MỞ ĐẦU Rừng là tài nguyên quý báu của đất nước, có khả năng tái tạo, là bộ phận quan trọng của môi trường sinh thái, có giá trị to lớn đối với nền kinh tế quốc dân, gắn liền với đời sống của nhân dân, với sự sống còn của dân tộc. Nước ta hiện nay có trên 14,062 triệu ha rừng, trong đó hơn một nửa là các loại rừng dễ cháy. Chính vì vậy, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng luôn được đặt ra là một trong những nhiệm vụ quan trọng và cấp bách của các cấp, các ngành và toàn bộ xã hội. Cháy rừng là một hiện tượng phổ biến, thường xuyên xảy ra ở nước ta và ở nhiều nước trên thế giới, không những gây thiệt hại lớn về tài sản của nhà nước mà còn thiệt hại đến tài sản, tính mạng của nhân dân, ảnh hưởng xấu đến cảnh quan môi trường.
Vì vậy, phòng cháy chữa cháy là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, hơn bao giờ hết đòi hỏi các cấp, các ngành cùng toàn thể cộng đồng tích cực tham gia nhằm bảo vệ tài nguyên rừng và bảo vệ môi trường sống. Hướng Hóa là một huyện miền núi có diện tích rừng và đất lâm nghiệp chiếm trên 80% tổng diện tích trong toàn huyện. Trong thời gian qua, công tác quản lý bảo vệ và phát triển rừng đã đạt những kết quả tốt. Tuy nhiên, với đặc trưng khí hậu khô nóng kéo dài trong mùa nắng kèm theo gió Tây-Nam thổi mạnh, rừng trồng lại xa khu vực dân cư, hệ thống giao thông trong lâm nghiệp Khóa luận Nông lâm ngư còn hạn chế kết hợp với thực bì dưới tán rừng chủ yếu là lau sậy, điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn nên nguy cơ tiềm ẩn cháy rừng vẫn thường xuyên đe dọa.
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và tính cấp thiết của công tác phòng cháy chữa cháy rừng .Với mong muốn tìm ra những giải pháp, chiến lược để thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý bảo vệ rừng nói chung và công tác phòng cháy chữa cháy rừng nói riêng. Nhằm làm tốt công tác phòng cháy chữa cháy rừng góp phần quản lý bảo vệ rừng bền vững tôi quyết định thực hiện đề tài “ Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý cháy rừng tại huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị”. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận Rừng là tài nguyên vô cùng quý giá của loài người và hiện đang đứng trước mối đe dọa ở mức báo động.
Rừng bị suy giảm là do sự can thiệp vô trách nhiệm của con người. Sự chặt phá rừng và săn bắt chim thú bừa bãi, đặc biệt là đốt rừng làm nương rẫy đã dẫn đến thảm họa cháy rừng, ảnh hưởng vô cùng to lớn đến hệ sinh thái rừng, đến cuộc sống động, thực vật và quan trọng hơn là đến cuộc sống con người. Mặt khác do dân số tăng lên đòi hỏi về nhu cầu vật chất và xã hội. Tương quan giữa tài nguyên, môi trường và dân số thường xuyên biến đổi làm mất cân bằng.
Chính vì vậy, chưa đáp ứng nhu cầu bảo vệ và phát triển rừng một cách bền vững. Để hạn chế những tác hại trên và tìm ra phương hướng cơ bản cho công tác quản lý bảo vệ rừng nói chung, công tác phòng cháy chữa cháy nói riêng trên địa bàn quản lý của Hạt Kiểm lâm Hướng Hóa, tôi tìm hiểu để thực hiện đề tài này làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng một chiến lược quản lý bảo vệ rừng trên địa bàn. Đề tài được thực hiện dựa trên các văn bản quy định của nhà nước về công tác quản lý bảo vệ rừng như sau: Khóa luận Nông lâm ngư - Căn cứ Luật Bảo vệ và Phát triển rừng có hiệu lực từ ngày 01/04/2004; - Căn cứ Luật Phòng cháy và chữa cháy; - Căn cứ nghị định 09/2006/NĐ- CP ngày 16 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ Quy định về phòng cháy và chữa cháy rừng; - Căn cứ quyết định 07/2012/QĐ- TT ngày 08 tháng 2 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ ban hành một số chính sách tăng cường công tác bảo vệ rừng; - Quyết định số 127/2000 ngày 11-12-2000 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy định về cấp dự báo, báo động và biện pháp tổ chức thực hiện phòng cháy, chữa cháy rừng. - Căn cứ Quyết định số 08/2007/QĐ-UBND ngày 17/5/2007 của UBND tỉnh Quảng Trị về việc Phê duyệt Quy hoạch, kế hoạch BV&PTR đến năm 2010 và định hướng 2020.
- Căn cứ Chiến lược phát triển lâm nghiệp tỉnh Quảng Trị đến năm 2010 đã được UBND tỉnh phê duyệt theo Quyết định số 1755/QĐ- UBND ngày 04/08/2005. - Các chỉ thị của UBND Huyện Hướng Hóa về công tác phòng cháy chữa cháy rừng. - Và một số công văn, chỉ thị của Bộ NN&PTNT, Cục Kiểm lâm…có liên quan đến công tác phòng cháy chữa cháy rừng. Mục đích yêu cầu và phòng cháy chữa cháy rừng: Khi nghiên cứu về bản chất của sự cháy rừng chúng ta đã hiểu quá trình cháy gồm 3 yếu tố tham gia: Vật liệu cháy, ô xi và nguồn nhiệt.
Ba yếu tố đó tạo thành một “ tam giác lửa”. Nghiên cứu các yếu tố đó cần thiết tham gia quá trình cháy để đề ra biện pháp phòng ngừa, dự báo phát hiện và phòng cháy rừng là phải tiến hành đồng thời và thường xuyên. Sự hình thành và phát triển của một đám cháy rừng phụ thuộc vào 3 yếu tố cơ bản là ô-xy, vật liệu cháy và nguồn nhiệt gây cháy. Ba yếu tố đó tạo thành một “tam giác lửa”, nếu thiếu một trong ba yếu tố đó thì quá trình cháy sẽ không xảy ra.
- Trong đó yếu tố ô-xy luôn có sẵn trong không khí (chiếm 21%). Do đó, nó luôn đủ để duy trì và phát triển các đám cháy rừng mà ở các vùng rừng khác nhau không có sự sai khác rõ rệt về hàm lượng ô-xy cho nên ta có thể coi yếu tố ô-xy là đồng nhất. - Vật liệu cháy là những tính chất của nó có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến cháy rừng. Theo kết quả của nhiều nghiên cứu thì những tính chất của vật liệu quyết định của khả năng bắt lửa và cháy rừng là độ ẩm, thành phần hóa học (tinh Khóa luận Nông lâm ngư dầu, chất tro), khối lượng, kích thước và phân bố không gian… Căn cứ tình hình thực tiễn công tác PCCCR: - Rừng tự nhiên phân bố tập trung chủ yếu của huyện Hướng Hóa tại các địa bàn xã: Hướng Lập, Hướng Việt, Hướng Phùng, Hướng Sơn, Hướng Linh, Húc, Ba Tầng, Hướng Lộc được xác định cho mục đích phòng hộ và đặc dụng.
- Rừng trồng chủ yếu của BQL rừng phòng hộ Hướng Hóa- Đakrông tại Khe Sanh, Tân Thành, Hướng Linh, Hướng Tân, Húc, Tân Liên, Tân Lập và Đoàn KT- QP 337 tại Hướng Phùng, Hướng Việt, Hướng Sơn. - Diện tích rừng dễ cháy tập trung chủ yếu ở rừng Thông thuần loài và thông hỗn giao hiện có hơn 2. - Thực bì dưới tán rừng trồng phần lớn là cỏ, lau lách và cây bụi, vào mùa nắng nóng rất dễ khô kiệt làm cho các đám cháy lan tràn rất nhanh và rất nguy hiểm. - Phương tiện chữa cháy đã được quan tâm đầu tư nhưng vẫn còn hạn chế, việc huy động lực lượng còn gặp nhiều khó khăn, năng lực chỉ huy chữa cháy rừng đối với một số xã còn hạn chế.
- Đời sống kinh tế của người dân là chủ yếu làm rẫy, ruộng, trồng cây công nghiệp ngoài ra còn có các nghề dịch vụ, thương nghiệp, buôn bán, xây dựng. Cơ sở thực tiễn 2. Tình hình cháy rừng trên thế giới Rừng che phủ một phần ba diện tích lục địa, thực hiện nhiều chức năng, cung cấp các dịch vụ thiết yếu và duy trì sự sống trên hành tinh. Hiện nay, sinh kế của 1,6 tỷ người trên trái đất phụ thuộc vào rừng.
Ngày nay, rừng chiếm 31% tổng diện tích đất trên thế giới, là thảm thực vật giữ vai trò to lớn đối với con người như cung cấp gỗ, củi, điều hòa không khí, ngăn chặn gió bão, tạo ra oxy, nơi cư trú của muôn loài thực vật và nơi tàng trữ các nguồn tài nguyên quý hiếm. Đặc biệt, rừng là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển bền vững toàn cầu. Có khoảng 350 triệu ha đất bị cháy mỗi năm, tương đương khoảng 9% diện tích rừng ( bao gồm cả savan, cây bụi ). Diện tích rừng bị cháy vào khoảng 5% tổng diện tích rừng trên thế giới.
Trong những năm qua trên thế giới đã xãy ra nhiều vụ cháy rừng và mang lại hậu quả nghiêm trọng cho tài nguyên rừng hiện có. Điểm lại những vụ cháy rừng gây thiệt hại lớn trên thế giới, theo Trang Phan (Trung tâm tin tức VTV24) thứ sáu, ngày 06/05/2016 đã xãy ra những vụ hỏa hoạn nghiêm trọng xảy ra trong thời gian gần đây: - Cháy rừng tại Victoria 2009: Các vụ cháy rừng đã lan ra khắp tiểu bang Victoria, vùng Ðông Nam Úc: hôm Thứ Bảy ngày 7 tháng 2, 2009. Các Khóa luận Nông lâm ngư ngọn lửa cao ngất đã thiêu hủy toàn bộ nhiều thị trấn tại Victoria, khiến dân chúng nơi đây lũ lượt dùng xe hốt hoảng tháo chạy trong khi số người thiệt mạng lên đến 108; hôm Thứ Hai 9 tháng 2, giờ địa phương, đánh dấu thiên tai hỏa hoạn gây thiệt hại nhân mạng lớn nhất từ trước đến nay tại quốc gia này. Chỉ ngày kế tiếp, con số thiệt mạng đã tăng lên 173 người và thiêu hủy khoảng 750 căn nhà trong lúc nhiệt độ cao và gió với cường độ rất mạnh đã cùng nhau tạo thành biển lửa khủng khiếp.
- Hỏa hoạn tại Indonesia: Thiệt hại tới 35 tỷ USD. Cuối năm 2015, cháy rừng bùng phát và lan rộng từ hai hòn đảo lớn của Indonesia. Khói bụi của đám cháy thậm chí còn lan rộng sang cả 2 nước láng giềng là Singapore và Malaysia, khiến bầu không khí nơi đây chìm trong khói mù.000 người bị ảnh hưởng trực tiếp và 43 triệu dân cư quanh khu vực phải hít khói độc trong nhiều tháng. Ước tính, Indonesia đã thiệt hại tới 35 tỷ USD vì vụ cháy rừng được coi là một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất thế kỷ 21.
- Năm 2015 tại Mỹ đã xảy ra 51.000 vụ hỏa hoạn. Năm 2015 cũng là năm nước Mỹ chứng kiến thiệt hại kỷ lục do “giặc lửa” gây ra trong vòng 50 năm.000 vụ hỏa hoạn đã xảy ra, thiêu rụi tới 4,5 triệu ha rừng, lớn hơn cả diện tích đất nước Đan Mạch. - Cháy rừng dữ dội tại Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha: Ngày 08/09/2016, Theo giới chức Bồ Đào Nha, hỏa hoạn liên tiếp trong mấy ngày qua đã thiêu hủy một diện tích lớn đất rừng.