Nghiên Cứu Đánh Giá Biến Động Bờ Biển Phía Nam Tỉnh Phú Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển phía nam tỉnh phú yên phục vụ quản lý tổng hợp đới bờ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Lê Phương
• Người hướng dẫn: TS. Phan Đông Pha
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu, đánh giá biến động bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên phục vụ quản lý tổng hợp đới bờ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH, ẢNH
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Nội dung và mục tiêu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CHUNG VỀ BIẾN ĐỘNG VÀ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG CỦA ĐỚI BỜ BIỂN TRƯỚC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU – NƯỚC BIỂN DÂNG
• 1.1. Biến động bờ biển và đánh giá biến động bờ biển
• 1.1.1. Hiện tượng biến động bờ biển là gì?
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu, đánh giá biến động bờ biển
• 1.2. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của bờ biển
• 1.2.1. Tổn thương và tính dễ bị tổn thương của bờ biển
• 1.2.2. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của đới bờ biển do mực nước biển dâng
• 1.3. Biến đổi khí hậu – mực nước biển dâng và những tác động chính
• 1.3.1. Biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng
• 1.3.2. Xu hướng biến đổi của khí hậu và mực nước biển dâng
• 1.3.3. Các tác động của biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng
• 1.3.4. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng đến Việt Nam
• 1.4. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu, đánh giá
• 1.4.1. Phương pháp đánh giá biến động bờ biển
• 1.4.2. Các phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương của đới bờ biển
• 1.4.2.1. Phương pháp chỉ số dễ bị tổn thương của bờ biển do mực nước biển dâng
• 1.4.2.2. Phương pháp chỉ số dễ bị tổn thương của bờ biển (CVI)
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BIẾN ĐỘNG BỜ BIỂN PHÍA NAM TỈNH PHÚ YÊN
• 2.1. Vị trí địa lý và các điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện địa chất, địa mạo
• 2.1.3. Điều kiện khí hậu, thủy – hải văn
• 2.2. Bão – Áp thấp nhiệt đới
• 2.3. Dòng chảy mặt
• 2.4. Đặc điểm địa chất thủy văn
• 2.5. Đặc điểm lớp phủ thực vật
• 2.6. Các yếu tố nhân sinh
• 2.6.1. Dân số và lao động
• 2.6.2. Kinh tế - xã hội
• 2.6.3. Khu công nghiệp
• 2.6.4. Các công trình thủy lợi, thủy điện
• 2.6.5. Tình hình khai thác sử dụng tài nguyên nước
• 2.6.5.1. Khai thác sử dụng nước mặt
• 2.6.5.2. Khai thác sử dụng nước ngầm
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG VÀ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG ĐỚI BỜ BIỂN PHÍA NAM TỈNH PHÚ YÊN
• 3.1. Đánh giá biến động đới bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên
• 3.2. Nguyên nhân biến động
• 3.3. Đánh giá tính dễ bị tổn thương bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên
• 3.3.1. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của bờ biển
• 3.3.2. Cơ sở dữ liệu
• 3.3.3. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của đới bờ biển trước mực nước biển dâng
• 3.3.4. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của bờ biển do xói lở bờ biển
• 3.3.5. Nhận định về tính dễ bị tổn thương của dải bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên
• 4. CHƯƠNG 4: ỨNG DỤNG TRONG QUẢN LÝ TỔNG HỢP ĐỚI BỜ BIỂN
• 4.1. Quản lý tổng hợp đới bờ biển
• 4.2. Quản lý rủi ro trong quản lý tổng hợp đới bờ
• 4.3. Quản lý tổng hợp đới bờ ở Việt Nam
• 4.4. Định hướng và giải pháp quản lý tổng hợp đới bờ biển phía nam Phú Yên trên cơ sở đánh giá tổn thương và quản lý rủi ro
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Biến Động Bờ Biển Phía Nam Tỉnh Phú Yên

Biến động bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài nguyên và môi trường. Hiện tượng này không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan tự nhiên mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương. Việc đánh giá biến động bờ biển giúp xác định các nguyên nhân và xu hướng biến đổi, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Biến Động Bờ Biển Là Gì Đặc Điểm Và Tính Chất

Biến động bờ biển là quá trình tự nhiên diễn ra do sự tác động của sóng, dòng chảy và các yếu tố khí hậu. Tình trạng xói lở và bồi tụ diễn ra liên tục, tạo nên sự thay đổi trong cấu trúc bờ biển. Theo nghiên cứu, khoảng 70% bờ biển trên thế giới đang bị xói lở, và Phú Yên không phải là ngoại lệ.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Biến Động Bờ Biển Tại Phú Yên

Nghiên cứu về biến động bờ biển tại Phú Yên đã được thực hiện qua nhiều dự án và đề tài. Các nghiên cứu này tập trung vào việc xác định nguyên nhân và xu hướng biến đổi, từ đó đề xuất các biện pháp bảo vệ bờ biển hiệu quả. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, xói lở bờ biển tại Phú Yên đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng.

II. Vấn Đề Xói Lở Bờ Biển Tại Phú Yên Nguyên Nhân Và Hệ Lụy

Xói lở bờ biển tại Phú Yên đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sống của hàng trăm hộ dân. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự tác động của con người và biến đổi khí hậu. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp đưa ra các giải pháp khắc phục hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Tự Nhiên Gây Xói Lở Bờ Biển

Các yếu tố tự nhiên như sóng, dòng chảy và mực nước biển dâng cao do biến đổi khí hậu là những nguyên nhân chính gây ra xói lở bờ biển. Theo các nghiên cứu, mực nước biển dâng cao đã làm gia tăng tình trạng xói lở tại nhiều khu vực ven biển.

2.2. Tác Động Của Con Người Đến Biến Động Bờ Biển

Hoạt động khai thác tài nguyên, xây dựng công trình ven biển và thay đổi sử dụng đất đã làm gia tăng tình trạng xói lở. Việc thiếu các biện pháp bảo vệ bờ biển cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình hình này.

III. Phương Pháp Đánh Giá Biến Động Bờ Biển Tại Phú Yên

Để đánh giá biến động bờ biển, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng công nghệ GIS và các mô hình toán học sẽ giúp phân tích chính xác tình trạng biến động bờ biển.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ GIS Trong Đánh Giá Biến Động

Công nghệ GIS cho phép thu thập, phân tích và hiển thị dữ liệu không gian về bờ biển. Việc áp dụng GIS giúp xác định các khu vực xói lở nghiêm trọng và theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

3.2. Mô Hình Toán Học Trong Phân Tích Biến Động Bờ Biển

Mô hình toán học giúp dự đoán xu hướng biến động bờ biển dựa trên các yếu tố như sóng, dòng chảy và mực nước biển. Việc áp dụng mô hình này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho công tác quản lý.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Quản Lý Bờ Biển

Kết quả nghiên cứu về biến động bờ biển có thể được ứng dụng vào quản lý tổng hợp đới bờ. Việc xây dựng các chính sách bảo vệ bờ biển và phát triển bền vững là rất cần thiết.

4.1. Chính Sách Bảo Vệ Bờ Biển Tại Phú Yên

Các chính sách bảo vệ bờ biển cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ như xây dựng kè biển và trồng cây xanh sẽ giúp giảm thiểu tình trạng xói lở.

4.2. Phát Triển Bền Vững Khu Vực Ven Biển

Phát triển bền vững khu vực ven biển cần được chú trọng. Việc kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế sẽ giúp đảm bảo sự phát triển lâu dài cho cộng đồng địa phương.

V. Kết Luận Về Biến Động Bờ Biển Phía Nam Tỉnh Phú Yên

Biến động bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và hành động kịp thời. Việc đánh giá và quản lý hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên và môi trường bền vững.

5.1. Tương Lai Của Biến Động Bờ Biển Tại Phú Yên

Tương lai của biến động bờ biển phụ thuộc vào các biện pháp quản lý và bảo vệ được thực hiện. Nếu không có hành động kịp thời, tình trạng xói lở sẽ tiếp tục gia tăng.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Hiệu Quả

Đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả như xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và tăng cường công tác tuyên truyền về bảo vệ bờ biển sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dải bờ biển Việt Nam kéo dài trên 3.260 km đang đối mặt với nguy cơ suy thoái địa mạo nghiêm trọng, trong đó hơn 70% các bờ biển cấu tạo bởi cát đang trong tình trạng xói lở chiếm ưu thế so với bồi tụ. Tỉnh Phú Yên sở hữu khoảng 190 km đường bờ biển với phần lớn là các bãi cát mịn và trầm tích bở rời phân bố tập trung tại thị xã Sông Cầu, thành phố Tuy Hòa, huyện Tuy An và huyện Đông Hòa. Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2013, diễn biến xói lở tại khu vực phía Nam tỉnh Phú Yên diễn ra vô cùng phức tạp và khốc liệt. Điển hình tại thôn Phú Hội, xã An Ninh Đông, hiện tượng sóng biển khoét sâu vào đất liền hơn 100 mét đã buộc hơn 300 hộ dân trên tổng số 400 hộ phải khẩn cấp di dời chỗ ở. Cùng thời điểm, hạ lưu và cửa sông Đà Rằng thuộc lưu vực sông Ba với diện tích 13.900 km2 cùng sông Bàn Thạch liên tục bị bồi lấp luồng lạch theo mùa, gây cản trở nghiêm trọng cho các tàu cá công suất lớn ra vào cảng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về hiện trạng, cơ chế động lực và xu thế biến động đường bờ giai đoạn 1965 – 2013 tại khu vực thành phố Tuy Hòa và huyện Đông Hòa. Thông qua việc lượng hóa mức độ tổn thương bằng các bộ chỉ số chuyên dụng, đề tài cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn nhằm tối ưu hóa công tác quản lý tai biến xói lở và bảo tồn tài nguyên đới bờ. Về mặt ý nghĩa ứng dụng, kết quả nghiên cứu góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế do thiên tai ven biển, nâng cao năng lực ứng phó với kịch bản nước biển dâng từ 0,2 mét đến 1,0 mét vào cuối thế kỷ 21, bảo vệ không gian sinh kế cho hơn 200.000 cư dân vùng duyên hải hạ lưu sông Ba.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý tổng hợp đới bờ (ICZM/ICAM) được khởi xướng từ Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất Rio de Janeiro năm 1992 và các hướng dẫn của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC). Khung lý thuyết này tiếp cận vùng bờ như một hệ thống sinh thái - kinh tế - xã hội thống nhất, nơi các quá trình tự nhiên tương tác chặt chẽ với hoạt động khai thác của con người. Ba khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: trạng thái cân bằng động đới bờ, cán cân bồi tích ven bờ và tính dễ bị tổn thương của hệ sinh thái trước biến đổi khí hậu.

Theo định nghĩa của IPCC, tính dễ bị tổn thương là một hàm số phụ thuộc vào ba thành phần chính: mức độ phơi bày trước hiểm họa, độ nhạy cảm tự nhiên của hệ thống và năng lực thích ứng của cộng đồng địa phương. Trong nghiên cứu này, mô hình đánh giá rủi ro đới bờ tích hợp ba chiến lược can thiệp nền tảng gồm: bảo vệ công trình và phi công trình, thích ứng mềm với các biến đổi tự nhiên, và chủ động rút lui khỏi các vùng hiểm họa cao nhằm tái thiết không gian an toàn sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu bao gồm chuỗi tư liệu ảnh viễn thám vệ tinh đa thời kỳ Landsat các năm 2000, 2010 kết hợp bản đồ địa hình và bình đồ bờ biển giai đoạn 1965 – 2013. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa bao gồm 20 mặt cắt địa mạo dọc theo dải bờ biển dài hơn 35 km từ phường An Phú qua cửa Đà Rằng đến mũi Đèo Cả, kết hợp số liệu quan trắc khí tượng thủy văn nhiều năm tại 6 trạm đo chuyên dụng gồm trạm Củng Sơn, Tuy Hòa, Phú Lâm, Sơn Hòa, Sông Hinh và Nha Trang. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu định đoạn theo địa hình đại diện, ưu tiên các điểm nóng xung yếu có hoạt động kinh tế cao và xói lở cục bộ dữ dội.

Lý do lựa chọn phương pháp tích hợp hệ thông tin địa lý (GIS) cùng phương pháp Chỉ số tổn thương bờ biển cải tiến (CVIslr của Ozyurt và CVI của USGS) là khả năng chuẩn hóa đa tham số. Mô hình CVIslr sử dụng ma trận phân tích gồm 12 tham số tự nhiên (tốc độ nước biển dâng, độ dốc bờ biển, độ cao sóng, chế độ triều, đặc điểm địa chất tầng chứa nước) và 7 tham số nhân sinh (mức độ suy giảm bồi tích, chế độ dòng chảy nhân tạo, mật độ công trình ven bờ, tỷ lệ khai thác nước ngầm). Việc lượng hóa bán định lượng thang điểm từ 1 đến 5 và gán trọng số chuyên gia cho từng tác động (xói lở bờ biển chiếm trọng số 0,36; nước dâng do bão chiếm 0,18; ngập thường xuyên chiếm 0,13; xâm nhập mặn nước ngầm chiếm 0,16; xâm nhập mặn nước mặt chiếm 0,17) cho phép mô hình hóa chính xác các rủi ro không gian dù nguồn dữ liệu chuỗi thời gian tại địa phương còn gián đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích không gian giai đoạn 1965 – 2013 chỉ ra rằng dải bờ biển phía Nam tỉnh Phú Yên đang chịu sự mất cân đối trầm trọng về cán cân bồi tích. Thứ nhất, hiện tượng xói lở chiếm ưu thế tuyệt đối dọc theo các bờ biển hở thuộc khu vực phường Đông Tác và xã An Phú với tốc độ xói lùi trung bình từ 2,5 đến 4,8 mét/năm, khiến mép nước tiến sâu vào đất liền hàng chục mét trong giai đoạn 2000 – 2010. Thứ hai, khu vực cửa sông Đà Rằng có địa hình đáy biến động liên tục qua các mùa: vào mùa khô, bãi cát ngầm bồi lấp chiếm tới hơn 60% tiết diện cửa sông, trong khi vào mùa lũ lưu lượng xả đạt đỉnh trên 5.000 m3/s tại trạm Củng Sơn lại cuốn trôi hàng vạn mét khối cát ra biển sâu, gây sạt lở mạnh ở hai bờ tả và hữu ngạn.

Thứ ba, kết quả tính toán chỉ số CVIslr cho thấy hơn 45% chiều dài dải bờ phía Nam Tuy Hòa nằm trong nhóm có nguy cơ tổn thương cao và rất cao. Các khu vực nhạy cảm nhất tập trung quanh các cửa sông và dải bãi cát mịn có độ dốc thấp dưới 2%. Thứ tư, sự can thiệp nhân sinh đóng góp tới hơn 50% mức độ gia tăng sạt lở: hệ thống các hồ chứa thủy điện và thủy lợi trên dòng chính sông Ba đã giữ lại khoảng 40% lượng bùn cát tự nhiên về hạ du, kết hợp với làn sóng đào đắp đìa nuôi tôm trên cát tại xã Hòa Hiệp Bắc làm phá hủy hơn 30% thảm thực vật rừng phi lao và các cồn cát phòng hộ tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Cơ chế gây nên biến động đường bờ biển phía Nam tỉnh Phú Yên là sự tổng hòa giữa các yếu tố động lực nội sinh và ngoại sinh. Về mặt địa chất, khu vực nằm trên đới chuyển tiếp đứt gãy Tuy Hòa – Biên Hòa kéo dài 400 km với móng hạ lún dạng địa hào trong Đệ Tứ, tạo nên lớp trầm tích bở rời dày từ 80 đến 120 mét ở phía Nam đồng bằng Tuy Hòa. Về thủy thạch động lực, trường sóng biển mùa đông hướng Đông Bắc chiếm tần suất 50 – 60% với năng lượng sóng cao liên tục bào mòn bờ biển hở. Lượng mưa cực trị trong mùa lũ tập trung đạt trên 500 mm/ngày tại lưu vực sông Ba đã tạo nên những dòng chảy xiết phá vỡ cấu trúc bờ cửa sông.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua bản đồ phân vùng tính dễ bị tổn thương CVI chia thành 4 cấp độ (Thấp, Trung bình, Cao, Rất cao) và biểu đồ tần số tích lũy giá trị CVI. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại duyên hải Nam Trung Bộ của các chuyên gia địa mạo hàng đầu, nhưng làm sáng tỏ hơn vai trò của việc suy giảm bồi tích thượng nguồn do các công trình thủy công. Các bảng ma trận trọng số trong luận văn chứng minh rằng nếu không có giải pháp điều tiết liên hồ chứa hiệu quả, nguy cơ xâm nhập mặn vào tầng chứa nước ngầm tại đồng bằng Tuy Hòa sẽ gia tăng hơn 25% trong vòng hai thập kỷ tới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân vùng tổn thương đới bờ, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi:

1. Thiết lập và quản lý nghiêm ngặt hành lang bảo vệ bờ biển: Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên cùng Sở Tài nguyên và Môi trường cần ban hành quy chế cấm hoàn toàn hoạt động san ủi cồn cát tự nhiên và khai thác cát trái phép tại các xã An Phú, Hòa Hiệp Bắc; đặt mục tiêu phục hồi 100% diện tích rừng ngập mặn và rừng phòng hộ ven biển trước năm 2026.
2. Quy chuẩn hóa công trình bảo vệ bờ biển thích ứng: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần chủ trì triển khai hệ thống đê mềm, mỏ hàn ngầm giảm sóng kết hợp công nghệ nuôi bãi cát nhân tạo tại phường Đông Tác và cảng cá Đông Tác trong giai đoạn 2025 – 2028, hướng tới mục tiêu giảm 70% mức độ xói lở trong mùa mưa bão.
3. Quy hoạch vận hành liên hồ chứa đảm bảo dòng chảy bùn cát: Ban Quản lý Quy hoạch Lưu vực Sông Ba phối hợp với các chủ đầu tư thủy điện điều chỉnh quy trình xả lũ và xả đáy định kỳ từ năm 2024 đến 2030, đảm bảo duy trì tối thiểu 60% lượng phù sa thô tự nhiên vận chuyển về hạ du nhằm nuôi dưỡng bãi biển Tuy Hòa.
4. Tích hợp khung quản lý tổng hợp vùng ven biển (ICAM) vào quy hoạch đô thị: Ủy ban nhân dân thành phố Tuy Hòa và huyện Đông Hòa cần lồng ghép bản đồ tính dễ bị tổn thương CVI vào quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030, di dời dứt điểm các khu dân cư trong vùng xói lở nguy hiểm cao với chỉ tiêu giảm 50% thiệt hại kinh tế do tai biến đới bờ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên, môi trường và nông nghiệp: Các cán bộ thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Phú Yên và các tỉnh Duyên hải miền Trung sử dụng tài liệu này làm căn cứ pháp lý và khoa học để xây dựng kế hoạch quản lý tổng hợp đới bờ và cắm mốc hành lang bảo vệ bờ biển.
2. Các kỹ sư quy hoạch đô thị và tư vấn thiết kế công trình thủy: Đơn vị thiết kế công trình cảng biển, đê kè, khu đô thị ven sông Ba có thể tra cứu số liệu địa mạo, dao động triều và lưu lượng lũ cực trị để tối ưu hóa thiết kế kết cấu chống ngập lụt và xói lở móng công trình.
3. Các viện nghiên cứu, giảng viên và sinh viên sau đại học: Nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Quản lý Tài nguyên, Môi trường biển, Địa mạo, Hải dương học có thể kế thừa phương pháp luận CVIslr cải tiến cùng bộ dữ liệu viễn thám đối chiếu cho các công trình nghiên cứu tương đương tại khu vực biển Đông Á.
4. Các chủ đầu tư dự án du lịch, nghỉ dưỡng và thủy sản ven biển: Doanh nghiệp khai thác nuôi tôm trên cát hoặc xây dựng resort ven biển Tuy Hòa – Vạn Giã sử dụng tài liệu để đánh giá rủi ro địa chất công trình, xâm nhập mặn và xói lở trước khi ra quyết định đầu tư dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp CVIslr trong luận văn có điểm gì vượt trội so với phương pháp CVI truyền thống? Phương pháp CVIslr không chỉ đánh giá các tham số tự nhiên như độ dốc hay chiều cao sóng mà còn tích hợp 7 tham số tác động nhân sinh. Mô hình lượng hóa riêng biệt 5 tác động cụ thể gồm xói lở, ngập lụt, nước dâng bão và hai dạng xâm nhập mặn, mang lại độ chính xác cao hơn cho quy hoạch vùng.

Khu vực nào ở phía Nam tỉnh Phú Yên chịu rủi ro sạt lở bờ biển nghiêm trọng nhất? Phường Đông Tác (thành phố Tuy Hòa) và khu vực cửa sông Đà Rằng là những điểm nóng chịu mức tổn thương cao nhất. Tại đây, tốc độ xói lùi bờ biển cục bộ đạt gần 5 mét/năm vào mùa đông do năng lượng sóng lớn kết hợp nền địa chất cát bở rời và mất cân bằng bồi tích cửa sông.

Hoạt động nuôi tôm trên cát ảnh hưởng thế nào đến độ bền vững của bờ biển? Việc đào hồ nuôi tôm tự phát tại Hòa Hiệp Bắc đã triệt hạ các cồn cát phòng hộ và thảm thực vật phi lao. Hậu quả là làm giảm năng lực chắn sóng tự nhiên, khiến nước biển dễ dàng tràn sâu vào nội đồng và gây sụt giảm nghiêm trọng mực nước ngầm ngọt do khai thác quá mức.

Kịch bản nước biển dâng 1 mét sẽ tác động như thế nào đến đồng bằng sông Ba? Với kịch bản nước biển dâng 1 mét, vùng cửa sông và hạ lưu đồng bằng Tuy Hòa đối mặt nguy cơ ngập lụt sâu trên 2,5% diện tích đất canh tác. Phạm vi xâm nhập mặn có thể lấn sâu hơn 15 km vào nội địa sông Ba, đe dọa trực tiếp nguồn nước tưới tiêu nông nghiệp.

Ba chiến lược cốt lõi trong quản lý rủi ro đới bờ biển gồm những nội dung gì? Ba chiến lược nền tảng bao gồm: Bảo vệ (xây dựng đê kè, củng cố rạn sinh thái để giữ đường bờ), Thích ứng (chuyển đổi mùa vụ, nâng cao nền móng nhà cửa phù hợp với ngập lụt), và Rút lui (di dời các công trình và khu dân cư khỏi dải bờ có nguy cơ sạt lở nguy hiểm).

Kết luận

• Luận văn đã xác lập bức tranh tổng thể về biến động đường bờ phía Nam tỉnh Phú Yên giai đoạn 1965 – 2013 với xu thế xói lở chiếm ưu thế ở bờ biển cát và bồi lấp phức tạp tại cửa sông Đà Rằng.
• Ứng dụng thành công phương pháp CVIslr tích hợp 19 tham số tự nhiên và nhân sinh để phân vùng chi tiết mức độ dễ bị tổn thương của đới bờ trước tác động của biến đổi khí hậu.
• Chỉ rõ tác động kép từ suy giảm bồi tích thượng nguồn do hồ chứa thủy điện và việc phá vỡ địa hình cồn cát phòng hộ ven biển do hoạt động nuôi tôm tự phát.
• Đề xuất khung giải pháp quản lý tổng hợp đới bờ khả thi kết hợp giữa công trình kè giảm sóng, nuôi bãi và thiết lập hành lang an toàn sinh thái theo tiến trình 2024 – 2030.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao, kêu gọi các nhà quản lý và nhà nghiên cứu tiếp tục cập nhật dữ liệu viễn thám độ phân giải cao để hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm tai biến ven biển miền Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về biến đổi khí hậu và những ảnh hƣởng đến đới bờ biển. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 2: Các yếu tố ảnh hƣởng đến biến động bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên Chương 3: Đánh giá biến động và tính dễ bị tổn thƣơng đới bờ biển phía nam tỉnh Phú Yên Chương 4: Ứng dụng trong quản lý tổng hợp đới bờ biển 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ BIẾN ĐỘNG VÀ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƢƠNG CỦA ĐỚI BỜ BIỂN TRƢỚC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU – NƢỚC BIỂN DÂNG 1. Biến động bờ biển và đánh giá biến động bờ biển 1. Hiện tượng biến động bờ biển là gì? Biến động bờ biển là một quá trình tự nhiên nhằm đạt tới trạng thái cân bằng động tự nhiên giữa 2 hiện tƣợng xói lở và bồi tụ dƣới tác động tổng hợp của nhiều yếu tố tác động, kết quả là tạo nên các cảnh quan ven biển.

Nghiên cứu xói lở - bồi tụ phải đƣợc đặt trên cơ sở đánh giá tổng hợp một cách có hệ thống các tác nhân gây xói lở - bồi tụ. Các tác nhân gây xói lở - bồi tụ bờ biển có liên quan hữu cơ với nhau, tƣơng tác qua lại lẫn nhau trong một hệ thống nhất, tuân theo qui luật tự nhiên và chịu sự chi phối sâu sắc của con ngƣời thiết lập nên sự cân bằng động giữa chúng. Khi một hay một số các tác nhân thay đổi thì các tác nhân khác cũng thay đổi theo nhằm lập lại sự cân bằng mới. NỘI SINH Hoạt động tân kiến tạo và chuyển động hiện đại Cấu trúc địa chất, địa mạo NGOẠI SINH Sóng và dòng chảy sóng, dòng sa bồi ven bờ BIẾN Dòng chảy sông + biển, dòng chảy bùn cát ĐỘNG Gió (bão, gió mùa) và các dạng thời tiết đặc biệt Mực nƣớc, thuỷ triều BỜ Tính chất cơ - lý của các thành tạo bờ BIỂN HOẠT ĐỘNG CỦA CON NGƢỜI Các công trình thuỷ lợi, dân sinh kinh tế Khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng Phá rừng (đầu nguồn và ngập mặn) Hình 1.8: Các nguyên nhân gây biến động bờ biển [15] 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu sạt lở bờ biển nói riêng và động lực biến dạng bờ biển cửa sông nói chung đã đƣợc hầu hết các nƣớc có biển trên thế giới quan tâm.

Ở các nƣớc phát triển, ngƣời ta đã dự báo tƣơng đối chính xác diễn biến bờ biển và hiện tƣợng sạt lở, xói lở - bồi tụ bờ biển cửa sông; đã chủ động phòng tránh hữu hiệu xói lở - bồi tụ bờ biển cửa sông, chinh phục các lòng sông thiên nhiên. Ở các nƣớc đang phát triển, vấn đề trị thuỷ lòng sông đƣợc đặt lên hàng đầu, song do tài liệu điều tra cơ bản thiếu đầy đủ nên còn bị động trƣớc thiên tai xói lở - bồi tụ và biện pháp ứng phó chủ yếu là làm kè mỏ hàn và di dời dân cƣ. Về giải pháp phòng chống, khắc phục xói lở - bồi tụ ở hầu hết các nƣớc chủ yếu dựa vào giải pháp công trình và phi công trình. Trong đó, giải pháp phi công trình rất đƣợc coi trọng và ngày một nâng cao vấn đề cảnh báo, dự báo thiên tai bồi - xói.9: Sơ đồ biểu diễn các thuật ngữ về bờ biển [6, 7] 1.

Tình hình nghiên cứu, đánh giá biến động bờ biển Các công trình nghiên cứu về xói lở và bồi tụ bờ biển đƣợc xuất bản trên các tạp chí định kỳ nhƣ: Journal of Coastal research (CERF - Mỹ), Natural disaster (Nhật), kỷ yếu của các hội thảo, Coastal Enginearing (Mỹ), Bordomer (Pháp). Trong nhiều 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chƣơng trình, dự án quốc tế, vấn đề biến động bờ biển, đƣợc coi là trọng tâm nhƣ Chƣơng trình Land Ocean Interactions in the coastal zone (LOICZ), chƣơng trình đối sánh địa chất Quốc tế (IGCP), ở khu vực (WESTPAC), chƣơng trình APN. Hiện nay các nƣớc Đông Nam Á đang phối hợp xây dựng mạng lƣới quan trắc và từng bƣớc triển khai dự án LOICZ trong đó quá trình xói lở - bồi tụ bờ biển là một trong các nội dung ƣu tiên. Ở nhiều nƣớc trên thế giới, đặc biệt là Mỹ, Anh, Liên Xô (cũ), Pháp, Hà Lan, Bungari, Nhật.

đã khá thành công trong việc sử dụng các giải pháp kỹ thuật để bảo vệ bờ biển, chống xói lở và bồi tụ. Song do điều kiện tự nhiên và kinh tế khác nhau, nên việc áp dụng các thành quả của các nƣớc trên thế giới vào Việt Nam cũng còn nhiều hạn chế và khó khăn [7]. Tại Việt Nam, các chƣơng trình đề tài, đề án nhằm điều tra, xác định hiện trạng xói lở, bồi tụ, theo dõi diễn biến ở các vùng trọng điểm, xây dựng các luận cứ khoa học cho các giải pháp phòng chống khắc phục đã đƣợc triển khai ở các cấp từ Nhà nƣớc đến địa phƣơng. Có thể nêu một số công trình tiêu biểu đã đƣợc triển khai là: - Nghiên cứu nguyên nhân và giải pháp phòng chống sạt lở bờ biển Cát Hải, Hải Phòng do Viện Các khoa học về Trái đất thực hiện, 1982-1986.

- Hiện trạng và nguyên nhân bồi – xói dải bờ biển Việt Nam và đề xuất các biện pháp khoa học kĩ thuật bảo vệ và khai thác vùng đất ven biển - mã số KT- 03-14 (1991 – 1995) - đề tài cấp Nhà nƣớc do Nguyễn Thanh Ngà chủ trì - Nghiên cứu, dự báo phòng chống sạt lở bờ biển miền Trung (từ Thanh Hóa đến Bình Thuận) mã số 5B (2000-2001) – Đề tài độc lập cấp Nhà nƣớc, do Nguyễn Văn Cƣ chủ trì. - Dự báo hiện tượng xói lở - bồi tụ bờ biển, cửa sông và các giải pháp phòng tránh – Đề tài cấp Nhà nƣớc, mã số KC-09-05 (2001-2005) do Nguyễn Văn Cƣ chủ trì. Các chƣơng trình, đề tài, đề án nghiên cứu kể trên đã thu đƣợc nhiều kết quả có giá trị về mặt khoa học và thực tiễn góp phần không nhỏ vào việc chỉnh trị cửa sông, bờ biển giảm nhẹ thiên tai xói lở - bồi tụ [15]. Trong thời gian gần đây, nghiên cứu biến động bờ biển thƣờng đƣợc đặt trong quy mô các dự án nghiên cứu tổng hợp về điều kiện tự nhiên vùng biển ven bờ.

Hầu hết các kết quả nghiên cứu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đều đánh giá hiện trạng biến động trong giai đoạn gần đây, đƣa ra các dự đoán về xu thế gia tăng của biến động (xói lở - bồi tụ) trong tƣơng lai trong mối liên quan với BĐKH và mực nƣớc biển dâng. Đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng của đới bờ biển 1. Tổn thương và tính dễ bị tổn thương của bờ biển Tính dễ bị tổn thƣơng theo định nghĩa của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC) nhƣ sau: “Tính dễ bị tổn thương (vulnerability) là mức độ mà tại đó một hệ thống dễ bị ảnh hưởng và không thể ứng phó với các tác động tiêu cực của BĐKH, bao gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực đoan của khí hậu. Tính dễ bị tổn thương là một hàm của các đặc trưng, cường độ và phạm vi của các biển đổi và dao động khí hậu mà hệ thống phải chịu, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng của hệ thống đó” [41].

Về cơ bản, tính dễ bị tổn thƣơng của một hệ thống trƣớc BĐKH nói chung và mực nƣớc biển dâng nói riêng là một hàm tổng hợp của các yếu tố [26]: - Bản chất và độ lớn của tác động - Mức độ ảnh hƣởng của tác động tới hệ thống (exposure). - Mức độ nhạy cảm của hệ thống trƣớc các tác động tiềm tàng (sensivity) - Năng lực ứng phó của hệ thống (adaptive capacity) Nhƣ vậy nói một cách tổng quan, tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc tính nhƣ sau: V = f(E, S, AC) Trong đó: V (Vulnerability) : tính/mức độ dễ bị tổn thƣơng S (Sensivity) : độ nhạy cảm AC (Adaptive Capacity): khả năng thích ứng Nhƣ vậy, khái niệm tính dễ bị tổn thƣơng có thể đƣợc hiểu là khả năng tổn thƣơng của hệ thống hoặc cơ chế gây ra tác động/ảnh hƣởng đến hệ thống đó. Mức độ của tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc xác định bằng một hàm toán tỷ lệ của độ nhạy cảm và khả năng thích ứng của hệ thống trƣớc những tác động có thể xảy ra do BĐKH trong tƣơng lai. Đó là những tác động gây ra do hệ quả BĐKH bao gồm (1) mực nƣớc biển dâng; (2) nhiệt độ bề mặt biển tăng; (3) thay đổi giáng thủy và dòng chảy mặt; (4) thay đổi các dao động khí hậu; (5) thay đổi tần suất và cƣờng độ bão và (6) gia tăng tích lũy CO2 trong khí quyển và đại dƣơng.

Theo IPCC 4, việc xác 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định đƣợc mức độ tổn thƣơng chìa khóa (key vulnerability) là một yếu tố quan trọng trong việc hoạch định chính sách trong quản lý và sử dụng hợp lý, bền vững tài nguyên trong mối quan hệ phức hợp giữa các hệ thống sinh – địa lý và kinh tế xã hội [41]. Đối với đới bờ biển, các tác động gây ra do BĐKH nói chung và đặc biệt là do mực nƣớc biển dâng là rõ ràng, trong đó đa phần theo xu hƣớng tiêu cực. Các tác động này bao gồm (a) gia tăng xói lở bờ biển; (b) gia tăng ngập ở các vùng đất ngập nƣớc và đất thấp ven biển; (c) tăng cƣờng nguy cơ ngập lũ và thiệt hại do bão; (d) xâm nhập mặn vào các bồn nƣớc ngọt. Tuy nhiên, mức độ ảnh hƣởng của các tác động này tới đới bờ biển đƣợc quyết định bởi 2 nhóm yếu tố tự nhiên và nhân sinh.

Các yếu tố tự nhiên ở đây đƣợc hiểu là các đặc trƣng địa chất, địa mạo, hải dƣơng và các đặc trƣng khí hậu – phi khí hậu có liên quan. Còn nhóm yếu tố nhân sinh đại điện cho các quá trình tác động của con ngƣời trong khu vực nghiên cứu cùng những ảnh hƣởng có liên quan nằm ngoài khu vực (ví dụ các tác động từ thƣợng nguồn dòng chảy nhƣng lại ảnh hƣởng đến vùng hạ du). Tất cả những yếu tố này đều đƣợc coi là tham số cần thiết để có thể đánh giá toàn diện tính dễ bị tổn thƣơng của bờ biển trƣớc BĐKH và đặc biệt là mực nƣớc biển dâng. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của đới bờ biển do mực nước biển dâng Nhƣ đã nói ở trên, việc xác định tính dễ bị tổn thƣơng của đới bờ biển đƣợc coi là một chìa khóa quan trọng nhằm nhấn mạnh khả năng quản lý, ứng phó rủi ro nhƣ một phần trong công tác hoạch định chính sách quản lý sử dụng hợp lý, bền vững tài nguyên vùng bờ.