Đánh Giá Tình Hình Thực Hiện Cải Cách Hành Chính Thuế Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Đánh giá tình hình cải cách hành chính thuế tại thành phố Hồ Chí Minh, phân tích hiệu quả và thách thức trong quá trình thực hiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đánh Giá Cải Cách Hành Chính Thuế Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC HỘP
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn thông tin
• 1.6. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.2. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính tại cơ quan thuế
• 2.3. Thực hiện các thủ tục hành chính về thuế
• 2.4. Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại
• 2.5. Sự phục vụ của công chức thuế
• 2.6. Sự chuyển biến của pháp luật thuế
• 2.7. Kinh nghiệm cải cách thuế ở Singapore
• 2.8. Mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THUẾ TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính tại cơ quan thuế
• 3.1.1. Tổng quan các quy định về thuế
• 3.1.2. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính thuế
• 3.2. Tình hình thực hiện thủ tục hành chính về thuế
• 3.2.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính
• 3.2.2. Thủ tục về thuế giá trị gia tăng
• 3.2.3. Thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp
• 3.3. Tình hình thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại
• 3.4. Sự phục vụ của công chức thuế
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KHẢO SÁT
• 4.1. Tiếp cận các văn bản pháp luật và chính sách thuế
• 4.2. Tình hình thực hiện thủ tục hành chính về thuế
• 4.2.1. Tìm hiểu các phiền hà của doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính
• 4.2.2. Thủ tục về thuế giá trị gia tăng
• 4.2.3. Thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp
• 4.3. Tình hình thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại
• 4.4. Sự phục vụ của công chức thuế
• 4.5. Sự chuyển biến của pháp luật thuế
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Cải Cách Hành Chính Thuế Tại TPHCM

Cải cách hành chính thuế tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) đã trở thành một chủ đề nóng trong những năm gần đây. Mục tiêu chính của cải cách này là nâng cao hiệu quả quản lý thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp (DN) và cải thiện môi trường kinh doanh. Theo báo cáo của Cục thuế TPHCM, từ năm 2011 đến 2015, nhiều chính sách đã được triển khai nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để đạt được sự hài lòng của DN.

1.1. Cải Cách Hành Chính Thuế Định Nghĩa và Ý Nghĩa

Cải cách hành chính thuế được hiểu là quá trình thay đổi các quy định và thủ tục thuế nhằm giảm thiểu thời gian và chi phí cho DN. Điều này không chỉ giúp DN dễ dàng hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế mà còn nâng cao tính minh bạch trong quản lý thuế.

1.2. Tình Hình Cải Cách Hành Chính Thuế Tại TPHCM

Từ năm 2011 đến 2015, TPHCM đã thực hiện nhiều cải cách hành chính thuế. Tuy nhiên, theo khảo sát, nhiều DN vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thực hiện thủ tục thuế. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Cải Cách Hành Chính Thuế

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách hành chính thuế, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Các DN thường phản ánh về sự thiếu đồng bộ trong quy trình giải quyết thủ tục hành chính giữa các cơ quan thuế. Điều này dẫn đến sự không hài lòng và gây khó khăn cho DN trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

2.1. Thiếu Đồng Bộ Trong Quy Trình Giải Quyết Thủ Tục

Sự thiếu đồng bộ giữa các cơ quan thuế đã tạo ra nhiều khó khăn cho DN. Các quy định không nhất quán và sự khác biệt trong cách thức thực hiện thủ tục hành chính đã gây ra sự lúng túng cho cả công chức thuế và DN.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Thông Tin

Nhiều DN cho biết họ gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin về quy định thuế và thủ tục hành chính. Điều này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn ảnh hưởng đến sự hài lòng của DN đối với cơ quan thuế.

III. Phương Pháp Cải Cách Hành Chính Thuế Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả cải cách hành chính thuế, cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho DN trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Của Công Chức Thuế

Cần nâng cao kỹ năng và chất lượng phục vụ của công chức thuế. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức về cải cách hành chính thuế sẽ giúp công chức thuế phục vụ DN tốt hơn.

3.2. Đơn Giản Hóa Thủ Tục Hành Chính

Đơn giản hóa các thủ tục hành chính thuế là một trong những giải pháp quan trọng. Cần giảm thiểu số lượng giấy tờ và quy trình phức tạp để DN dễ dàng thực hiện nghĩa vụ thuế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng 60% DN vẫn gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục hành chính thuế. Các vấn đề như biểu mẫu thay đổi thường xuyên và yêu cầu giấy tờ không cần thiết đã gây ra nhiều phiền hà cho DN. Cần có những giải pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

4.1. Kết Quả Khảo Sát Về Mức Độ Hài Lòng Của DN

Khảo sát cho thấy nhiều DN không hài lòng với quy trình hoàn thuế. Đặc biệt, thủ tục hoàn thuế GTGT được đánh giá là phức tạp và khó khăn.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp như thống nhất quy trình thực hiện thủ tục hành chính thuế và nâng cao chất lượng dịch vụ của công chức thuế để cải thiện tình hình.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Cải Cách Hành Chính Thuế

Cải cách hành chính thuế tại TPHCM cần tiếp tục được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc nâng cao sự hài lòng của DN là mục tiêu quan trọng trong quá trình cải cách này. Tương lai của cải cách hành chính thuế sẽ phụ thuộc vào sự cam kết và nỗ lực của các cơ quan thuế.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Cải Cách Hành Chính Thuế

Cải cách hành chính thuế không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho DN, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.2. Định Hướng Cải Cách Trong Tương Lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho cải cách hành chính thuế trong giai đoạn tới, nhằm đáp ứng nhu cầu và mong đợi của DN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo Môi trường Kinh doanh năm 2016 của Ngân hàng Thế giới, chỉ số Nộp thuế của Việt Nam xếp hạng 168 trên tổng số 189 nền kinh tế, khoảng cách còn khá xa so với mức trung bình của nhóm các quốc gia ASEAN-6. Nhằm tháo gỡ các rào cản hành chính và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia, Chính phủ đã ban hành Quyết định 732/QĐ-TTg và Nghị quyết 19/2016/NQ-CP, đặt ra mục tiêu chiến lược là cắt giảm thời gian nộp thuế xuống còn 171 giờ mỗi năm trong giai đoạn 2011-2015 và phấn đấu gia nhập nhóm ASEAN-4 vào năm 2020.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế đầu tàu của cả nước, quy tụ khoảng 250.000 doanh nghiệp trên tổng số hơn 400.000 doanh nghiệp toàn quốc. Mặc dù Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động triển khai nhiều chương trình cải cách thủ tục hành chính thuế, thực tế áp dụng tại địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Cộng đồng doanh nghiệp vẫn đối mặt với tình trạng thiếu đồng bộ giữa các cơ quan thuế, sự phức tạp của chính sách thuế và gánh nặng chi phí không chính thức.

Luận văn tập trung đánh giá toàn diện tình hình thực hiện cải cách hành chính thuế tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2011-2015, tập trung sâu vào hai sắc thuế trọng yếu là thuế Giá trị gia tăng và thuế Thu nhập doanh nghiệp. Nghiên cứu xác định các nguyên nhân cốt lõi gây ra sự không hài lòng của người nộp thuế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế công. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ hiện thực hóa chỉ tiêu 80% người nộp thuế hài lòng với dịch vụ thuế vào năm 2020 và nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh cho Thành phố Hồ Chí Minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý thuế hiện đại của Richard Bird (2004, 2015), nhấn mạnh hai nguyên lý trọng tâm: đơn giản hóa hệ thống thủ tục hành chính thuế để tối ưu hóa năng lực giám sát, và coi người nộp thuế là khách hàng cần được cung ứng dịch vụ công tối ưu. Bên cạnh đó, tác giả vận dụng quan điểm của Silvani và Baer (1997) về cơ chế tự khai tự nộp và tuân thủ tự nguyện, trong đó chỉ ra rằng sự minh bạch thông tin và quy trình thanh tra kiểm tra công bằng là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế. Lý thuyết cũng xác định tỷ lệ phân bổ tối thiểu 30% nhân sự cho bộ phận kiểm tra để duy trì tính răn đe hiệu quả.

Khung phân tích thực nghiệm kế thừa mô hình khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI (2015), đo lường mức độ hài lòng của doanh nghiệp qua 4 khía cạnh: Tiếp cận thông tin quy định về thuế; Thực hiện các thủ tục hành chính thuế; Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại; và Sự phục vụ của công chức thuế. Nghiên cứu cũng mở rộng tham chiếu kinh nghiệm quản lý thuế từ Cơ quan Thu nội địa Singapore (IRAS) với 4 trụ cột chiến lược: hệ thống thuế giản đơn, thông tin đa chiều, cơ quan thuế đáng tin cậy và xây dựng cộng đồng đồng thuận. Các khái niệm chính bao gồm: tuân thủ tự nguyện, chi phí tuân thủ thuế, cơ chế tự khai tự nộp, quản lý rủi ro thuế và dịch vụ công hành chính thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và thống kê mô tả nhằm lượng hóa chính xác trải nghiệm của người nộp thuế. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 202 phiếu khảo sát phát ra, thu về 151 phiếu phản hồi hợp lệ từ các doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn 24 quận, huyện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng thông qua phát phiếu trực tiếp và khảo sát trực tuyến. Cơ cấu mẫu khảo sát có độ tin cậy chuyên môn cao khi 75,5% người đại diện trả lời là Giám đốc tài chính, Kế toán trưởng hoặc Kế toán thuế; 81% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và 74% có mức doanh thu dưới 10 tỷ đồng mỗi năm.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo định kỳ của Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011-2015 với quy mô 4.461 công chức thuế, kết hợp dữ liệu thống kê từ Ngân hàng Thế giới và VCCI. Việc lựa chọn phương pháp thống kê mô tả cùng thang đo Likert 5 mức độ xuất phát từ yêu cầu phải đo lường định lượng các đánh giá cảm nhận về chất lượng phục vụ, xác định tỷ lệ % gặp vướng mắc, từ đó so sánh độ lệch giữa quy định lý thuyết với thực tế vận hành. Tác giả cũng thực hiện phỏng vấn sâu lãnh đạo các phòng Tuyên truyền hỗ trợ, phòng Kê khai và một số giám đốc doanh nghiệp để kiểm chứng chéo thông tin.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ phiền hà khi thực hiện thủ tục thuế còn rất cao. Khảo sát ghi nhận 60% doanh nghiệp gặp trở ngại trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Ba nguyên nhân hàng đầu được chỉ ra gồm: biểu mẫu kê khai thay đổi quá thường xuyên (30%), bị công chức thuế yêu cầu bổ sung các loại giấy tờ không cần thiết (22%), và cán bộ thuế hướng dẫn chưa đầy đủ, thiếu tận tình (21%).

Thứ hai, việc tiếp cận thông tin chính sách thuế tại cơ quan thuế còn nhiều rào cản. Có tới 80% doanh nghiệp từng phát sinh vướng mắc trong quá trình tìm hiểu thông tin, và 82% doanh nghiệp tìm đến Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh để tìm kiếm trợ giúp. Tuy nhiên, chỉ có 27,8% doanh nghiệp nhận định việc tiếp cận các văn bản luật, nghị định, thông tư là dễ dàng; tỷ lệ này tiếp tục giảm sâu xuống còn 17,9% đối với các công văn giải đáp chính sách thuế của cơ quan thuế địa phương. Về phương thức hỗ trợ, doanh nghiệp hài lòng nhất với kênh tra cứu website và hội nghị tập huấn (49,5%), trong khi tỷ lệ hài lòng khi liên hệ qua điện thoại chỉ đạt 21,5%.

Thứ ba, thủ tục hoàn thuế Giá trị gia tăng là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất. Trong số 22% doanh nghiệp từng thực hiện hoàn thuế năm 2015, có đúng 0% doanh nghiệp đánh giá thủ tục hoàn thuế là dễ dàng. Trở ngại lớn nhất khiến doanh nghiệp e ngại hoàn thuế là thời gian giải quyết bị kéo dài (33%), điều kiện hoàn thuế quá khắt khe (22%) và hồ sơ phức tạp (19%). Đối với thuế Thu nhập doanh nghiệp, chỉ có 24,5% doanh nghiệp cho rằng quy định xác định chi phí được trừ khi tính thuế là dễ áp dụng.

Thứ tư, công tác thanh tra, kiểm tra bộc lộ nhiều bất cập về chi phí tuân thủ. Trong gần 40% doanh nghiệp đã từng tiếp đoàn kiểm tra thuế trong hai năm 2014 và 2015, có tới 53% doanh nghiệp xác nhận phải chi trả chi phí không chính thức. Đồng thời, 50% doanh nghiệp phản ánh cán bộ kiểm tra có xu hướng giải thích luật theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp, và 45% nhận thấy sự bất nhất trong hướng dẫn giữa cán bộ thanh kiểm tra và cán bộ tuyên truyền hỗ trợ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh khoảng cách lớn giữa nỗ lực số hóa và chất lượng thực thi thực tế. Dù Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đạt thành tích ấn tượng với 100% doanh nghiệp khai thuế điện tử và 95% đăng ký nộp thuế điện tử, đồng thời cắt giảm thủ tục từ 443 xuống 385 TTHC, sự hài lòng của người nộp thuế vẫn chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân cốt lõi là do hệ thống pháp luật thuế thay đổi liên tục, thiếu tính pháp điển hóa, chỉ riêng Luật Quản lý thuế đã có 11 thông tư và 7 nghị định hướng dẫn, dẫn đến tình trạng suy diễn tùy tiện ở cấp cơ sở.

Các kết quả khảo sát trên có thể được hệ thống hóa rõ nét qua các biểu đồ phân tích thành phần phiền hà của người nộp thuế và bảng ma trận đối sánh các chỉ số tuân thủ giữa Việt Nam và Singapore. Khi đặt cạnh báo cáo của VCCI năm 2015 với 71% doanh nghiệp hài lòng toàn quốc, tỷ lệ 60% doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh gặp phiền hà cho thấy đòi hỏi cải cách tại đô thị kinh tế lớn là rất khắt khe. Điểm nghẽn về việc 53% hồ sơ khiếu nại trễ hạn năm 2014 và tỷ lệ trả lời công văn trễ hạn 20,54% tại các Chi cục Thuế đầu năm 2016 chứng minh rằng quy trình kiểm soát chất lượng ISO chưa phát huy tối đa trách nhiệm giải trình của công chức thực thi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và đồng bộ quy trình thực thi thủ tục thuế. Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh và 24 Chi cục Thuế quận, huyện cần thiết lập cơ chế thống nhất cách hiểu và áp dụng chính sách thuế, chấm dứt tình trạng mỗi địa bàn đòi hỏi một bộ hồ sơ khác nhau. Cơ quan thuế cần đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hồ sơ giải quyết trễ hạn từ mức 9,6% xuống dưới 2% trước năm 2018.

Thứ hai, nâng cấp chất lượng bộ phận Tuyên truyền và Hỗ trợ người nộp thuế. Đơn vị cần tổ chức đào tạo lại kỹ năng tư vấn chuyên sâu, xây dựng cơ sở dữ liệu giải đáp công văn tự động trực tuyến và nâng cao chất lượng đường dây nóng. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ hài lòng của doanh nghiệp khi liên hệ qua điện thoại từ 21,5% lên mức trên 70% trong giai đoạn 2016-2018.

Thứ ba, ban hành cam kết chất lượng dịch vụ công khai theo chuẩn mực quốc tế. Áp dụng mô hình cam kết dịch vụ của Singapore (IRAS), quy định rõ thời gian giải quyết công việc tại bộ phận một cửa không quá 20 phút, thời hạn trả lời văn bản hướng dẫn trong 15 ngày làm việc và giải quyết hoàn thuế Giá trị gia tăng trong 30 đến 40 ngày. Cục Thuế cần áp dụng cơ chế giám sát độc lập đối với việc gửi thư xin lỗi người nộp thuế khi trễ hạn.

Thứ tư, tái cơ cấu công tác thanh tra, kiểm tra theo định hướng quản lý rủi ro. Chuyển đổi mạnh mẽ sang phương thức kiểm tra điện tử tự động dựa trên phân tích dữ liệu lớn thay vì dựa vào tiêu chí quy mô doanh thu. Tăng tỷ lệ hồ sơ kiểm tra thuế từ 7,2% lên 15% tổng số doanh nghiệp để đảm bảo tính bao phủ, đồng thời triệt tiêu hoàn toàn tỷ lệ 53% doanh nghiệp phải chi trả chi phí không chính thức thông qua việc công khai minh bạch biên bản kiểm tra trước năm 2020.

Thứ năm, hoàn thiện bảng mô tả vị trí việc làm và nâng cao kỷ luật công vụ. Phân công công chức đúng năng lực chuyên môn, áp dụng cơ chế đánh giá hiệu quả công việc dựa trên sự hài lòng của người nộp thuế, đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp nhũng nhiễu, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh có thể khai thác các phát hiện thực chứng từ 151 doanh nghiệp để đánh giá độ trễ chính sách, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật và thiết kế lộ trình cải cách hành chính thuế giai đoạn 2016-2020 theo Nghị quyết 19.

Nhóm lãnh đạo doanh nghiệp, Giám đốc tài chính và Kế toán trưởng: Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn cảnh về các rủi ro tuân thủ thường gặp trong kê khai thuế Giá trị gia tăng, quyết toán thuế Thu nhập doanh nghiệp và quy trình thanh kiểm tra. Tài liệu giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược quản trị thuế và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Nhóm các tổ chức đại diện và hiệp hội doanh nghiệp: VCCI, Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh và các hiệp hội ngành nghề sử dụng dữ liệu luận văn làm căn cứ phản biện xã hội, đại diện tiếng nói của cộng đồng kinh doanh trong các diễn đàn đối thoại với cơ quan thuế.

Nhóm giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Giới học thuật chuyên ngành Chính sách công, Quản trị công, Kinh tế tài chính và Luật có thể tham khảo mô hình nghiên cứu 4 trụ cột, phương pháp tiếp cận định lượng và bài học kinh nghiệm quốc tế từ Singapore để phát triển các đề tài liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh gặp phiền hà về thủ tục thuế là bao nhiêu? Theo kết quả khảo sát từ 151 doanh nghiệp, có 60% doanh nghiệp xác nhận gặp phiền hà khi thực hiện thủ tục hành chính thuế. Ba nguyên nhân chính gồm biểu mẫu thay đổi liên tục (30%), bị yêu cầu giấy tờ không cần thiết (22%) và cán bộ thuế hướng dẫn chưa chu đáo (21%).

Tại sao 0% doanh nghiệp khảo sát đánh giá thủ tục hoàn thuế Giá trị gia tăng là dễ dàng? Nguyên nhân xuất phát từ quy trình xác minh hóa đơn phức tạp, điều kiện hoàn thuế quá khắt khe, quỹ hoàn thuế địa phương hạn chế và thời gian giải quyết kéo dài. Có 33% doanh nghiệp phản ánh thời gian chờ đợi quá lâu và 22% gặp khó khăn khi đáp ứng các tiêu chuẩn chứng từ hoàn thuế.

Tỷ lệ chi phí không chính thức trong thanh tra, kiểm tra thuế ở mức nào? Khảo sát chỉ ra 53% doanh nghiệp từng tiếp đoàn thanh tra, kiểm tra trong giai đoạn 2014-2015 phải chi trả các khoản chi phí không chính thức. Ngoài ra, 50% doanh nghiệp cho biết cán bộ kiểm tra có xu hướng giải thích luật theo hướng bất lợi cho người nộp thuế.

Kênh tiếp cận thông tin chính sách thuế nào được doanh nghiệp đánh giá thấp nhất? Doanh nghiệp ít hài lòng nhất với hình thức giải đáp thắc mắc qua điện thoại (chỉ 21,5% hài lòng) và gửi công văn đề nghị cung cấp thông tin (23,5% hài lòng). Ngược lại, kênh tra cứu trên website và các hội nghị đối thoại trực tiếp đạt tỷ lệ hài lòng cao nhất với 49,5%.

Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh có thể học hỏi điều gì từ Cơ quan Thu nội địa Singapore? Cơ quan thuế có thể áp dụng 4 trụ cột chiến lược của IRAS: xây dựng hệ thống thuế giản đơn, cung cấp thông tin minh bạch, tạo dựng niềm tin công chúng và cam kết dịch vụ chuẩn mực với các mốc thời gian giải quyết hồ sơ rõ ràng, giúp củng cố tính tuân thủ tự nguyện của người dân.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành việc đánh giá toàn diện tình hình thực hiện cải cách hành chính thuế tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011-2015 thông qua khảo sát thực chứng 151 doanh nghiệp.

Nghiên cứu chỉ rõ sự tương phản giữa thành tựu điện tử hóa với tỷ lệ 60% doanh nghiệp gặp phiền hà thủ tục và 53% doanh nghiệp phải chi trả chi phí không chính thức khi thanh kiểm tra.

Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là việc vận dụng thành công khung lý thuyết của Richard Bird và mô hình VCCI để nhận diện chính xác các rào cản hành chính thuế tại trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước.

Hệ thống 5 nhóm giải pháp kiến nghị đã xác lập lộ trình cụ thể cho giai đoạn 2016-2020 nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình, chuẩn hóa quy trình và đưa dịch vụ thuế tiệm cận chuẩn mực ASEAN-4.

Các nhà quản lý chính sách và cộng đồng nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng các chỉ số đo lường sự hài lòng định kỳ, xem đây là công cụ then chốt để xây dựng nền hành chính thuế minh bạch, liêm chính và phục vụ người nộp thuế hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ----------------------- NGUYỄN THỊ HỒNG MINH ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH THUẾ, TÌNH HUỐNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2016 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ----------------------- NGUYỄN THỊ HỒNG MINH ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VỀ THUẾ, TÌNH HUỐNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành Chính sách công Mã chuyên ngành: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. PHẠM DUY NGHĨA Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright.

Hồ Chí Minh, ngày tháng 8 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hồng Minh ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy Phạm Duy Nghĩa ngƣời trực tiếp hƣớng dẫn tôi thực hiện đề tài luận văn này. Cảm ơn thầy đã nhiệt tình định hƣớng, góp ý, truyền đạt kinh nghiệm, điều chỉnh và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình làm luận văn. Cảm ơn các anh chị, các bạn MPP7 đã chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Sự đồng hành của các bạn MPP7 là nguồn năng lƣợng tốt nhất giúp tôi vƣợt qua đƣợc thời gian này.

Tôi chân thành cảm ơn toàn thể quý Thầy, Cô của Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã nhiệt tình giảng dạy, tâm huyết truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức, lòng nhiệt huyết và giúp đỡ tôi trong học tập, nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các cô, chú, anh, chị đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình làm đề tài, cảm ơn những góp ý sâu sắc đã giúp tôi định hƣớng tốt và cả những động viên tinh thần giúp tôi hoàn thành luận văn một cách tốt nhất. Cuối cùng, tôi cảm ơn gia đình và những ngƣời bạn đã luôn bên cạnh để hỗ trợ tôi về mọi mặt trong suốt thời gian vừa qua. Tôi xin chân thành cảm ơn! Nguyễn Thị Hồng Minh Học viên lớp MPP7, Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright iii TÓM TẮT Cải cách thuế sẽ góp phần cải thiện môi trƣờng kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia từ đó kích thích đầu tƣ trong nƣớc, thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài, tạo tiền đề tăng trƣởng kinh tế.

Cục thuế TPHCM đã thực hiện cải cách mạnh mẽ trong suốt từ năm 2011 – 2015. Bên cạnh những thành quả đạt đƣợc, vẫn có các ý kiến cho rằng cải cách chƣa đáp ứng đƣợc sự kỳ vọng và hài lòng của doanh nghiệp (DN) nhƣ: (i) thiếu đồng bộ trong cách thức giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) giữa các cơ quan thuế, (ii) công chức thuế còn ngại thay đổi thói quen, gây khó khăn cho DN để tìm kiếm lợi ích cá nhân, (iii) nội dung và ngôn từ trong văn bản thuế chƣa rõ ràng, tạo điều kiện cho công chức thuế suy diễn theo hƣớng bất lợi cho DN dẫn đến vấn đề chi phí không chính thức. Dựa vào hai luận điểm của Bird (2004 và 2015) và khung phân tích của VCCI (2015) “Đánh giá cải cách TTHC – Mức độ hài lòng của DN năm 2014” để thực hiện đánh giá sự hài lòng củaDN trên bốn tiêu chí: (1) Tiếp cận thông tin quy định về thuế và TTHC tại cơ quan thuế; (2) Thực hiện các TTHC thuế; (3) Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại; (4) Sự phục vụ của công chức thuế. Mặc dù Cục thuế TPHCM đã nỗ lực cải cách trong những năm vừa qua, kết quả khảo sát cho thấy 60% DN gặp phiền hà khi thực hiện TTHC do các nguyên nhân nhƣ: (i) biểu mẫu thay đổi thƣờng xuyên, (ii) công chức thuế hƣớng dẫn không tận tình, (iii) mặc dù quy trình là thống nhất khi thực thi thì không thống nhất giữa các CQT, (iv) công chức thuế còn yêu cầu cung cấp các giấy tờ không cần thiết, (v) kéo dài thời gian xử lý.

Đáng chú ý là thủ tục hoàn thuế GTGT, không một DN nào tham gia khảo sát cho rằng thủ tục hoàn thuế là dễ dàng do: (i) khó đáp ứng điều kiện hoàn thuế, (ii) thời gian thực hiện kéo dài. Cùng với những vƣớng mắc mà DN đang gặp phải và các ý kiến đóng góp, DN mong muốn CQT tiếp tục cải cách, tạo thuận lợi hơn nữa cho DN. Từ đó, đề tài đề xuất các giải pháp cho cục thuế TPHCM: (i) CQT cần thống nhất cách hiểu và thực hiện TTHC thuế ở tất cả các CQT, (ii) Nâng cao kỹ năng và chất lƣợng của bộ phận tuyên truyền, (iii) Cam kết về thời gian và chất lƣợng thực hiện TTHC thuế, (iv) Nâng cao trình độ chuyên môn công chức thuế đặc biệt ở bộ phận thanh tra, kiểm tra, (v) Tăng cƣờng giám sát chất lƣợng và giải quyết khiếu nại, (vi) Xây dựng bảng mô tả công iv việc, xác định và phân công công chức phù hợp với trình độ, kỹ năng ở từng bộ phận, tăng cƣờng giám sát trách nhiệm giải trình và có hình thức kỷ luật thích đáng. v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC.

v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT .viii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH. ix DANH MỤC HỘP. ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.

x DANH MỤC PHỤ LỤC. xi CHƢƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn thông tin. Cấu trúc luận văn:.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ. Một số khái niệm. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính tại cơ quan thuế. Thực hiện các thủ tục hành chính về thuế.

Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Sự phục vụ của công chức thuế. Sự chuyển biến của pháp luật thuế. Kinh nghiệm cải cách thuế ở Singapore.

Mô hình nghiên cứu. TÌNH HÌNH CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THUẾ TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính tại cơ quan thuế. Tổng quan các quy định về thuế.

Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính thuế. Tình hình thực hiện thủ tục hành chính về thuế. Đơn giản hóa thủ tục hành chính. Thủ tục về thuế giá trị gia tăng.

Thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp. Tình hình thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Sự phục vụ của công chức thuế. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KHẢO SÁT.

Tiếp cận các văn bản pháp luật và chính sách thuế. Tình hình thực hiện thủ tục hành chính về thuế. Tìm hiểu các phiền hà của doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính. Thủ tục về thuế giá trị gia tăng.

Thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp. Tình hình thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Sự phục vụ của công chức thuế. Sự chuyển biến của pháp luật thuế.

KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH. Gợi ý chính sách. Hạn chế của đề tài. 53 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

58 viii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT BTC Bộ Tài chính CQT Cơ quan thuế DN Doanh nghiệp GTGT Giá trị gia tăng KHĐT Sở Kế hoạch và Đầu tƣ NHTG Ngân hàng thế giới NNT Ngƣời nộp thuế TNDN Thu nhập doanh nghiệp TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TTHC Thủ tục hành chính TTXVN Thông tấn xã Việt Nam VCCI Phòng Thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam UBND Ủy ban nhân dân VN Việt Nam ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thuế suất thuế TNDN và Bảo hiểm xã hội của Singapore và Việt Nam. Tổng kết số liệu cung cấp thông tin cho NNT. Phân bổ số lƣợng công chức vào bộ phận kiểm tra và số lƣợng hồ sơ DN đƣợc kiểm tra hàng năm.

22 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Chiến lƣợc quản lý thuế của Singapore .Niềm tin đối với ngƣời nộp thuế .3 Mô tả mô hình nghiên cứu. Sơ đồ cải cách quản lý thuế. Phần mềm hỗ trợ kê khai.

Quy trình tiếp nhận và xử lý các TTHC thuế. 20 DANH MỤC HỘP Hộp 2. Cam kết dịch vụ - Cơ quan thu Nội địa của Singapore. 11 x DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Kết quả giải quyết TTHC thuế. Tỷ lệ cán bộ, công chức theo bằng cấp, trình độ. Cơ cấu ngƣời thực hiện đánh giá. Quy mô DN đánh giá theo số lao động .3 Quy mô DN đánh giá theo doanh thu 2015 .Các cơ quan DN thƣờng xuyên tìm sự trợ giúp hoặc gửi câu hỏi.

Đánh giá của DN về các phƣơng thức tiếp cận thông tin về TTHC .6 Khả năng tiếp cận pháp luật thuế tại cơ quan thuế. Đánh giá của DN khi tiếp cận thủ tục hành chính thuế tại cơ quan thuế. Các phiền hà DN thƣờng gặp khi thực hiện TTHC.Thực thi thủ tục hành chính thuế GTGT. Nguyên nhân DN không thực hiện hoàn thuế.

Nhận định đối với việc thực hiện thủ tục thuế TNDN. Lý do DN không thực hiện các thủ tục ƣu đãi thuế TNDN. Nhận định về công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế. Các lý do chƣa phát sinh phiếu nại.15 Đánh giá công chức thuế khi giải quyết TTHC thuế.

Đánh giá sự am hiểu, chuyên môn, nghiệp vụ của công chức thuế. Đánh giá sự thành thạo trong kỹ năng giải quyết TTHC của công chức. Các loại phân biệt đối xử. Đánh giá sự chuyển biến của pháp luật thuế trong 5 năm qua.

Tác động thời gian của những thay đổi trong quy định pháp luật. Mong muốn của DN về định hƣớng cải cách thuế. 43 xi DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Xếp hạng về chỉ số dễ dàng nộp thuế(*) của các nƣớc ASEAN-6 do ngân hàng thế giới đánh giá trên 189 nền kinh tế thế giới. 58 Phụ lục 2: Các thành tố chủ yếu của mối quan hệ giữa nnt và cơ quan thuế.

58 Phụ lục 3: Chi tiết số giờ nộp thuế của các sắc thuế. 59 Phụ lục 4: Thay đổi của luật quản lý thuế.