Tổng quan nghiên cứu

Thị trường viễn thông và công nghệ thông tin tại Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch sâu sắc khi các dịch vụ truyền thống như thoại và SMS liên tục sụt giảm trước sự bùng nổ của mạng Internet và dịch vụ OTT. Tại tỉnh Hà Giang, doanh nghiệp viễn thông địa phương đối mặt với bài toán kép: vừa phải duy trì hạ tầng mạng lưới trải rộng trên địa hình đồi núi phức tạp, vừa chịu sức ép cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ lớn như Viettel với 65% thị phần di động.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề hoàn thiện công tác quản trị sản xuất kinh doanh của Viễn thông Hà Giang trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện. Mục tiêu cốt lõi của đề án là phân tích, đánh giá thực trạng quản lý giai đoạn 2021 đến tháng 4/2024, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh đến năm 2030. Về mặt quy mô kinh tế, tổng doanh thu của đơn vị đã có bước tăng trưởng từ 261.480 triệu đồng năm 2021 lên mức 272.000 triệu đồng vào năm 2023. Tuy nhiên, biên lợi nhuận sụt giảm mạnh từ trên 13.000 triệu đồng năm 2021 xuống còn khoảng trên 5.000 triệu đồng trong các năm 2022 và 2023 do chi phí vận hành tăng cao.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập tại 11 đơn vị hành chính cấp huyện, thành phố thuộc tỉnh Hà Giang với mốc dữ liệu thực nghiệm kéo dài từ năm 2021 đến nửa đầu năm 2024. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc hệ thống hóa cơ sở lý luận quản trị viễn thông địa bàn đặc thù, đồng thời cung cấp các chỉ số đo lường hiệu quả cụ thể về độ phủ mạng lưới và cấu trúc chi phí giúp tối ưu hóa dòng vốn sản xuất kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý quá trình kinh doanh hiện đại, tích hợp các quy định tại Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 và Luật Thương mại số 36/2005/QH11. Quản trị hoạt động kinh doanh được chuẩn hóa thành chu trình khép kín gồm 3 giai đoạn cốt lõi: Hoạch định chiến lược và kế hoạch; Tổ chức triển khai thực hiện; Kiểm tra, giám sát và điều chỉnh sai lệch.

Mô hình quản trị chuỗi giá trị dịch vụ viễn thông được vận dụng nhằm kiểm soát từ khâu đầu vào công nghệ, vận hành mạng lưới, đến đầu ra sản phẩm và dịch vụ sau bán hàng. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng phương pháp Thẻ điểm cân bằng kết hợp bộ chỉ số hiệu suất chính được phân bổ theo 4 viễn cảnh then chốt: Tài chính, Khách hàng, Quy trình nội bộ và Học hỏi phát triển. Đơn vị quy định mỗi tập thể quản lý tối thiểu 12 chỉ số KPI và mỗi cá nhân không quá 6 chỉ số KPI. Khung lý thuyết còn tích hợp cơ chế đãi ngộ 3P dựa trên vị trí công việc, năng lực cá nhân và kết quả thực hiện, phân định rõ tỷ lệ quỹ lương với tối đa 19% cho khối quản lý tham mưu và từ 81% trở lên dành cho khối lao động trực tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa thông tin sơ cấp và thứ cấp:

  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phiếu khảo sát chuyên sâu 20 cán bộ quản lý chủ chốt tại Viễn thông Hà Giang, bao gồm Trưởng phòng Kinh doanh, Trưởng phòng Kế toán Kế hoạch, Trưởng phòng Nhân sự Tổng hợp và Giám đốc các Trung tâm Viễn thông trực thuộc. Cỡ mẫu 20 chuyên gia được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo các đánh giá phản ánh chính xác thực tiễn điều hành cấp cao.
  • Dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp từ báo cáo tài chính, báo cáo sản xuất kinh doanh định kỳ 2021-2023 của Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam và số liệu thống kê của Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Hà Giang.

Phương pháp phân tích bao gồm:

  • Phương pháp so sánh tuyệt đối và tương đối: Dùng để làm rõ mức độ tăng trưởng doanh thu, biến động lợi nhuận và mức độ hoàn thành chỉ tiêu kinh doanh qua từng năm.
  • Phương pháp thống kê mô tả: Lập bảng phân phối tần suất và tính toán giá trị trung bình đối với các nhóm tiêu chí đánh giá cơ sở vật chất, công tác thanh tra kiểm tra và mức độ thỏa mãn của khách hàng. Phương pháp này được lựa chọn vì tính trực quan, lượng hóa rõ nét thực trạng quản trị của doanh nghiệp nhà nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tăng trưởng doanh thu duy trì xu hướng dương nhưng chưa tương xứng với tiềm năng địa bàn. Tổng doanh thu viễn thông - công nghệ thông tin tăng từ 261.480 triệu đồng năm 2021 lên 267.000 triệu đồng năm 2022 và đạt 272.000 triệu đồng năm 2023, tương ứng mức tăng trưởng bình quân khoảng 2% đến 3% mỗi năm. Tuy vậy, lợi nhuận sau thuế sụt giảm mạnh từ trên 13.000 triệu đồng năm 2021 xuống mức trên 5.000 triệu đồng trong giai đoạn 2022-2023 do chi phí nhiên liệu, vật tư và bảo dưỡng thiết bị vùng cao tăng nhanh.

Thứ hai, thị phần dịch vụ có sự phân hóa đối nghịch sâu sắc giữa mảng cố định và di động. Viễn thông Hà Giang dẫn đầu thị trường băng rộng cố định với 49% thị phần dịch vụ Internet cáp quang, mạng cáp quang phủ đến 100% xã và hơn 85% số hộ dân toàn tỉnh. Ngược lại, ở mảng dịch vụ thông tin di động Vinaphone, đơn vị chỉ nắm giữ thị phần khiêm tốn trước sự áp đảo của Viettel với 65% thị phần và Mobifone chiếm 2% thị phần.

Thứ ba, hạ tầng mạng lưới đạt quy mô lớn nhưng còn tồn tại nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Đơn vị đang vận hành hơn 1.300 trạm phát sóng BTS 2G, 3G, 4G, hơn 200 thiết bị OLT và hơn 1.000 km cáp quang các loại. Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn còn 100 thôn bản lõm sóng di động hoàn toàn và 823 thôn trắng Internet do rào cản địa hình chia cắt hiểm trở.

Thứ tư, công tác chăm sóc khách hàng và kênh phân phối bộc lộ nhiều điểm dễ tổn thương. Số lượng khách hàng rời bỏ dịch vụ vẫn ở mức đáng lo ngại với 172 khách hàng năm 2021, tăng lên 185 khách hàng năm 2022 và ghi nhận 160 khách hàng năm 2023. Mặc dù sở hữu hơn 1.900 điểm phục vụ và gần 200 cộng tác viên bán hàng, hệ thống điểm bán lẻ ủy quyền còn mỏng, dẫn tới chi phí duy trì bộ máy cố định cao hơn đối thủ cạnh tranh.

Thảo luận kết quả

Các số liệu nghiên cứu được trình bày chi tiết qua các bảng kế hoạch doanh thu 11 huyện thị và biểu đồ cơ cấu thị phần. Nguyên nhân cốt lõi dẫn tới việc suy giảm lợi nhuận là sự cạnh tranh gay gắt về giá cước giữa các nhà mạng, kết hợp với chi phí đầu tư hạ tầng mạng truyền dẫn tại các huyện vùng cao như Mèo Vạc (kế hoạch doanh thu 10.769 triệu đồng), Quản Bạ (9.896 triệu đồng) và Yên Minh (11.035 triệu đồng) luôn cao gấp nhiều lần vùng đô thị như Thành phố Hà Giang (57.070 triệu đồng) hay huyện Bắc Quang (36.404 triệu đồng).

So sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ Viettel Hà Giang, đối thủ này đã phát triển mạng lưới cộng tác viên sâu rộng và áp dụng giá cước linh hoạt theo từng tiểu vùng địa lý. Trong khi đó, Viễn thông Hà Giang có thế mạnh vượt trội trong việc triển khai các nền tảng chính quyền số với 240 điểm truyền số liệu chuyên dùng, 225 điểm cầu truyền hình trực tuyến liên thông 4 cấp và hệ sinh thái giáo dục vnEdu, y tế VNPT-HIS. Việc chuyển dịch từ cung cấp dịch vụ viễn thông truyền thống sang kinh doanh giải pháp số là hướng đi tất yếu để bù đắp khoảng trống suy giảm doanh thu thoại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh doanh tại Viễn thông Hà Giang đến năm 2030, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Tái cơ cấu danh mục sản phẩm và mở rộng hệ sinh thái số: Đẩy mạnh kinh doanh các gói giải pháp số cho khối khách hàng doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước như hóa đơn điện tử VNPT-Invoice, phần mềm y tế VNPT-HIS, cổng dịch vụ công trực tuyến VNPT-iGate. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ trọng doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin và giải pháp số đạt tối thiểu 25% tổng doanh thu vào năm 2026 và đạt 35% vào năm 2030. Ban Giám đốc cùng Trung tâm Công nghệ thông tin chịu trách nhiệm trực tiếp lộ trình này.

  2. Tối ưu hóa kênh phân phối và mở rộng mạng lưới cộng tác viên: Thực hiện chuyển đổi mô hình điểm giao dịch truyền thống sang hình thức số hóa điểm bán, mở rộng lực lượng cộng tác viên từ 200 người hiện tại lên 500 người trong giai đoạn 2024-2026. Gắn hoa hồng bán hàng trực tiếp theo doanh số phát triển thuê bao mới nhằm giảm thiểu chi phí nhân công cố định, đồng thời thâm nhập sâu vào các thôn bản vùng sâu, vùng xa.

  3. Hiện đại hóa hạ tầng mạng lưới và xóa vùng lõm sóng: Phối hợp nguồn vốn đầu tư từ Tập đoàn VNPT để xóa bỏ hoàn toàn 100 thôn lõm sóng di động và từng bước phủ sóng Internet đến 823 thôn trắng mạng trong giai đoạn 2024-2027. Tối ưu hóa hệ thống hơn 1.300 trạm BTS hiện hữu, nâng cấp băng thông cáp quang và sẵn sàng hạ tầng phát sóng 5G tại các trung tâm kinh tế, du lịch trọng điểm. Phòng Kỹ thuật Đầu tư phối hợp Trung tâm Điều hành Thông tin làm đầu mối thực hiện.

  4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa quy trình kiểm tra: Gắn chỉ tiêu đào tạo nâng bậc với kết quả thực hiện KPI và thái độ phục vụ khách hàng thay vì xét theo thâm niên công tác. Đẩy mạnh ứng dụng phần mềm báo cáo tự động E-Report và bảng điều khiển trực quan Dashboard tập trung nhằm phát hiện sai lệch doanh thu, nợ đọng cước theo chu kỳ tuần và tháng. Phòng Nhân sự Tổng hợp và Phòng Kế toán Kế hoạch đảm nhiệm giám sát thường xuyên.

Về mặt kiến nghị:

  • Đối với Tập đoàn VNPT: Cần tăng cường cơ chế phân cấp tài chính linh hoạt, cho phép chi nhánh chủ động ban hành các gói cước đặc thù miền núi và hỗ trợ ngân sách đầu tư mạng lưới vùng biên giới.
  • Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang: Cần tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục cấp phép xây dựng trạm viễn thông thụ động, đồng thời ưu tiên giao nhiệm vụ triển khai các dự án chuyển đổi số công cộng cho đơn vị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung đề án mang tính thực tiễn cao, đóng vai trò là tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

  • Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý các chi nhánh viễn thông cấp tỉnh: Đặc biệt là các đơn vị đang hoạt động tại khu vực trung du, miền núi có địa bàn chia cắt tương tự Hà Giang. Đề án cung cấp mô hình phân bổ chỉ tiêu kinh doanh theo địa bàn và cơ chế trả lương 3P gắn với tỷ lệ phân bổ quỹ lương tối thiểu 81% cho khối trực tiếp.
  • Chuyên viên hoạch định chiến lược kinh doanh và Marketing ngành công nghệ: Cung cấp case study thực tế về phương pháp phân tích ma trận cạnh tranh, giữ vững 49% thị phần Internet băng rộng cố định trước các đối thủ lớn và kỹ thuật xử lý rủi ro khi doanh thu dịch vụ truyền thống suy giảm.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản trị kinh doanh: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh từ khảo sát sơ cấp 20 cán bộ quản lý, xử lý chuỗi số liệu tài chính 3 năm liên tiếp đến việc ứng dụng thẻ điểm cân bằng BSC trong doanh nghiệp nhà nước.
  • Cơ quan quản lý nhà nước về Thông tin và Truyền thông: Nắm bắt bức tranh thực trạng về 823 thôn trắng Internet và 100 thôn chưa có sóng di động tại địa phương để xây dựng chính sách viễn thông công ích sát với thực tế đời sống.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến lợi nhuận của Viễn thông Hà Giang giảm từ trên 13.000 triệu đồng năm 2021 xuống hơn 5.000 triệu đồng năm 2023 là gì? Sự sụt giảm xuất phát từ việc chi phí vận hành mạng lưới tăng cao trên địa hình đồi núi, giá nguyên vật liệu và nhân công tăng, kết hợp với cuộc cạnh tranh gay gắt về giá cước viễn thông khiến doanh thu thoại truyền thống giảm mạnh trong khi các dịch vụ số mới chưa đạt quy mô sinh lời tối ưu.

Thị phần dịch vụ của Viễn thông Hà Giang đang giữ vị thế như thế nào so với các đối thủ trên địa bàn? Viễn thông Hà Giang dẫn đầu thị trường ở mảng Internet cáp quang với 49% thị phần, vượt qua Viettel và FPT. Tuy nhiên, ở mảng thông tin di động, đơn vị đứng thứ hai sau Viettel khi đối thủ này nắm giữ 65% thị phần, trong khi Mobifone chỉ chiếm khoảng 2% thị phần.

Cơ chế phân bổ quỹ tiền lương tại Viễn thông Hà Giang được thiết kế theo tỷ lệ nào? Đơn vị thực hiện cơ chế lương 3P minh bạch, khống chế tỷ lệ tối đa không quá 19% quỹ lương dành cho khối quản lý tham mưu gián tiếp và phân bổ tối thiểu 81% trở lên cho lực lượng lao động sản xuất kinh doanh trực tiếp nhằm kích thích năng suất lao động.

Đơn vị đang gặp khó khăn gì về hạ tầng kỹ thuật viễn thông tại vùng sâu vùng xa? Mặc dù đã vận hành 1.300 trạm BTS và 1.000 km cáp quang phủ 100% trung tâm xã, toàn tỉnh vẫn còn 100 thôn bản chưa có sóng di động và 823 thôn trắng Internet do mật độ dân cư thưa thớt, giao thông hiểm trở và suất đầu tư hạ tầng rất lớn.

Đề án đề xuất giải pháp đột phá nào để phát triển khách hàng và mở rộng kênh bán? Đề án đề xuất mở rộng mạng lưới cộng tác viên từ gần 200 người lên 500 người tại từng thôn bản, chuyển dịch mạnh mẽ sang cung cấp trọn gói hệ sinh thái dịch vụ số như vnEdu, VNPT-HIS, VNPT-iGate cho khối chính quyền và doanh nghiệp để gia tăng doanh thu.

Kết luận

  • Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ viễn thông - công nghệ thông tin tại địa bàn miền núi.
  • Phân tích rõ thực trạng kinh doanh giai đoạn 2021-2023 với doanh thu đạt 272.000 triệu đồng nhưng nhận diện chính xác điểm nghẽn về suy giảm biên lợi nhuận còn hơn 5.000 triệu đồng.
  • Đánh giá đúng thực trạng cạnh tranh với việc giữ vững 49% thị phần cáp quang nhưng đối mặt sức ép lớn trên thị trường di động trước Viettel nắm giữ 65% thị phần.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, bao gồm đa dạng hóa dịch vụ số, mở rộng mạng lưới 500 cộng tác viên, nâng cấp 1.300 trạm BTS và áp dụng công cụ quản trị BSC/KPI hiện đại.
  • Thiết lập lộ trình thực thi đến năm 2030 nhằm đưa Viễn thông Hà Giang trở thành doanh nghiệp số tiên phong dẫn dắt chuyển đổi số toàn diện tại địa phương.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình quản lý kinh doanh kết hợp hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng doanh thu và thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội tại vùng biên giới. Để triển khai hiệu quả các khuyến nghị này, doanh nghiệp cần khẩn trương số hóa quy trình quản trị nội bộ ngay từ quý 4 năm 2024. Độc giả quan tâm có thể ứng dụng khung phân tích của đề tài vào việc tái cấu trúc các chi nhánh viễn thông địa phương trên cả nước.