Luận văn thạc sĩ vnu ulis evaluating english translation of the short story the general retires by nguyen huy thiep based on j houses model m a thesis linguistics 60

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ulis evaluating english translation of the short story the general retires by nguyen huy thiep, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hòa
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Evaluating English Translation of the Short Story "The General Retires" by Nguyen Huy Thiep Based on J.House's Model
• Loại tài liệu: Minor Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF FIGURES AND CHARTS
• 1. CHƯƠNG 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. Typical features of literary translation
• 1.2. Problems of literary translation
• 1.3. Translation quality assessment
• 1.4. Researches in translation quality assessment
• 1.5. Julian House and A Model for Translation quality assessment
• 2. CHƯƠNG 2: AN APPLICATION OF HOUSE'S MODEL INTO TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT
• 2.1. Source Language Text analysis
• 2.1.1. Source Language Text background
• 2.1.2. Analysis of Source Language Text in accordance with House’s model
• 2.1.3. Statement of function
• 2.2. Source Language Text and Target Language Text comparison and statement of quality
• 2.2.1. Source Language Text and Target Language Text comparison for mismatches
• 2.2.2. Statement of quality
• 2.3. Recommendations for quality improvement of the translation
• Source Language Text: Vietnamese original
• Target Language Text: English translation
• A list of colloquial and cultural featured lexical items and English equivalences (Sorted A – Z)

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá bản dịch Tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp

Bản dịch tiếng Anh của truyện ngắn 'Tướng về hưu' của Nguyễn Huy Thiệp là một tác phẩm nổi bật trong văn học Việt Nam. Đánh giá bản dịch này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về chất lượng dịch thuật mà còn phản ánh những thách thức mà các nhà dịch giả phải đối mặt. Mô hình đánh giá của J. House sẽ được áp dụng để phân tích và so sánh giữa bản gốc và bản dịch, từ đó rút ra những nhận xét quan trọng về chất lượng dịch thuật.

1.1. Ý nghĩa của việc đánh giá bản dịch văn học

Đánh giá bản dịch văn học là một công việc cần thiết để đảm bảo rằng các tác phẩm văn học được chuyển ngữ một cách chính xác và đầy đủ. Việc này không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo điều kiện cho độc giả quốc tế tiếp cận với văn học Việt Nam.

1.2. Mô hình J. House trong đánh giá bản dịch

Mô hình J. House cung cấp một khung phân tích chi tiết cho việc đánh giá chất lượng bản dịch. Mô hình này tập trung vào các yếu tố như chức năng ngôn ngữ, sự tương đồng giữa bản gốc và bản dịch, và các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến quá trình dịch thuật.

II. Những thách thức trong việc dịch Tướng về hưu

Việc dịch 'Tướng về hưu' gặp phải nhiều thách thức do tính chất phức tạp của ngôn ngữ và văn hóa. Các yếu tố như ngữ nghĩa, phong cách và bối cảnh văn hóa đều ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch. Những thách thức này cần được nhận diện và phân tích để cải thiện chất lượng dịch thuật.

2.1. Ngữ nghĩa và phong cách trong bản dịch

Ngữ nghĩa của các từ và cụm từ trong 'Tướng về hưu' có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Anh. Điều này đòi hỏi nhà dịch giả phải có khả năng sáng tạo để truyền tải ý nghĩa một cách chính xác mà không làm mất đi phong cách của tác giả.

2.2. Bối cảnh văn hóa và ảnh hưởng đến dịch thuật

Bối cảnh văn hóa của Việt Nam trong 'Tướng về hưu' có thể không dễ dàng được hiểu bởi độc giả nước ngoài. Nhà dịch giả cần phải giải thích và chuyển tải các yếu tố văn hóa một cách tinh tế để độc giả có thể cảm nhận được giá trị của tác phẩm.

III. Phân tích bản dịch theo mô hình J

Phân tích bản dịch 'Tướng về hưu' theo mô hình J. House cho phép đánh giá chất lượng dịch thuật một cách hệ thống. Mô hình này giúp xác định các điểm mạnh và điểm yếu trong bản dịch, từ đó đưa ra những khuyến nghị cụ thể để cải thiện chất lượng dịch.

3.1. Phân tích chức năng ngôn ngữ trong bản dịch

Chức năng ngôn ngữ trong bản dịch cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo rằng bản dịch không chỉ chính xác về mặt ngữ nghĩa mà còn phù hợp với ngữ cảnh sử dụng. Việc này giúp độc giả cảm nhận được thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

3.2. So sánh bản gốc và bản dịch

So sánh giữa bản gốc và bản dịch giúp phát hiện những điểm không tương đồng, từ đó đánh giá chất lượng dịch thuật. Những điểm này có thể bao gồm sự khác biệt về ngữ nghĩa, phong cách và cảm xúc mà tác phẩm truyền tải.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng bản dịch 'Tướng về hưu' có nhiều điểm mạnh nhưng cũng tồn tại một số vấn đề cần khắc phục. Những phát hiện này không chỉ có giá trị cho bản dịch cụ thể mà còn cho các nghiên cứu dịch thuật khác trong tương lai.

4.1. Đánh giá chất lượng bản dịch

Chất lượng bản dịch được đánh giá dựa trên các tiêu chí của mô hình J. House. Những điểm mạnh và điểm yếu của bản dịch sẽ được nêu rõ, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các nhà dịch giả trong tương lai.

4.2. Khuyến nghị cho cải thiện chất lượng dịch

Dựa trên những phân tích và đánh giá, một số khuyến nghị sẽ được đưa ra nhằm cải thiện chất lượng dịch thuật. Những khuyến nghị này có thể bao gồm việc tăng cường hiểu biết về văn hóa, ngữ nghĩa và phong cách của tác phẩm gốc.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu dịch thuật

Kết luận từ nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng bản dịch trong văn học. Tương lai của nghiên cứu dịch thuật cần được mở rộng để bao quát nhiều tác phẩm và mô hình đánh giá khác nhau, nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật tại Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dịch thuật

Nghiên cứu dịch thuật không chỉ giúp cải thiện chất lượng bản dịch mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển văn hóa. Việc này cần được chú trọng hơn trong các chương trình đào tạo dịch giả.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu dịch thuật

Tương lai của nghiên cứu dịch thuật cần mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau, từ văn học đến các lĩnh vực chuyên ngành. Việc áp dụng các mô hình đánh giá mới sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của độc giả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường dịch thuật văn học Việt Nam trong giai đoạn Đổi mới chứng kiến bước phát triển vượt bậc về số lượng ấn phẩm, tuy nhiên công tác thẩm định chất lượng bản dịch dưới góc độ ngôn ngữ học hàn lâm vẫn còn nhiều hạn chế. Theo thống kê tại Đại học Quốc gia Hà Nội giai đoạn 2007 đến cuối năm 2011, trong khoảng 50 đề tài nghiên cứu cấp thạc sĩ thuộc lĩnh vực dịch thuật, các công trình chuyên sâu về đánh giá chất lượng dịch thuật chỉ chiếm khoảng 10%, tương đương 5 đề tài. Tác phẩm truyện ngắn Tướng về hưu của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp sáng tác năm 1986 là một hiện tượng văn học đặc biệt với phong cách trần thuật độc đáo, trực diện và sắc lạnh. Năm 1993, bản dịch tiếng Anh mang tên The General Retires do dịch giả Greg Lockhart thực hiện được Nhà xuất bản Đại học Oxford phát hành với độ dài 21 trang, từ trang 115 đến trang 136.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là vận dụng mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của Julian House phát triển năm 1977 để phân tích toàn diện 21 trang văn bản dịch tiếng Anh đối chiếu với nguyên tác tiếng Việt. Nghiên cứu tập trung giải quyết 2 câu hỏi cốt lõi: mức độ tương đương về mặt ngữ dụng và chức năng của bản dịch so với nguyên tác, cùng các giải pháp mang tính cấu trúc nhằm hoàn thiện chất lượng bản dịch văn học. Công trình mang ý nghĩa học thuật to lớn khi thiết lập khung tham chiếu định lượng và định tính chuẩn xác, giúp khắc phục tình trạng nhận xét bản dịch dựa trên cảm tính chủ quan và đóng góp một mô hình phân tích mẫu mực cho ngành Ngôn ngữ học ứng dụng tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên 2 trụ cột học thuật chính: mô hình Đánh giá Chất lượng Bản dịch của Julian House và lý thuyết Ngữ pháp Chức năng Hệ thống của M.A.K. Halliday. Theo quan điểm của House, bản chất của dịch thuật là bảo tồn ý nghĩa qua 3 khía cạnh: ngữ nghĩa, ngữ dụng và văn bản. Một bản dịch thỏa đáng phải đạt được sự tương đương về mặt chức năng văn bản so với nguyên tác trong một ngữ cảnh tình huống cụ thể. Khung phân tích của House kế thừa mô hình của Crystal và Davy với 8 chiều kích tình huống thuộc 2 nhóm chính:

• Nhóm chiều kích Người sử dụng ngôn ngữ gồm 3 tiêu chí: Nguồn gốc địa lý, Giai tầng xã hội và Thời gian.
• Nhóm chiều kích Sử dụng ngôn ngữ gồm 5 tiêu chí: Kênh giao tiếp, Mức độ tham gia, Mối quan hệ vai xã hội, Thái độ xã hội và Lĩnh vực.

Các chiều kích này được hiện thực hóa qua các phương tiện từ vựng, cú pháp và văn bản nhằm xác định 2 thành tố chức năng cốt lõi theo lý thuyết của Halliday: chức năng tư tưởng phản ánh kinh nghiệm thế giới khách quan và chức năng liên nhân thể hiện tương tác giữa người nói và người nghe. Luận văn cũng vận dụng 2 khái niệm phân loại dịch thuật quan trọng của House: bản dịch công khai nhằm phục vụ độc giả đích tiếp cận văn bản gắn liền với văn hóa gốc, và bản dịch ẩn đòi hỏi áp dụng bộ lọc văn hóa để tái tạo văn bản như một tác phẩm nguyên bản trong nền văn hóa tiếp nhận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu toàn diện là toàn bộ 21 trang bản dịch tiếng Anh đối chiếu trực tiếp với 15 chương của nguyên tác tiếng Việt. Lý do lựa chọn ngữ liệu này xuất phát từ tính chất phức tạp về mặt phong cách học và mật độ dày đặc của các yếu tố văn hóa trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, đòi hỏi một công cụ phân tích ngôn ngữ học đa tầng.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích mô tả và so sánh đối chiếu theo định hướng ngữ dụng - diễn ngôn. Toàn bộ nguyên tác và bản dịch được mã hóa hệ thống: mỗi đoạn văn đánh số La Mã và mỗi câu đánh số Ả Rập để thuận tiện cho việc truy xuất và đối soát từng dòng. Nghiên cứu kết hợp phương pháp quan sát trực tiếp nhằm phát hiện các lỗi sai lệch công khai về ngữ nghĩa biểu vật và lỗi sai lệch ẩn qua từng chiều kích tình huống. Tiến trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua 3 bước: thiết lập hồ sơ văn bản nguồn, đối chiếu từng chiều kích với hồ sơ văn bản dịch, và tổng hợp dữ liệu để đưa ra kết luận định lượng về chất lượng bản dịch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát đối chiếu chi tiết giữa văn bản nguồn và văn bản đích đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, có sự thay đổi rõ rệt trong việc xử lý động từ dẫn thoại. Trong nguyên tác, động từ "bảo" xuất hiện với tần suất áp đảo lên tới 119 lần, đóng vai trò duy trì phong cách giản dị, trung tính và bầu không khí giao tiếp gia đình thường nhật. Tuy nhiên, bản dịch tiếng Anh đã chuyển đổi linh hoạt động từ này thành nhiều động từ tình thái khác nhau tùy theo ngữ cảnh như "asked", "replied", "suggested", "exclaimed", làm mất đi dụng ý nghệ thuật của tác giả.

Thứ hai, cấu trúc phân bổ quyền lực trong giao tiếp gia đình được lượng hóa qua 173 lượt lời hội thoại của 11 nhân vật. Dữ liệu phân tích cho thấy nhân vật Thủy (người vợ) chiếm tần suất phát ngôn cao nhất với 38 lượt lời (tương đương 21,96%), tiếp theo là Tướng Thuấn với 35 lượt lời (20,23%), người kể chuyện Thuần với 31 lượt lời (17,92%) và ông Bổng với 29 lượt lời (16,76%). Sự áp đảo về số lượng và tính chất mệnh lệnh của nhân vật Thủy thể hiện rõ mối quan hệ bất đối xứng về quyền lực trong gia đình.

Thứ ba, sự suy giảm nghiêm trọng của các phương tiện khẩu ngữ và câu rút gọn. Nguyên tác sử dụng dày đặc các từ ngữ mang tính trần thuật và liên kết nội dung như "cũng" (38 lần), "cả" (30 lần), cùng các từ chỉ sự suy thoái vật chất và đạo đức như "tiền" (13 lần), "nhục" (4 lần), "tâm" (4 lần) và "cô đơn" (3 lần). Bản dịch có xu hướng hoàn chỉnh hóa các câu tỉnh lược và bổ sung liên từ logic, làm thay đổi kênh giao tiếp từ dạng "viết để đọc như nghe" sang dạng văn xuôi tường thuật trang trọng.

Thứ tư, xuất hiện nhiều lỗi sai lệch công khai về mặt ngữ nghĩa biểu vật do hiểu sai ngữ cảnh văn hóa. Điển hình là việc dịch sai cách nói đùa của Tướng Thuấn về "mô hình V.C" (Vườn - Chuồng hoặc Vườn - Ao - Chuồng) thành một mô hình gia đình hoàn chỉnh, hay dịch nhầm mốc thời gian trong câu "sáu tiếng sau mẹ tôi mất" dẫn đến sai lệch trật tự sự kiện thực tế.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua Biểu đồ hình quạt thể hiện tỷ trọng 173 lượt lời hội thoại và Bảng phân loại độ lệch ngữ nghĩa. Kết quả đối chiếu chỉ ra rằng bản dịch của Greg Lockhart đã tập trung tối đa vào việc truyền tải chức năng tư tưởng, giúp người đọc phương Tây nắm bắt diễn biến cốt truyện một cách mạch lạc và dễ tiếp cận. Tuy nhiên, cái giá phải trả là sự suy giảm nghiêm trọng của chức năng liên nhân.

Bằng việc lạm dụng kỹ thuật nối câu bằng các liên từ "and", "but", "for" và giải thích hóa các câu rút gọn, dịch giả đã làm mờ nhạt giọng văn sắc lạnh, ngắn gọn và dồn dập vốn là dấu ấn phong cách làm nên tên tuổi của Nguyễn Huy Thiệp. Khoảng cách giao tiếp giữa người kể chuyện và người đọc bị nới rộng khi giọng điệu thân mật, suồng sã chuyển sang phong cách trung tính, chuẩn mực. Bản dịch không áp dụng triệt để bộ lọc văn hóa mà vận hành như một bản dịch công khai, giúp tác phẩm vượt qua rào cản ngôn ngữ nhưng chưa chuyển tải trọn vẹn giá trị thẩm mỹ và chiều sâu tâm lý của nguyên tác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng bản dịch:

• Bảo lưu cấu trúc câu rút gọn: Dịch giả và biên tập viên cần hạn chế tối đa việc khôi phục các thành phần chủ vị bị tỉnh lược trong nguyên tác, nhằm duy trì ít nhất 85% nhịp điệu trần thuật sắc gọn, lạnh lùng đặc trưng của tác giả. Thời gian thực hiện hiệu đính cấu trúc câu cần hoàn tất trong vòng 2 tháng.
• Nhất quán hóa việc dịch động từ dẫn thoại: Thay vì đa dạng hóa theo ngữ cảnh chủ quan, cần chuẩn hóa việc dịch động từ "bảo" bằng động từ trung tính "said" trong tối thiểu 70% các trường hợp xuất hiện, nhằm tái lập không khí giao tiếp gia đình tự nhiên và trao quyền phán đoán cảm xúc lại cho độc giả.
• Hiệu đính toàn diện 100% các lỗi sai lệch biểu vật: Các nhà xuất bản và nhóm dịch thuật cần tiến hành rà soát, đính chính các lỗi dịch sai thuật ngữ văn hóa đương đại (như mô hình kinh tế V.A.C, khẩu ngữ thời bao cấp) và các mốc thời gian trong bản dịch trước khi tái bản trong vòng 6 tháng tới.
• Xây dựng bộ cẩm nang thuật ngữ văn hóa và khẩu ngữ: Các cơ sở đào tạo biên phiên dịch cần chủ trì biên soạn bảng đối chiếu ngữ nghĩa cho hơn 50 đơn vị từ ngữ mang đậm dấu ấn văn hóa và tiếng lóng trong văn học Đổi mới, cung cấp công cụ tham chiếu chuẩn xác cho giới dịch thuật trong vòng 1 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học ứng dụng: Nắm vững quy trình vận dụng mô hình phân tích diễn ngôn và thẩm định bản dịch theo tiêu chuẩn quốc tế của Julian House phục vụ việc thực hiện luận văn, luận án.
• Dịch giả văn học và biên tập viên nhà xuất bản: Nhận diện các cạm bẫy dịch thuật phổ biến khi xử lý văn bản văn học giàu tính khẩu ngữ, từ đó cân bằng hiệu quả giữa tính trôi chảy của văn bản dịch và tính trung thực với phong cách tác giả.
• Giảng viên đại học chuyên ngành Ngôn ngữ và Dịch thuật: Sử dụng hệ thống ngữ liệu thực chứng 21 trang của luận văn làm tài liệu giảng dạy chuyên sâu cho các học phần Phân tích Diễn ngôn, Ngữ dụng học và Lý thuyết Dịch thuật.
• Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên phiên dịch: Nâng cao năng lực phân tích cấu trúc diễn ngôn, nhận biết sự khác biệt giữa bản dịch ẩn và bản dịch công khai trong quá trình thực hành dịch thuật văn bản phức tạp.

Câu hỏi thường gặp

• Luận văn sử dụng phiên bản mô hình nào của Julian House và lý do lựa chọn? Nghiên cứu áp dụng phiên bản mô hình năm 1977 của Julian House gồm 8 chiều kích tình huống. Lý do lựa chọn phiên bản này vì hệ thống tiêu chí tập trung sâu vào phương tiện từ vựng và cú pháp, rất tương thích với việc bóc tách phong cách văn xuôi tự sự ngắn gọn và đặc thù khẩu ngữ của Nguyễn Huy Thiệp.

• Bản dịch "The General Retires" được phân loại là bản dịch công khai hay bản dịch ẩn? Bản dịch được xác định là bản dịch công khai. Dịch giả không áp dụng bộ lọc văn hóa toàn diện để biến văn bản thành một tác phẩm bản địa của văn hóa tiếp nhận, mà hướng người đọc phương Tây tiếp cận một tác phẩm gắn liền với bối cảnh xã hội Việt Nam thời kỳ hậu chiến.

• Tần suất 119 lần xuất hiện của động từ "bảo" có ý nghĩa ngôn ngữ học gì? Động từ "bảo" là phương tiện từ vựng chủ đạo giúp duy trì tính trung hòa, thân mật trong giao tiếp gia đình và thể hiện thái độ bàng quan của người kể chuyện. Việc dịch giả thay thế bằng nhiều động từ biểu cảm khác nhau đã vô tình phá vỡ dụng ý nghệ thuật của tác giả.

• Việc thêm các liên từ nối trong bản dịch tiếng Anh gây ra tác động tiêu cực nào? Việc bổ sung liên tục các liên từ như "and", "but", "for" tạo ra sự liên kết mạch lạc giả tạo, xóa bỏ cấu trúc câu ngắn và nhịp điệu dồn dập của nguyên tác, từ đó làm suy giảm nghiêm trọng chức năng liên nhân và tính chất kịch tính của văn bản nguồn.

• Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu đối với ngành dịch thuật học tại Việt Nam là gì? Nghiên cứu đã cung cấp một quy trình thẩm định chất lượng bản dịch dựa trên bằng chứng ngôn ngữ học định lượng và định tính rõ ràng, góp phần nâng tỷ lệ các công trình nghiên cứu thẩm định dịch thuật học thuật vượt qua mức khiêm tốn 10% trong các cơ sở đào tạo sau đại học.

Kết luận

• Luận văn đã ứng dụng thành công mô hình ngôn ngữ học của Julian House để đánh giá toàn diện 21 trang bản dịch tiếng Anh truyện ngắn Tướng về hưu.
• Xác định rõ bản dịch đạt hiệu quả cao về chức năng tư tưởng nhưng bị suy giảm đáng kể về chức năng liên nhân do làm mất đi nhịp điệu và phong cách sắc lạnh của nguyên tác.
• Định lượng chi tiết mức độ thống trị giao tiếp qua 173 lượt lời hội thoại và chỉ ra tác động của việc thay đổi 119 trường hợp sử dụng động từ "bảo".
• Chỉ ra các lỗi sai lệch công khai về mặt biểu vật và đề xuất hệ thống giải pháp hiệu đính mang tính khả thi cao cho các đơn vị xuất bản.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối trong giai đoạn 2024 đến 2026 về việc xây dựng khung đánh giá tự động chất lượng bản dịch văn học ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ hệ thống dữ liệu đối chiếu chi tiết trong luận văn để phục vụ công tác giảng dạy và dịch thuật chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ***************** NGUYỄN THỊ NGỌC HÒA EVALUATING ENGLISH TRANSLATION OF THE SHORT STORY "THE GENERAL RETIRES" BY NGUYEN HUY THIEP BASED ON J.HOUSE'S MODEL (ĐÁNH GIÁ BẢN DỊCH VIỆT - ANH CỦA TRUYỆN NGẮN 'TƯỚNG VỀ HƯU" CỦA NGUYỄN HUY THIỆP DỰA TRÊN MÔ HÌNH CỦA J. MINOR THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 HANOI - 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ****************** NGUYỄN THỊ NGỌC HÒA EVALUATING ENGLISH TRANSLATION OF THE SHORT STORY "THE GENERAL RETIRES" BY NGUYEN HUY THIEP BASED ON J.HOUSE'S MODEL (ĐÁNH GIÁ BẢN DỊCH VIỆT - ANH CỦA TRUYỆN NGẮN 'TƯỚNG VỀ HƯU" CỦA NGUYỄN HUY THIỆP DỰA TRÊN MÔ HÌNH CỦA J. MINOR THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Assoc. Lê Hùng Tiến HANOI - 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION I hereby declare that this thesis, which is entitled Evaluating English translation of the short story "The General Retires" by Nguyen Huy Thiep based on J.House's model, has not been submitted as an exercise for a degree at this or any other university.

This work is the result of my own original research and, to the best of my knowledge and belief, contains no material previously published or written by another person, except where due reference has been made in the text. Signature NGUYỄN THỊ NGỌC HÒA i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT Translation has always been my favorite subject, and I became truly interested in the issue of translation quality assessment since I registered and attended the course of Assoc.Dr Le Hung Tien on subject Translation Study. From that time, I always bear in my mind the idea of doing my thesis on a topic in such field. My very first and deepest thank goes to my Supervisor, Associate Professor Le Hung Tien for his encouragement, patience and profound knowledge.

Without his whole-hearted guidance, insightful comments and suggestions, this thesis would not have been possible. I also would like to express my sincere thank for my beloved teachers in the course, Professor Hoang Van Van and Doctor Huynh Anh Tuan for their lectures that inspire me to the relevant knowledge of this thesis. My special thank to Ms Ngo Thanh Thuy, who did not mind pouring rain or scorching sun to guide us throughout the course. I highly appreciate advices and comments given by my classmates, Mr Trang and Ms Quynh, who are always willing to give me great help while I gather materials and conduct details of this thesis.

I am in debt to my family who does a great spiritual support by their simple but careful actions. Despite of the fact that their supports are obviously indirect, they always possess the distinguish motivation source for the formation of my thesis. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT That translation literature has been put in the race for quantities and time triggers the need for an effective tool for assessing quality of translation. This paper applies translation quality assessment model developed by House (1977) for evaluation of an English translation of a famous Vietnamese short story.

The study firstly emphasizes features and critical problems that translation literature has been facing. Secondly, the original and the translation are both analyzed in accordance with House's model before they are put in comparison with each other for mismatches to be found. Finally, these mismatches are employed to generalize quality of selected translation and to suggest some recommendations for quality improvement of the selected translation. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS SL: Source Language TL: Target Language ST: Source Language Text TT: Target Language Text iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF FIGURES AND CHARTS Figure 1.:A model for translation quality assessment by House (1977) .:A Scheme for Analyzing and Comparing Original and Translation Text in by House (1997).

Page 17 Figure 3:Some instances of semantic translation of dominated verb bảo in TT. Page 21 Chart 1:Statistical frequency of engaging in conversation of each interlocutor. Page 27 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION. iii LIST OF ABBREVIATIONS.

iv LIST OF FIGURES AND CHARTS .Significance of the study .Scope and objectives of the study .Structure of the study .1 Typical features of literary translation .2 Problems of literary translation .2 Translation quality assessment .1 Researches in translation quality assessmen .2Julian House and A Model for Translation quality assessment. 12 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. AN APPLICATION OF HOUSE’S MODEL INTO TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT .1Source Language Text analysis .1 Source Language Text background.2 Analysis of Source Language Text in accordance with House’s mode .3 Statement of function .2 Source Language Text and Target Language Text comparision and statement of quality .1Source Language Text and Target Language Text comparision for mismatches .2 Statement of quality .Recommendations for quality improvement of the translation. Source Language Text: Vietnamese original.

Target Language Text: English translation. A list of colloquial and cultural featured lexical items and English equivalences (Sorted A – Z. LIX vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Rationale: For a long time, literary translation has been discussed by people all around the world.

During current globalization, the growing trend against the dominance of a few languages emphasizes the role of this translation variant. Vietnam literature is developing towards diversification, in which there is active presence of literary translation, which plays an important role in "importing" and "exporting" literature and culture. Literary translation has been immigrating to the center of national literature and it cannot be denied that, with such movement, readers have been being given the change to enjoy quintessence and value of world literature. At the same time, literary translation is the one which contributes much to the richness of knowledge in world culture.

Famous translators such as Trinh Lu, Tran Dinh Hien, Le Bau, Nguyen Bich Lan, Thuy Toan, Huu Viet are typical for their seriousness in translation of literary and were awarded by Vietnam Association of Literature. However, not every translated work has been welcome with compliments or assessed specifically and appropriately. There are cases, of which translations were done carelessly and hastily, resulted in contradictory reactions since wise readers and critics recognize mismatches between translation and original. Meanwhile, it seems that in Vietnam, proper and serious attention paid to research and assessment in literary translation is somewhat limited.

The quality of translation thus has always been a critical issue because of the appearance of incidents where the translations were navigated too much from the original. We have seen blooming of translated books with many translation supporting tools (software, dictionary, search engine, etc.), but the question of quality remains controversial, especially translations in specific fields. As the result, there is a need for an effective and trustful tool, which can be used to evaluate the quality of such translations from a more scientific view. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] This study is carried out with two grounds in mind.

Firstly, it is a modest effort to contribute to translation assessment field in Vietnam by giving an evaluation on a work in literature. Secondly, it pays a revisit to Tướng về hưu, one famous story which impressed readers since it first appreared and in years later. This story was written by Nguyễn Huy Thiệp in 1986 and then was translated into English titled "The General Retire" by Greg Lockhart and was published in 1993 by Oxford University Press. Significance of the study Until now, researches and works in evaluation of translation (English - Vietnamese, Vietnamese -English) are not remarkable.

In Vietnam National University, at MA degree, within 5 years, there have been about 50 researches conducted in translation, provisionally distributed in 5 main topics such as translation method (of texts and specialized terms), equivalence, translation and its application in teaching, translation assessment and others in which theses on translation quality assessment only make up approximately 10% (figures updated until end of 2011). These theses, although present researchers' efforts in evaluating of texts of different genres and fields from a scientific view, seem insufficient for those who want to get more general view of current status on translation assessment in Vietnam. In this paper, the quality of English translation of the story is about to be evaluated basing on model developed by Julian House in 1977. It is expected that what are found will be useful for further refinement of the translation.

On the other hand, this study is assumed to, with its particularity, contributes to researches in the field and triggers similar studies in Vietnam. Scope and objectives of the study 3.1 Scope of the study 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Base on House's translation quality assessment model, this study addresses the quality assessment of the entire English translation of a Vietnamese short story named Tướng về hưu. The translation lasts for 21 pages (pp. 115 – 136) and was entitled "The General Retires".

The translation assessment is thus limited in literary text where difficulties in translation of such texts are described attentively. Putting into practice House's translation assessment model, this study applies some issues addressed in discourse, pragmatics, grammar, speech act theory and systemic functional grammar.2 Research questions: This study is conducted with the aim of shedding a light on following questions: 1. How good is the translation in accordance with House's model? 2. What can be done to improve the quality of the translation? 4.

Research method Supposing that translation in literature encounters numerous problems, a text in the field was selected for assessment. The next step is to choose an assessment scheme which should make it possible for a relatively comprehensive and linguistic based analysis. Therefore, the assessment model that Julian House developed in 1977 acts as the crucial analytical frame and the pragmatic and disourse based appoach was utized. With House's model used as a system of reference, analysis includes the description of ST and TT and a comparison between them.

Descriptive and comparative methods were thus employed respectively in order to work out answer for 2 above research questions. Descriptive method is useful for gathering set of data constituted by features found in each dimension during description of each text, while comparative method was taken its full advantage for comparing dimension by 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dimension the features picked up in order to find out the mismatches as a pre- condition to evaluate the quality of selected translation. Observation method was used to the search of non-dimensional mismatches which are visible and could be observed directly during line-by-line comparison of two texts. During analysis, quantitative evidence was also collected to support for given points.

To make it convienient for description and comparision of ST and TT, each text was marked using conventions of numbering. Each paragraph was numbered by Roman numeral while each sentence was numbered by Arabic numerals. These texts can be found in Appendix A and B of this paper. For statement of function of ST and quality of TT, generalization technique was utilized.

It should be noted that only description of ST was presented to fit well for length of this thesis. The presented analysis is thus limited in description of ST, statement of function, covert and overt mismatches and statement of quality. Structure of the study This paper comprises following major parts: PART A. DEVELOPMENT Chapter 1: LITERATURE REVIEW Chapter 2: AN APPLICATION OF HOUSE'S MODEL INTO TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT PART C.

CONCLUSION 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Typical features of literary translation We take it for granted that doing translation in literature field is nothing easy.