phần mở đầu, và kết luận, kết cấu Luận văn bao gồm 3 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề chung về đa dạng hóa kinh doanh ở doanh nghiệp kinh doanh du lịch Chƣơng 2: Thực trạng đa dạng hóa kinh doanh của Công ty TNHH một thành viên Du lịch Công đoàn Việt Nam Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp nhằm đẩy mạnh đa dạng hóa kinh doanh của Công ty TNHH một thành viên Du lịch Công đoàn Việt Nam 5 1CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐA DẠNG HÓA KINH DOANH Ở DOANH NGHIỆP KINH DOANH DU LỊCH 2 1.1 Tầm quan trọng của đa dạng hóa kinh doanh ở doanh nghiệp kinh doanh du lịch 1.1 Đặc điểm kinh doanh của doanh nghiệp kinh doanh du lịch Doanh nghiệp kinh doanh du lịch là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh du lịch. Doanh nghiệp kinh doanh du lịch cũng là một chủ thể kinh tế tiến hành các hoạt động kinh tế theo một kế hoạch nhất định nhằm mục đích kiếm lợi nhuận. Trong đó, kinh doanh du lịch là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình hoạt động du lịch hoặc thực hiện dịch vụ du lịch trên thị trường nhằm mục đích sinh lời. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp kinh doanh du lịch thể hiện tính đặc thù của hoạt động sản xuất kinh đoanh dịch vụ nói chung và dịch vụ du lịch nói riêng.
Kinh doanh dịch vụ du lịch bao gồm các hoạt động tổ chức hướng dẫn du lịch sản xuất trao đổi hàng hóa và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu về đi lại, lưu trú, ăn uống, tham quan, giải trí, tìm hiểu và các nhu cầu khác của khách du lịch. Mặc dù các dịch vụ du lịch là loại hình được nhiều chủ thể tham gia cung cấp, nhưng trong điều kiện hiện nay, các hoạt động này chủ yếu được thực hiện bới các doanh nghiệp kinh doanh du lịch. Theo quy định tại điều 25, chương V – Pháp lệnh du lịch Việt Nam ban hành 1999, các doanh nghiệp được quyền thực hiện các hoạt động sau: Kinh doanh vận chuyển khách du lịch ( transpotation) kinh doanh vần chuyển là hoạt động nhằm tạo ra các dịch vụ vận chuyển khách du lịch: đưa khách du lịch từ nơi cư trú thường xuyên đến điểm du lịch và ngược lại; vận chuyển khách du lịch tại điểm du lịch. Kinh doanh dịch vụ lưu trú là hoạt động kinh doanh bao gồm các hoạt động tổ chức đón tiếp, phục vụ lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí, bán hàng cho khách du lịch.
Cơ sở lưu trú du lịch bao gồm khách sạn, làng du lịch, biệt thự du lịch, căn hộ 6 du lịch, bãi cắm trại du lịch, nhà nghỉ du lịch, nhà có phòng dành cho khách du lịch thuê và các cơ sở lưu trú dịch vụ khác. Kinh doanh lữ hành: gồm bốn hoạt động chức năng cơ bản: nghiên cứu thị trường; xây dựng chương trình trọn gói hoặc du lịch từng phần Kinh doanh các dịch vụ khác như tư vấn du lịch, thông tin quảng cáo về du lịch. Như vậy, hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh du lịch là một loại hình hoạt động đặc thù, mang đặc tính của ngành kinh doanh du lịch. Vì vậy, chúng có những đặc điểm sau: Thứ nhất, việc sản xuất và tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra đồng thời cả về không gian , thời gian.
Sản xuấ t ở đây không phải để lưu kho, lưu bãi hay cất giữ như những hàng hóa thông thường khác, mà đòi hỏi sự gặp gỡ trực tiếp, tức thời những chủ thể cung ứng các dịch vụ du lịch và khách hàng, cho nên hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp du lịch phụ thuộc rất lớn vào sự tiếp xúc trực tiếp với khách hàng. Khi du khách muốn tiêu dùng dịch vụ du lịch thì các doanh nghiệp du lịch không thể không cung cấp dịch vụ du lịch đến tận tay du khách được, mà du khách phải phải đến tận cơ sở du lịch để thưởng thức và tận hưởng. Thứ hai, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp du lịch mang tính thời vụ cao. Bởi việc tiêu dùng sản phẩm dịch vụ du lịch thường không thường xuyên mà có thể chỉ tập trung vào những thời gian nhất định trong ngày đối với sản phẩm thuộc bộ phận nhà hàng, trong tuần đối với sản phẩm của chủ thể loại du lịch cuối tuần, trong năm đối với một số loại hình du lịch như: du lịch nghỉ núi, du lịch nghỉ biển.
Ngoài ra, việc tiêu dùng dịch vụ du lịch còn diễn ra theo mùa, theo chu ký kinh doanh mà tại đó có sự tập trung cao nhất của cung và cầu du lịch. Cho nên, các doanh nghiệp du lịch cần phải xác định thời vụ của từng loại hình du lịch để có kế hoạch kinh doanh cụ thể, hợp lý. Thứ ba, hoạt động kinh doanh củ a doanh nghiệp du lịch tạo ra các sản phẩm vô hình, thường không tồn tại dưới dạng vạt thể cụ thể như sản phẩm các ngành kinh doanh khác. Tính phi vật thể của du lịch làm cho du khách không thể nhìn thấy 7 hay thử nghiệm sản phẩm trước được.
Việc đánh giá chất lượng dịch vụ du lịch phụ thuộc chủ yếu bằng sự cảm nhận chủa quan của du khách trong quá trình thụ hưởng. Do vậy, đòi hỏi các doanh nghiệp kinh doanh du lịch phải nắm vững nhu cầu của khách du lịch, từ đó lựa chọn các phương thức phục vụ phù hợp cho từng loại hình du lịch. Thứ tư, cũng như các lĩnh vực kinh doanh khác, kinh doanh du lịch chịu ảnh hưởng của một số quy luật: quy luật cung- cầu, quy luật kinh tế, quy luật tâm lý con người… Đơn giản như, tính quy luật của thời tiết dẫn đến xu hướng nhất định của khách du lịch, tạo thành lượng cầu trong khoảng thời gian được gọi là “ chính vụ”.2 Khái niệm và các hình thức đa dạng hóa kinh doanh của doanh nghiệp kinh doanh du lịch 1.1 Khái niệm đa dạng hóa kinh doanh Như chúng ta đã biết, một trong những mục tiêu quan trọng xuyên suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp kinh doanh du lịch nói riêng là đạt được mức lợi nhuận tối đa qua từng chu kì kinh doanh. Để hoàn thành mục tiêu ấy, mỗi doanh nghiệp luôn phải tìm cách kết hợp nguồn lực bên trong và bên ngoài, đưa ra chiến lược kinh doanh, đường lối đúng đắn nhất, mang lại hiệu quả cao nhất cho doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp thu hẹp quy mô, chỉ tập trung kinh doanh ở lĩnh vực vượt trội trên thị trường. Song, có nhiều doanh nghiệp lại nhận dạng rõ những lĩnh vực nào có khả năng phát huy những điểm mạnh của mình để khai thác, mở rộng, đầu tư và thành công, hoặc có thể vượt qua được các yếu kém đặc trưng nào đó để duy trì và củng cố vị thế cạnh tranh của mình. Đấy chính là doanh nghiệp đang đa dạng hóa kinh doanh. Cho nên, đa dạng hóa kinh doanh là việc doanh nghiệp mở rộng hoạt động của mình bằng cách bước vào kinh doanh một hoặc nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng luôn xác định lĩnh vực kinh doanh chủ đạo.
Cũng theo giáo trình Kinh tế thương mại của Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2012 có định nghĩa rằng: “ Loại hình kinh doanh đa dạng hóa là doanh nghiệp kinh doanh nhiều mặt hàng khác nhau, nhưng bao giờ cũng có nhóm mặt hàng kinh 8 doanh chủ yếu có cùng công dụng, trạng thái hoặc tính chất. Đồng thời hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng luôn xác định lĩnh vực kinh doanh xương sống.” Vậy, đa dạng hóa kinh doanh ở doanh nghiệp kinh doanh du lịch là việc doanh nghiệp tham gia vào nhiều lĩnh vực kinh doanh liên quan đến dịch vụ du lịch hoặc lĩnh vực khác, song kinh doanh du lịch vẫn là lĩnh vực kinh doanh chính. Đa dạng hóa kinh doanh được nhiều doanh nghiệp du lịch ứng dụng, bởi nó cho phép phát huy ưu điểm và hạn chế được nhược điểm của loại hình kinh doanh chuyên môn hóa và kinh doanh tổng hợp.2 Các hình thức đa dạng hóa kinh doanh trong doanh nghiệp kinh doanh du lịch Nếu dựa trên hình thức đa dạng hóa thì các nhà quản trị phân chia thành hai hình thức : Đa dạng hóa theo chiều ngang: Đa dạng hóa theo chiều ngang là hình thức doanh nghiệp tìm cách tăng trưởng bằng cách hướng vào thị trường hiện có với các sản phẩm và dịch vụ mới mà về mặt công nghệ không có liên quan gì với nhau. Muốn áp dụng được hình thức này, doanh nghiệp cần có kênh phân phối hiện tại có thể sử dụng để cung cấp các sản phẩm mới, và việc đưa ra sản phẩm mới tạo điều kiện cho các sản phẩm dịch vụ hiện tại đạt doanh thu cao hơn.
Một ví dụ điển hình như doanh nghiệp du lịch kinh doanh về lĩnh vực lữ hành, quyết định đầu tư sang kinh doanh dịch vụ lưu trú khách sạn. Hai sản phẩm này không liên quan với nhau về mặt công nghệ, tuy nhiên chúng hướng tới cùng một thị trường và hỗ trợ cho nhau tạo thành một chuỗi dịch vụ đầy đủ hơn. Đa dạng hóa theo chiều dọc: Đa dạng hóa theo chiều dọc tức là doanh nghiệp kinh doanh theo hướng đi sâu vào sản phẩm bằng cách đầu tư vào khâu trước hay sau của chuỗi giá trị. Trong đó, chuỗi giá trị là chuỗi của các hoạt động.
Sản phẩm đi qua tất cả các hoạt động của các chuỗi theo thứ tự và tại mỗi hoạt động sản phẩm thu được một số giá trị nào đó. Chuỗi các hoạt động cung cấp cho các sản phẩm nhiều giá trị gia tăng hơn tổng giá trị gia tăng của tất cả các hoạt động cộng lại. 9 Ở doanh nghiệp kinh doanh du lịch như dịch vụ lưu trú khách sạn, sản phẩm mang dến khách hàng là chuỗi các hoạt động từ khi khách check in đến khi khách check out. Doanh nghiệp có thể đa dạng hóa theo chiều dọc bằng cách dầu tư vào cơ sở vật chất phòng nghỉ, hoặc chú trọng ngay từ khâu khách làm thủ tục check in.
Dựa trên tính chất hoạt động kinh doanh, người ta chia đa dạng hóa kinh doanh thành ba hình thức: đa dạng hóa có liên kết; đa dạng hóa không có liên kết; đa dạng hóa theo vị trí địa lý.