BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ----------------------- NGUYỄN THỊ HỒNG MINH ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH THUẾ, TÌNH HUỐNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2016 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ----------------------- NGUYỄN THỊ HỒNG MINH ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VỀ THUẾ, TÌNH HUỐNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành Chính sách công Mã chuyên ngành: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. PHẠM DUY NGHĨA Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright.
Hồ Chí Minh, ngày tháng 8 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hồng Minh ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy Phạm Duy Nghĩa ngƣời trực tiếp hƣớng dẫn tôi thực hiện đề tài luận văn này. Cảm ơn thầy đã nhiệt tình định hƣớng, góp ý, truyền đạt kinh nghiệm, điều chỉnh và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình làm luận văn. Cảm ơn các anh chị, các bạn MPP7 đã chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Sự đồng hành của các bạn MPP7 là nguồn năng lƣợng tốt nhất giúp tôi vƣợt qua đƣợc thời gian này.
Tôi chân thành cảm ơn toàn thể quý Thầy, Cô của Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã nhiệt tình giảng dạy, tâm huyết truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức, lòng nhiệt huyết và giúp đỡ tôi trong học tập, nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các cô, chú, anh, chị đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình làm đề tài, cảm ơn những góp ý sâu sắc đã giúp tôi định hƣớng tốt và cả những động viên tinh thần giúp tôi hoàn thành luận văn một cách tốt nhất. Cuối cùng, tôi cảm ơn gia đình và những ngƣời bạn đã luôn bên cạnh để hỗ trợ tôi về mọi mặt trong suốt thời gian vừa qua. Tôi xin chân thành cảm ơn! Nguyễn Thị Hồng Minh Học viên lớp MPP7, Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright iii TÓM TẮT Cải cách thuế sẽ góp phần cải thiện môi trƣờng kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia từ đó kích thích đầu tƣ trong nƣớc, thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài, tạo tiền đề tăng trƣởng kinh tế.
Cục thuế TPHCM đã thực hiện cải cách mạnh mẽ trong suốt từ năm 2011 – 2015. Bên cạnh những thành quả đạt đƣợc, vẫn có các ý kiến cho rằng cải cách chƣa đáp ứng đƣợc sự kỳ vọng và hài lòng của doanh nghiệp (DN) nhƣ: (i) thiếu đồng bộ trong cách thức giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) giữa các cơ quan thuế, (ii) công chức thuế còn ngại thay đổi thói quen, gây khó khăn cho DN để tìm kiếm lợi ích cá nhân, (iii) nội dung và ngôn từ trong văn bản thuế chƣa rõ ràng, tạo điều kiện cho công chức thuế suy diễn theo hƣớng bất lợi cho DN dẫn đến vấn đề chi phí không chính thức. Dựa vào hai luận điểm của Bird (2004 và 2015) và khung phân tích của VCCI (2015) “Đánh giá cải cách TTHC – Mức độ hài lòng của DN năm 2014” để thực hiện đánh giá sự hài lòng củaDN trên bốn tiêu chí: (1) Tiếp cận thông tin quy định về thuế và TTHC tại cơ quan thuế; (2) Thực hiện các TTHC thuế; (3) Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại; (4) Sự phục vụ của công chức thuế. Mặc dù Cục thuế TPHCM đã nỗ lực cải cách trong những năm vừa qua, kết quả khảo sát cho thấy 60% DN gặp phiền hà khi thực hiện TTHC do các nguyên nhân nhƣ: (i) biểu mẫu thay đổi thƣờng xuyên, (ii) công chức thuế hƣớng dẫn không tận tình, (iii) mặc dù quy trình là thống nhất khi thực thi thì không thống nhất giữa các CQT, (iv) công chức thuế còn yêu cầu cung cấp các giấy tờ không cần thiết, (v) kéo dài thời gian xử lý.
Đáng chú ý là thủ tục hoàn thuế GTGT, không một DN nào tham gia khảo sát cho rằng thủ tục hoàn thuế là dễ dàng do: (i) khó đáp ứng điều kiện hoàn thuế, (ii) thời gian thực hiện kéo dài. Cùng với những vƣớng mắc mà DN đang gặp phải và các ý kiến đóng góp, DN mong muốn CQT tiếp tục cải cách, tạo thuận lợi hơn nữa cho DN. Từ đó, đề tài đề xuất các giải pháp cho cục thuế TPHCM: (i) CQT cần thống nhất cách hiểu và thực hiện TTHC thuế ở tất cả các CQT, (ii) Nâng cao kỹ năng và chất lƣợng của bộ phận tuyên truyền, (iii) Cam kết về thời gian và chất lƣợng thực hiện TTHC thuế, (iv) Nâng cao trình độ chuyên môn công chức thuế đặc biệt ở bộ phận thanh tra, kiểm tra, (v) Tăng cƣờng giám sát chất lƣợng và giải quyết khiếu nại, (vi) Xây dựng bảng mô tả công iv việc, xác định và phân công công chức phù hợp với trình độ, kỹ năng ở từng bộ phận, tăng cƣờng giám sát trách nhiệm giải trình và có hình thức kỷ luật thích đáng. v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC.
v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT .viii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH. ix DANH MỤC HỘP. ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.
x DANH MỤC PHỤ LỤC. xi CHƢƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.
Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn thông tin. Cấu trúc luận văn:.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ. Một số khái niệm. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính tại cơ quan thuế. Thực hiện các thủ tục hành chính về thuế.
Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Sự phục vụ của công chức thuế. Sự chuyển biến của pháp luật thuế. Kinh nghiệm cải cách thuế ở Singapore.
Mô hình nghiên cứu. TÌNH HÌNH CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THUẾ TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính tại cơ quan thuế. Tổng quan các quy định về thuế.
Tiếp cận thông tin quy định về thuế và thủ tục hành chính thuế. Tình hình thực hiện thủ tục hành chính về thuế. Đơn giản hóa thủ tục hành chính. Thủ tục về thuế giá trị gia tăng.
Thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp. Tình hình thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Sự phục vụ của công chức thuế. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KHẢO SÁT.
Tiếp cận các văn bản pháp luật và chính sách thuế. Tình hình thực hiện thủ tục hành chính về thuế. Tìm hiểu các phiền hà của doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính. Thủ tục về thuế giá trị gia tăng.
Thủ tục về thuế thu nhập doanh nghiệp. Tình hình thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Sự phục vụ của công chức thuế. Sự chuyển biến của pháp luật thuế.
KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH. Gợi ý chính sách. Hạn chế của đề tài. 53 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
58 viii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT BTC Bộ Tài chính CQT Cơ quan thuế DN Doanh nghiệp GTGT Giá trị gia tăng KHĐT Sở Kế hoạch và Đầu tƣ NHTG Ngân hàng thế giới NNT Ngƣời nộp thuế TNDN Thu nhập doanh nghiệp TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TTHC Thủ tục hành chính TTXVN Thông tấn xã Việt Nam VCCI Phòng Thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam UBND Ủy ban nhân dân VN Việt Nam ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thuế suất thuế TNDN và Bảo hiểm xã hội của Singapore và Việt Nam. Tổng kết số liệu cung cấp thông tin cho NNT. Phân bổ số lƣợng công chức vào bộ phận kiểm tra và số lƣợng hồ sơ DN đƣợc kiểm tra hàng năm.
22 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Chiến lƣợc quản lý thuế của Singapore .Niềm tin đối với ngƣời nộp thuế .3 Mô tả mô hình nghiên cứu. Sơ đồ cải cách quản lý thuế. Phần mềm hỗ trợ kê khai.
Quy trình tiếp nhận và xử lý các TTHC thuế. 20 DANH MỤC HỘP Hộp 2. Cam kết dịch vụ - Cơ quan thu Nội địa của Singapore. 11 x DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.
Kết quả giải quyết TTHC thuế. Tỷ lệ cán bộ, công chức theo bằng cấp, trình độ. Cơ cấu ngƣời thực hiện đánh giá. Quy mô DN đánh giá theo số lao động .3 Quy mô DN đánh giá theo doanh thu 2015 .Các cơ quan DN thƣờng xuyên tìm sự trợ giúp hoặc gửi câu hỏi.
Đánh giá của DN về các phƣơng thức tiếp cận thông tin về TTHC .6 Khả năng tiếp cận pháp luật thuế tại cơ quan thuế. Đánh giá của DN khi tiếp cận thủ tục hành chính thuế tại cơ quan thuế. Các phiền hà DN thƣờng gặp khi thực hiện TTHC.Thực thi thủ tục hành chính thuế GTGT. Nguyên nhân DN không thực hiện hoàn thuế.
Nhận định đối với việc thực hiện thủ tục thuế TNDN. Lý do DN không thực hiện các thủ tục ƣu đãi thuế TNDN. Nhận định về công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế. Các lý do chƣa phát sinh phiếu nại.15 Đánh giá công chức thuế khi giải quyết TTHC thuế.
Đánh giá sự am hiểu, chuyên môn, nghiệp vụ của công chức thuế. Đánh giá sự thành thạo trong kỹ năng giải quyết TTHC của công chức. Các loại phân biệt đối xử. Đánh giá sự chuyển biến của pháp luật thuế trong 5 năm qua.
Tác động thời gian của những thay đổi trong quy định pháp luật. Mong muốn của DN về định hƣớng cải cách thuế. 43 xi DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Xếp hạng về chỉ số dễ dàng nộp thuế(*) của các nƣớc ASEAN-6 do ngân hàng thế giới đánh giá trên 189 nền kinh tế thế giới. 58 Phụ lục 2: Các thành tố chủ yếu của mối quan hệ giữa nnt và cơ quan thuế.
58 Phụ lục 3: Chi tiết số giờ nộp thuế của các sắc thuế. 59 Phụ lục 4: Thay đổi của luật quản lý thuế.
