về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, đánh giá thực trạng sử dụng đất và hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của các loại hình sử dụng đất trên địa bàn huyện, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2020, tầm nhìn 2030. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các xã đại diện cho ba tiểu vùng sinh thái của huyện Nho Quan, với dữ liệu thu thập từ năm 2016 đến 2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ quản lý, chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương thông qua tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đất nông nghiệp, sử dụng đất bền vững và hiệu quả sử dụng đất trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

• Khái niệm đất nông nghiệp được định nghĩa theo Luật Đất đai 2013, bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, đất rừng sản xuất, phòng hộ, đặc dụng, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và các loại đất nông nghiệp khác phục vụ sản xuất và nghiên cứu.

• Sử dụng đất nông nghiệp bền vững được hiểu là việc sử dụng đất hợp lý về không gian, cơ cấu, quy mô và mật độ nhằm duy trì độ phì nhiêu, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội lâu dài. Nguyên tắc sử dụng đất bao gồm sử dụng đầy đủ, hiệu quả kinh tế cao và quản lý bền vững.

• Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá trên ba mặt: kinh tế (giá trị sản xuất, lợi nhuận), xã hội (giải quyết việc làm, nâng cao đời sống), và môi trường (bảo vệ độ màu mỡ, ngăn ngừa thoái hóa đất). Hiệu quả này gắn liền với quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra phỏng vấn các hộ nông dân đại diện cho ba tiểu vùng sinh thái của huyện Nho Quan, kết hợp quan sát trực tiếp. Số liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê, tài liệu đã công bố trong giai đoạn 2016-2018.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả trên phần mềm Excel để tổng hợp và phân tích số liệu về diện tích, cơ cấu cây trồng, năng suất và giá trị sản xuất.

• Phương pháp so sánh để đánh giá sự khác biệt hiệu quả sử dụng đất giữa các tiểu vùng và loại hình sử dụng đất.

• Phân tích đa chiều về hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất.

Cỡ mẫu điều tra được lựa chọn đại diện cho các xã thuộc ba tiểu vùng sinh thái, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2018, với các bước thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được thực hiện theo kế hoạch khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp: Đất nông nghiệp chiếm khoảng 78,9% diện tích toàn huyện, trong đó đất trồng cây hàng năm chiếm tỷ lệ lớn nhất. Cơ cấu cây trồng chủ yếu là lúa nước, cây lâu năm và cây màu phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương.

2. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất: Giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích đất nông nghiệp được đánh giá khá cao, với mức tăng trưởng sản lượng và thu nhập ổn định qua các năm 2016-2018. Một số loại cây trồng chủ lực như lúa, cây ăn quả lâu năm mang lại lợi nhuận từ 300 đến 700 đồng/kg, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân.

3. Hiệu quả xã hội: Việc sử dụng đất nông nghiệp đã tạo ra việc làm cho khoảng 66,57% dân số trong độ tuổi lao động, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Tuy nhiên, hiệu quả xã hội vẫn còn ở mức độ vừa phải do sản xuất còn mang tính truyền thống, chưa phát triển mạnh các loại nông sản có tính hàng hóa cao.

4. Hiệu quả môi trường: Việc sử dụng đất nông nghiệp cơ bản đảm bảo các tiêu chí về bảo vệ độ màu mỡ đất và hạn chế thoái hóa. Tuy nhiên, đã xuất hiện một số dấu hiệu ô nhiễm cục bộ như ngộ độc thực phẩm, ô nhiễm nguồn nước và không khí do sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt trong việc khai thác thế mạnh đất đai và phát triển các vùng chuyên canh tập trung. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng nâng cao giá trị gia tăng đã góp phần tích cực vào tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương.

So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác như huyện Châu Thành (Đồng Tháp) và huyện Quế Võ (Bắc Ninh), Nho Quan có điểm tương đồng về việc phát triển các mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tuy nhiên vẫn cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ sử dụng đất theo loại hình, biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất và bảng so sánh hiệu quả kinh tế giữa các tiểu vùng. Bảng phân tích mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cũng giúp minh họa hiệu quả môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại: Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm thiểu sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Chủ thể thực hiện: các cơ quan khuyến nông, trung tâm nghiên cứu; thời gian: 2019-2025.

2. Phát triển hệ thống khuyến nông và đào tạo nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo nâng cao nhận thức về sử dụng đất bền vững và kỹ thuật sản xuất sạch. Mục tiêu tăng tỷ lệ nông dân áp dụng kỹ thuật mới lên 70% trong 5 năm. Chủ thể: UBND huyện, các tổ chức xã hội.

3. Xây dựng và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp: Hỗ trợ liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để phát triển chuỗi giá trị, đảm bảo đầu ra ổn định và nâng cao giá trị sản phẩm. Thời gian thực hiện: 2019-2023.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ: Hỗ trợ nghiên cứu phát triển giống cây trồng phù hợp, công nghệ bảo quản và chế biến nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học; thời gian: 2019-2030.

5. Bảo vệ môi trường và quản lý sử dụng đất: Thiết lập hệ thống giám sát ô nhiễm, kiểm soát sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời thực hiện các biện pháp cải tạo đất thoái hóa. Chủ thể: phòng Tài nguyên & Môi trường, UBND huyện; thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất và các giải pháp tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

3. Hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp và nông dân: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật, mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và bền vững.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và môi trường: Sử dụng luận văn làm cơ sở để triển khai các chương trình hỗ trợ phát triển bền vững, bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Hiệu quả được đánh giá trên ba mặt: kinh tế (giá trị sản xuất, lợi nhuận), xã hội (tạo việc làm, nâng cao đời sống), và môi trường (bảo vệ độ màu mỡ, hạn chế ô nhiễm). Ví dụ, tại Nho Quan, giá trị sản xuất trên đất nông nghiệp tăng ổn định qua các năm 2016-2018.

2. Tại sao việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp lại gắn liền với hiệu quả sử dụng đất?
   Tái cơ cấu nhằm nâng cao giá trị và hiệu quả sản xuất, do đó cần sử dụng đất nông nghiệp hợp lý, khai thác tối đa tiềm năng đất đai để tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, đồng thời bảo vệ tài nguyên đất cho tương lai.

3. Những khó khăn chính trong sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nho Quan là gì?
   Khó khăn gồm trình độ kỹ thuật canh tác còn thấp, sản xuất mang tính truyền thống, áp lực dân số tăng, và một số dấu hiệu ô nhiễm môi trường do sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý.

4. Các giải pháp kỹ thuật canh tác hiện đại có thể áp dụng tại Nho Quan là gì?
   Bao gồm áp dụng kỹ thuật thâm canh hợp lý, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sinh học, luân canh cây trồng, và ứng dụng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm nước nhằm nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường.

5. Làm thế nào để phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp bền vững?
   Phát triển chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu sản phẩm, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Ví dụ, huyện Nho Quan đã hình thành các vùng chuyên canh và thương hiệu sản phẩm tập trung.

Kết luận

• Đất nông nghiệp chiếm khoảng 78,9% diện tích huyện Nho Quan, là nguồn lực quan trọng cho phát triển nông nghiệp bền vững.
• Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá cao về kinh tế, xã hội và cơ bản đảm bảo môi trường, tuy còn một số hạn chế cần khắc phục.
• Việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn chặt với nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo ra giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, khuyến nông, phát triển thị trường, nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.
• Khuyến khích các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân áp dụng kết quả nghiên cứu để thúc đẩy phát triển nông nghiệp huyện Nho Quan.

Các đơn vị liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát hiệu quả sử dụng đất để điều chỉnh chính sách phù hợp, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Nho Quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là yếu tố quan trọng hàng đầu kiến tạo môi trường sống. Qua các giai đoạn hình thành và phát triển của lịch sử xã hội loài người, con người đã không ngừng khai thác và sử dụng đất đai, từ đó làm nảy sinh mối quan hệ mật thiết đối với đất đai, đất đai trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt của xã hội và không thể thay thế bởi bất kỳ một loại tư liệu sản xuất nào khác, đặc biệt là đối với sản xuất nông nghiệp. Việc sử dụng đất có hiệu quả và bền vững đang trở thành vấn đề cấp thiết với mỗi quốc gia, nhằm duy trì sức sản xuất của đất đai cho hiện tại và cho tương lai.

Cùng với xu thế phát triển của xã hội, tất cả các ngành, các lĩnh vực đều cần được mở rộng và phát triển. Sự tăng nhanh về dân số kéo theo nhu cầu sử dụng đất đai ngày càng lớn, trong khi đó đất đai lại không tăng lên về mặt số lượng khiến cho áp lực về đất đai ngày càng nhiều. Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng đó. Như vậy đất đai, đặc biệt là đất nông nghiệp có hạn về diện tích nhưng lại có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất.

Do vậy, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp từ đó lựa chọn các loại hình sử dụng đất có hiệu quả để sử dụng hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu đang được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm. Đối với một nước có nền nông nghiệp chủ yếu như Việt Nam, nghiên cứu, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp càng trở nên cần thiết và cấp thiết hơn bao giờ hết. Nho Quan là huyện miền núi phía Tây bắc của tỉnh Ninh Bình, cách thành phố Ninh Bình 35 km. Diện tích đất nông nghiệp của huyện là 35563.9% diện tích toàn huyện (Niên giám thống kê huyện Nho Quan).

Trong những năm qua sản xuất nông nghiệp của huyện đã được chú trọng đầu tư phát triển. Năng suất, sản lượng không ngừng tăng lên, đời e 2 sống vật chất tinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện. Song trong sản xuất nông nghiệp còn tồn tại nhiều điểm yếu: Trình độ khoa học kỹ thuật còn hạn chế, tư liệu sản xuất giản đơn; kỹ thuật canh tác truyền thống, đặc biệt là việc độc canh cây lúa, ở một số nơi đã không phát huy được tiềm năng đất đai mà còn có xu thế làm cho nguồn tài nguyên đất bị thoái hoá. Trong khi đó, dân số tăng nhanh dẫn đến nhu cầu về lương thực, thực phẩm tăng nhanh tạo sức ép với đất nông nghiệp.

Trong bối cảnh đó, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của huyện Nho Quan có ý nghĩa quan trọng nhằm tìm ra những hạn chế trong sản xuất nông nghiệp hiện nay, làm cơ sở đề xuất các giảm pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, tổ chức sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả cao theo quan điểm bền vững, cũng là để góp phần vào sự thành công cho các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của huyện đến năm 2020 tầm nhìn 2030. Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: "Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài (1) Hệ thống hóa các vấn đề về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp (2) Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2016 - 2018 (3) Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cớ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình đến năm 2020 tầm nhìn 2030. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của các hộ nông dân và các chủ thể khác như doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2016 - 2018. Phạm vi nghiên cứu a. Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung xác định các hình thức sử dụng đất trên tại một số xã đại diện cho 3 tiểu vùng của huyện Nho Quan. Đồng thời đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại các xã điểm này để từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp nhằm tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Nho Quan đến năm 2020 tầm nhìn 2030.

Phạm vi không gian: Đề tài được triển khai nghiên cứu trên địa bàn huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Một số thông tin được thu thập ở cấp vĩ mô trên địa bàn toàn huyện. Đồng thời một số thông tin được thu thập ở các xã đại diện cho huyện Nho Quan. Phạm vi về thời gian: Thu thập số liệu và thông tin cần thiết phục vụ cho đề tài từ các tài liệu đã công bố trong những năm gần đây, các số liệu thống kê của các tổ chức từ năm 2016 - 2018 và đề xuất giải pháp đến năm 2020 tầm nhìn 2030.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn Với những kết quả đạt được, luận văn đã có những đóng góp sau đây: - Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên các mặt về kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường tại huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. - Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình gắn với cơ cấu ngành nông nghiệp Nho Quan tỉnh Ninh Bình. - Kết quả nghiên cứu có thể giúp địa phương lựa chọn các cách thức sử dụng đất/kiểu sử dụng đất có hiệu quả cao, góp phần tăng thu nhập cho người dân trong sản xuất nông nghiệp, góp phần tái cơ cấu nông nghiệp, thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1.

Cơ sở lý luận của đề tài 1. Cơ sở lý luận về đất nông nghiệp a. Khái niệm đất nông nghiệp Luật Đất đai (2013) quy định, đất nông nghiệp là đất được xác định bao gồm các loại đất: đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất; đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất nuôi trồng thủy sản; đất làm muối; đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013). Đất nông nghiệp (ký hiệu là NNP) là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng.

Đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. Phân loại đất nông nghiệp * Đất sản xuất nông nghiệp (SXN): là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp; bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm. - Đất trồng cây hàng năm (CHN): là đất chuyên trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch không quá một (01) năm, kể cả đất sử dụng theo chế độ canh tác không thường xuyên, đất cỏ tự e 5 nhiêncó cải tạo sử dụng vào mục đích chăn nuôi. Loại này bao gồm đất trồng lúa, đất cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác.

+ Đất trồng lúa (LUA.: là ruộng, nương rẫy trồng lúa từ một vụ trở lên hoặc trồng lúa kết hợp với sử dụng vào các mục đích khác được pháp luật cho phép nhưng trồng lúa là chính; bao gồm đất chuyên trồng lúa nước, đất trồng lúa nước còn lại, đất trồng lúa nương. + Đất chuyên trồng lúa nước (LUC.: là ruộng lúa nước cấy trồng từ hai vụ lúa mỗi năm trở lên kể cả trường hợp luân canh với cây hàng năm khác, có khó khăn đột xuất mà chỉ trồng cấy được một vụ hoặc phải bỏ hóa không quá một năm. + Đất trồng lúa nước còn lại (LUK): là ruộng lúa nước không phải chuyên trồng lúa nước. + Đất trồng lúa nương (LUN): là đất nương, rẫy để trồng từ một vụ lúa trở lên.

+ Đất cỏ dùng vào chăn nuôi (COC.: là đất trồng cỏ hoặc đồng cỏ, đồi cỏ tự nhiên có cải tạo để chăn nuôi gia súc; bao gồm đất trồng cỏ và đất cỏ tự nhiên có cải tạo. + Đất trồng cỏ (COT): là đất gieo trồng các loại cỏ được chăm sóc, thu hoạch như các loại cây hàng năm. + Đất cỏ tự nhiên có cải tạo (CON): là đồng cỏ, đồi cỏ tự nhiên đã được cải tạo, khoanh nuôi, phân thành từng thửa để chăn nuôi đàn gia súc. - Đất trồng cây hàng năm khác (HNK): là đất trồng cây hàng năm không phải đất trồng lúa và đất cỏ dùng vào chăn nuôi gồm chủ yếu để trồng mầu, hoa, cây thuốc, mía, đay, gai, cói, sả, dâu tầm, cỏ không để chăn nuôi; gồm đất bằng trồng cây hàng năm khác và đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác.

+ Đất bằng trồng cây hàng năm khác (BHK): là đất bằng phẳng ở đồng bằng, thung lũng, cao nguyên để trồng cây hàng năm khác. e 6 + Đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác (NHK): là đất nương, rẫy ở trung duvà miền núi để trồng cây hàng năm khác. - Đất trồng cây lâu năm (CLN): là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng trên một năm từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch kể cả cây có thời gian sinh trưởng như cây hàng năm nhưng cho thu hoạch trong nhiều năm như Thanh long, Chuối, Dứa, Nho,.