Đặt vấn đề Sự vận động không ngừng của trái đất trong hệ mặt trời cũng như sự vận động không mệt mỏi của xã hội loài người hiện nay trên trái đất tạo nên nhiều cơ hội và thách thức hơn cho mỗi con người trong chúng ta. Việc dân số gia tăng, các nền văn hóa phát triển, đời sống con người ngày một được quan tâm. Khi thế giới phát triển, kinh tế đi lên, đời sống nhân dân bước đầu được đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thì kéo theo đó là những vấn đề về môi trường do việc gia tăng dân số, phát triển kinh tế, các hoạt động văn hóa xã hội … Theo xu thế phát triển chung của toàn xã hội thì việc phát triển kinh tế là một vấn đề đang được quan tâm hiện nay. Việc làm thế nào để có những sản phẩm đạt chất lượng nhưng lại có giá thành thấp đáp ứng được cho nhu cầu của người dân là một bài toán với bất kỳ một đơn vị sản xuất nào trong cơ chế thị trường hiện nay.
Các nhà máy, các khu công nghiệp không chỉ cần một nguồn lực về công nghệ sản xuất, dây chuyền thiết bị vận hành tiên tiến mà còn cần có một nguồn lao động về nhân công lành nghề, có chuyên môn hay nói chung là những người lao động tốt. Chính vì điều này mà một số đơn vị sản xuất đang tận dụng nguồn lao động này với việc đặt cơ sở sản xuất của mình tại những khu vực đông dân cư hay gần khu vực đông dân cư. Việc các cơ sở sản xuất đặt tại khu dân cư vừa có thể làm giảm chi phí đi lại cho người lao động hay có thể có được nguồn lực lao động dồi dào mà việc sản phẩm của các đơn vị sau khi sản xuất có thể cung cấp cho thị trường tại chỗ một số mặt hàng thiết yếu. Thế nhưng vấn đề phát triển về kinh tế đã được giải quyết một cách đáng chú ý thì về mặt môi trường tại những khu dân cư đang là một vấn đề được quan tâm của chính những người trong khu dân cư và các nhà chức trách nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống cho người dân.
Trước những tác động mạnh mẽ cuả quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tăng trưởng kinh tế cao cùng với sự gia tăng dân số, lao động khu vực thành thị và khai thác tài nguyên khoáng sản ở vùng nông thôn và miền núi đã tạo nên những 2 áp lực làm cho môi trường khu vực tỉnh Thái Nguyên nói chung và khu vực thành phố Thái Nguyên nói riêng ngày càng suy giảm. Môi trường ở một số khu vực bị ô nhiễm, suy thoái đã trở thành vấn đề bức xúc của cộng đồng dân cư. Thành phố Thái Nguyên là trung tâm của Tỉnh Thái Nguyên, là một cầu nối quan trọng giữa các huyện trong tỉnh với nhau. Trong những năm gần đây với chính sách mở cửa và ví trí giao lưu kinh tế thuận tiện nên quá trình công nghiệp hóa trên địa bàn diễn ra mạnh mẽ.
Điều này đòi hỏi phải kiểm kê các cơ sở gây ô nhiễm môi trường, đánh giá chất lượng môi trường để từ đó có giải pháp tổng thể và hữu hiệu nhằm bảo vệ môi trường, phát triển bền vững kinh tế xã hội của thành phố. Xuất phát từ thực tế đó và được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Phòng Quản lý và Đào tạo Sau Đại học - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên và dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Tuấn Anh và PGS. Đỗ Thị Lan, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng môi trường khu trung tâm thành phố Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2.
Mục tiêu của đề tài 2. Mục tiêu chung - Đánh giá chất lượng môi trường và đề xuất giải pháp cải thiện chất lượng môi trường khu trung tâm trên địa bàn thành phố Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Thành phố Thái Nguyên. - Đánh giá chất lượng môi trường tại khu dân cư trên địa bàn thành phố Thái Nguyên - Đề xuất các giải pháp thiết thực, cụ thể nhằm nâng cao chất lượng môi trường trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên.
Yêu cầu của đề tài - Đánh giá khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Thành phố Thái Nguyên. - Nghiên cứu, đánh giá chất lượng môi trường trên địa bàn thành phố Thái Nguyên. 3 - Đánh giá ảnh hưởng của các cơ sở sản xuất đến môi trường trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên. - Đưa ra các giải pháp thiết thực, cụ thể nhằm nâng cao chất lượng môi trường trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên.
Ý nghĩa của đề tài 3. Ý nghĩa trong học tập - Là cơ hội giúp học viên áp dụng lý thuyết đã được học vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp số liệu và có cái nhìn tổng quan về thực trạng môi trường địa phương. - Là cơ hội, điều kiện thuận lợi cho việc tìm hiểu, tiếp thu, học hỏi kinh nghiệm trong thực tế. Đồng thời nâng cao kiến thức thực tế, bổ sung tư liệu học tập, kiến thức, kinh nghiệm.
- Biết được mặt mạnh, mặt yếu kém; những thuận lợi, khó khăn và tồn tại trong công tác quản lý và xử lý môi trường trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên. - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng môi trường của Thành phố Thái Nguyên sao cho phù hợp với chiến lược, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học Làm tài liệu tham khảo cung cấp cho các ban ngành của Thành phố Thái Nguyên về công tác quản lý, bảo vệ môi trường, đặc biệt là môi trường trong sản xuất công nghiệp. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số đặc điểm về môi trường 1. Môi trường không khí a/ Đặc điểm Môi trường không khí là phần không gian bao quanh trái đất. Gồm nhiều lớp khí khác nhau.
Năng lượng từ mặt trời chuyển qua khí quyển đến môi trường không khí thông qua sự trao đổi điện từ, phóng xạ, đối lưu, sự bay hơi, và cuối cùng là sự biển đổi nhiệt độ theo mùa theo độ cao và thời gian. Môi trường không khí là môi trường cực kỳ quan trọng trong sự phát triển và sinh tồn của nhân loại. Là loại môi trường rất nhạy cảm, rất dễ biến đổi và lan truyền, sự lan truyền này không ở trong phạm vi một vài quốc gia, có thể lan rộng khắp cả châu lục. Môi trường không khí tuân theo những quy luật về môi trường khí hậu riêng của nó.
Khi môi trường không khí bị ô nhiễm sẽ có ảnh hưởng trên quy mô rộng và gây nhiều bất lợi cho con người và sinh vật. Mối quan hệ giữa khí quyển và chất lượng môi trường không khí: Tầng trên cùng của khí quyển đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bề mặt trái đất tránh được các tia tử ngoại từ mặt trời. Khí quyển tương đối trong suốt để cho ánh sang hiện hữu làm nóng bề mặt trái đất và ánh sang này sẽ được sinh vật và thực vật sử dụng cho quá trình quang tổng hợp, và nó được dự trữ như dạng năng lượng tiềm ẩn trong các hợp chất hóa học hữu cơ. Vòng quay của trái đất gây ra sự thay đổi hướng gió, sự thay đổi này đã làm cho khối khí di chuyển quay vòng theo hình xoắn ốc.
Khối khí trôn ốc này được dốt nóng dần bởi nhiệt độ và áp suất và năng lượng sẵn có trong hơi nước, từ đố có thể tạo ra bão có sức tàn phá lớn Gió mùa cũng có thể tạo ra bão, đó là sự chênh lệc nhiệt độ rất lớn giữa đại dương và đất liền. Gió mùa thường kèm theo mưa lớn kéo dài và đưa đến lũ lụt, nhưng gió mùa cũng mang lại độ ẩm cần thiết cho các vùng đất canh tác, mà những vùng này là nguồn cung cấp thực phẩm chủ yếu cho con người trên thế giới. 5 Có nhiều biện pháp khả thi có thể kiểm soát thời tiết, nhưng không có hiệu quả do bởi các hoạt động của con người kể cả ý thức và vô thức. Nhiều nhà khoa học đã cảnh báo rằng các chất khí gây ô nhiễm mà con người thải vào bẫu khí quyển sẽ được năng lượng bức xạ giữ lại và hây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu điều này là bằng chứng rõ rang nhất con người đã phá vỡ cân bằng trong hệ sinh thái tự nhiên.
Hiểu biết và vận dụng cũng như bảo vệ trong lành của bầu khí quyển là trách nhiệm của môi người, là việc làm thiết thực nhất của hành tinh chúng ta vì sự sống còn của cộng đồng. [2] b/ Ô nhiễm không khí Ô nhiễm không khí là sự thay đổi lớn trong thành phần của không khí hoặc có sự xuất hiện các khí lạ làm cho không khí không sạch, có sự tỏa mùi, làm giảm tầm nhìn xa, gây biến đổi khí hậu, gây bệnh cho con người và sinh vật. Các hoạt động gây ô nhiễm Tự nhiên Do các hiện tượng tự nhiên gây ra: núi lửa, cháy rừng. Tổng hợp các yếu tố gây ô nhiễm có nguồn gốc tự nhiên rất lớn nhưng phân bố tương đối đồng đều trên toàn thế giới, không tập trung trong một vùng.
Trong quá trình phát triển, con người đã thích nghi với các nguồn này. Công nghiệp Đây là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất của con người. Các quá trình gây ô nhiễm là quá trình đốt các nhiên liệu hóa thạch: than, dầu, khí đốt tạo ra: CO2, CO, SO2, NOx, các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than, bụi, quá trình thất thoát, rò rỉ trên dây chuyền công nghệ, các quá trình vận chuyển các hóa chất bay hơi, bụi. Đặc điểm: nguồn công nghiệp có nồng độ chất độc hại cao, thường tập trung trong một không gian nhỏ.
Tùy thuộc vào quy trình công nghệ, quy mô sản xuất và nhiên liệu sử dụng thì lượng chất độc hại và loại chất độc hại sẽ khác nhau. Giao thông vận tải Đây là nguồn gây ô nhiễm lớn đối với không khí đặc biệt ở khu đô thị và khu đông dân cư. Các quá trình tạo ra các khí gây ô nhiễm là quá trình đốt nhiên liệu động cơ: CO, CO2, SO2, NOx, Pb,CH4 Các bụi đất đá cuốn theo trong quá trình di chuyển. Nếu xét trên từng phương tiện thì nồng độ ô nhiễm tương đối nhỏ nhưng nếu mật độ giao thông lớn và quy hoạch địa hình, đường xá không tốt thì sẽ gây ô nhiễm nặng cho hai bên đường.