HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN THỊ HỒNG THƠM ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THUỘC LƯU VỰC SÔNG NHUỆ TẠI HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Phan Quốc Hưng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc. H Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Trần Thị Hồng Thơm i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được bản Luận văn, tôi đã nhận được sự chỉ bảo, giúp đỡ rất tận tình, chu đáocủa TS.
Phan Quốc Hưng, Giảng viên khoa Quản lý đất đai, sự giúp đỡ, động viên của các Thầy, Cô giáo trong Khoa Môi trường. Nhân dịp này, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới những sự giúp đỡ đó. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của tập thể cán bộ Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp, đã chỉ bảo tận tình trong suốt thời gian tôi thực hiện Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Lãnh đạo UBND huyện Duy Tiên, Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng thống kê, chính quyền các xã, người dân địa phương trong huyện Duy Tiên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi thực hiện Luận văn. Một lần nữa, xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Trần Thị Hồng Thơm ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.
v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract.
Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học. Mục đích nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.
Tổng quan các vấn đề nghiên cứu. Các khái niệm chung. Khái niệm về môi trường đất 3 2. Ô nhiễm môi trường đất 6 2.
Các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất và giải pháp giảm thiểu ô nhiễm đất nông nghiệp. Các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất 8 2. Cái giải pháp để giảm thiểu ô nhiễm đất nông nghiệp 18 2. Nghiên cứu về ô nhiễm sông tại Việt Nam.
Hiện trạng ô nhiễm đất trên thế giới và Việt Nam. Hiện trạng ô nhiễm đất trên Thế giới 24 2. Hiện trạng ô nhiễm đất tại Việt Nam 27 Phần 3. Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa. Phương pháp lấy mẫu. Phương pháp phân tích.
Phương pháp so sánh với các tiêu chuẩn, quy chuẩn. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn huyện Duy Tiên.
Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan môi trường. Điều kiện kinh tế - xã hội. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện duy tiên. Hiện trạng và biến động trong sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2015.
Tình hình sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trên đất sản xuất nông nghiệp tại khu vực nghiên cứu. Hiện trạng môi trường đất sản xuất nông nghiệp và nước tưới khu vực nghiên cứu. Hiện trạng môi trường đất khu vực nghiên cứu. Hiện trạng môi trường nước tưới sông Nhuệ - Châu Giang tại khu vực nghiên cứu.
Đề xuất một số giải pháp bảo vệ đất sản xuất nông nghiệp lưu vực sông Nhuệ tại duy tiên. Giải pháp về mặt Chính sách, quản lý. Giải pháp kỹ thuật. Nâng cao năng suất và chất lượng nông sản trên toàn huyện.
Kết luận và kiến nghị. 82 Tài liệu tham khảo. 88 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BCHTMT Báo cáo hiện trạng môi trường CNH – HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa HCBVTV Hóa chất bảo vệ thực vật KCN Khu công nghiệp KLN Kim loại nặng KTST Kích thích sinh trưởng QCVN Quy chuẩn Việt Nam QH&TKNN Quy hoạch và thiết kế nông nghiệp TCCP Tiêu chuẩn cho phép TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TP HCM Thành phố Hồ Chí Minh WHO Tổ chức Y tế thế giới v DANH MỤC BẢNG 2.1 Hàm lượng một số KLN trong phân bón, bùn thải và nước tưới .2 Hàm lượng KLN trong các loại phân bón .3 Hàm lượng kim loại nặng trong các loại phân hữu cơ và phân rác .4 Các chất chủ yếu gây ô nhiễm đất và nguồn gốc .5 Nồng độ kim loại nặng trong một số mẫu đất nông nghiệp .6 Hàm lượng Cadmi trong một số loại đất .7 Hàm lượng kim loại nặng trong đất tại khu vực Công ty pin Văn Điển và Orion Hanel .8 Hàm lượng trong đất và chỉ số ô nhiễm đất (SPI) bởi chì và cadimi ở các khu vực nghiên cứu tại Làng Hích, Thái Nguyên.9 Hàm lượng Pb và Cd tổng số trong đất và rau muống thu từ các khu vực khác nhau .10 Hàm lượng một số kim loại nặng dạng tổng số trong các mẫu đất trồng hoa ở xã Tây Tựu, huyện Từ Liêm, Hà Nội .1 Tọa độ và địa điểm lấy mẫu đất khu vực nghiên cứu .2 Tọa độ và địa điểm các mẫu nước tại khu vực nghiên cứu .3 Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích đất .4 Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích nước .5 Giới hạn hàm lượng tổng số của một số kim loại nặng trong một số loại đất .6 Giá trị giới hạn các thông số chất lượng nước mặt .1 Cơ cấu kinh tế huyện Duy Tiên giai đoan 2006 – 2014.2 Dân số huyện Duy Tiên giai đoạn 2010 – 2014 .3 Hiện trạng và biến động sử dụng đất nông nghiệp .4 Lượng phân bón được sử dụng cho một số loại cây trồng khu vực nghiên cứu .5 Tình hình sử dụng thuốc BVTV tại khu vực nghiên cứu .6 Hàm lượng dinh dưỡng trong một số loại đất khu vực nghiên cứu .7 Hàm lượng KLN trong một số loại đất khu vực nghiên cứu .8 Mật độ vi sinh vật trong một số loại đất khu vực nghiên cứu .9 Hàm lượng một số chỉ tiêu môi trường nước khu vực nghiên cứu. 74 vi DANH MỤC HÌNH 2.1 Ô nhiễm đất do phế thải sinh hoạt.1 Sơ đồ hành chính huyện Duy Tiên.
43 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Duy Tiên là huyện nằm phía bắc tỉnh Hà Nam, với tổng diện tích 12. Huyện có cơ cấu kinh tế nông nghiệp tương đối nhỏ (chiếm 19,3% cơ cấu GDP) nhưng đóng vai trò quan trọng, là nguồn thu ổn định của nhân dân. Tổng diện tích đất nông nghiệp tới năm 2014 đạt 7.119,73ha, chiếm 58,84% tổng diện tích đất tự nhiên. Qua điều tra khảo sát nông hộ cho thấy, tình hình sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật tại địa phương hầu hết đều đảm bảo.
Thực hiện lấy 40 mẫu đất để phân tích các chỉ tiêu về hàm lượng chất hữu cơ, vi sinh vật tổng số, hàm lượng kim loại nặng, cho thấy: Đất có hàm lượng dinh dưỡng phần lớn từ trung bình đến khá, vi sinh vật tổng số có mật độ lớn nhất là vi khuẩn tổng số yếm khí. Đã có dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng, Cu ở 2/40 mẫu đã vượt QCVN (55,28mg/kg, 55,03mg/kg). Lấy 12 mẫu nước khác nhau tiến hành đánh giá một số chỉ tiêu nước bao gồm: pH, TSS, Cu, Cd, Pb, Zn, Hg. Kết quả cho thấy pH nước khu vực nghiên cứu chưa được đảm bảo, 50% số mẫu không đạt tiêu chuẩn, TSS có nồng độ tương đối cao, đã có dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng ở Pb, có 2/12 mẫu tới ngưỡng cho phép, các chỉ tiêu kim loại nặng còn lại đều nằm trong ngưỡng cho phép.
Như vậy, môi trường đất và nước khu vực nghiên cứu đều đã xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm, để khắc phục cần đưa ra các giải pháp cả về mặt chính sách quản lý và quy trình kỹ thuật. Đồng thời tăng năng suất và chất lượng sản phẩm đảm bảo an ninh lương thực. viii THESIS ABSTRACT Duy Tien district is located in the north of Ha Nam Province with the total area is 12. Duy tien distric has a relatively large agro-economic structure and it is stable source of revenue of the people.
The total area of agricultural land is 7.119,73ha in 2014, accounting for 58,84 % of total natural land area. Through the household survey showed that the using of fertilizers and plant protection products locally mainly were guaranteed. Implementation took 40 soil samples to analyze the items of organic matter content, total microorganisms, heavy metals content, showed that: nutrient content in the soil mostly from moderate to fairly, total anaerobic bacteria had the largest density of total microorganisms. Agricultural soil showed signs of heavy metal pollution, Cu concentration in 2/40 samples were over the limitation of Vietnamese standard for agricultural soil (55,28mg/kg and 55,03mg/kg).
12 water samples also took to assess water indicators include: pH, TSS, Cu, Cd, Pb, Zn, Hg, the results showed that the pH water in the research area were not guaranteed, 50% of samples were not meet quality standards, TSS concentrations were relatively high, showed signs of heavy metal pollution in Pb, 2/12 samples were over the limitation, the other heavy metals were within the permitted limits. Summary that soil and water environment research area have emerged signs of pollution. To overcome that we need to offer solutions both in terms of management policy and process engineering, increasing productivity and product quality to ensure food security. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Hà Nam là tỉnh có địa hình trũng, có nhiều ao hồ và các con sông như sông Đáy, sông Nhuệ, sông Châu Giang chảy qua.
Trong đó, sông Nhuệ là con sông bị ô nhiễm nặng nhất ảnh hưởng đến đất đai trong lưu vực. Biểu hiện rõ nhất về hậu quả của việc nước sông ô nhiễm ở đây là hiện tượng cá sông chết hàng loạt, nước bề mặt, nước giếng mạch ngang có mùi hôi. Lưu vực sông này đã được Chính Phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường quan tâm chỉ đạo trong việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường và đã có cam kết của các tỉnh trong việc bảo vệ và giảm thiểu ô nhiễm. Duy Tiên thuộc phía Bắc tỉnh Hà Nam,với tổng diện tích đạt 12.