ĐẶT VẤN ĐỀ Nghị quyết số 46/NQ-TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ “nghề Y là một nghề đặc biệt, cần được tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ đặc biệt”, đây là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, nêu bật tính đặc thù trong đào tạo, sử dụng nhân lực y tế (1). Nghề y có đặc thù quan trọng do gắn liền với tính mạng và sức khỏe con người; việc cập nhật liên tục những kiến thức, kỹ thuật mới, hạn chế tối thiểu những sai sót chuyên môn là một nhiệm vụ bắt buộc với mọi người hành nghề. Trên thế giới đào tạo liên tục luôn gắn với lịch sử ra đời và phát triển của nghề y. Đào tạo liên tục cho cán bộ y tế (Continuing Medical Education , CME) được định nghĩa là “hoạt động được xác định rõ ràng để phát triển chuyên môn của cán bộ y tế và dẫn tới việc cải thiện chăm sóc cho bệnh nhân.
CME bao gồm tất cả các hoạt động học tập mà cán bộ y tế mong muốn thực hiện để có thể thường xuyên, liên tục nâng cao năng lực chuyên môn của mình…” (2). Trong bối cảnh hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và nhu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ y tế, việc đào tạo liên tục càng trở nên cấp thiết. Các nước đều có quy định bắt buộc thầy thuốc phải cập nhật, bổ sung kiến thức liên tục, cập nhật những thông tin mới nhất về kỹ năng lâm sàng, kiến thức chuyên môn, tổ chức quản lý công việc, về đạo đức y học, giảng dạy, nghiên cứu. Ở nước ta, những ý niệm sơ khai về đào tạo liên tục nhân lực y tế đã được triển khai từ lâu thông qua các hình thức ban đầu như tập huấn chuyên môn, chỉ đạo tuyến.
Ngày 09 tháng 8 năm 2013 Bộ trưởng bộ Y tế đã ban hành thông tư số 22/2013/TT-BYT về việc “Hướng dẫn việc đào tạo liên tục cho cán bộ y tế” để thay thế Thông tư 07/2008/TT-BYT. Trong cả 2 thông tư trên Bộ Y tế thống nhất chủ trương tất cả cán bộ đang hoạt động trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam phải được đào tạo cập nhật về kiến thức, kỹ năng, thái độ trong lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ của mình (2, 3). Hiện nay, tại Tỉnh Đồng Tháp đã có tám cơ sở y tế được Bộ Y tế cấp mã số đào tạo để được tổ chức các lớp đào tạo liên tục. Trong đó, Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp với vai trò là bệnh viện đa khoa trung tâm tuyến tỉnh hiện là cơ sở 2 thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo liên tục cho nhân viên y tế trong tỉnh Đồng Tháp và các tỉnh lân cận.
Các chuyên đề đào tạo tương đối đa dạng, giảng viên đa số là các chuyên gia đầu ngành ở tuyến trung ương được mời về địa phương giảng dạy. Trên thực tế, đã có nhiều lượt cán bộ y tế trong và ngoài tỉnh tham gia các lớp đào tạo liên tục do Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp tổ chức. Tuy nhiên, hiện nay chưa có một nghiên cứu nào tìm hiểu về tình hình tổ chức các lớp đào tạo liên tục của ngành Y tế Đồng Tháp nói chung và Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp nói riêng. Cơ quan chủ quản cũng chưa thống kê đầy đủ số tiết đào tạo liên tục mà các bác sĩ đã tích lũy được.
Và mặc dù các quy định của pháp luật về việc bắt buộc nhân viên y tế phải tham gia đào tạo liên tục đã có hiệu lực từ năm 2013 nhưng cho đến nay vẫn còn một bộ phận các bác sĩ đã được cấp chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh nhưng chưa tích lũy đủ số tiết đào tạo liên tục theo qui định. Với mục đích trả lời cho các câu hỏi về thực trạng ĐTLT về công tác tổ chức quản lý, chương trình, nguồn lực phân bổ đáp ứng ĐTLT của cán bộ y tế tại BVĐK Đồng Tháp giai đoạn 2016 –2019 như thế nào? Những khó khăn, thuận lợi khi triển khai đào tạo y khoa liên tục ra sao? Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá công tác đào tạo liên tục cho bác sĩ ở Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp giai đoạn 2016-2019”. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả thực trạng đào tạo liên tục cho các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp giai đoạn 2016-2019.
Phân tích thuận lợi, khó khăn trong công tác đào tạo liên tục cho các bác sĩ giai đoạn 2016-2019 tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các khái niệm liên quan đến chủ đề nghiên cứu 1. Đào tạo liên tục: Đào tạo liên tục (Continuing Medical Education được viết tắt là CME) là quá trình cán bộ y tế không ngừng cập nhật những kiến thức và tiến bộ mới nhất trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe (2).
Đào tạo liên tục được định nghĩa là “hoạt động được xác định rõ ràng để phát triển chuyên môn của cán bộ y tế và dẫn tới việc cải thiện chăm sóc cho bệnh nhân. CME bao gồm tất cả các hoạt động học tập mà cán bộ y tế mong muốn thực hiện để có thể thường xuyên, liên tục nâng cao năng lực chuyên môn của mình…”. Đào tạo liên tục là các khoá đào tạo ngắn hạn, bao gồm: đào tạo bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ; cập nhật kiến thức liên tục; đào tạo chuyển giao kỹ thuật; đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến và các khóa đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác trong lĩnh vực y tế.” ĐTLT là một hoạt động đặc thù và chuyên biệt nhằm giúp phát triển năng lực nghề nghiệp của nhân viên y tế với mục tiêu cuối cùng là cải thiện hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho người bệnh. ĐTLT bao gồm tất cả các hình thức học tập mà nhân viên y tế tham gia nhằm mục tiêu cải thiện kiến thức, kỹ năng, thái độ để thực hiện tốt hơn trách nhiệm chuyên môn.
Chính sự liên tục các hoạt động đào tạo này đã giúp định hình sự phát triển năng lực nghề nghiệp nhằm đáp ứng các chức năng và trách nhiệm của nhân viên y tế đối với xã hội (4). Phát triển nghề nghiệp liên tục: Phát triển nghề nghiệp liên tục (Continuing Professional Development viết tắt là CPD) và được sử dụng rộng rãi tại các nước Âu, Mỹ. Ngoài các nội dung giống như của CME, CPD còn bao gồm cả các phương pháp học tập khác ngoài hình thức nghe giảng và ghi chép là các hình thức tự học và tự phát triển của từng cá nhân. Phát triển nghề nghiệp liên tục đề cập việc cán bộ y tế sau khi đã hoàn thành giai đoạn đào tạo cơ sở, sẽ học tập trong suốt cuộc đời làm việc của mỗi người để cập nhật kiến thức, kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của người bệnh, các dịch vụ y tế.
CPD được xây dựng dựa trên nhu cầu chuyên môn của cán bộ y tế 5 đồng thời cũng là giải pháp chính để cải thiện chất lượng. Khác với đào tạo chính quy hay đào tạo sau đại học được thực hiện theo các quy định và quy tắc cụ thể thì CPD lại chủ yếu là các hoạt động học tập trên cơ sở định hướng cá nhân và thực hành để thúc đẩy nâng cao năng lực nghề, nhằm duy trì và nâng cao năng lực từng cá thể để đáp ứng được các nhu cầu ngày càng tăng của người bệnh và của hệ thống y tế (5). * Trên thực tế hiện nay ở nước ta đang đồng nhất giữa CPD và CME. Cơ sở ĐTLT: là các bệnh viện, viện có giường bệnh; viện nghiên cứu, các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp/dạy nghề y tế; các cơ sở giáo dục khác có đào tạo mã ngành thuộc khối ngành khoa học sức khỏe; các trung tâm có đào tạo nhân lực y tế (2).
Qui định về đào tạo liên tục cho cán bộ y tế 1. Khái quát về Luật Khám bệnh, chữa bệnh: Trong ngành y tế do nhận thức được tầm quan trọng của công tác đào tạo là đặc biệt, đặc thù nên Luật Khám bệnh, chữa bệnh đã có nhiều quy định liên quan đến công tác đào tạo nghề nghiệp cụ thể như sau: Điều 20. Điều kiện để người hành nghề khám chữa bệnh được cấp lại chứng chỉ hành nghề là phải có giấy chứng nhận đã cập nhật kiến thức liên tục. Bộ trưởng Bộ Y tế, giám đốc Sở Y tế sẽ thu hồi chứng chỉ hành nghề với người không cập nhật kiến thức liên tục trong 2 năm liên tiếp.
Quyền của người hành nghề 1. Được đào tạo, đào tạo lại và cập nhật kiến thức liên tục phù hợp. Được tham gia bồi dưỡng trao đổi thông tin về chuyên môn và kiến thức pháp luật y tế. Nghĩa vụ của người hành nghề: Thường xuyên học tập, cập nhật kiến thức liên tục nâng cao trình độ chuyên môn theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
Các điều Luật liên quan đến thực hành nghề nghiệp Điều 18. Về điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề đối với người Việt Nam: “phải có văn bản xác nhận quá trình thực hành”. chỉ rõ xác nhận quá trình thực hành sau khi có văn bằng chuyên môn cần thực hành tại bệnh viện 18 tháng với bác sĩ, 12 tháng với y sĩ, 9 tháng với Hộ sinh, kỹ thuật viên, điều dưỡng, do người đứng đầu bệnh viện xác nhận bằng văn bản. Các điều Luật liên quan đến tổ chức, quản lý đào tạo nghề nghiệp Điều 83.
Nhà nước có quy hoạch, kế hoạch đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng về chuyên môn, kỹ thuật, đạo đức nghề nghiệp cho người hành nghề. Trách nhiệm của Bộ Y tế là phải tổ chức đào tạo, đào tạo liên tục, bồi dưỡng phát triển nguồn nhân lực (2e). Trách nhiệm của các Bộ ngành, UBND tỉnh: Thực hiện trong phạm vi địa phương ( khoản 3,4,5) 1. Khái quát về Thông tư 22/2013/TT-BYT ngày 9/8/2013 (2) Nhận thức được tầm quan trọng và sự cần thiết trong việc đào tạo liên tục trong ngành y tế, ngay từ khi chưa có Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Bộ Y tế đã ban hành thông tư số 07/2008/TT-BYT ngày 28 tháng 5 năm 2008 về “Hướng dẫn công tác đào liên tục đối với cán bộ y tế”, đã bước đầu triển khai khá rộng rãi.
Sau khi Luật Khám bệnh chữa bệnh có hiệu lực, năm 2013 Bộ Y tế đã điều chỉnh nâng cấp tiếp tục chủ trương này để thực hiện một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Ngày ngày 09 tháng 8 năm 2013 Bộ trưởng đã ban hành thông tư số 22/2013/TT-BYT về việc “Hướng dẫn việc đào tạo liên tục cho cán bộ y tế” để thay thế thông tư 07/2008/TT-BYT.