Khóa luận tốt nghiệp bảo vệ thực vật đánh giá khả năng ức chế của dịch chiết gừng và thuốc dòi đối với nấm colletotrichum spp gây bệnh thán thư trên cây ớt ở tỉnh tiền giang trong điều kiện phòng thí nghiệm

Khóa luận đánh giá khả năng ức chế của dịch chiết gừng và thuốc dòi đối với nấm Colletotrichum spp gây bệnh thán thư trên cây ớt tại Tiền Giang.

• Tác giả: Nguyen Hoai Vu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyen Bao Quoc
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Ức Chế Của Dịch Chiết Gừng Và Thuốc Đòi Đối Với Nấm Colletotrichum Spp. Gây Bệnh Than Thư Trên Cây Ớt
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. GIỚI THIỆU
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM
• 2.1. Thời gian và địa điểm thí nghiệm
• 2.2. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thí nghiệm
• 2.3.1. Phân lập và định danh Colletotrichum spp. gây bệnh than thư trên ớt
• 2.3.2. Đánh giá khả năng ức chế của dịch chiết gừng và dịch chiết cây thuốc dòi đến sự phát triển của nấm Colletotrichum spp.
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân lập nấm gây bệnh than thư trên ớt
• 3.2. Kết quả đánh giá hiệu lực ức chế của dịch chiết gừng và dịch chiết thuốc dòi đối với đường kính tản nấm Colletotrichum spp.
• 3.3. Kết quả đánh giá hiệu lực ức chế của hỗn hợp dịch chiết gừng và thuốc dòi
• 3.4. Kết quả đánh giá hiệu lực ức chế của dịch chiết gừng và dịch chiết thuốc dòi đối với sự nảy mầm bào tử nấm Colletotrichum spp.
• 4. KẾT LUẬN
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Dịch Chiết Gừng

Dịch chiết gừng (Zingiber officinale) đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, đặc biệt là trong việc kiểm soát các loại nấm gây hại cho cây trồng. Nghiên cứu này tập trung vào khả năng ức chế của dịch chiết gừng đối với nấm Colletotrichum spp., tác nhân chính gây bệnh than thư trên cây ớt. Việc sử dụng dịch chiết gừng không chỉ giúp bảo vệ cây trồng mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực từ hóa chất bảo vệ thực vật.

1.1. Đặc Điểm Của Nấm Colletotrichum spp.

Nấm Colletotrichum spp. là một trong những tác nhân gây bệnh phổ biến trên cây ớt, gây ra bệnh than thư. Bệnh này có thể làm giảm năng suất và chất lượng của cây ớt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp.

1.2. Tác Dụng Của Dịch Chiết Gừng Trong Nông Nghiệp

Dịch chiết gừng có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại nấm gây hại. Nghiên cứu cho thấy dịch chiết gừng có thể đạt hiệu lực ức chế lên đến 100% đối với nấm Colletotrichum spp. ở nồng độ nhất định.

II. Vấn Đề Bệnh Than Thư Trên Cây Ớt

Bệnh than thư do nấm Colletotrichum spp. gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất đối với cây ớt. Bệnh này có thể lây nhiễm từ giai đoạn cây con đến giai đoạn thu hoạch, gây thiệt hại lớn cho nông dân. Việc kiểm soát bệnh này là rất cần thiết để đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Triệu Chứng Của Bệnh Than Thư

Triệu chứng của bệnh than thư bao gồm các đốm nâu trên lá và quả, làm giảm giá trị thương phẩm của cây ớt. Bệnh có thể gây thiệt hại từ 10-80% sản lượng nếu không được kiểm soát kịp thời.

2.2. Nguyên Nhân Gây Ra Bệnh

Nguyên nhân chính gây ra bệnh than thư là do nấm Colletotrichum spp. phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ cao. Việc sử dụng giống cây không kháng bệnh cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hiệu Quả Dịch Chiết Gừng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thí nghiệm trong phòng thí nghiệm để đánh giá khả năng ức chế của dịch chiết gừng và thuốc đòi đối với nấm Colletotrichum spp. Các thí nghiệm được thực hiện trên môi trường PDA để xác định nồng độ ức chế tối thiểu.

3.1. Chuẩn Bị Dịch Chiết Gừng

Dịch chiết gừng được chuẩn bị bằng cách chiết xuất từ củ gừng tươi, sau đó pha loãng đến các nồng độ khác nhau để kiểm tra hiệu quả ức chế.

3.2. Thiết Kế Thí Nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế với các nghiệm thức khác nhau, bao gồm dịch chiết gừng, thuốc đòi và hỗn hợp của chúng. Mỗi nghiệm thức được theo dõi trong 15 ngày để đánh giá sự phát triển của nấm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Dịch Chiết

Kết quả nghiên cứu cho thấy dịch chiết gừng có khả năng ức chế nấm Colletotrichum spp. đạt 100% ở nồng độ 10%. Trong khi đó, thuốc đòi cũng cho hiệu quả tương tự ở nồng độ 11%. Hỗn hợp dịch chiết gừng và thuốc đòi theo tỉ lệ 1:1 cũng cho kết quả ức chế hoàn toàn.

4.1. Hiệu Quả Ức Chế Của Dịch Chiết Gừng

Dịch chiết gừng cho thấy hiệu quả ức chế rõ rệt đối với sự phát triển của nấm Colletotrichum spp. trong các thí nghiệm. Kết quả cho thấy nồng độ càng cao thì khả năng ức chế càng lớn.

4.2. So Sánh Giữa Các Phương Pháp

So sánh giữa dịch chiết gừng và thuốc đòi cho thấy cả hai đều có khả năng ức chế nấm hiệu quả. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa hai loại dịch chiết này mang lại hiệu quả tốt nhất.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về khả năng ức chế của dịch chiết gừng và thuốc đòi mà còn mở ra hướng đi mới trong việc kiểm soát bệnh than thư trên cây ớt. Việc áp dụng các biện pháp sinh học sẽ giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

5.1. Lợi Ích Của Việc Sử Dụng Dịch Chiết

Việc sử dụng dịch chiết gừng và thuốc đòi giúp giảm thiểu việc sử dụng hóa chất độc hại trong nông nghiệp, từ đó bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường.

5.2. Khuyến Khích Nông Dân Áp Dụng

Khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp sinh học trong sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Tương Lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng dịch chiết gừng và thuốc đòi có khả năng ức chế nấm Colletotrichum spp. gây bệnh than thư trên cây ớt. Hướng phát triển tương lai có thể tập trung vào việc nghiên cứu thêm về các loại dịch chiết khác và ứng dụng trong thực tiễn sản xuất.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu có thể mở rộng ra các loại dịch chiết khác từ thực vật để kiểm soát các loại nấm gây hại khác, từ đó tạo ra các sản phẩm sinh học an toàn cho sức khỏe.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Đề xuất nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm việc thử nghiệm trên quy mô lớn hơn và trong điều kiện thực tế để đánh giá hiệu quả của dịch chiết trong sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ớt cay (Capsicum annuum L.) thuộc họ Cà (Solanaceae), là cây gia vị thân thảo có giá trị kinh tế quan trọng tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Trong quả ớt chứa nhiều dưỡng chất giá trị gồm vitamin A, C, D, các khoáng chất Ca, Fe, Na, P, S, protein, chất béo và đặc biệt là hoạt chất capsaicin. Tại Việt Nam, cây ớt được canh tác rộng rãi, tập trung chủ yếu ở khu vực miền Trung và Nam Bộ. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (2018), diện tích và sản lượng ớt tăng trưởng liên tục; đến năm 2017 diện tích đạt 43.807 ha với sản lượng 579,92 nghìn tấn. Theo số liệu từ FAOSTAT (2021), diện tích sản xuất ớt của Việt Nam đạt khoảng 67.654 ha với sản lượng ớt khô đạt 99.000 tấn (năng suất trung bình đạt khoảng 1,5 tấn/ha).

Tuy nhiên, dịch bệnh hại là trở ngại lớn đối với năng suất và chất lượng thương phẩm của ớt, trong đó các bệnh do nấm gây tổn thất từ 10% đến 80% sản lượng toàn cầu. Đáng chú ý nhất là bệnh thán thư do nấm Colletotrichum spp. gây ra. Bệnh có khả năng tấn công từ giai đoạn cây con đến giai đoạn mang trái, đặc biệt gây hại nặng trên quả chín, làm giảm trọng lượng khô, suy giảm hàm lượng capsaicin và oleoresin. Thực tế canh tác hiện nay chủ yếu dựa vào các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học tổng hợp. Việc lạm dụng thuốc hóa học kéo dài dẫn đến nguy cơ hình thành tính kháng của nấm bệnh, làm phát sinh nòi mới, để lại dư lượng độc hại và gây ô nhiễm môi trường sinh thái. Việc sử dụng giống kháng còn gặp nhiều hạn chế do tính ổn định và năng suất chưa cao. Do đó, việc nghiên cứu khai thác các chế phẩm sinh học có nguồn gốc thực vật như dịch chiết gừng (Zingiber officinale) và cây thuốc dòi (Pouzolzia zeylanica L.) là hướng đi cần thiết nhằm hướng tới sản xuất nông nghiệp an toàn.

Mục tiêu nghiên cứu: Phân lập nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư trên cây ớt và đánh giá hiệu lực ức chế của dịch chiết sinh học trong điều kiện phòng thí nghiệm; từ đó xác định nồng độ ức chế tối thiểu của dịch chiết gừng, dịch chiết thuốc dòi và hỗn hợp dịch chiết gừng – thuốc dòi đối với sự phát triển của tác nhân gây bệnh thán thư thu thập tại tỉnh Tiền Giang.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu:

1. Phân lập được nấm gây bệnh thán thư trên cây ớt tại tỉnh Tiền Giang.
2. Định danh được nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư trên ớt bằng đặc điểm hình thái học.
3. Đánh giá được khả năng ức chế của dịch chiết sinh học đến sự phát triển đường kính tản nấm trong điều kiện in vitro.
4. Đánh giá sự ảnh hưởng của dịch chiết sinh học đến tỷ lệ nảy mầm của bào tử nấm ở các nồng độ khảo sát.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thư phân lập từ quả ớt chỉ thiên; dịch chiết cồn từ củ gừng (Zingiber officinale) và lá cây thuốc dòi (Pouzolzia zeylanica L.).
• Phạm vi không gian: Mẫu bệnh thu thập tại 2 vườn trồng ớt chỉ thiên thuộc xã Tân Thành và xã Tăng Hoà, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang. Các thí nghiệm được thực hiện tại Phòng thí nghiệm RIBE 302 – 304 (Bệnh học và Chẩn đoán), Bộ môn Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 08 năm 2023 đến tháng 05 năm 2024 (thời gian thực nghiệm phòng thí nghiệm từ tháng 08/2023 đến tháng 02/2024).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở khoa học

• Phân loại học và bệnh học thực vật: Tác nhân gây bệnh thán thư được xác định theo hệ thống phân loại nấm của CABI (2021) thuộc ngành Ascomycota, lớp Sordariomycetes, bộ Glomerellales, họ Glomerellaceae, chi Colletotrichum. Khóa định danh hình thái dựa trên tài liệu của Sutton (1995), Cai và cộng sự (2009) để xác định các đặc điểm tản nấm, bào tử phân sinh và giác bám.
• Cơ chế lây nhiễm của nấm: Cơ chế xâm nhiễm và vòng đời của Colletotrichum spp. được mô tả theo Than và cộng sự (2006), De (2017) qua các giai đoạn tiếp xúc, nảy mầm, hình thành giác bám, xâm nhập biểu bì (theo phương thức bán ký sinh hoặc hoại sinh) và tạo quả thể.
• Cơ chế kháng khuẩn, kháng nấm của dịch chiết thực vật: Gừng chứa các hợp chất hoạt tính sinh học chính như gingerol, shogaol, zingerone, sesquiterpenoids có khả năng ức chế màng sinh học và sợi nấm (Chrubasik và cs., 2005; Abdullahi và cs., 2020). Cây thuốc dòi (bọ mắm) chứa các hợp chất alkaloid, glycoside, tannin, flavonoid (vixetin, isovixetin) có hoạt tính chống oxy hóa và kháng vi sinh vật (Swati và cs., 2012; Saha và cs., 2012).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Phương pháp thu thập và xử lý mẫu: Thu 18 mẫu trái ớt có triệu chứng thán thư điển hình (vết lõm tròn, màu nâu xám đến nâu đen, có vòng đồng tâm) tại 3 vị trí chéo của 2 vườn ớt theo phương pháp của Roger và cộng sự (2005).
• Phương pháp phân lập và làm thuần: Khử trùng bề mặt mô bệnh bằng cồn 70°, rửa nước cất vô trùng, cắt mẫu mô kích thước 2 x 2 mm tại vùng tiếp giáp mô bệnh - mô khỏe, cấy trên môi trường thạch PDA (Potato Dextrose Agar) và WA (Water Agar), ủ ở nhiệt độ 25 ± 1°C theo Than và cộng sự (2008), Akhter và cộng sự (2009).
• Phương pháp kiểm định tính gây bệnh (Quy tắc Koch): Thực hiện lây bệnh nhân tạo trên trái ớt lành theo phương pháp của Burgess và cộng sự (2009) bằng cách tạo vết thương sâu 2 mm (đường kính 0,5 mm), gắn miếng thạch nấm thuần, ủ ẩm, theo dõi triệu chứng và tiến hành tái phân lập nấm.
• Phương pháp thu nhận cao chiết thực vật: 1 kg bột khô (gừng hoặc lá thuốc dòi) ngâm với 5 lít ethanol 90° ở nhiệt độ phòng trong 24 giờ, lặp lại 7 lần. Lọc lấy dịch chiết và cô quay chân không để thu cao chiết nguyên chất. Cao chiết được hòa tan trong cồn theo tỷ lệ 1 g cao / 10 mL cồn để làm dung dịch gốc trước khi pha loãng với nước cất vô trùng vào môi trường PDA.
• Phương pháp đánh giá hiệu lực ức chế tản nấm: Thí nghiệm đơn yếu tố bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 3 lần lặp lại (mỗi lần 3 đĩa petri). Môi trường PDA được bổ sung dịch chiết theo các dãy nồng độ:
  • Dịch chiết gừng: 2,0%; 4,0%; 6,0%; 8,0%; 10,0% (đối chứng 0%).
  • Dịch chiết thuốc dòi: 3,0%; 5,0%; 7,0%; 9,0%; 11,0% (đối chứng 0%).
  • Hỗn hợp dịch chiết gừng – thuốc dòi (tỷ lệ 1:1): 2,0%; 4,0%; 6,0%; 8,0%; 10,0% (đối chứng 0%). Đo đường kính tản nấm tại các thời điểm 3, 6, 9, 12, 15 ngày sau cấy (NSC) theo công thức của Abbott: $I(%) = \frac{C - T}{C} \times 100$ (trong đó $C$ là đường kính tản nấm đối chứng, $T$ là đường kính tản nấm nghiệm thức).
• Phương pháp đánh giá hiệu lực ức chế nảy mầm bào tử: Thực hiện trên lam kính lõm theo phương pháp của Cronin và cộng sự. Cho 40 µL dịch chiết ở các nồng độ khảo sát và 10 µL dịch huyền phù bào tử ($10^6$ bào tử/mL) vào phần lõm của lam kính, ủ ở 28°C trong bóng tối. Đếm số lượng bào tử nảy mầm dưới kính hiển vi ở vật kính 40X tại 8 giờ sau cấy (GSC) và 24 GSC (3 lần lặp lại).
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán giá trị trung bình trên Microsoft Excel 2010. Phân tích phương sai ANOVA và trắc nghiệm phân hạng LSD bằng phần mềm thống kê SAS 9.1 ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,01$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các tài liệu khoa học liên quan đến đối tượng nghiên cứu:

• Trình bày nguồn gốc xuất xứ, vị trí phân loại của chi Capsicum, đặc biệt là loài Capsicum annuum L., cùng diễn biến diện tích, năng suất, sản lượng ớt tại Việt Nam giai đoạn 2009–2021.
• Tổng quan về bệnh thán thư: Tác nhân gây bệnh chính gồm các loài Colletotrichum acutatum, C. capsici, C. gloeosporioides, C. coccodes, C. graminicola; mô tả đặc điểm hình thái sợi nấm nội sinh, cuống bào tử, lông cứng, bào tử phân sinh và giác bám; phân tích quá trình lây nhiễm, trạng thái tiềm sinh và vòng đời phát triển của nấm.
• Cơ sở khoa học về dịch chiết thảo mộc: Định nghĩa, cơ chế tác động và ưu điểm an toàn sinh học của dịch chiết thực vật; tổng hợp các nghiên cứu về hoạt tính kháng nấm của gừng (Zingiber officinale) và cây thuốc dòi (Pouzolzia zeylanica L.) đối với mầm bệnh thực vật và vi sinh vật.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp thí nghiệm

Chương này mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm và điều kiện nghiên cứu:

• Xác định thời gian (tháng 08/2023 – 05/2024), địa điểm (phòng thí nghiệm RIBE 302–304, ĐH Nông Lâm TP.HCM) và trang thiết bị nghiên cứu (tủ cấy vô trùng, tủ sấy 180°C, nồi hấp vô trùng 121°C, kính hiển vi quang học Olympus CX31/BX40).
• Quy trình chuẩn bị môi trường dinh dưỡng PDA và WA; quy trình thu thập mẫu trái bệnh từ 2 vườn ớt tại xã Tân Thành và Tăng Hoà (huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang).
• Thiết lập phương pháp phân lập mô bệnh, phương pháp lây bệnh nhân tạo và tái phân lập theo quy tắc Koch; phương pháp định danh nấm qua quan sát hình thái bào tử và giác bám.
• Quy trình chiết xuất cao cồn thực vật bằng dung môi ethanol 90° và cô quay loại bỏ dung môi; quy trình bố trí thí nghiệm đánh giá hiệu lực ức chế đường kính tản nấm (in vitro) và hiệu lực ức chế nảy mầm bào tử; các công thức tính toán và phần mềm thống kê sử dụng (Excel 2010, SAS 9.1).

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương này công bố và thảo luận các số liệu thu được từ thực nghiệm:

• Kết quả thu mẫu và phân lập: Từ 18 mẫu quả ớt có triệu chứng bệnh thu thập tại Tiền Giang, phân lập thành công 10 mẫu nấm Colletotrichum spp. (vườn Tân Thành thu được 7 mẫu, vườn Tăng Hoà thu được 3 mẫu).
• Kết quả định danh hình thái và thử nghiệm Koch: Các chủng nấm có khuẩn ty màu trắng hoặc cam hồng, mọc sát mặt thạch; bào tử đơn bào, trong suốt, hình trụ hai đầu tròn hoặc một đầu tròn một đầu nhọn; giác bám màu nâu đen hình elip hoặc trứng ngược. Đối chiếu khóa phân loại của Sutton (1995), các chủng nấm thuộc phức hợp loài Colletotrichum acutatum. Thử nghiệm lây bệnh nhân tạo trên trái ớt xuất hiện triệu chứng lõm ướt, đốm đen đồng tâm tương đồng với mẫu bệnh ngoài đồng ruộng; tái phân lập cho kết quả đúng với nấm ban đầu.
• Kết quả ức chế đường kính tản nấm sau 15 NSC:
  • Dịch chiết gừng: Hiệu lực ức chế đạt 100% tại nồng độ 10,0% (đường kính tản nấm 0,0 mm); ở nồng độ 2,0% đạt 46,5% (đường kính 42,8 mm).
  • Dịch chiết thuốc dòi: Hiệu lực ức chế đạt 100% tại nồng độ 11,0% (đường kính tản nấm 0,0 mm); ở nồng độ 3,0% đạt 48,1% (đường kính 41,5 mm).
  • Hỗn hợp dịch chiết gừng – thuốc dòi (1:1): Hiệu lực ức chế đạt 100% tại nồng độ 10,0% (đường kính tản nấm 0,0 mm); ở nồng độ 2,0% đạt 37,7% (đường kính 49,8 mm).
• Kết quả ức chế sự nảy mầm bào tử tại 24 GSC: Dịch chiết gừng nồng độ 8,0% ức chế 94,1% bào tử nảy mầm (ở 8 GSC đạt 100%); dịch chiết thuốc dòi nồng độ 9,0% ức chế 82,5%; hỗn hợp gừng – thuốc dòi nồng độ 8,0% ức chế 84,5%.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chi tiết

Chỉ tiêu / Nghiệm thức	Mức nồng độ (%)	Đường kính tản nấm sau 15 NSC (mm)	Hiệu lực ức chế tản nấm sau 15 NSC (%)	Hiệu lực ức chế nảy mầm bào tử sau 24 GSC (%)
Dịch chiết gừng	2,0	42,8 ± 1,04	46,5 ± 1,30	34,3 ± 4,19
	4,0	27,2 ± 1,26	66,1 ± 1,57	—
	6,0	14,7 ± 0,76	81,7 ± 0,95	—
	8,0	11,5 ± 0,87	85,7 ± 1,08	94,1 ± 2,91
	10,0	0,0 ± 0,00	100,0 ± 0,00	—
Dịch chiết thuốc dòi	3,0	41,5 ± 2,18	48,1 ± 2,72	30,0
	5,0	25,8 ± 1,04	67,7	—
	7,0	21,2 ± 1,15	73,6	—
	9,0	10,3 ± 1,33	87,1	82,5
	11,0	0,0 ± 0,00	100,0 ± 0,00	—
Hỗn hợp (1:1)	2,0	49,8 ± 1,03	37,7 ± 1,28	27,7
	4,0	39,3 ± 1,03	50,8 ± 1,28	—
	6,0	29,8 ± 1,03	62,7 ± 1,28	—
	8,0	15,5 ± 0,71	80,6 ± 0,89	84,5
	10,0	0,0 ± 0,00	100,0 ± 0,00	—
Đối chứng (nước cất)	0,0	80,0 ± 0,00	0,0 ± 0,00	0,0 ± 0,00

Ghi chú: Các nghiệm thức thí nghiệm đều thể hiện sự khác biệt có ý nghĩa thống kê cao ở mức tin cậy 99% ($\alpha = 0,01$).

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

• Tác giả đề xuất sử dụng dịch chiết gừng và dịch chiết thuốc dòi như nguồn hoạt chất sinh học tiềm năng để phát triển các chế phẩm phòng trừ sinh học thay thế thuốc hóa học đối với nấm thán thư hại ớt.
• Khuyến nghị ứng dụng nồng độ ức chế hoàn toàn (10,0% đối với gừng hoặc hỗn hợp gừng – thuốc dòi; 11,0% đối với thuốc dòi) trong các thử nghiệm mở rộng nhằm kiểm soát sự phát triển của khuẩn ty và ngăn ngừa sự nảy mầm của bào tử nấm.

Đóng góp so với các nghiên cứu trước

• So sánh với công bố của Nguyễn Thị Đan Huyền và Lê Thanh Phong (2019) (dịch chiết gừng nồng độ 20% chỉ ức chế 65,58% C. gloeosporioides sau 192 giờ), kết quả của khóa luận đạt hiệu lực ức chế 100% ở nồng độ 10,0% đối với nấm Colletotrichum spp. phân lập tại Tiền Giang; sự khác biệt này được tác giả giải thích do đặc tính chủng nấm và phương pháp điều chế cao chiết cồn 90° lặp lại 7 lần.
• Cung cấp thêm dẫn liệu thực nghiệm về khả năng kháng nấm Colletotrichum spp. của cây thuốc dòi (Pouzolzia zeylanica L.), mở rộng phạm vi ứng dụng của loài thực vật này vốn trước đây chủ yếu được nghiên cứu trên vi khuẩn y học (Staphylococcus aureus, Escherichia coli) và một số chủng nấm mốc hoại sinh (Aspergillus niger).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Nghiên cứu mới dừng lại ở phạm vi đánh giá hiệu lực sinh học trong điều kiện phòng thí nghiệm (in vitro), chưa tiến hành thử nghiệm hiệu lực bảo vệ trực tiếp trên cây ớt sống trong điều kiện nhà lưới (in vivo) hoặc ngoài đồng ruộng.
• Địa bàn thu thập mẫu bệnh còn giới hạn tại 2 xã (Tân Thành, Tăng Hoà) thuộc huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang trên giống ớt chỉ thiên, chưa bao quát được nhiều vùng sinh thái trồng ớt khác.
• Việc định danh loài nấm mới chỉ dựa trên các chỉ tiêu hình thái học dưới kính hiển vi và khóa phân loại truyền thống, chưa thực hiện phân tích sinh học phân tử (giải trình tự vùng gen ITS/PCR) để định danh chính xác tuyệt đối tên loài trong phức hợp Colletotrichum acutatum.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai thử nghiệm đánh giá hiệu lực phòng ngừa và trị bệnh thán thư của dịch chiết gừng, thuốc dòi trên cây ớt trồng trong điều kiện nhà màng và đồng ruộng thực tế.
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử để xác định chính xác danh tính di truyền của các chủng nấm đã phân lập.
• Nghiên cứu phân lập sâu, xác định cấu trúc các hoạt chất đơn lẻ có hoạt tính kháng nấm mạnh nhất trong dịch chiết và thử nghiệm phối chế thành dạng chế phẩm thương phẩm có thời gian bảo quản ổn định.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học, cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Bảo vệ Thực vật, Nông học, Công nghệ Sinh học Nông nghiệp, Khoa học Cây trồng.
  • Người thực hiện đề tài nghiên cứu về bệnh lý nấm hại cây trồng, các phương pháp phòng trừ sinh học và khai thác hoạt chất tự nhiên từ thực vật.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình bệnh học thực vật chuẩn: Các bước thu thập mẫu bệnh, kỹ thuật phân lập mô bệnh trên môi trường PDA/WA, phương pháp lây bệnh nhân tạo và tái phân lập theo quy tắc Koch để chứng minh tính gây bệnh.
  • Quy trình chiết xuất và khảo nghiệm sinh học: Phương pháp chiết xuất cao cồn 90° từ củ gừng và lá thuốc dòi; kỹ thuật trộn môi trường (poisoned food technique) để đo tốc độ phát triển đường kính tản nấm qua các mốc thời gian 3, 6, 9, 12, 15 ngày; phương pháp đếm tỷ lệ nảy mầm bào tử trên lam kính lõm.
  • Dữ liệu thực nghiệm: Hệ thống số liệu định lượng, tỷ lệ ức chế (%) và bảng phân tích phương sai ANOVA làm cơ sở so sánh cho các nghiên cứu tiếp theo về phòng trừ nấm Colletotrichum spp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả đã thu thập bao nhiêu mẫu quả bệnh và phân lập được bao nhiêu chủng nấm thán thư?
Tác giả đã thu thập tổng cộng 18 mẫu quả ớt có triệu chứng bệnh thán thư tại 2 vườn trồng ớt chỉ thiên thuộc xã Tân Thành và xã Tăng Hoà, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang (mỗi vườn 9 mẫu). Sau quá trình phân lập và làm thuần, tác giả thu được 10 chủng nấm Colletotrichum spp. (vườn Tân Thành gồm 7 chủng ký hiệu TT1–TT7, vườn Tăng Hoà gồm 3 chủng ký hiệu TH1–TH3).

2. Chủng nấm phân lập được định danh thuộc loài nào dựa trên đặc điểm gì?
Dựa trên quan sát đặc điểm hình thái trên môi trường PDA sau 15 ngày nuôi cấy (tản nấm tròn màu trắng hoặc cam hồng; bào tử đơn bào, trong suốt, hình trụ hai đầu tròn hoặc một đầu nhọn; giác bám màu nâu đen hình elip hoặc trứng ngược) và đối chiếu với khóa phân loại của Sutton (1995), tác giả định danh các mẫu nấm này thuộc phức hợp loài Colletotrichum acutatum.

3. Nồng độ ức chế tối thiểu để ngăn chặn hoàn toàn (100%) sự phát triển tản nấm của từng loại dịch chiết là bao nhiêu?
Sau 15 ngày theo dõi trên môi trường PDA:

• Dịch chiết gừng đạt hiệu lực ức chế 100% (đường kính tản nấm 0,0 mm) ở mức nồng độ 10,0%.
• Dịch chiết cây thuốc dòi đạt hiệu lực ức chế 100% (đường kính tản nấm 0,0 mm) ở mức nồng độ 11,0%.
• Hỗn hợp dịch chiết gừng – thuốc dòi (tỷ lệ 1:1) đạt hiệu lực ức chế 100% (đường kính tản nấm 0,0 mm) ở mức nồng độ 10,0%.

4. Dịch chiết nào thể hiện khả năng ức chế nảy mầm bào tử nấm Colletotrichum spp. tốt hơn tại thời điểm 24 giờ sau cấy?
Dịch chiết gừng thể hiện khả năng ức chế nảy mầm bào tử tốt hơn so với dịch chiết thuốc dòi. Cụ thể tại thời điểm 24 GSC, dịch chiết gừng ở nồng độ 8,0% đạt hiệu lực ức chế nảy mầm là 94,1% (ở 8 GSC đạt 100%), trong khi dịch chiết thuốc dòi ở nồng độ 9,0% đạt hiệu lực ức chế là 82,5%, và hỗn hợp hai loại dịch chiết ở nồng độ 8,0% đạt 84,5%.

5. Quy trình điều chế cao chiết gừng và thuốc dòi được thực hiện bằng dung môi và phương pháp nào?
Nguyên liệu củ gừng và lá cây thuốc dòi được cắt nhỏ, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời và nghiền thành bột riêng biệt. 1 kg bột được ngâm với 5 lít ethanol 90° ở nhiệt độ phòng trong 24 giờ và lặp lại quá trình ngâm chiết 7 lần. Dịch chiết sau đó được lọc bã và cô quay chân không để thu hồi dung môi, thu được cao chiết nguyên chất; cao chiết được hòa tan lại theo tỷ lệ 1 g cao trong 10 mL cồn để tạo dung dịch gốc phục vụ thí nghiệm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hoài Vũ đã phân lập thành công 10 chủng nấm Colletotrichum spp. thuộc phức hợp loài Colletotrichum acutatum gây bệnh thán thư trên ớt chỉ thiên tại huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang và chứng minh tính gây bệnh thông qua quy tắc Koch. Kết quả thực nghiệm in vitro khẳng định cả dịch chiết cồn của củ gừng (Zingiber officinale) và cây thuốc dòi (Pouzolzia zeylanica L.) đều có hoạt tính ức chế mạnh sự phát triển tản nấm và sự nảy mầm bào tử của nấm bệnh, trong đó dịch chiết gừng ở nồng độ 10,0% và dịch chiết thuốc dòi ở nồng độ 11,0% ức chế hoàn toàn 100% sự phát triển của tản nấm sau 15 ngày nuôi cấy. Đây là công trình thực nghiệm cung cấp dữ liệu khoa học có độ tin cậy cao, tạo tiền đề quan trọng cho việc nghiên cứu ứng dụng các nguồn thảo mộc tự nhiên trong phát triển chế phẩm sinh học bảo vệ cây trồng an toàn và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Téng quan về cây ớt 1. Nguồn gốc và vị trí phân loại Nguồn gốc: Cây ớt có nguồn gốc từ Mexico, miền Trung và Nam của châu Mỹ (Mai Thị Phương Anh, 1999). Thế ky XVI, ớt được Christopher Columbus du nhập vào Tây Ban Nha năm 1493.

Từ Mexico, Tây Ban Nha các thương lái đã nhanh chóng chuyên ớt qua Ấn Độ, Philippines và sau đó là Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản với sự trợ giúp của các thủy thủ châu Âu. Gia vị mới này đã nhanh chóng được sử dụng trong chế biến thức ăn của các quốc gia nảy (Urig, 2015). Nhờ các nhà buôn và thủy thủ người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha mà cây ớt đã dần được phân bố khắp thế giới. Khả năng phân bố rộng của cây ớt một phần cũng nhờ khả năng thích ứng khí hậu khá tốt của loài này (Tripodi & Kumar, 2019).

Vị trí phân loại: Cây ớt thuộc bộ Solanaes, họ ca Solanaceae, chi Capsicum L. Và có khoảng 27 loài với tên khoa học Capsicum spp. Theo Tong và Bosland (1999), chi Capsicum có khoảng 20 — 27 loài hoang dai được biết đến và 5 loài được thuần hóa bao gồm: Capsicum annuum L., Capsicum chinense Jacq., Capsicum pubescens Keep, Capsicum baccatum L. Trong số 5 loài Capsicum được trồng, Capsicum annuum L.

Là một trong những loài được trồng nhiều nhất với hơn 1,5 triệu ha diện tích đất trồng trên toàn thé giới (Akbar va cs, 2010), kế tiếp là Capsicum frutescens L. Ot Capsicum frutescens Keep có quả nhỏ và rat cay, nó được trồng phố biến rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Các loài còn lại chỉ hạn chế ở Nam và Trung Mỹ. Tình hình sản xuất ớt tại Việt Nam: Ở Việt Nam, cây ớt được trồng từ lâu đời và được xem là một cây trồng có giá trị trong nhóm cây rau.

Từ năm 2010 trở lại đây, cây ớt đã phát triển rộng rãi ở hầu khắp các vùng trong cả nước. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (2018), trong gần 10 năm 10 trở lại đây diện tích, năng suất, sản lượng ớt của cả nước có xu hướng tăng dần. Năm 2009, điện tích trồng ớt của cả nước là 9.280 ha, sản lượng đạt 90,39 nghìn tan, đến năm 2017 diện tích trồng ớt của cả nước đã tăng hơn gần 5 lần về diện tích và 6 lần về sản lượng so với năm 2009 với diện tích đạt 43.807 ha, sản lượng 579,92 nghìn tan. Bên cạnh việc gia tăng nhanh chóng về diện tích, năng suất cây ớt của cả nước cũng tăng lên đáng kể va gần tiệm cận với năng suất bình quân của thé giới.

Năm 2009, năng suất ớt của nước ta chỉ đạt trung bình 9,7 tan/ha, đến năm 2017 năng suất trung bình đã đạt 13,2 tan/ha. Năm 2007, Trung Quốc, Singapores, An Độ là những thị trường nhập khâu ớt chủ yếu của nước ta. Giá nhập khẩu ớt khô của nước ta tăng rất mạnh, nhập khâu sang thị trường Trung Quốc từ 1800 — 3280 USD/tan, nhập sang thị trường Singapores và An Độ khoảng 350 USD/tan (Nguyễn Phúc, 2008). Theo FAOSTAT (2021), sản lượng ớt khô của Việt Nam trong năm 2021 là 99.000 tấn, điện tích sản xuất là 67.654 ha, sản lượng ớt khô khoảng 1,5 tắn/ha.

Bệnh thán thư trên ớt Theo Vũ Triệu Man (2007) bệnh than thư trên ớt do hai loại nam Colletotrichum nigrum và Colletotrichum capsici gây ra. Theo Lê Đình Đôn va cs (2007), có ít nhất ba loài nam được tim thấy trên trái ớt Colletotrichum acutatum. Triệu chứng bệnh Ray (2004) đã miêu tả bệnh than thư trên ớt, bệnh xuất hiện ở tat cả các giai đoạn sinh trưởng bao gồm cả giai đoạn sau thu hoạch. Đặc biệt xuất hiện nhiều trên quả chín, các trái chạm dat hoặc các trái bị tổn thương.

Vét bệnh mới xuất hiện nhỏ, lõm và có thể phát triển lên đến 3cm. Vét thương là nơi tập trung nhiều 6 bao tử nam, trên vết bệnh cũng có các quả thé mau đen, xếp thành hình tròn đồng tâm. Theo Vũ Triệu Man (2007), bệnh than thư có thé gây hại t rên thân, lá, trái và hạt. Nhưng gây hại chủ yếu trên trái vào giai đoạn chín.

Vết bệnh ban đầu là một đốm nhỏ hơi lõm, ướt trên bề mặt vỏ trái, sau 2-3 ngày thì kích thước bệnh có thé lên đến lem đường kính. Vết bệnh thường có hình thoi, lõm, phân ranh giới giữa mô bệnh là một đường màu đen chạy dọc theo vết bệnh. Trên bề mặt vét bệnh có những chấm nhỏ là đĩa 11 cành của nam gây bệnh. Các vết bệnh có thé liên kết với nhau làm trái bị thối.

(2008) miêu tả triệu chứng điển hình trên trái là các tốn thương hình tròn, lõm với vòng tròn đồng tâm trên bề mặt trái ướt và xuất hiện tản nắm hồng với nhiều bào tử vô tính. Dưới áp lực bệnh nặng, vết bệnh liên kết lại gây thối trái. Tống quan về nam Colletotrichum spp. Gây bệnh than thư trên ót 1.

Vị trí phân loại Nam Colletotrichum spp. Là tác nhân gây bệnh than thư trên cây ớt. Theo CABI, 2021 Giới (Kingdom): Fungi; Ngành (Phylum): Ascomycota Phan nganh (Subphylum): Hexapoda; Lớp (Class): Sordariomycetes; Bộ (Oder): Glomerellales; Họ (Family): Glomerellaceae; Chi (Genus): Colletotrichum Có năm loài Colletotrichum đã được phát hiện có gây bệnh than thu trên cây ớt, đó là Colletotrichum acutatum, Colletotrichum capsici, Colletotrichum gloeosporioides, Colletotrichum coccodes va Colletotrichum graminicola (Lakshmi Sahitya U va cs, 2014). Phan bố và ky chủ: Da phần các loài Colletotrichum spp.

6 dang bào tử va tồn tại trong đất hoặc trên các mảnh vụn đã bị nhiễm bệnh. Nắm Colletotrichum spp. Là loại nam kí sinh đa kí chủ (Agrios, 2005), phân bố rộng trên khắp thế giới. Nắm Colletotrichum spp.

Tập trung chủ yếu tại Nam Á đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ, vùng bờ biển Tây của Nam Mỹ, một sỐ quốc gia Tây Phi đặc biệt là Ghana. Một số loài Colletotrichum hoặc các biotypes có thé cùng gây hại trên một ký chủ. Gây ra bệnh than thư trên xoài có thé là Colletotrichum acutatum và Colletotrichum gloeosporioides. Dâu tây có thé bị nhiễm Colletotrichum fragariae, Colletotrichum acutatum và Colletotrichum g/oeosporioides gây hại trên cả thân lá và qua.

Hạnh nhân 12 và các loại trái cây rụng lá khác có thé nhiễm Colletotrichum acutatum hoặc Colletotrichum gloeosporioides. Cam quýt, cà phê, bau bí, ca, ớt đều có thé bị gây hại (Freeman, 1998). Gây hại trên một số cây trồng Nguôn: Cannon và cs, 2012 1. Đặc điểm hình thái Nam Colletotrichum có sợi nam nội sinh, mảnh, phân nhánh, không mau, có vách ngăn, sợi nam có nội bao và gian bảo.

Nhiều hạt dầu được hình thành trong mỗi sợi nắm, khi sợi nắm gia trở nên sậm mau và bện xoắn lại thành dang chất nền nhỏ dưới lớp ngoài cùng. Nam Collefotrichum sinh sản vô tính bằng bao tử, bao tử đính phát triển trên cuống bào tử dạng quả thể là cụm cuống bào tử. Cụm cuống bào tử có dạng đĩa phẳng, mỗi cụm cuống bào tử gồm lớp chất nền, bề mặt sản sinh cuống bào tử trong suốt. Cuống bào tử không có vách ngăn kéo dai đơn bao, dạng liềm, cong, bao tử trong suốt.

Cùng với bao tử và cuống bao tử 1a các lông cứng trên mỗi cụm cuống bảo tử. Lông cứng dai, thuôn nhọn, không phân nhánh và đa bao, cau trúc như to cứng. Một vài loại nắm của Colletotrichum có hoặc không có lông cứng có thé được kiểm soát bởi sự thay đôi của độ âm. Khi gặp điều kiện thuận lợi, mỗi bao tử nảy mam từ một đến nhiều ống mam dé 14 hình thành sợi nắm, gây tôn thương trên bề mặt vật chủ.

Soi nam gia đôi khi hình thành vách dày, màu nâu sm, hình cầu gọi là hậu bào tử (Chlamydospores), có thé tận cùng hoặc chen giữa sợi nam dé tồn tai trong thời gian dai và khi tach chúng ra cũng nảy mam để hình thành sợi nam mới. Cũng như những loại nấm gây bệnh thực vật khác, Colletotrichum tồn tại chủ yếu giai đoạn vô tính, còn giai đoạn hữu tính chủ yếu ton tai trên mô đã chết (Sutton, 1995).2 Hình thái của các chủng nam Colletotrichum khi được cấy trên đĩa peri và quan sát dưới kinh hiển vi (Nguồn: Liu và cs, 2016) 1. Qua trình phát sinh bệnh Colletotrichum spp. Sử dụng các cách khác nhau dé gây bệnh cho cây ký chủ.

Sự xâm nhiễm ban đầu bởi các nắm Colletotrichum có liên quan đến một loạt các quá trình bao gồm sự tiếp xúc bào tử lên bề mặt cây trồng, sự nảy mam của bào tử, sự hình thành giác bám, sự xâm nhập vào biêu bì của cây, sự phát triên, định vị vào mô cây, sự sản 15 sinh ra đĩa cành và bào tử phân sinh (Than và cs, 2006). Trên cây, nắm duy trì trạng thái tiềm sinh không gây bệnh cho tới khi các thay đổi sinh lý của mô (do tôn thương, già hóa) xuất hiện. Các thay đồi này kích thích nam chuyên sang trạng thái có tính độc cao và gây bệnh. Trạng thái tiềm sinh của nắm có thê diễn ra dưới 2 dạng: nắm sống nội sinh trong mô nhưng không gây bệnh và trên bề mặt cây, quả, đĩa cành của nam có thé duy trì trạng thái ngủ nghĩ lâu dài (Hà Viết Cường, 2008).

Một số nghiên cứu cho thấy quá trình trước xâm nhập cơ bản là giống nhau cho tat cả các loài Colletotrichum. Tuy nhiên, có sự khác biệt lớn sau quá trình xâm nhập. Có thể diễn ra hai cách thức xâm nhiễm: bán ký sinh — xuyên qua tế bao (intracellular hemi-biotrophy); hoại sinh trong vách tế bào và dưới biểu bì (swbcuticular intramural necrotrophy) (Phillip va cs, 2004).3 Triệu chứng bệnh than thu trên quả ớt do nắm Colletotrichum spp. Vong đời 0 Đĩa bám Xâm nhập vào vật chủ Cuống bào tử Lông cứng Chuyển sang giai đoạn bed itu” Thé qua dang chai Chúng tồn tại ở dạng sợi nấm hay hạch nấm Bệnh thin the xuất hiện trong xác thực vật và đất trên nhiều loại cây Hình 1.4 Vong đời của Colletotrichum spp.

(Nguồn: De, 2017) Sau khi bào tử nam tiếp xúc với vật chu, chúng sẽ nảy nam, hình thành đĩa bám và bắt đầu xâm nhiễm vào các tế bào của vật chủ, giai đoạn tiếp theo là hoại tử do các tế bào vật chết đi vì mất chất đinh dưỡng. Lúc này trên vật chủ như trái cây, thân hoặc lá xuất hiện các vết bệnh, thối nhữn, màu đen, hơi lõm và có thé có chất nhay. Giai đoạn tiếp theo là nam Colletotrichum spp. Sẽ hình thành các cành sinh bào tử và phát tán bào tử, hoặc chúng sẽ tồn tại dưới dạng sợi nắm hay hạch nắm trong đất, tàn dư thực vật hay còn gọi là giai đoạn tiềm ân, bào tử hình tals và tồn tại trong các thể quả dạng chai, khi điều kiện thuận lợi chúng sẽ phát triển thành các túi bào tử và phát tan bào tử tiếp tục vòng đời.

Tổng quan về dịch chiết thực vật 1.