Đảm Bảo Thu Nhập Cho Lao Động Di Cư Làm Thuê Trong Khu Vực Phi Chính Thức Tại Hà Nội

Tài liệu nghiên cứu Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành hà nội, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Nguyễn Doãn Hoàn
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Đảm Bảo Thu Nhập Cho Lao Động Di Cư Làm Thuê Trong Khu Vực Phi Chính Thức Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu có liên quan đến chủ đề Luận án
• 1.2. Những nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến chủ đề Luận án
• 1.3. Những khoảng trống và câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Về phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Thiết kế nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.8. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU NHẬP CỦA LAO ĐỘNG DI CƯ LÀM THUÊ TRONG KHU VỰC PHI CHÍNH THỨC TẠI CÁC ĐÔ THỊ
• 2.1. Một số vấn đề về khu vực phi chính thức và lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức
• 2.2. Một số vấn đề về khu vực phi chính thức
• 2.3. Lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại các đô thị
• 2.4. Những vấn đề cơ bản về thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại đô thị
• 2.5. Thu nhập của người lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức
• 2.6. Các nhân tố ảnh hưởng tới thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại đô thị
• 2.7. Kinh nghiệm đảm bảo thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại đô thị của một số quốc gia và bài học rút ra cho thành phố Hà Nội
• 2.7.1. Kinh nghiệm đảm bảo thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại một số nước Châu Mỹ Latin
• 2.7.2. Một số bài học rút ra cho thành phố Hà Nội
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THU NHẬP CỦA LAO ĐỘNG DI CƯ LÀM THUÊ TRONG KHU VỰC PHI CHÍNH THỨC TRÊN ĐỊA BÀN NỘI THÀNH HÀ NỘI
• 3.1. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội ảnh hưởng đến thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức
• 3.2. Khái quát chung về tình hình phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hà Nội
• 3.3. Tình hình lao động di cư từ các địa phương vào thủ đô Hà Nội những năm gần đây
• 3.4. Khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 3.5. Tình hình lao động làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 3.6. Phân tích thực trạng thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 3.7. Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn Hà Nội theo các yếu tố cấu thành
• 3.8. Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn Hà Nội theo đặc điểm của người lao động di cư qua điều tra khảo sát
• 3.9. Đánh giá chung về thực trạng thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 3.10. Những kết quả đạt được
• 3.11. Những bất cập liên quan đến thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.12. Nguyên nhân của những bất cập liên quan đến thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.13. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THU NHẬP CHO LAO ĐỘNG DI CƯ LÀM THUÊ TRONG KHU VỰC PHI CHÍNH THỨC TRÊN ĐỊA BÀN NỘI THÀNH HÀ NỘI
• 4.1. Căn cứ đề xuất phương hướng và giải pháp đảm bảo thu nhập cho lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 4.2. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô Hà Nội đến năm 2020
• 4.3. Dự báo xu hướng lao động di cư vào Hà Nội và những vấn đề đặt ra đối với lao động di cư làm việc trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội tầm nhìn đến năm 2030
• 4.4. Quan điểm, phương hướng đảm bảo thu nhập cho lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 4.4.1. Quan điểm đảm bảo thu nhập cho lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 4.4.2. Phương hướng đảm bảo thu nhập cho lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội
• 4.5. Những giải pháp chủ yếu để đảm bảo thu nhập của người lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn Hà Nội
• 4.5.1. Nâng cao năng lực bản thân người lao động di cư
• 4.5.2. Cải thiện điều kiện làm việc và mối quan hệ chủ thợ đối với lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức để tăng tiền công, tiền thưởng cho người lao động
• 4.5.3. Tạo cơ chế để nguồn cung và nguồn cầu về lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức dễ dàng tương tác và gặp nhau trên thị trường lao động
• 4.5.4. Tăng cường vai trò của Nhà nước trong hoàn thiện luật pháp, cơ chế chính sách và phối hợp giữa các cơ quan chức năng
• 4.5.5. Tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội để đảm bảo thu nhập cho lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức
• 4.5.6. Tăng cường quan hệ tương tác giữa khu vực chính thức và khu vực phi chính thức, đặc biệt là phát triển kinh tế tư nhân nhằm tạo cơ hội việc làm và thu nhập ổn định cho lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức
• 4.6. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• B. DANH MỤC CÁC BẢNG
• C. DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đảm Bảo Thu Nhập Cho Lao Động Di Cư Tại Hà Nội

Lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại Hà Nội đang trở thành một vấn đề cấp bách. Sự gia tăng số lượng lao động di cư đã tạo ra nhiều thách thức về thu nhập và điều kiện làm việc. Việc đảm bảo thu nhập cho nhóm lao động này không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là vấn đề xã hội cần được quan tâm.

1.1. Tình Hình Lao Động Di Cư Tại Hà Nội

Tình hình lao động di cư tại Hà Nội đang diễn ra phức tạp. Nhiều lao động từ các tỉnh lân cận đổ về thủ đô tìm kiếm việc làm trong khu vực phi chính thức. Họ thường phải đối mặt với thu nhập thấp và không ổn định.

1.2. Đặc Điểm Khu Vực Phi Chính Thức

Khu vực phi chính thức tại Hà Nội bao gồm nhiều ngành nghề khác nhau, từ dịch vụ đến sản xuất. Tuy nhiên, lao động trong khu vực này thường không được bảo vệ bởi các chính sách lao động, dẫn đến thu nhập bấp bênh.

II. Vấn Đề Thu Nhập Của Lao Động Di Cư Làm Thuê

Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức thường thấp hơn so với lao động trong khu vực chính thức. Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của họ, bao gồm trình độ học vấn, kinh nghiệm làm việc và điều kiện lao động.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thu Nhập

Các yếu tố như trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp có ảnh hưởng lớn đến thu nhập của lao động di cư. Những người có trình độ cao thường có cơ hội kiếm được mức thu nhập tốt hơn.

2.2. Thách Thức Trong Việc Tăng Thu Nhập

Lao động di cư thường gặp khó khăn trong việc tăng thu nhập do thiếu thông tin về thị trường lao động và không có sự hỗ trợ từ các chính sách của nhà nước.

III. Phương Pháp Đảm Bảo Thu Nhập Cho Lao Động Di Cư

Để đảm bảo thu nhập cho lao động di cư làm thuê, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính phủ và các tổ chức xã hội. Việc cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường bảo vệ quyền lợi cho lao động là rất cần thiết.

3.1. Cải Thiện Điều Kiện Làm Việc

Cải thiện điều kiện làm việc cho lao động di cư là một trong những giải pháp quan trọng. Điều này bao gồm việc nâng cao an toàn lao động và cải thiện môi trường làm việc.

3.2. Tăng Cường Chính Sách Hỗ Trợ

Chính phủ cần tăng cường các chính sách hỗ trợ lao động di cư, bao gồm bảo hiểm xã hội và các chương trình đào tạo nghề để nâng cao kỹ năng cho họ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Các Nghiên Cứu

Nghiên cứu về thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức đã chỉ ra nhiều bài học quý giá. Các mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Hà Nội để cải thiện tình hình.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã áp dụng các chính sách hiệu quả để đảm bảo thu nhập cho lao động di cư. Những kinh nghiệm này có thể được tham khảo và điều chỉnh cho phù hợp với tình hình tại Hà Nội.

4.2. Bài Học Rút Ra Cho Hà Nội

Hà Nội cần học hỏi từ những thành công và thất bại của các quốc gia khác trong việc đảm bảo thu nhập cho lao động di cư, từ đó xây dựng các chính sách phù hợp.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Lao Động Di Cư Tại Hà Nội

Tương lai của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức tại Hà Nội phụ thuộc vào các chính sách và giải pháp được thực hiện. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội để đảm bảo thu nhập cho nhóm lao động này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách

Chính sách hỗ trợ lao động di cư cần được xây dựng và thực hiện một cách đồng bộ để đảm bảo quyền lợi cho họ.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Hà Nội cần xác định rõ hướng đi trong việc phát triển khu vực phi chính thức, từ đó tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thu nhập ổn định cho lao động di cư.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về thị trường lao động và an sinh xã hội trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa nhanh chóng tại các nền kinh tế chuyển đổi luôn là một trọng tâm của khoa học kinh tế chính trị. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị (Mã số: 62310102) của nghiên cứu sinh Nguyễn Doãn Hoàn, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đào Thị Phương Liên tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2017), mang tiêu đề "Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức trên địa bàn nội thành Hà Nội". Công trình khai thác một lát cắt gai góc nhưng mang tính thời sự sâu sắc: vị thế kinh tế và cơ chế hình thành, biến đổi thu nhập của nhóm lao động làm công ăn lương di cư nông thôn - thành thị trong khu vực phi chính thức (KVPCT) đô thị.

Bối cảnh thực tiễn của nghiên cứu bắt nguồn từ thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Việt Nam. Năm 2010, khu vực kinh tế phi chính thức cả nước chiếm trên 11 triệu việc làm, tương đương 1/4 tổng việc làm chính và 1/2 số việc làm phi nông nghiệp toàn quốc; nếu tính cả việc làm phụ, con số này vượt mốc 12,4 triệu người với khoảng 8,4 triệu hộ sản xuất kinh doanh phi chính thức (Đặng Tiến, 2010). Tại Hà Nội, khu vực này cung ứng việc làm cho khoảng 30% tổng lực lượng lao động toàn thành phố với hơn 300.000 hộ sản xuất kinh doanh phi chính thức và 470.000 lao động. Tuy nhiên, nghịch lý tồn tại ở chỗ: "Trên 50% số lao động làm việc tại khu vực này thu nhập thấp hơn 1,4 triệu đồng/người/tháng, trong khi có tới 30% số lao động phải làm việc trên 60 giờ/tuần, phần lớn người lao động phải làm việc từ 49 giờ đến 52 giờ/tuần" (Đặng Tiến, 2010).

Khoảng trống học thuật (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Các nghiên cứu trước đây (như Đặng Duy Anh, 2008; Lê Xuân Bá, 2009; Tống Thu Huyền, 2016) phần lớn tiếp cận vấn đề di dân và việc làm phi chính thức ở góc độ mô tả xã hội học hoặc phân tích nghèo đói tổng quát, chưa phân định rạch ròi giữa lao động tự làm chủ (self-employed) và lao động làm thuê thuần túy (wage-employed), đồng thời thiếu một khung lý thuyết kinh tế chính trị hoàn chỉnh để giải mã bản chất các cấu phần thu nhập cũng như lượng hóa tác động đa tầng của các nhân tố chi phối tiền công của nhóm lao động yếu thế này.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cấu trúc thu nhập của lao động di cư làm thuê trong KVPCT đô thị gồm những bộ phận nào dưới lăng kính lý luận giá trị sức lao động?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những nhóm nhân tố nào tác động trực tiếp và gián tiếp đến sự biến đổi thu nhập của lao động di cư làm thuê trong KVPCT?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực trạng mức thu nhập, điều kiện làm việc và sự phân hóa thu nhập theo ngành nghề tại các quận nội thành Hà Nội diễn ra như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Những rào cản thể chế, thị trường và năng lực nội tại nào kìm hãm sự gia tăng thu nhập của người lao động?
• Giả thuyết 1 (H1): Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong KVPCT phản ánh không đầy đủ giá trị sức lao động do thiếu vắng hợp đồng lao động và bảo hiểm xã hội.
• Giả thuyết 2 (H2): Điều kiện môi trường làm việc độc hại và quan hệ bất cân xứng chủ - thợ có tương quan nghịch với mức tích lũy thu nhập thực tế của người lao động.
• Giả thuyết 3 (H3): Sự can thiệp thể chế và quản lý nhà nước hiện tại chưa bao phủ tới quan hệ lao động phi chính thức, làm trầm trọng thêm tình trạng bấp bênh thu nhập.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý luận giá trị - lao động và tiền công của C. Mác, lý thuyết phân khúc thị trường lao động (Labor Market Segmentation Theory), và mô hình vốn nhân lực mở rộng (Human Capital Model). Luận án triển khai khảo sát thực nghiệm trên phạm vi 4 quận nội thành Hà Nội (Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Hà Đông) trong giai đoạn 2010–2015 với cỡ mẫu $N = 360$, đại diện cho 4 nhóm ngành nghề then chốt: (1) Xây dựng và phục vụ xây dựng; (2) Sản xuất tiểu thủ công nghiệp và sửa chữa xe máy, ô tô; (3) Dịch vụ bán hàng, phục vụ nhà hàng, cửa hiệu; (4) Giúp việc gia đình. Tầm nhìn chiến lược của các khuyến nghị chính sách được xác lập đến năm 2020 và định hướng 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về khu vực phi chính thức và thu nhập của lao động di cư thể hiện sự phát triển qua nhiều giai đoạn tư tưởng:

Trường phái khởi xướng bởi Keith Hart (1973) lần đầu tiên định danh "Khu vực kinh tế phi chính thức" tại Ghana nhằm mô tả khu vực kinh tế truyền thống hoạt động ngoài sự kiểm soát chính thức của nhà nước. Về sau, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO, 1993, 2002, 2007) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2009) đã chuẩn hóa khái niệm việc làm phi chính thức, xác lập 5 vị thế việc làm: lao động tự làm, chủ sử dụng lao động, lao động gia đình, lao động làm công và thành viên hợp tác xã.

Trong dòng nghiên cứu thực nghiệm quốc tế, Roxana Maurizio (2013) khi phân tích dữ liệu tại Argentina, Brazil, Chile và Peru đã chứng minh tình trạng phân khúc thu nhập sâu sắc và bẫy nghèo đói gắn liền với trạng thái việc làm phi chính thức. Nghiên cứu của Robert Lucas Jr. (2002) về di cư nông thôn - thành thị tại Brazil, Philippines, Hàn Quốc, Mexico và các công trình của Bun Song Lee & Joshep Phillip (1997), Tai Hwan Kwon & Kwang Hee Jun (1990) về kinh nghiệm di dân tại Hàn Quốc giai đoạn 1961–1983 chỉ ra rằng: Mặc dù di cư giúp cải thiện thu nhập ban đầu so với khu vực nông nghiệp thuần túy, nhưng người lao động nhập cư luôn đối mặt với sự phân biệt đối xử về thù lao và thiếu hụt bảo trợ xã hội so với lao động bản địa.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Linh Trúc (2004), Đặng Duy Anh (2008), Lưu Bích Ngọc & Nguyễn Thị Thiềng (2011), Trịnh Duy Luân (2012), Bùi Sỹ Lợi (2012), Mai Ngọc Cường (2013), và Tống Thu Huyền (2016) đã bước đầu phác thảo bức tranh sinh kế của người nhập cư. Tuy nhiên, trong y văn tồn tại hai luồng quan điểm đối lập rõ rệt:

• Quan điểm thứ nhất (Tân cổ điển/Thị trường tự do): Coi KVPCT là một cơ chế giảm chấn linh hoạt, giải quyết việc làm tự nhiên cho lực lượng lao động dư thừa từ nông thôn, nơi thu nhập được quyết định thuần túy bởi sự thỏa thuận cung - cầu mà không cần sự can thiệp hành chính.
• Quan điểm thứ hai (Kinh tế chính trị Mác-xít & Thể chế): Coi KVPCT là nơi diễn ra sự bóc lột giá trị thặng dư thông qua việc trả công dưới giá trị sức lao động, nơi người lao động bị tước đoạt các quyền an sinh cơ bản do sự khiếm khuyết của khung khổ pháp lý.

Luận án của Nguyễn Doãn Hoàn tự định vị tại điểm giao thoa giữa kinh tế chính trị học và phân tích chính sách kinh tế. Công trình tạo bước tiến mới khi phân lập nhóm đối tượng lao động di cư làm thuê (loại trừ nhóm tự kinh doanh buôn gánh bán bưng) và so sánh trực tiếp với các mô hình quản lý lao động phi chính thức quốc tế như hệ thống đăng ký của Brazil, Mexico, Panama, và bài học chính sách công nghiệp hóa nông thôn của Hàn Quốc (Kim Kyeong-Duk, 2012).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển sáng tạo lý luận tiền công và giá trị sức lao động của Karl Marx trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Cụ thể:

1. Tái cấu trúc 4 thành phần giá trị sức lao động trong KVPCT: Theo lý thuyết kinh tế chính trị, giá trị sức lao động đo bằng giá trị các tư liệu sinh hoạt cần thiết cho người lao động và gia đình họ. Luận án chỉ ra rằng đối với lao động di cư làm thuê, thu nhập thực nhận chỉ mới bù đắp được bộ phận thứ nhất (chi phí sinh hoạt tối thiểu của cá nhân), trong khi ba bộ phận còn lại bị triệt tiêu hoặc chuyển hóa thành gánh nặng của kinh tế nông thôn: (i) Chi phí đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp gần như bằng không; (ii) Chi phí tái tạo sức lao động khi về già (bảo hiểm xã hội) hoàn toàn bị khuyết thiếu; (iii) Chi phí nuôi dưỡng thế hệ sau (con cái) bị đẩy về quê nhà gánh vác.
2. Lý giải cơ chế phân phối ngoài thù lao lao động: Luận án lập luận xuất sắc rằng người lao động phi chính thức tham gia gián tiếp vào việc tạo ra tổng sản phẩm quốc nội (đóng góp 20-30% GDP đô thị) và tạo nguồn thu ngân sách thông qua giá trị thặng dư mà chủ cơ sở tích lũy. Do đó, việc họ bị loại trừ khỏi các quỹ phúc lợi công cộng và gói trợ cấp an sinh xã hội từ ngân sách nhà nước là một sự bất bình đẳng phân phối có tính cấu trúc.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời 3 nền tảng lý thuyết:

• Lý thuyết Giá trị thặng dư và Tiền công (Marxist Economics): Phân tích bản chất bóc lột và sự chuyển hóa giá trị sức lao động thành tiền công, tiền thưởng và phụ cấp.
• Lý thuyết Phân đoạn Thị trường Lao động (Segmented Labor Market): Nhận diện rào cản di chuyển giữa khu vực chính thức và phi chính thức, cùng các yếu tố phân biệt đối xử theo giới, lứa tuổi và xuất thân nông thôn.
• Mô hình Năng lực ASK (Attitude - Skills - Knowledge): Đánh giá chất lượng lao động qua 3 cấu phần: Phẩm chất/Thái độ (Dave, 1970; Harrow, 1972), Kỹ năng thực hành, và Trình độ học vấn/chuyên môn.

Khung phân tích vận hành dựa trên 5 nhóm nhân tố độc lập chi phối biến phụ thuộc là Thu nhập toàn phần của lao động di cư làm thuê:

1. Nhóm nhân tố thuộc về bản thân người lao động (sức khỏe, trình độ văn hóa, tay nghề, ý thức kỷ luật).
2. Nhóm nhân tố về điều kiện làm việc và quan hệ chủ - thợ (mức độ độc hại, máy móc thiết bị, thỏa thuận tiền công).
3. Nhóm nhân tố quan hệ cung - cầu lao động đô thị.
4. Nhóm nhân tố thể chế, chính sách và năng lực quản lý của bộ máy nhà nước.
5. Mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa khu vực chính thức và khu vực phi chính thức.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với hệ hình thực chứng - thực dụng (positivist-pragmatic paradigm). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods design) đa tầng kết hợp phân tích định tính chuyên sâu với điều tra khảo sát xã hội học định lượng.

Tiêu chí	Thông số thiết kế thực nghiệm
Phạm vi không gian	4 quận nội thành Hà Nội: Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Hà Đông
Thời gian dữ liệu	Giai đoạn 2010–2015; khảo sát thực địa tập trung
Tổng dung lượng mẫu ($N$)	$N = 360$ đối tượng khảo sát và phỏng vấn cấu trúc
Cơ cấu mẫu: Nhóm 1	$n_1 = 240$ Lao động di cư làm thuê (chia đều 60 người/ngành)
Cơ cấu mẫu: Nhóm 2	$n_2 = 60$ Chủ cơ sở sản xuất kinh doanh/thuê mướn (15 chủ/ngành)
Cơ cấu mẫu: Nhóm 3	$n_3 = 60$ Cán bộ quản lý (30 cấp quận/phường; 30 cấp sở/ngành/nhà khoa học)
Ngành nghề khảo sát	1. Xây dựng; 2. Tiểu thủ công nghiệp/sửa chữa; 3. Dịch vụ bán hàng; 4. Giúp việc

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp tuân thủ quy chuẩn học thuật chặt chẽ với phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện có mục đích:

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Thu thập chéo thông tin từ 3 giác độ độc lập: Người lao động trực tiếp, Chủ sử dụng lao động, và Cơ quan quản lý nhà nước (Sở LĐ-TB&XH, cán bộ phòng LĐ-TB&XH quận, UBND phường).
• Thiết kế công cụ đo lường: Bộ ba bảng hỏi cấu trúc được chuẩn hóa cho từng nhóm đối tượng. Mức độ đánh giá các nhân tố tác động được lượng hóa bằng Thang đo Likert 5 điểm:
  • Mức 1: $1.00 - 1.80$ (Hoàn toàn không đồng ý / Rất thấp / Rất khó khăn)
  • Mức 2: $1.81 - 2.60$ (Không đồng ý / Thấp / Khó khăn)
  • Mức 3: $2.61 - 3.40$ (Trung bình / Bình thường)
  • Mức 4: $3.41 - 4.20$ (Đồng ý / Khá / Tốt)
  • Mức 5: $4.21 - 5.00$ (Hoàn toàn đồng ý / Rất tốt / Rất ưu tiên)

Data và phân tích

Số liệu được làm sạch, mã hóa và xử lý thống kê chuyên sâu trên phần mềm SPSS và Microsoft Excel. Các kỹ thuật phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả (Descriptive Statistics): Tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình ($\text{Mean}$), trung vị ($\text{Median}$), độ lệch chuẩn.
• Thống kê suy diễn (Inferential Statistics): Kiểm định sai biệt trung bình (ANOVA, Independent Samples t-test) so sánh thu nhập giữa các ngành nghề, nhóm tuổi, giới tính, trình độ học vấn và điều kiện độc hại.
• Phân tích ma trận ưu tiên và độ tương quan: Nhằm xác lập thứ tự can thiệp chính sách dựa trên điểm đánh giá thực tế của người lao động và cán bộ quản lý.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu thực nghiệm của luận án cung cấp những bằng chứng định lượng đanh thép về thực trạng thu nhập và quan hệ lao động phi chính thức tại nội thành Hà Nội:

1. Sự thống trị của quan hệ việc làm phi chính thức bấp bênh và phi hợp đồng: Kết quả điều tra xác nhận: "Trên 60% không có hợp đồng với chủ sử dụng, 37% thỏa thuận miệng giữa đôi bên và chỉ khoảng 0,5% có hợp đồng lao động ngắn hạn hoặc dài hạn". Kéo theo đó, chế độ phúc lợi gần như bị triệt tiêu: "Chỉ có khoảng 0,6% số lao động được chia lợi nhuận, 0,8% được trả lương cho những ngày nghỉ lễ tết".

2. Phân hóa thu nhập sâu sắc theo ngành nghề và tính chất rủi ro:

   • Nhóm thợ xây dựng và thợ sửa chữa cơ khí đạt mức thu nhập danh nghĩa cao hơn nhưng phải đối mặt với rủi ro tai nạn lao động nghiêm trọng và thời gian làm việc vượt chuẩn ($> 50$ giờ/tuần).
   • Nhóm lao động giúp việc gia đình và phục vụ cửa hàng, phần lớn là lao động nữ, có thu nhập tiền mặt thấp hơn, thời gian làm việc phân tán kéo dài nhưng được hỗ trợ một phần bằng hiện vật (ăn, ở tại chỗ).

3. Nghịch lý về trình độ đào tạo và thù lao lao động: Phần lớn lao động di cư có trình độ học vấn phổ thông cơ sở và chưa qua đào tạo nghề chính quy ($> 70%$). Tuy nhiên, trong môi trường phi chính thức, kỹ năng tích lũy qua kinh nghiệm thực tế (học nghề truyền ngón) lại có tác động thúc đẩy tiền công mạnh mẽ hơn so với bằng cấp chính quy không phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế của tiểu chủ.

4. Gánh nặng chi phí y tế bào mòn tích lũy: Khảo sát chỉ ra môi trường làm việc độc hại, chỗ ở tạm bợ chật chội (hình ảnh nhà trọ ẩm thấp, thiếu tiện nghi sinh hoạt) dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh cao. Do 100% không tham gia BHYT bắt buộc, chi phí khám chữa bệnh tư nhân tự chi trả đã khấu trừ trực tiếp vào thu nhập tích lũy gửi về quê nhà.

5. Nhận thức xã hội và vị thế đàm phán yếu kém: Người lao động chấp nhận mức tiền công thấp và điều kiện làm việc khắc nghiệt do áp lực sinh kế nông thôn ("đẩy") mạnh hơn lực hấp dẫn đô thị ("kéo"). Điểm đánh giá về sự bảo vệ của công đoàn và tổ chức xã hội đối với người lao động làm thuê KVPCT đạt mức thấp nhất trong thang đo Likert ($< 2.0$).

Implications đa chiều

• Hàm ý lý luận: Bổ khuyết khoảng trống học thuật về sự hình thành giá trị sức lao động trong khu vực phi chính thức tại các nền kinh tế đang phát triển; cung cấp cơ sở bác bỏ quan điểm cho rằng KVPCT là khu vực hoàn toàn tự do và không chịu quy luật giá trị thặng dư chi phối.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp mô hình khảo sát tam giác hóa (3 bên) có khả năng nhân rộng để nghiên cứu thị trường lao động phi chính thức tại các đô thị lớn khác như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý: Thể chế hóa các hình thức "Hợp đồng lao động mẫu đơn giản hóa" cho khu vực phi chính thức và lao động gia đình.
  2. Cơ chế an sinh xã hội bao trùm: Thiết kế gói Bảo hiểm xã hội tự nguyện và Bảo hiểm y tế tự nguyện có sự đồng hỗ trợ phí đóng từ Ngân sách nhà nước (trích từ nguồn thuế thu của khu vực kinh tế tư nhân).
  3. Hạ tầng thị trường lao động: Xây dựng các sàn giao dịch việc làm công lập kết nối trực tiếp nguồn cung lao động di cư với các hộ kinh doanh, xóa bỏ tình trạng "chợ lao động tự phát" ẩn chứa nhiều rủi ro ép giá.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực địa:

1. Giới hạn địa bàn và mẫu khảo sát: Nghiên cứu mới bao quát 4 quận nội thành Hà Nội với cỡ mẫu $N = 360$. Mặc dù mang tính đại diện cao cho các vùng lõi và giáp ranh đô thị hóa, kết quả chưa thể suy rộng hoàn toàn cho các đô thị có đặc điểm văn hóa - kinh tế khác biệt như khu vực phía Nam.
2. Tính chất cắt ngang của dữ liệu (Cross-sectional Data): Dữ liệu điều tra phản ánh hiện trạng giai đoạn 2010–2015, chưa xây dựng được tập dữ liệu bảng theo dõi dọc (panel data) để đánh giá sự biến thiên thu nhập của cùng một nhóm lao động qua chu kỳ kinh tế 10 năm.
3. Độ nhạy cảm của dữ liệu thu nhập: Do hoạt động kinh doanh phi chính thức không có sổ sách kế toán chuẩn mực, dữ liệu thu nhập và tiền thưởng chủ yếu dựa trên trí nhớ và sự tự khai báo của người lao động và chủ hộ, tiềm ẩn sai số nhất định.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra các hướng đi:

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng vi mô (Heckman selection model, Mincerian wage equation mở rộng) để định lượng chính xác tỷ suất sinh lợi của giáo dục và kinh nghiệm đối với lao động di cư.
• Khảo sát sự chuyển dịch từ lao động phi chính thức truyền thống sang lao động nền tảng số (Gig economy: tài xế công nghệ, giao hàng ứng dụng) trong kỷ nguyên kinh tế số.
• Đánh giá tác động dài hạn của chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện có trợ giá đối với việc giảm nghèo bền vững của người di cư.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra những tác động lan tỏa trên nhiều phương diện:

• Giá trị học thuật: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy kinh tế chính trị, kinh tế lao động và xã hội học đô thị tại các cơ sở đào tạo sau đại học. Dự báo tạo nguồn trích dẫn quan trọng cho các công trình nghiên cứu về di dân và kinh tế phi chính thức tại Việt Nam.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ thực chứng phục vụ quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động (2019), Luật Bảo hiểm xã hội, và các đề án an sinh xã hội của Thành ủy, UBND Thành phố Hà Nội nhằm quản lý và hỗ trợ lao động nhập cư.
• Lợi ích xã hội: Góp phần thay đổi nhận thức của xã hội và chính quyền đô thị đối với người bán sức lao động di cư—không nhìn nhận họ như một "gánh nặng quá tải đô thị" mà là lực lượng xung kích đóng góp tích cực vào sự vận hành và phát triển kinh tế của Thủ đô.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học: Tiếp cận một khung lý thuyết kinh tế chính trị ứng dụng mẫu mực và quy trình thiết kế điều tra thực địa chặt chẽ.
• Giảng viên, Nhà nghiên cứu kinh tế: Bổ sung dữ liệu thực nghiệm và góc nhìn phân tích chuyên sâu về thị trường lao động chuyển đổi.
• Nhà hoạch định chính sách (Bộ LĐ-TB&XH, Tổng Liên đoàn Lao động, UBND TP Hà Nội): Sử dụng các giải pháp 5 nhóm can thiệp để xây dựng chính sách tiền lương tối thiểu vùng và an sinh xã hội cho khu vực phi chính thức.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội nghề nghiệp: Định hướng các chương trình can thiệp hỗ trợ pháp lý, đào tạo kỹ năng nghề và chăm sóc sức khỏe cộng đồng cho người lao động nhập cư.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
   Trả lời: Đó là việc vận dụng sáng tạo lý luận Giá trị sức lao động của Karl Marx để chứng minh rằng: Thu nhập của lao động di cư làm thuê trong KVPCT đang bị cấu trúc thị trường phi chính thức tước đoạt các khoản chi phí tái sản xuất sức lao động dài hạn (học nghề, bảo hiểm hưu trí, nuôi dưỡng gia đình), đồng thời thiết lập luận cứ khoa học khẳng định quyền được hưởng "phân phối ngoài thù lao lao động" từ ngân sách nhà nước của nhóm lao động này.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
   Trả lời: Luận án không dừng lại ở phương pháp thống kê mô tả đơn chiều như các nghiên cứu của Linh Trúc (2004) hay Đặng Tiến (2010), mà thiết kế mô hình khảo sát tam giác hóa dữ liệu chéo 3 bên ($N = 360$ gồm: 240 công nhân, 60 chủ doanh nghiệp/hộ cá thể, 60 nhà quản lý/chuyên gia) trên thang đo chuẩn hóa Likert 5 điểm, phân tách rõ ràng giữa lao động tự làm và lao động làm thuê theo 4 ngành nghề đặc trưng.

3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất từ dữ liệu?
   Trả lời: Mối tương quan nghịch giữa cường độ làm việc độc hại và mức tích lũy thực tế: Những lao động làm việc trong môi trường nặng nhọc nhất (xây dựng, sửa chữa) dù có mức tiền công danh nghĩa cao hơn từ 20–30% so với nhóm dịch vụ, nhưng mức độ tích lũy thực tế sau 3–5 năm lại thấp hơn do toàn bộ phần chênh lệch bị triệt tiêu bởi chi phí y tế tự chi trả và sự suy giảm thể lực nhanh chóng.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không?
   Trả lời: Có. Luận án cung cấp chi tiết cơ cấu phân bổ mẫu tại 4 quận nội thành (Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Hà Đông), cấu trúc bảng hỏi phân nhóm, hệ số phân định khoảng thang đo Likert, và danh mục các tiêu chí đánh giá thuộc 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?
   Trả lời: Luận án định hướng lộ trình nghiên cứu đến năm 2030 tập trung vào 3 trục: (1) Mô hình hóa quá trình chính thức hóa từng phần (formalization) của kinh tế hộ gia đình; (2) Thiết kế cơ chế liên thông bảo hiểm xã hội giữa nông thôn và thành thị; (3) Tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đến sự chuyển dịch lao động phổ thông di cư tại các siêu đô thị.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và phát triển hoàn chỉnh khung lý luận kinh tế chính trị về thu nhập và cơ chế hình thành tiền công của lao động di cư làm thuê trong khu vực phi chính thức đô thị.
2. Công trình giải mã thành công bản chất cấu trúc thu nhập thực tế, chỉ rõ sự thiếu hụt nghiêm trọng của các cấu phần bảo hiểm xã hội và phúc lợi ngoài thù lao lao động.
3. Dữ liệu thực nghiệm $N = 360$ tại 4 quận nội thành Hà Nội phản ánh chân thực bức tranh việc làm bấp bênh với 60% không có hợp đồng lao động và trên 50% lao động có thu nhập dưới chuẩn an toàn sinh kế.
4. Xác lập mô hình 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng toàn diện (Bản thân người lao động; Điều kiện làm việc & quan hệ chủ - thợ; Cung - cầu thị trường; Thể chế & quản lý nhà nước; Tương tác khu vực chính thức - phi chính thức).
5. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, kết hợp hài hòa giữa nâng cao năng lực bản thân người lao động, chuẩn hóa quan hệ lao động, hoàn thiện mạng lưới an sinh và phát triển kinh tế tư nhân nhằm bảo đảm thu nhập bền vững cho người lao động di cư đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu có liên quan đến chủ đề Luận án 1. Những nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến chủ đề Luận án Đã có nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đã công bố các công trình về di dân và hiện trạng về việc làm, thu nhập và đời sống của người lao động di dân làm việc tại các thành phố nói chung, khu vực phi chính thức nói riêng, Có thể nêu lên một số công trình như sau: Trước hết là những nghiên cứu về khu vực phi chính thức Đã có nhiều nghiên cứu về khu vực PCT. Nghiên cứu của Hart (1973) đã đưa ra thuật ngữ “Khu vực kinh tế phi chính thức” để mô tả một khu vực kinh tế truyền thống ở các nền kinh tế đang phát triển.

Nguyên gốc, sự phân biệt giữa khu vực kinh tế chính thức và PCT là dựa trên sự phân biệt giữa lao động được trả lương và lao động tự làm. ILO (2002) đã đưa ra khái niệm rộng rãi hơn khi coi Kinh tế phi chính thức bao gồm Khu vực KTPCT và Việc làm PCT. Ở Việt Nam, năm 2007, Viện Khoa học Thống kê và Đơn vị nghiên cứu Phát triển, Thể chế và Phân tích Dài hạn (DIAL) đã thiết kế một lược đồ điều tra để thu thập thông tin về khu vực KTPCT và việc làm phi chính thức ở Việt Nam. Lược đồ này được xây dựng có sự tham khảo các khuyến nghị của các tổ chức quốc tế, có điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Thứ hai, nghiên cứu về lao động phi chính thức Theo cơ quan Thống kê Liên hợp quốc đã đưa ra khái niệm về lao động làm thuê của khu vực phi chính thức ở một số quốc gia. Braxin coi đó là lao động làm thuê không có sổ lương; Mehicô coi đó là lao động làm thuê không tiếp cận được các dịch vụ chăm sóc sức khỏe của nhà nước và tư nhân qua công việc của họ; Theo quan niệm của Parama, đó là lao động làm thuê không có hợp đồng lao động, cộng với lao động làm thuê có hợp đồng lao động nhưng không được trả bảo hiểm xã hội trực tiếp (không bao gồm lao động làm thuê đã nghỉ hưu hoặc được hưởng trợ cấp không được tiếp tục thanh toán bảo hiểm xã hội)”; Mali coi đó là lao động làm thuê không được người chủ đóng bảo hiểm xã hội, và không có trong danh sách được thưởng năm và trả chi phí ốm đau; Cộng hoà Moldova gọi đó là lao động làm thuê mà người chủ không phải đóng bảo hiểm xã hội, hoặc là không được thưởng năm (hoặc hoa hồng), hoặc những 7 người không được trả chi phí khi bị ốm hoặc bị tai nạn; Liên bang Nga gọi đó là lao động làm thuê không hợp đồng; Nhật Bản quan niệm đó là lao động làm thuê không được đăng ký bất kỳ loại bảo hiểm xã hội nào; Ấn Độ coi đó là lao động làm thuê không được hưởng bảo hiểm xã hội, thưởng năm hoặc trả chi phí khi bị ốm” (Tổ chức Lao động Quốc tế - ILO, 2007). Thứ ba, nghiên cứu về việc làm phi chính thức và việc làm của lao động khu vực phi chính thức Hội nghị Thống kê lao động quốc tế 15 và 17 xác định năm loại việc làm theo tình trạng công việc là lao động tự làm, chủ sử dụng lao động, lao động gia đình, lao động làm công và thành viên của nhà sản xuất theo ba loại đơn vị sản xuất kinh doanh là khu vực kinh tế chính thức, khu vực kinh tế phi chính thức và hộ gia đình. Theo đó đã xác định rõ các dạng việc làm phi chính thức.

(Tổ chức Lao động Quốc tế ILO, 2002) Theo Linh trúc (2004), tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, lực lượng lao động tham gia vào nền kinh tế phi chính thức chiếm một phần khá lớn. Tại Việt Nam, việc làm trong khu vực phi chính thức phần lớn những việc làm mới đã được tạo ra từ khu vực kinh tế phi chính thức. Họ gồm những lao động (LĐ) làm việc trong các DN phi chính thức (quy mô sản xuất nhỏ hoặc không phù hợp với quy định pháp luật); trong các doanh nghiệp chính thức nhưng công việc không được sự bảo vệ của xã hội, luật lao động; người làm việc trong hộ gia đình (giúp việc nhà) và lao động ăn lương trong nhiều khu vực, kể cả khu vực Nhà nước, nhưng công việc không ổn định. Dễ nhận ra nhất là những người làm việc tự do (buôn bán, khuân vác, dịch vụ đơn giản) hay tự nguyện làm công cho người khác mà không hề được ký hợp đồng lao động.

Nghiên cứu của Roxana Maurizio về Lao động phi chính thức và nghèo đói ở Châu mỹ La tinh. Trường hợp của Argentina, Brazin, Chile và Peru (Jean-Pierre, Đỗ Hoài Nam và cộng sự, 2013) đã phân tích một số đặc điểm của lao động làm việc phi chính thức (IE) và việc làm trong khu vực phi chính thức (EIS) tại bốn quốc gia là Argentina, Brazil, Chile và Peru. Thứ tư, nghiên cứu về di dân tìm làm việc phi chính thức tại các đô thị Công trình Life earnings and Rural-Urban Migration (Kiếm sống và di cư nông thôn thành thị) của tác giả: Robert. Lucas, Jr tháng 6/2002 đã nghiên cứu thực trạng di dân ở các nước Brazil, Philippin, Hàn Quốc, Mexico và phương thức kiếm sống của dân di cư ở các nước này.

Công trình The earnings experience of rural-urban migrants in Korea (Kinh nghiệm kiếm sống của người dân di cư nông thôn thành thị ở Hàn Quốc) của các tác 8 giả Bun Song Lee (Đại học Seoul) và Joshep. Phillip ( Đại học Creighton), Thời báo Kinh tế quốc tế, mùa đông năm 1997 đã phân tích kinh nghiệm thu được qua việc nghiên cứu dân di cư Hàn Quốc, cung cấp các dữ liệu dân di cư toàn quốc năm 1983 và các chính sách về lao động, việc làm, thu nhập và các chính sách xã hội khác đối với dân nhập cư. Công trình với tựa đề: Social factors of migration from rural to urban areas with special reference to developing countries: the case of Korea (Các yếu tố xã hội của di cư nông thôn thành thị ở các nước đang phát triển: Nghiên cứu tình huống của Hàn Quốc) của tác giả Hyung Kook Kim, tốt nghiệp Đại Học Seoul, được xuất bản tại Pari, tháng 5/1980 đã phân tích rõ thực trạng di dân Hàn Quốc từ năm 1961 đến năm 1975, phân tích các thói quen di dân từ nông thôn ra thành thị (Seoul). Trên cơ sở đó đã đề xuất các chính sách giải quyết thực trạng di dân từ nông thôn lên thành thị, các chiến lược phát triển kinh tế và chính sách dịch chuyển dân số.

Công trình Rural-urban migration and the social mobility of individuas in Republic of Korea: an analysis of life history data (Di cư nông thôn thành thị và biến động xã hội của người dân ở Hàn Quốc: Phân tích cuộc sống dựa trên số liệu thống kê) của Tai Hwan Kwon (Đại học quốc gia Seoul) và Kwang Hee Jun (Đại học quốc gia Chung Nam), đăng trong Thời báo kinh tế và phát triển Hàn quốc, tháng 12/1990 trên cơ sở nguồn dữ liệu dân di cư từ năm 1949 đến năm 1983 đã nghiên cứu ảnh hưởng của di dân nông thôn, thành thị đến yếu tố xã hội của mỗi cá nhân; So sánh dân di cư và dân bản địa, rút ra những kết luận về sự thành công của người dân di cư so với dân bản địa. Ngoài ra nhiều công trình có liên quan như Kim Kyeong-Duk, 2012 Chính sách công nghiệp hoá nông thôn và thu nhập nông hộ ở Hàn Quốc: Tình trạng di cư nóng từ nông thôn ra thành phố. Du Peng (1998) Dân cư trôi nổi tại các thành phố lớn: vấn đề và những biện pháp đối phó. Thứ năm, nghiên cứu về thu nhập của lao động phi chính thức Cũng đã có một số công trình đưa ra phương pháp luận nghiên cứu về thu nhập của lao động làm thuê trong khu vực phi chính thức.

Nghiên cứu của Roxana Maurizio về Lao động phi chính thức và nghèo đói ở Châu mỹ La tinh. Trường hợp của Argentina, Brazin, Chile và Peru (Jean-Pierre, Đỗ Hoài Nam và cộng sự, 2013) không những phân tích đặc điểm của lao động làm việc phi chính thức (IE) và việc làm trong khu vực phi chính thức (EIS) mà còn phân tích sự phân khúc thu nhập và tình trạng nghèo đói của lao động khu vực phi chính thức tại bốn 9 quốc gia là Argentina, Brazil, Chile và Peru; nghiên cứu cũng chỉ ra nguyên nhân của sự phân khúc thu nhập và nguyên nhân nghèo đói gắn với trạng thái phi chính thức. Nghiên cứu của Viện Khoa học Thống kê (2012) về Khu vực phi chính thức trong thống kê tài khoản quốc gia: Một số vấn đề phương pháp luận thì tài khoản thu nhập lần đầu của lao động làm thuê trong khu vực phi chính thức. Nghiên cứu này chỉ ra, thu nhập của lao động khu vực phi chính thức gồm hai khoản: i)Tiền lương, tiền công bằng tiền hay hiện vật; ii) Tiền thưởng, các khoản phúc lợi.

Thứ sáu, những nghiên cứu về vai trò và những khó khăn thách thức đối với lao động trong khu vực phi chính thức. Theo Linh trúc (2004), tỷ lệ đóng góp 30 - 60% vào thu nhập quốc gia của NLĐ trong các khu vực kinh tế phi chính thức cho thấy nền kinh tế này đã thực hiện được chức năng thiết yếu là tạo ra việc làm và tăng phúc lợi cho cả nhà sản xuất lẫn người tiêu dùng. Khu vực này sử dụng nguồn lực vốn cố định một cách hiệu quả thông qua việc kết hợp nguồn vốn thấp với số lượng LĐ đông. Đồng thời, tiết kiệm nhu cầu vốn lưu động bằng cách chia khâu sản xuất và tiêu thụ hàng hóa thành những quy mô nhỏ, dễ quản lý.

Mặt khác, đối với những người nghèo, dân nhập cư, không bằng cấp, hộ khẩu, tay nghề thấp… thì việc được chấp nhận vào làm trong các DN phi chính thức là bước khởi đầu khả thi nhất để họ có thể tạo thu nhập, học tập, nâng cao tay nghề. Tuy nhiên, hiện nay, đối tượng LĐ này vẫn chưa được xã hội công nhận đúng mức cả về mặt pháp lý lẫn tâm lý. Khó mà tìm thấy một công đoàn dành cho những người bán hàng rong hay trẻ em bán vé số, đánh giày. Sự đánh giá của nhiều "người thành phố" đối với "dân nhập cư, dân hàng rong, trẻ đường phố" vẫn có phần xem thường, thương hại.