Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là nguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bổ các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng. Đặc biệt, đối với sản xuất nông nghiệp thì đất đai càng chiếm vai trò quan trọng vì đó là tư liệu sản xuất không thể thay thế được. Đất đai có ý nghĩa kinh tế, chính trị, xã hội sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Đất đai là yếu tố cấu thành lãnh thổ quốc gia, đất đai gắn liền với với lịch sử dân tộc và tình cảm của con người trên đất.
Đất đai không chỉ bao gồm mặt đất mà còn bao gồm cả mặt nước trên bề mặt trái đất và tất cả mọi thứ sinh sôi trên mặt đất và dưới lòng đất. Thông qua đất đai, bằng quá trình lao động, con người đã làm ra của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của xã hội. Đất đai là có hạn, hầu như bất biến về mặt diện tích trong khi dân số ngày càng tăng cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang diễn ra mạnh mẽ ở khắp mọi nơi trên thế giới đã đẩy nhu cầu về đất đai, đặc biệt là nhu cầu về đất ở, đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp tăng lên. Điều này đã làm cho việc bố trí đất đai cho các mục đích khác nhau ngày càng trở nên khó khăn, quan hệ đất đai giữa Nhà nước với người sử dụng đất cũng như giữa những người sử dụng đất với nhau luôn thay đổi.
Đặc biệt sau khi nước ta gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, xu thế hội nhập toàn cầu đang phát huy tối đa sức mạnh của nó, các quan hệ đất đai từ đó càng thay đổi với tốc độ chóng mặt. Cùng với quan hệ đất đai phức tạp và luôn biến đổi là việc quản lý, sử dụng đất còn nhiều bất cập. Trong khi các chủ sử dụng đất chỉ quan tâm đến các lợi ích trước mắt mà không tính đến mục tiêu lâu dài gây ra nhiều tranh chấp về đất đai. Trong những năm gần đây tình hình kinh tế xã hội của xã đang có những chuyển biến mạnh mẽ, dẫn đến tình hình sử dụng đất đai của các ngành, cá nhân tăng nhanh về mọi mặt.
Trong khi nguồi tài nguyên về đất đai vẫn chưa được sử dụng hợp lý. n 2 Để quản lý chặt chẽ và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên này thì Nhà nước ta đã sớm ban hành và hoàn thiện các văn bản luật về đất đai: như các Luật Đất đai năm 1987, 1993 và mới đây nhất là Luật Đất đai năm 2003. Cùng với quá trình phát triển kinh tế của xã hội của đất nước và đặc biệt là trong những năm đổi mới các mối quan hệ trong quản lí và sử dụng đất đai cũng luôn biến động. Sự biến động này tác động đến quyền , lợi ích hợp pháp của người sở hữu cũng như người sử dụng đất đai.
Điều đó cũng là nguyên nhân gây ra khiếu nại về đất đai. Hằng năm các ban ngành đã phải trập trung giải quyết trên dưới 80% tổng số vụ khiếu nại nói chung và khiếu kiện nói riêng, để bảo lợi ích chính đáng về lợi ích hợp pháp của nhà nước, tập thể và cá nhân, thu hồi lại đất đại và trả lại tiền cũng như đất đai theo đúng pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế công tác giải quyết khiếu nại tố cáo còn rất nhiều khó khăn và phức tạp. Mặc dù Luật khiếu nại, tố cáo đã ban hành và có hiệu lực, nhiều văn bản về hướng dẫn để chỉ đạo giải quyết được ban hành song vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc trong quá trình thực thi, bên cạnh đó còn rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan.
Xuất phát từ thực tiễn, tầm quan trọng của những vấn đề trên, được sự nhất trí của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm, ban chủ nhiệm khoa Quản lí tài nguyên và đặc biệt dưới sự hướng dẫn tận tình của cô giáo T.S Vũ Thị Quý em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai trên địa bàn xã Hóa Trung huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2011- 2013’’ 1. Mục đích nghiên cứu đề tài - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Hóa Trung huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên - Tìm hiểu, đánh giá công tác thanh tra, giải quyết đơn thư khiếu nại trong quản lý và sử dụng đất đai tại xã Hóa Trung huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2010 - 2013. - Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai tại địa phương. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của đai trên địa bàn xã Hóa Trung huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên - Phân tích, đánh giá tình hình quản lí và sử dụng đất đai của xã Hóa Trung.
- Đánh giá công tác giải quyết khiếu nại tố cáo, tranh chấp đất đai trong giai đoạn 2011-2013. - Những kiến nghị, đề xuất đưa ra phải phù hợp với tình hình thực tế của địa phương và đảm bảo đúng với những quy định của pháp luật - Những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục khó khăn trong công tác giải quyết khiếu nại tố cáo và tranh chấp đất đai. Ý nghĩa - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp sinh viên vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tế. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Việc đánh giá kết quả giải quyết khiếu nại tố cáo, tranh chấp đất đai sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về công tác quản lý Nhà nước về đất đai tại địa phương, từ đó có thể đưa ra nhưng giải pháp khả thi để giải quyết những khó khăn và hoàn thiện công tác quản lý Nhà nước về đất đai trong thời gian tiếp.
n 4 Phần 2 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TỐ CÁO VÀ TRANH CHẤP VỀ ĐẤT ĐAI 2. Cơ sở pháp lý của quản lý nhà nước về đất đai Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, điều 2 quy định rõ:” Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa”. Mọi mối quan hệ đều bị chi phối bởi mối quan hệ pháp luật, vì cậy các quan hệ đất đai cũng bị chi phối bởi các quy phạm pháp luật đất đai. Hiến pháp năm 1992, chương II, điều 17 và 18 quy định:” Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật đảm bảo sử dụng đúng mục đích và hiệu quả”.
Để tăng cường công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đất đai trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã ban hành hàng loạt các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai. Đặc biệt là sự ra đời của Luật đất đai 1987, 1993, sửa đổi bổ sung 1998 và 2001, 2003. Đây được coi là văn bản pháp lý cao nhất về đất đai, là sự thể chế hóa các chính sách của Đảng và Nhà nước, tạo hành lang pháp lý cho việc quản lý và sử dụng đất, góp phần củng cố chế độ sở hữu toàn dân về đất đai đồng thời nâng cao tinh thần và trách nhiệm của người sử dụng đất. (Nguồn: Chế định sở hữu đất đai qua các thời kỳ và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với đất đai - TS.
Doãn Hồng Nhung) Pháp luật đất đai là một hệ thống các quy định của pháp luật về đất đai, được lập bởi Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền dưới các hình thức như: Luật, chỉ thị, thông tư, nghị quyết, nghị định,… nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong quá trình sở hữu, quản lý, sử dụng và định đoạt số phận pháp lý của đất đai. Cụ thể là: Nghị định số 125/CP/1971 của Hội đồng Chính phủ ngày 28/06/1971 về việc tăng cường công tác quản lý ruộng đất. Chỉ thị số 278/TTg của Thủ tướng Chính Phủ ngày 16/08/1975 về việc phân phối đất đai giữa nông nghiệp và lâm nghiệp, giải quyết những tranh chấp đất đai ở miền núi và trung su miền Bắc nước ta. n 5 Quyết định 201/CP ngày 01/07/1980 của Chính Phủ quy định về việc thống nhất quản lý đất đai và tăng cường công tác quản lý đất đai trong cả nước.
Chỉ thị 299/TTg của Thủ tướng Chính Phủ ngày 10/11/1980 ban hành về công tác đo đạc, lập bản đồ, phân hạng đất và đăng ký thống kê ruộng đất nhằm nắm chắc số lượng và chất lượng ruộng đất, xác định phạm vi quyền hạn, nghĩa vụ của người sử dụng đất, phân hạng đất canh tác thuộc từng đơn vị sử dụng đất, thực hiện thống nhất trong cả nước. Luật đất đai năm 1987 quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý”. Trên cơ sỏ hiến pháp năm 1992 có những nội dung đổi mới, Quốc hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam khóa IX ngày 14/04/1993 đã thông qua Luật đất đai năm 1993, luật có hiệu lực từ ngày 15/01/1993 và thay thế Luật đất đai năm 1987. Nghị định 64/CP ngày 27/09/1993 của Chính Phủ quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng lâu dài và mục đích sản xuất nông nghiệp.
Nghị định 02/CP ngày 15/01/1994 của Chính Phủ quy định về việc giao đất lâm nghiệp cho hộ gia đình cá nhân. Nghị định 60/CP ngày 05/07/1994 của Chính Phủ về quyền Sở hữu nhà ở. Nghị định 88/CP ngày 17/08/1994 của Chính Phủ về quản lý và sử dụng đất đô thị. Chỉ thị 245/TTg của Thủ tướng Chính Phủ ngày 24/04/1996 về tổ chức thực hiện một số việc cấp bách trong quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trong nước được Nhà nước giao đất, cho thuê đất.
Nghị định 04/CP ngày 10/01/1997 của Chính Phủ quy định về sử phạt hành chính trong quản lý và sử dụng đất. Nghị định 68/CP ngày 01/01/2001 của Chính Phủ về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Quyết định 273/QĐTTg của Thủ tướng Chính Phủ ngày 12/04/2002 về kế hoạch kiểm tra việc xây dựng cơ bản và quản lý, sử dụng đất. n 6 Kỳ họp thứ 4 ngày 26/11/2003 Quốc Hội khóa XI đã thông qua Luật đất đai năm 2003.
Luật đất đai 2003 ra đời đáp ứng những yêu cầu đổi mới của đất nước.