CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ LƯU KÝ CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm, thuật ngữ liên quan 1. Các khái niệm cơ cơ bản Lưu ký chứng khoán: “Lưu ký chứng khoán: là hoạt động nhận ký gửi, bảo quản an toàn, chuyển giao và ghi nhận sở hữu chứng khoán của khác hàng trên hệ thống tài khoản lưu ký chứng khoán do Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam quản lý nhằm đảm bảo các quyền và lợi ích liên quan đến chứng khoán của người sở hữu” (theo Trung tâm lưu ký chứng khoán VN). “Lưu ký chứng khoán là hoạt động lưu giữ, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng và giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến sở hữu chứng khoán: quyền nhận cổ tức, ghi chép theo dõi những thay đổi về tình hình đang ký, lưu ký chứng khoán…” (Theo GT Kinh doanh Chứng khoán – ĐH Thương Mại).
“Lưu ký chứng khoán là việc nhận chứng khoán do khách hàng gửi, bảo quản chứng khoán cho khách hàng và giúp khách hàng thực hiện các quyền của mình đối với cổ phiếu, như: quyền bỏ phiếu; quyền nhận lãi; quyền nhận cổ phiếu thưởng, cổ tức bằng cổ phiếu, cổ tức bằng tiền; quyền mua cổ phiếu phát hành thêm. Lưu ký chứng khoán là một trong những điều kiện để thực hiện giao dịch trên thị trường chứng khoán. Trước khi thực hiện giao dịch chứng khoán, nhà đầu tư phải ký hợp đồng mở tài khoản tại các thành viên lưu ký. Hệ thống lưu ký chứng khoán bao gồm Trung tâm lưu ký và các thành viên lưu ký.
Chứng chỉ chứng khoán của nhà đầu tư sẽ được cất giữ an toàn tại Trung tâm lưu ký. Chứng khoán đã được lưu ký sẽ được ghi nhận vào tài khoản lưu ký chứng khoán đứng tên nhà đầu tư. Khi chứng khoán được giao dịch, tài khoản của nhà đầu tư sẽ được ghi tăng hoặc giảm mà không cần phải trao tay tờ chứng chỉ chứng khoán. Chất lượng dịch vụ 5 Chất lượng dịch vụ là phạm vi mà một dịch vụ đáp ứng được nhu cầu và kỳ vọng của khách hàng.
Chất lượng dịch vụ do đó có thể được định nghĩa là sự khác biệt giữa kỳ vọng và cảm nhận của khách hàng. Theo Parasuaraman, Zeithaml và Berry (1985) thì chất lượng dịch vụ là khi cảm nhận của khách hàng về một dịch vụ đã tạo giao ngang xứng với kỳ vọng trước đó của họ. Cũng theo Parasuaraman thì kỳ vọng trong chất lượng dịch vụ là những mong muốn của khách hàng, nghĩa là họ cảm thấy nhà cung cấp phải thực hiện chứ không phãi sẽ thực hiện theo yêu cầu về dịch vụ. Theo Hurbert (1995) thì trước khi sử dụng dịch vụ, khách hàng đã hình thành một “kịch bản” về dịch vụ đó.
Khi kịch bản của khách hàng và nhà cung cấp không giống nhau, khách hàng sẽ cảm thấy không hài lòng. Crolin và Tailor (1992) cho rằng sự hài lòng của khách hàng nên đánh giá trong thời gian ngắn, còn chất lượng dịch vụ nên đánh giá theo thái độ của khách hàng về dịch vụ đó trong khoảng thời gian dài. Chất lượng dịch vụ lưu ký chứng khoán Chất lượng dịch vụ lưu ký chứng khoán là việc các thành viên lưu ký cung cấp các dịch vụ lưu giữ, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng và giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến sở hữu chứng khoán đáp ứng được mong đợi của khách hàng, làm thỏa mãn các nhu cầu của khách hàng. Như vậy, chất lượng dịch vụ lưu ký chứng khoán của FPTS sẽ được đo bằng việc khách hàng sử dụng dịch vụ lưu ký chứng khoán của công ty có cảm thấy hài lòng hay không, có đáp ứng được mong đợi của khách hàng hay không.
Với công nghệ hiện đại, nghiệp vụ Lưu ký, chuyển khoản chứng khoán, thực hiện quyền cho nhà đầu tư tại FPTS được tiến hành một cách nhanh chóng và thuận tiện. Hệ thống quản lý và theo dõi chứng khoán chuyên nghiệp của FPTS giúp nhà đầu tư có thể thực hiện các giao dịch liên quan đến chứng khoán của mình một cách chính xác và hiệu quả trong thời gian nhanh nhất. Đặc biệt, tại FPTS, Nhà đầu tư có thể thực hiện việc lưu ký các chứng khoán mình đang sở hữu thông qua Dịch vụ Lưu ký chứng khoán trực tuyến - EzCustody. Khách hàng có thể dễ dàng và nhanh chóng thực hiện việc lưu ký chứng khoán mà 6 không cần phải đến sàn, khách hàng cũng có thể trực tiếp theo dõi tình hình và kết quả lưu ký chứng khoán của mình tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán thông qua hệ thống của FPTS.
Các thuật ngữ liên quan Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam là một cơ sở hạ tầng trong thị trường chứng khoán, đảm nhiệm chức năng tổ chức quản lý điều hành hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán và cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho việc giao dịch mua bán chứng khoán theo quy định của pháp luật. Pháp luật quy định TTLKCK có thể tồn tại dưới hai mô hình: Công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn. Trên thực tế hiện nay, TTLKCKVN đang tồn tại theo hình thức công ty TNHH một thành viên thuộc sở hữu của Nhà nước dựa trên Quyết định số 171/2008/QĐ-TTg ngày 18/12/2008 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam. Việc Nhà nước quyết định áp dụng mô hình này cho TTLKCK nhằm tạo được sự chủ động lớn hơn trong việc phát triển nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất đồng thời tạo sự an tâm cho nhà đầu tự khi hoạt động thị trường chứng khoán chưa thực sự mang tính chuyên nghiệp và hiệu quả cao.
Thành viên lưu ký là công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam được UBCKNN cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán và được VSD chấp thuận trở thành thành viên lưu ký. Công ty đại chúng là những công ty thực hiện huy động vốn rộng rãi từ công chúng thông qua phát hành chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu) niêm yết tại các trung tâm giao dịch chứng khoán hoặc chứng khoán không niêm yết nhưng được giao dịch thông qua các thể chế môi giới chứng khoán. Để được công nhận là công ty đại chúng thì phải thỏa mãn 2 điều kiện: Có ít nhất 100 cổ đông (không kể cổ đông là công ty chứng khoán chuyên nghiệp) và có vốn điều lệ ít nhất là 10 tỷ. Chứng khoán ký gửi là các chứng khoán đã được tổ chức phát hành đang ký tại VSD.
Chứng khoán ký gửi vào VSD được phân loại thành chứng khoán tự do chuyển nhượng và chứng khoán chuyển nhượng có điều kiện. TVLK căn cứ vào “Xác nhận gửi chứng khoán lưu ký” của VSD và danh sách người sở hữu chứng khoán đính kèm để quản lý chứng khoán chuyển nhượng có điều kiện trên tài khoản 7 tạm ngừng giao dịch/tạm ngừng chờ giao dịch của khách hang tại thành viên cho đến khi có thông báo của VSD điều chỉnh điều kiện chuyển nhượng chứng khoán. Ký gửi chứng khoán: VSD thực hiện ký gửi chứng khoán trên cơ sở uỷ quyền của tổ chức phát hành cho VSD trong việc xác nhận thông tin về sở hữu chứng khoán của người đầu tư để thực hiện lưu ký chứng khoán.Người đầu tư làm thủ tục ký gửi chứng khoán tại TVLK nơi mở tài khoản lưu ký chứng khoán theo quy định của thành viên. TVLK thực hiện tái ký gửi chứng khoán tại VSD.
Rút chứng khoán: Khách hàng chỉ được yêu cầu rút chứng khoán trong phạm vi số lượng chứng khoán sở hữu trên các tài khoản lưu ký trừ số lượng chứng khoán đang bị tạm giữ, cầm cố. Căn cứ vào đề nghị rút chứng khoán của khách hàng, VSD đề nghị tổ chức phát hành cấp Sổ/Giấy chứng nhận sở hữu mới cho khách hàng. Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được Giấy đề nghị cấp Sổ/Giấy chứng nhận chứng khoán của VSD, tổ chức phát hành phải chuyển cho VSD Sổ/Giấy chứng nhận sở hữu chứng khoán để chuyển lại cho TVLK giao lại khách hàng. Chuyển khoản chứng khoán không qua hệ thống giao dịch: VSD thực hiện chuyển khoản chứng khoán với các trường hợp như: chuyển khoản giao dịch mua chứng khoán lô lẻ, chuyển khoản chứng khoán theo yêu cầu của khách hang, chuyển khoản chứng khoán giấy tờ có giá, chuyển khoản hỗ trợ, cho vay và hoàn trả chưng khoán, chuyển khoản xử lý chứng khoán cầm cố theo hợp đồng cầm cố, chuyển khoản chứng khoán theo chỉ định… Phong tỏa và giải tỏa chứng khoán: VSD thực hiện phong tỏa/giải tỏa chứng khoán của người đầu tư theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Hiệu lực phong tỏa/giải tỏa chứng khoán là ngày VSD xác nhận trên công văn thông báo phong tỏa/giải tỏa chứng khoán, tài khoản lưu ký chứng khoán gửi thành viên. Nội dung lý thuyết 1. Quản trị kinh doanh dịch vụ lưu ký chứng khoán 1. Yêu cầu đối với việc cung cấp dịch vụ LKCK - Thực hiện đầy đủ các điều kiện cần thiết theo quy định của pháp luật.
- Đảm bảo tính an toàn, chính xác và cẩn thận trong suốt quá trình thực hiện. - Không tiết lộ thông tin về tài khoản giao dịch của khách hàng. 8 - Phải quản lý tách biệt CK của mỗi khách hàng và tài khoản của khách hàng với CK của công ty. Đạo đức nghề nghiệp của chuyên viên CTCK thực hiện LKCK Đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động LKCK là tập hợp các chuẩn mực hành vi, cách cư xử và ứng xử được quy định cho nghề nghiệp LKCK nhằm bảo vệ và tăng cường vai trò, tính tin cậy, niềm tự hào của nghề nghiệp kinh doanh chứng khoán trong xã hội.
Cụ thể hóa bằng các khía cạnh như: + Có trình độ và năng lực tức là có khả năng thực thi công việc một cách hiệu quả và chất lượng cao hay còn gọi là giỏi + Đủ tiêu chuẩn hành nghề: thực thi công việc đúng tiêu chuẩn và quy trình đã được quy định sẵn cho từng công việc. + Có đạo đức tức là thực hiện công việc một cách thẳng thắn, trung thực, trong sạch và công bằng hay còn gọi là tốt + Có niềm tự hào về nghề nghiệp tức là có quá trình thực thi công việc và có cuộc sống trong sạch, không có những hành vi làm cho người khác coi thường nghề nghiệp của mình.