ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài - Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên đã hào phóng cho con người, là tư liệu sản xuất trực tiếp của nền Nông – Lâm – Ngư nghiệp, là địa bàn để phát triển kinh tế công nghiệp và dịch vụ, là nhu cầu thiết yếu cho sinh hoạt của con người. Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, tất cả sẽ đổi thay, riêng chỉ có đất đai là tồn tại mãi mãi, trở thành yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tôc. - Nhà nước Việt Nam đã từng bước thiết lập quy chế pháp lý để bảo vệ và thực hiện quản lý đất đai của mình.
Hiến pháp năm 1980, Luật Đất đai năm 1987, Hiến pháp năm 1992, Luật Đất đai năm 1993 và Luật Đất đai năm 2003, Luật đất đai năm 2013 đều khẳng định: “đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất và quản lý”. - Trong quá trình đổi mới hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã xác định rõ hơn vai trò của đất đai. Chính sách và pháp luật đất đai đang từng bước hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Chúng ta kiên quyết không đi theo con đường tư hữu hóa, đa dạng hóa các hình thức sở hữu đất đai mà tiếp tục thực hiện quyền sở hữu toàn dân về đất đai.
Muốn vậy phải có một hệ thống các giải pháp chủ yếu để tiếp tục hoàn thiện và tăng cường quản lý Nhà nước về đất đai, đảm bảo sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước, đảm bảo sử dụng hợp lý có hiệu quả, bảo vệ và phát triển quỹ đất quốc gia. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước. Như vậy đất đai có vai trò hết sức quan trọng, là tư liệu sản xuất chính, là điều kiện của lao động, là bộ phận lãnh thổ quốc gia. Trong lịch sử, đất đai là đối tượng tranh chấp của các cuộc cách mạng, các cuộc chiến tranh tham vọng về lãnh thổ.
- Ngày nay đất đai vẫn là đề tài nóng bỏng của các đối tượng tranh chấp nhất là những năm gần đây, việc tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai diễn ra phức tạp, đa dạng, gay gắt trên diện rộng như giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với tổ 2 chức. Nguyên nhân là do yêu cầu thực tế của xã hội, kinh tế ngày càng phát triển, giá trị của đất đai ngày càng tăng. TCĐĐ gây ra những hậu quả nặng nề, ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội, gây tác động không tốt đến tâm lý, tinh thần trong nội bộ nhân dân và làm cho những quy định pháp luật về đất đai cũng như đường lối, chính sách của Nhà nước không thực hiện một cách triệt để. - Vì vậy công tác giải quyết TCĐĐ có ý nghĩa rất quan trọng và cần thiết: Đảm bảo cho người dân yên tâm sản xuất; đầu tư về vốn và công sức để phát triển sản xuất; bảo vệ cải tạo bồi bổ tài nguyên quốc gia; bảo vệ môi trường sống.
Góp phần hoàn thiện và ổn định quan hệ đất đai về lâu dài và việc sử dụng đất có hiệu quả. - Cao Lộc là một huyện nằm ở phía Bắc của tỉnh Lạng Sơn. Trong những năm gần đây, công tác quản lý Nhà nươớc về đất đai đã đạt được một số kết quả nhất định góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Bên cạnh đó cũng tồn tại nhiều khó khăn vướng mắc trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai.
Đặc biệt là việc giải quyết TCĐĐ luôn là vấn đề nổi cộm, bức xúc. Vì vậy công tác giải quyết TCĐĐ có ý nghĩa rất quan trọng và thiết thực, cần tìm ra giải pháp phù hợp, chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc phát sinh mới các tranh chấp về đất đai và kiên quyết giải quyết hết các trường hợp còn tồn đọng. Xuất phát từ những vấn đề trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên – Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn giúp đỡ trực tiếp, tận tình của thầy giáo Nguyễn Minh Cảnh – giảng viên khoa Môi trường, tôi đã chọn đề tài “Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp về đất đai trên địa bàn huyện Cao Lộc - tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011 - 2014” để có thể tìm hiểu sâu hơn về trình tự giải quyết cũng như tìm ra phương án tối ưu giúp công tác giải quyết TCĐĐ của huyện đạt hiệu quả cao hơn. để có thể tìm hiểu sâu hơn về trình tự giải quyết cũng như tìm ra phương trong công tác giải quyết TCĐĐ trên địa bàn huyện Cao Lộc.án tối ưu giúp công tác giải quyết TCĐĐ của huyện đạt hiệu quả cao hơn.
Mục đích nghiên cứu 3 - Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Cao Lộc trong giai đoạn 2011 – 2014. - Đề xuất những giải pháp khắc phục những khó khăn vướng mác trong giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện trong thời gian tới. Mục tiêu nghiên cứu - Khảo sát thực trạng công tác giải quyết TCĐĐ. - Nắm được các thủ tục, quy trình giải quyết tranh chấp đất đai.
- Nghiên cứu được tình hình công tác giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Cao Lộc. Yêu cầu của đề tài - Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng giải quyết tranh chấp về đất đai tại huyện Cao Lộc giai đoạn 2011 - 2014. - Tìm các nguyên nhân dẫn đến tranh chấp của nhân dân xảy ra trên địa bàn của huyện. - Phân tích các nguyên nhân và phương pháp giải quyết TCĐĐ trong thời gian qua.
- Đề xuất các giải pháp của bản thân nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết TCĐĐ của huyện. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu Tìm hiểu nắm vững được những kiến thức thực tế trong quản lý Nhà nước về đất đai nói chung và trong công tác giải quyết TCĐĐ nói riêng. Ý nghĩa thực tiễn Trên cơ sở thu thập, đánh giá, phân tích công tác giải quyết TCĐĐ biết được hiện trạng của công tác này từ đó đóng góp, đề xuất ý kiến góp phần giải quyết các khó khăn của hiện trạng trên, nâng cao hiệu quả trong công tác giải quyết TCĐĐ.
4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận Từ nhiều năm nay, tình hình TCĐĐ luôn là vấn đề bức bách được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm. Sự ra đời của Luật Đất đai 1988, Luật Đất đai 1993, là Luật Đất đai 2003 và nay là Luật đất đai 2013 cùng với nhiều Nghị định, Chỉ thị nhằm sửa đổi, bổ sung hoàn thiện các chính sách về đất đai cũng như các chính sách khác để phát triển, đổi mới Đất nước để phù hợp với tình hình thực tế về kinh tế, xã hội, chính trị đã và đang phát sinh nhiều mâu thuẫn trong quan hệ đất đai.
Và các mâu thuẫn đó được thể hiện chủ yếu thông qua các vụ tranh chấp về đất đai. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các mâu thuẫn có thể do lịch sử, các chính sách, chế độ từ trước để lại…. Bên cạnh đó, Luật Đất đai 2003 ban hành, kèm theo nhiều văn bản pháp lý bổ sung, hướng dẫn thi hành đây là những văn kiện có tính chất pháp lý rất quan trọng nhằm quy định chế độ quản lý và sử dụng đất hợp lý, hiệu quả; đảm bảo quyền và nghĩa vụ cho người sử dụng đất, cho những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý và sử dụng đất diễn ra phù hợp hơn với quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, góp phần ổn định xã hội, tăng cường quan hệ sản xuất. Đồng thời tạo hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ về đất đai trong thời kỳ CNH - HĐH, hội nhập nền kinh tế thế giới của đất nước (Nguyễn Khắc Thái Sơn, 2007)[2] “ Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một trong những nội dung quản lý Nhà nước về đất đai đã được quy định trong Luật Đất đai 2003.
Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai với ý nghĩa là một nội dung của công tác quản lý Nhà nước đối với đất đai, là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia quan hệ đất đai để tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm phục hồi lại các quyền lợi bị xâm phạm, đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm Luật Đất đai” (Nguyễn Khắc Thái Sơn, 2007)[2] 5 Trong những năm gần đây, tình hình tranh chấp của công dân trong lĩnh vực đất đai diễn ra gay gắt, phức tạp ở hầu hết các địa phương trong cả nước, nhiều nơi đã trở thành điểm nóng. Số lượng đơn vượt cấp gửi đến các cơ quan ở Trung ương nhiều, nội dung thể hiện tính bức xúc gay gắt, không chấp nhận với cách giải quyết của chính quyền địa phương. Số lượng công dân đến khiếu nại trực tiếp tại phòng tiếp công dân của các địa phương, các cơ quan có xu hướng gia tăng, nội dung đơn tập trung nhiều vào các nội dung về lấn chiếm đất, đòi lại đất, ranh giới đất, về quyền sử dụng đất… Tình hình trên nếu không được xử lý kịp thời sẽ rất phức tạp, gây tâm lý hoang mang, thiếu tin tưởng vào chính quyền, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và lợi ích quốc gia. Cơ sở pháp lý - Luật Đất đai năm 2003.
- Luật Đất đai năm 2013. - Luật Khiếu nại năm 2011. - Luật Tố tụng dân sự năm 2004. - Luật Thanh tra năm 2010.
- Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở năm 1998. - Nghị định 181/NĐ-CP của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2003. - Nghị định số 43/2014/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành luật đất đai 2013. - Nghị định số75/2012/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của luật Khiếu nại.
- Nghị định số76/2012/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành một số điều của luật Tố cáo. - Nghị định 105/2009/NĐ-CP ngày 11 tháng 11 năm 2009 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. - Nghị định 160/1999/NĐ-CP ngày 18/10/1999 quy định chi tiết một số điều của pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở.