ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là điều kiện để tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên Trái đất. Nói về tầm quan trọng của đất đai, Các Mác viết: “Đất là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện cần để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông - lâm nghiệp”, và trong Luật Đất đai 1993 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng đã ghi: “Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa - xã hội, an ninh quốc phòng. Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta đã tốn bao công sức, xương máu mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay”.
Đất đai có đặc tính cố định không di chuyển được, số lượng có hạn trên phạm vi toàn cầu và phạm vi từng quốc gia bởi đất đai được tạo ra từ quá trình phong hóa hàng triệu năm của đá mẹ. Việc sử dụng đất đai sao cho vừa phải đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, phát triển các ngành kinh tế vừa phải bảo vệ môi trường đất, môi trường sinh thái đó đặt ra cho công tác quản lý đất đai sao cho thật hợp lý và hiệu quả. Việt Nam là đất nước có nhiều tài nguyên khoáng sản với diện tích đất tự nhiên là 331.051,4 km2 (Tổng kiểm kê đất đai năm, 2010) nhưng ¾ diện tích đất là đồi núi và để sử dụng hiệu quả quỹ đất cũng như kết hợp bảo vệ, cải tạo đất đảm bảo sự phát triển bền vững, ổn định đời sống cho nhân dân. Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật song với sự phát triển nhanh chóng về kinh tế - xã hội nên việc quản lý, sử dụng đất trên thực tế vẫn nảy sinh nhiều vấn đề bất cập cần được các nhà quản lý quan tâm và giải quyết.
Do vậy, trong quá trình sử dụng đất còn xảy ra quá trình khiếu nại, tố cáo về đất đai giữa các chủ sử dụng đất, vi phạm pháp luật như: lấn chiếm đất, sử dụng đất sai mục đích, chuyển nhượng sử dụng đất trái phép, giao đất trái thẩm quyền, không thực hiện nghĩa vụ của người sử dụng đất… Chính vì vậy, để chấn chỉnh việc quản lý nhà nước về đất đai cho chặt chẽ hơn, tuân n 2 thủ quy định của pháp luật để từ đó tạo điều kiện ổn định tình hình chính trị, kinh tế - xã hội thì công tác thanh tra, kiểm tra việc quản lý sử dụng đất, giải quyết các khiếu nại, tố cáo đất là việc làm hết sức cần thiết. Na Dương là một thị trấn thuộc huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn, là một trong các trọng điểm được tỉnh chú trọng đầu tư phát triển theo hướng nông - công nghiệp. Trong những năm qua công tác quản lý nhà nước về đất đai đã đạt được một số kết quả nhất định góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Song bên cạnh đó cũng tồn tại nhiều khó khăn vướng mắc trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai.
Đặc biệt là các vụ về khiếu nại, tố cáo về đất đai luôn là vấn đề nổi cộm, bức xúc trong nhân dân đang gặp nhiều khó khăn trong việc giải quyết.Do đó, để thấy được những mặt tồn tại và yếu kém trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai nói chung và trong việc đảm bảo quyền lợi cũng như nghĩa vụ của nhà nước và chủ sử dụng trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai, ta cần đánh giá một cách khách quan những kết quả đã đạt được, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm nhằm quản lý và sử dụng đất đai một cách hiệu quả nhất. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, được sự nhất trí của nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý tài nguyên - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn giúp đỡ của cô giáo Ths. Trương Thị Ánh Tuyết, em tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn thị trấn Na Dương, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2008 - 2013”. Mục đích - Tìm hiểu và đánh giá tình hình về hoạt động thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai trong quá trình quản lý và sử dụng đất ở thị trấn Na Dương, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn.
- Đề xuất một số giải pháp phù hợp với tình trạng địa phương góp phần nâng cao hiệu quả công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn thị trấn Na Dương, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn trong thời gian tới. Yêu cầu - Nắm chắc quy định của pháp luật về công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo nói chung và về đất đai nói riêng. - Số liệu phải đảm bảo tính khách quan. - Phản ánh đúng thực trạng công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai của địa phương.
- Đề xuất phải sát với thực tế. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học: Trong quá trình học tập và nghiên cứu giúp sinh viên chủ động làm quen củng cố, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. - Ý nghĩa thực tiễn: Góp phần nâng cao hiệu quả công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai theo đúng pháp luật phục vụ việc quản lý và sử dụng đất đai hợp lý trên địa bàn thị trấn Na Dương. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học và căn cứ pháp lý của đề tài 2. Cơ sở lý luận của đề tài Từ vài năm trở lại đây, vấn đề tổ chức và hoạt động thanh tra được đặt ra như một yêu cầu tất yếu khách quan trong tiến trình tổ chức hệ thống chính trị, cải cách bộ máy nhà nước và cải cách nền hành chính nhà nước. Các Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 (khoá VII), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 (khoá VIII) và Hội nghị Trung ương 7 (khóa VIII) đều có đề cập đến vấn đề này, coi đó là một bộ phận của cải cách hành chính. Tuy nhiên, tổ chức và hoạt động thanh tra như thế nào, theo hướng nào thì cần phải được xác định trên cơ sở các luận cứ khoa học vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn.
Để những nội dung tổ chức và hoạt động thanh tra phù hợp với xu hướng cải cách nền hành chính nhà nước, cần phải nghiên cứu, làm sáng tỏ 3 vấn đề cơ bản sau: - Lý luận Mác-Lênin về Nhà nước và pháp luật, về công tác thanh tra, kiểm tra cũng như quan điểm của Đảng ta về công tác thanh tra, kiểm tra. - Những định hướng cơ bản trong việc đổi mới hệ thống chính trị, cải cách bộ máy nhà nước và cải cách nền hành chính nhà nước ở nước ta trong thời gian tới. - Những luận điểm mang tính phổ biến ở các nước trên thế giới về sự phân định các loại hình thanh tra và về sự sắp xếp các cơ quan Thanh tra trong cơ cấu quyền lực nhà nước. - Thực tiễn tổ chức và hoạt động của hệ thống Thanh tra nhà nước hiện nay và những đòi hỏi tự thân của nó về quá trình đổi mới.
Ở nước ta hiện nay, khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Điều 74 Hiến pháp 1992 quy định: “Công dân có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc bất cứ cá nhân nào. Việc khiếu nại, tố cáo phải được cơ quan nhà nước xem xét và giải quyết trong thời hạn pháp luật quy định…”. Trên cơ sở n 5 đó, quyền khiếu nại, tố cáo của công dân đã được cụ thể hóa trong nhiều văn bản pháp luật.
Đây chính là những cơ sở pháp lý cần thiết để công dân thực hiện tốt quyền làm chủ và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước đồng thời cũng qua đó phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, thể hiện đúng bản chất tốt đẹp của Nhà nước ta - Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Trong quan hệ pháp luật đất đai, người sử dụng đất được Nhà nước bảo vệ khi bị người khác xâm phạm đến quyền sử dụng đất hợp pháp của mình; được bồi thường thiệt hại về đất khi bị thu hồi; được quyền khiếu nại, tố cáo về những hành vi vi phạm quyền sử dụng đất hợp pháp của mình và những hành vi khác vi phạm pháp luật đất đai. Như vậy, quyền khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền cơ bản của công dân được pháp luật quy định. Công dân và người sử dụng đất có thể thực hiện quyền đó bằng nhiều hình thức: gửi đơn, trực tiếp đến trình bày hoặc thông qua người đại diện hợp pháp của mình để đề bạc nguyện vọng, ý kiến trước cơ quan Nhà nước có thẩm quyền yêu cầu xét và giải quyết.