Luận Văn Thạc Sĩ Về Công ước La Haye Và Vấn Đề Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls thực hiện công ước lahay và vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại việt nam 03, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Lưu Thị Phượng
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Đức Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Thực Hiện Công Ước Lahay Và Vấn Đề Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NỘI DUNG CÔNG ƯỚC LA HAY 1993 VỀ BẢO VỆ TRẺ EM VÀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC NUÔI CON NUÔI
• 1.1. Khái quát chung về công ước Lahay 1993
• 1.2. Nội dung cơ bản của Công ước Lahay 1993
• 1.3. Những nguyên tắc cơ bản của Công ước Lahay 1993
• 1.4. Điều kiện của người xin con nuôi và của trẻ em được nhận làm con nuôi
• 1.5. Thành lập Cơ quan Trung ương về con nuôi quốc tế
• 1.6. Tổ chức được chỉ định
• 1.7. Trình tự, thủ tục giải quyết việc nuôi con nuôi
• 1.8. Hệ quả của việc nuôi con nuôi
• 1.9. Những yêu cầu từ việc gia nhập và thực hiện Công ước Lahay 1993 đối với nước gốc
• 1.10. Cơ quan Trung ương về con nuôi nước ngoài
• 1.11. Cho phép các tổ chức được ủy quyền hoạt động
• 1.12. Minh bạch hóa các khoản tài chính liên quan đến vấn đề nuôi con nuôi
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Thời kỳ trước khi Luật Nuôi con nuôi được ban hành
• 2.2. Quy định của pháp luật
• 2.3. Thực tiễn công tác thi hành pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.4. Ban hành Luật Nuôi con nuôi
• 2.5. Thời kỳ từ khi Luật Nuôi con nuôi được ban hành
• 2.6. Những điểm mới của Luật Nuôi con nuôi năm 2010
• 2.7. Những điểm tương đồng và bất cập của pháp luật Việt Nam so với Công ước Lahay 1993
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC HIỆN CÔNG ƯỚC LA HAY TẠI VIỆT NAM - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
• 3.1. Kết quả đạt được
• 3.2. Về số lượng trẻ em được giải quyết cho làm con nuôi người nước ngoài
• 3.3. Về sự phối hợp của các cơ quan hữu quan
• 3.4. Về hợp tác giữa cơ quan có thẩm quyền ở Việt Nam và cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài hữu quan
• 3.5. Việc thực hiện các quy định về tài chính liên quan đến nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 3.6. Về việc hợp tác với các nước thành viên Công ước Lahay 1993
• 3.7. Một số khó khăn, vướng mắc và bất cập
• 3.7.1. Đối với việc lập danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế và danh sách trẻ em đủ điều kiện làm con nuôi người nước ngoài
• 3.7.2. Công tác kiểm tra xác minh hồ sơ, lấy ý kiến của cha/mẹ đẻ hoặc người giám hộ và xác nhận trẻ em đủ điều kiện làm con nuôi người nước ngoài
• 3.7.3. Công tác giới thiệu trẻ em làm con nuôi người nước ngoài
• 3.7.4. Việc giải quyết nuôi con nuôi thực tế có yếu tố nước ngoài
• 3.8. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập
• 3.8.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.8.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3.9. Kiến nghị giải pháp hoàn thiện nâng cao hiệu quả thực thi công ước Lahay 1993
• 3.9.1. Hoàn thiện pháp luật quốc gia về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 3.9.2. Tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức
• 3.9.3. Tăng cường công tác kiểm tra thanh tra các hoạt động nuôi con nuôi quốc tế và tuyên truyền giáo dục phổ biến kiến thức về vấn đề nhân đạo này
• 3.9.4. Tăng cường nguồn lực cán bộ
• 3.9.5. Tiếp tục nâng cao trình độ, nhận thức của cán bộ làm công tác nuôi con nuôi, ý thức chấp hành pháp luật của người dân
• 3.9.6. Bảo đảm kinh phí hoạt động, đầu tư thích đáng cho việc ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công tác quản lý nhà nước về nuôi con nuôi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Công ước La Haye và Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài

Công ước La Haye 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nuôi con nuôi là một văn kiện pháp lý quan trọng, nhằm đảm bảo quyền lợi cho trẻ em trong quá trình nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Công ước này không chỉ quy định các nguyên tắc cơ bản mà còn tạo ra khung pháp lý cho việc thực hiện nuôi con nuôi giữa các quốc gia. Việt Nam đã tham gia Công ước này, mở ra cơ hội cho nhiều trẻ em tìm được mái ấm gia đình.

1.1. Công ước La Haye 1993 Ý nghĩa và mục tiêu

Công ước La Haye 1993 được thông qua nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em và tạo điều kiện cho việc nuôi con nuôi quốc tế. Mục tiêu chính của công ước là đảm bảo rằng mọi quyết định liên quan đến việc nuôi con nuôi đều vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.

1.2. Vai trò của Việt Nam trong Công ước La Haye

Việt Nam đã tham gia Công ước La Haye 1993, thể hiện cam kết của quốc gia trong việc bảo vệ quyền lợi trẻ em. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế mà còn tạo điều kiện cho trẻ em có cơ hội được chăm sóc và yêu thương.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Công ước La Haye Tại Việt Nam

Việc thực hiện Công ước La Haye tại Việt Nam gặp nhiều thách thức, từ quy định pháp luật đến thực tiễn thi hành. Những khó khăn này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của trẻ em đối với các cơ hội nuôi con nuôi. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này.

2.1. Khó khăn trong quy trình pháp lý

Quy trình pháp lý liên quan đến nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Các quy định chưa đồng bộ và thiếu rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện.

2.2. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện Công ước La Haye còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc thông tin không được chia sẻ đầy đủ, ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ em.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thực Hiện Công ước La Haye

Để nâng cao hiệu quả thực hiện Công ước La Haye tại Việt Nam, cần có những phương pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình pháp lý và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy trình pháp lý

Cần tiến hành cải cách quy trình pháp lý liên quan đến nuôi con nuôi, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc này sẽ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các bên liên quan.

3.2. Tăng cường đào tạo cho cán bộ

Đào tạo cán bộ làm công tác nuôi con nuôi về các quy định của Công ước La Haye là cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cán bộ trong việc thực hiện nhiệm vụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Công ước La Haye Tại Việt Nam

Việc áp dụng Công ước La Haye tại Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Số lượng trẻ em được nhận làm con nuôi có yếu tố nước ngoài đã tăng lên, cho thấy sự thành công trong việc thực hiện các quy định của công ước.

4.1. Tăng cường số lượng trẻ em được nhận nuôi

Sự gia tăng số lượng trẻ em được nhận làm con nuôi có yếu tố nước ngoài cho thấy hiệu quả của việc thực hiện Công ước La Haye. Điều này không chỉ mang lại cơ hội cho trẻ em mà còn giúp nâng cao hình ảnh của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế.

4.2. Cải thiện chất lượng dịch vụ nuôi con nuôi

Chất lượng dịch vụ nuôi con nuôi cũng đã được cải thiện nhờ vào việc áp dụng các quy định của Công ước. Các cơ quan chức năng đã có những bước tiến trong việc đảm bảo quyền lợi cho trẻ em.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Tại Việt Nam

Tương lai của nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam phụ thuộc vào việc thực hiện hiệu quả Công ước La Haye. Cần có những chính sách và giải pháp cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em và nâng cao hiệu quả của hệ thống nuôi con nuôi.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Việt Nam cần có định hướng phát triển rõ ràng trong lĩnh vực nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Điều này sẽ giúp tạo ra môi trường thuận lợi cho trẻ em và các gia đình nuôi con nuôi.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nuôi con nuôi sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác, từ đó nâng cao hiệu quả thực hiện Công ước La Haye.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo các báo cáo tổng kết thực tiễn, trước khi Luật Nuôi con nuôi năm 2010 có hiệu lực thi hành, Việt Nam đã giải quyết cho hơn 7.000 trẻ em làm con nuôi người nước ngoài, đồng thời trên cả nước có hơn 200.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (mồ côi, khuyết tật, nhiễm chất độc hóa học hoặc mắc bệnh hiểm nghèo) cần được chăm sóc và tìm mái ấm gia đình thay thế. Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đã trở thành một quan hệ pháp lý quốc tế phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp và kiểm soát chặt chẽ từ phía Nhà nước để ngăn ngừa triệt để tình trạng thương mại hóa, trục lợi hoặc mua bán trẻ em xuyên biên giới.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ những khoảng trống và sự bất cập trong hệ thống pháp luật Việt Nam thời kỳ trước năm 2010. Trước đây, các quy định điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi bị phân tán trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000, Nghị định số 68/2002/NĐ-CP và Nghị định số 69/2006/NĐ-CP, dẫn đến sự thiếu đồng bộ và tạo ra hai hành lang pháp lý phân biệt giữa nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi quốc tế. Khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập và thực thi Công ước La Hay số 33 năm 1993 về Bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực con nuôi quốc tế (văn kiện pháp lý đa phương quy tụ 75 quốc gia thành viên), yêu cầu nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế đặt ra hết sức cấp bách.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là:

• Đánh giá toàn diện các nội dung cốt lõi và nguyên tắc bắt buộc của Công ước La Hay năm 1993.
• Phân tích bước chuyển dịch mang tính đột phá của pháp luật Việt Nam thông qua việc ban hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.
• Khảo sát thực trạng giải quyết việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài giai đoạn 2003–2014 trên phạm vi cả nước.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Công ước La Hay năm 1993 tại Việt Nam.

Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ vững chắc để tối ưu hóa quy trình thủ tục hành chính tư pháp, bảo đảm 100% hồ sơ trẻ em được xác minh nguồn gốc rõ ràng, hướng tới mục tiêu tối thượng là bảo vệ quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý luận về quyền con người và lý thuyết bảo vệ quyền trẻ em toàn diện, được thể chế hóa trong Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 và Công ước La Hay năm 1993 gồm Lời nói đầu, 7 chương và 48 điều. Nghiên cứu tiếp cận sâu nguyên tắc bổ trợ (subsidiarity principle) và nguyên tắc jus cogens quốc tế: việc cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài chỉ được xem xét như một giải pháp thay thế cuối cùng khi không thể tìm được gia đình thay thế phù hợp tại quốc gia gốc.

Hệ thống khái niệm và khung phân tích lý luận của luận văn tập trung vào 4 thuật ngữ chuyên ngành cốt lõi:

• Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Quan hệ pháp lý cha mẹ và con xác lập giữa các bên thường trú tại hai quốc gia khác nhau, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ lâu dài.
• Cơ quan Trung ương về con nuôi quốc tế (Central Authority): Thiết chế đầu mối cấp quốc gia (tại Việt Nam là Cục Con nuôi thuộc Bộ Tư pháp) chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát, trao đổi thông tin và bảo đảm tính minh bạch của toàn bộ quy trình cho nhận con nuôi.
• Tổ chức con nuôi được ủy quyền (Accredited Bodies): Các tổ chức phi lợi nhuận hoạt động theo ủy quyền của nước nhận và sự chấp thuận của nước gốc nhằm cung cấp dịch vụ tham vấn, thẩm tra hoàn cảnh gia đình.
• Hình thức nuôi con nuôi trọn vẹn (Full Adoption) và nuôi con nuôi đơn giản (Simple Adoption): Sự chuyển hóa quan hệ pháp lý, trong đó nuôi con nuôi trọn vẹn làm chấm dứt hoàn toàn quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa trẻ em với cha mẹ đẻ theo quy định tại Điều 26 Công ước La Hay năm 1993.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước, các hiệp định hợp tác song phương, hồ sơ quản lý thực tế của Cục Con nuôi và báo cáo thực tiễn từ 93 cơ sở nuôi dưỡng được cấp phép giới thiệu trẻ em làm con nuôi nước ngoài trên tổng số 378 cơ sở bảo trợ xã hội trên toàn quốc. Cỡ mẫu khảo sát thực chứng bao quát dữ liệu hoạt động của 72 văn phòng con nuôi nước ngoài từng đăng ký tại Việt Nam trong khung thời gian từ năm 2003 đến năm 2014.

Phương pháp chọn mẫu được tác giả sử dụng là phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích. Việc lựa chọn này bảo đảm tính đại diện cao khi khảo sát đầy đủ các cơ sở nuôi dưỡng thuộc thẩm quyền quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cũng như các cơ sở do tổ chức xã hội thành lập tại các tỉnh, thành phố trọng điểm như Hà Nội, Nam Định, Ninh Bình, Đồng Tháp và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Luận văn lựa chọn tổ hợp các phương pháp phân tích luật học so sánh, phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp thống kê mô tả và tổng hợp quy phạm. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu chuẩn xác mức độ tương thích giữa 48 điều của Công ước La Hay năm 1993 với pháp luật nội địa, đồng thời mổ xẻ những điểm nghẽn thực tiễn trong công tác quản lý tài chính và phối hợp liên ngành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về khía cạnh nhân đạo và huy động nguồn lực xã hội, báo cáo giai đoạn 2003–2008 chỉ ra rằng các tổ chức con nuôi nước ngoài đã tài trợ tổng cộng khoảng 160 tỷ đồng dưới dạng tiền mặt và cơ sở vật chất cho các trung tâm bảo trợ tại Việt Nam. Nguồn kinh phí này giúp nâng mức nuôi dưỡng trẻ tại 93 cơ sở được cấp phép đạt khoảng 1.000.000 đồng/trẻ/tháng (cao gấp 3 đến 4 lần định mức ngân sách nhà nước thông thường). Một số tổ chức có mức đóng góp nổi bật gồm: Dillon International (Hoa Kỳ) hỗ trợ 10,2 tỷ đồng, AC (Thụy Điển) hỗ trợ 9,8 tỷ đồng, Dentinees (Pháp) hỗ trợ 9,0 tỷ đồng và AC (Đan Mạch) hỗ trợ 8,9 tỷ đồng.

Thứ hai, công tác quản lý văn phòng con nuôi nước ngoài có sự biến động lớn về quy mô. Giai đoạn cao điểm, Việt Nam có tới 72 văn phòng con nuôi quốc tế hoạt động, trong đó các tổ chức từ Hoa Kỳ chiếm áp đảo với 42 văn phòng (tương đương 58,3%). Sự cạnh tranh tìm kiếm nguồn trẻ giữa các văn phòng từng dẫn đến hiện tượng tiếp cận cơ sở nuôi dưỡng thiếu lành mạnh. Sau khi hoàn thiện khung pháp lý và sàng lọc chặt chẽ, đến năm 2012 số lượng văn phòng con nuôi nước ngoài hoạt động hợp pháp đã giảm 62,5%, chỉ còn lại 27 văn phòng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn đạo đức và năng lực chuyên môn.

Thứ ba, nghiên cứu phát hiện sự bất bình đẳng sâu sắc giữa các cơ sở nuôi dưỡng. Trong tổng số 378 cơ sở bảo trợ trên cả nước, chỉ có 24,6% cơ sở (93 đơn vị) được giao thẩm quyền giới thiệu trẻ cho người nước ngoài. Điều này từng tạo ra cơ chế đặc quyền, dẫn đến tình trạng các cơ sở tập trung ưu tiên hồ sơ cho người nước ngoài để nhận tài trợ, làm suy giảm cơ hội tìm mái ấm gia đình trong nước của trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực chứng trên có thể được hệ thống hóa rõ nét thông qua biểu đồ cơ cấu phân bổ 160 tỷ đồng nguồn tài trợ nhân đạo quốc tế và bảng thống kê biến động giảm số lượng văn phòng con nuôi từ 72 xuống 27 đơn vị giai đoạn 2008–2012. Số liệu phản ánh rõ nét tính hai mặt của việc hợp tác con nuôi quốc tế: vừa mang lại nguồn lực cải thiện điều kiện sống cho trẻ em khuyết tật, vừa tiềm ẩn nguy cơ thương mại hóa nếu thiếu cơ chế kiểm toán độc lập.

Nguyên nhân cốt lõi của các tồn tại thời kỳ trước năm 2010 là do quy trình xử lý hồ sơ mang nặng tính hành chính khép kín. Giám đốc các cơ sở nuôi dưỡng nắm giữ quyền lực tuyệt đối trong việc lập danh sách trẻ và tiếp nhận tài trợ, tạo ra tình trạng "tiền vào, trẻ ra" nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan tư pháp địa phương. Sự thiếu đồng bộ giữa Công an, Tư pháp và Lao động - Thương binh và Xã hội đã dẫn đến nhiều sai phạm về nguồn gốc trẻ tại một số địa phương.

So sánh với các công trình nghiên cứu chuyên ngành cùng thời kỳ, luận văn khẳng định sự ra đời của Luật Nuôi con nuôi năm 2010 đã giải quyết căn bản các điểm nghẽn này. Luật đã chuẩn hóa độ tuổi trẻ em được nhận nuôi là dưới 16 tuổi (thay vì 15 tuổi như Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000), quy định trực tiếp lấy ý kiến trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên và thiết lập cơ chế tài chính minh bạch theo Điều 12 của luật, hoàn toàn tương thích với tinh thần Điều 32 Công ước La Hay năm 1993.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Công ước La Hay năm 1993 và hoàn thiện pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện khung pháp lý và quy phạm xung đột pháp luật: Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết về căn cứ, thẩm quyền và trình tự tố tụng giải quyết việc hủy bỏ hoặc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi quốc tế. Mục tiêu đặt ra là hoàn thiện 100% các quy phạm xung đột trong giai đoạn 2015–2017, bảo đảm sự tương thích tuyệt đối với các hiệp định tương trợ tư pháp mà Việt Nam đã ký kết.
• Hiện đại hóa và số hóa cơ sở dữ liệu trẻ em toàn quốc: Cục Con nuôi triển khai xây dựng hệ thống phần mềm quản lý dữ liệu liên thông giữa 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong lộ trình 2015–2018. Giải pháp này nhằm bắt buộc niêm yết công khai danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế tại 100% cơ sở nuôi dưỡng trong thời hạn tối thiểu 30 ngày trên cổng thông tin điện tử, triệt tiêu hoàn toàn sự can thiệp chủ quan của các bên trung gian.
• Minh bạch hóa tài chính và quản lý chặt chẽ nguồn hỗ trợ nhân đạo: Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành thông tư liên tịch quy định cụ thể mức thu, chế độ quản lý và sử dụng lệ phí đăng ký nuôi con nuôi cũng như chi phí giải quyết việc nuôi con nuôi nước ngoài. Tách bạch 100% các khoản tài trợ nhân đạo tự nguyện ra khỏi quy trình giao nhận trẻ em, bảo đảm tuân thủ nguyên tắc phi lợi nhuận theo đúng Điều 32 Công ước La Hay năm 1993.
• Tăng cường cơ chế giám sát hậu nuôi con nuôi và nâng cao năng lực cán bộ: Cục Con nuôi và các cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài thiết lập quy trình theo dõi sát sao nghĩa vụ gửi báo cáo định kỳ 6 tháng một lần trong 3 năm đầu của cha mẹ nuôi. Đồng thời, tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp tỉnh và cấp xã nhằm nâng cao kỹ năng thẩm tra hồ sơ, chống gian lận giấy tờ xác nhận trẻ bị bỏ rơi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính học thuật cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Lãnh đạo và chuyên viên tại Bộ Tư pháp, Cục Con nuôi, Sở Tư pháp tại 63 tỉnh, thành phố sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo giá trị để xây dựng chính sách, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật dưới luật và chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ con nuôi quốc tế.
• Thẩm phán, luật sư và đội ngũ hành nghề tư pháp: Giúp các chuyên gia pháp lý nắm vững phương pháp giải quyết xung đột pháp luật, hiểu rõ các chuẩn mực quốc tế về bảo đảm ý chí tự nguyện của cha mẹ đẻ và quy trình thẩm tra hồ sơ trẻ em khi tham gia giải quyết các vụ việc có yếu tố nước ngoài.
• Cán bộ quản lý tại 378 cơ sở bảo trợ xã hội và đại diện các văn phòng con nuôi quốc tế: Cung cấp cẩm nang hướng dẫn chuẩn mực về tính minh bạch tài chính, quy trình lập danh sách trẻ em đủ điều kiện và phương thức giải ngân nguồn tài trợ nhân đạo đúng quy định của Công ước La Hay năm 1993.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự và Tư pháp quốc tế: Tài liệu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học, phương pháp phân tích luật học so sánh chuyên sâu về 48 điều ước quốc tế, làm tài liệu giảng dạy và mở rộng các đề tài nghiên cứu về quyền trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên tắc cốt lõi của Công ước La Hay năm 1993 về nuôi con nuôi quốc tế là gì? Công ước La Hay năm 1993 gồm 48 điều xác lập nguyên tắc tối cao: mọi biện pháp bảo vệ trẻ em phải vì lợi ích tốt nhất của trẻ và tôn trọng quyền ưu tiên được chăm sóc bởi cha mẹ đẻ. Việc cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài chỉ là biện pháp bổ trợ cuối cùng khi không thể tìm được mái ấm tại quốc gia gốc. Đồng thời, Điều 32 nghiêm cấm triệt để việc thu lợi bất chính từ hoạt động con nuôi.

Luật Nuôi con nuôi năm 2010 quy định về độ tuổi của người được nhận làm con nuôi như thế nào? Theo quy định mới, người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em dưới 16 tuổi (tăng 1 tuổi so với quy định 15 tuổi trở xuống tại Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000). Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được giải quyết nhận làm con nuôi nếu được cha dượng, mẹ kế hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận nuôi nhằm bảo đảm tối đa quyền lợi của người chưa thành niên.

Cơ chế quản lý và theo dõi sự phát triển của trẻ sau khi ra nước ngoài được thực hiện ra sao? Luật Nuôi con nuôi năm 2010 quy định cha mẹ nuôi có nghĩa vụ gửi báo cáo định kỳ 6 tháng một lần trong 3 năm đầu tiên về tình hình sức khỏe, thể chất, tinh thần và sự hòa nhập của trẻ. Báo cáo được gửi trực tiếp cho Bộ Tư pháp và cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam tại nước sở tại để theo dõi, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của 100% trẻ em Việt Nam.

Làm thế nào để kiểm soát nguồn viện trợ nhân đạo của các tổ chức con nuôi nước ngoài, tránh thương mại hóa? Trong giai đoạn 2003–2008, hơn 160 tỷ đồng hỗ trợ nhân đạo từng thiếu cơ chế hạch toán tập trung. Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và Điều 12 đã tách biệt rõ ràng lệ phí đăng ký, chi phí giải quyết hồ sơ thực tế với các khoản hỗ trợ nhân đạo tự nguyện, nghiêm cấm mọi sự gắn kết giữa việc tài trợ kinh phí với quyền ưu tiên nhận trẻ làm con nuôi.

Quy định về việc lấy ý kiến đồng ý của các chủ thể liên quan chặt chẽ ra sao? Pháp luật hiện hành bắt buộc phải trực tiếp lấy ý kiến bằng văn bản của cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ và trẻ em từ đủ 9 tuổi trở lên. Quy định này nâng cao trách nhiệm giải trình của Ủy ban nhân dân cấp xã và Sở Tư pháp, chấm dứt hoàn toàn tình trạng ký khống giấy tờ bỏ rơi hoặc ép buộc gia đình nghèo cho con làm con nuôi.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc quá trình nội luật hóa Công ước La Hay năm 1993 (với 48 điều chuẩn mực) vào hệ thống pháp luật Việt Nam, tạo nền tảng bảo vệ vững chắc quyền cơ bản của trẻ em.
• Tổng kết thành tựu nhân đạo nổi bật với hơn 7.000 trẻ em Việt Nam được tìm thấy mái ấm gia đình thay thế tại các quốc gia phát triển và huy động khoảng 160 tỷ đồng cải thiện cơ sở vật chất cho các trung tâm bảo trợ.
• Mổ xẻ thẳng thắn những bất cập trong quản lý 72 văn phòng con nuôi quốc tế thời kỳ trước năm 2010, từ đó khẳng định tính đúng đắn của việc tái cấu trúc mạng lưới chỉ còn 27 tổ chức đủ điều kiện vào năm 2012.
• Làm sáng tỏ những điểm mới đột phá của Luật Nuôi con nuôi năm 2010 về mở rộng độ tuổi dưới 16 tuổi, bắt buộc lấy ý kiến trẻ từ 9 tuổi và minh bạch hóa chi phí theo Điều 12 của luật.
• Định hình 4 nhóm giải pháp chiến lược về hoàn thiện thể chế, số hóa dữ liệu liên thông 63 tỉnh thành và duy trì cơ chế giám sát định kỳ 6 tháng một lần trong 3 năm đầu sau nuôi con nuôi.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cái nhìn toàn diện, vừa mang tính lý luận pháp điển vừa gắn chặt với thực tiễn xét duyệt hồ sơ con nuôi quốc tế tại Việt Nam. Trong các giai đoạn tiếp theo, việc tiếp tục nghiên cứu các tác động của chuyển đổi số và bảo hộ công dân trẻ em xuyên biên giới sẽ là nhiệm vụ cấp thiết. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu hãy cùng chia sẻ, ứng dụng các luận cứ của luận văn để đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng hệ thống tư pháp nhân văn, minh bạch vì tương lai của trẻ em!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CÔNG UỚC LA HAY 1993 VỀ BẢO VỆ TRẺ EM VÀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC NUÔI CON NUÔI 1. Khái quát chung về công ước Lahay 1993 Năm 1965, Ủy ban Công ước Lahay đã tiến hành thảo luận với một số quốc gia và thông qua Công ước năm 1965 quy định về thẩm quyền, luật áp dụng và việc công nhận các văn bản pháp luật liên quan đến con nuôi. Việc thông qua Công ước 1965 đã góp phần quan trọng giải quyết vấn đề nuôi con nuôi giữa các nước, thống nhất về nguyên tắc giải quyết nuôi con nuôi. Đây cũng là Công ước đầu tiên của Liên Hợp Quốc trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi giữa các nước.

Trong hơn 20 năm kể từ ngày Công ước 1965 được thông qua, hàng triệu trẻ em đã tìm được mái ấm, được chăm sóc và yêu thương trong môi trường gia đình, được học hành và quan trọng nhất là quyền của những trẻ em này được các quốc gia thành viên công nhận và đảm bảo thực hiện. Tuy nhiên, vì là Công ước đầu tiên trong lĩnh vực rất quan trọng mang tính toàn cầu, trong quá trình soạn thảo còn nhiều điểm chưa đạt được sự đồng thuận cao của các quốc gia thành viên đặc biệt là các Nước gốc và kết quả là số lượng các quốc gia thành viên không đông. Sau một thời gian thực hiện, Công ước Lahay 1965 đã thể hiện nhiều điểm bất cập. Bên cạnh đó, vào những năm cuối của thập kỷ bảy mươi của thế kỷ 20, khi có hiện tượng nhiều trẻ em ở một số nước nghèo đã bị mang ra nước ngoài bán dưới hình thức con nuôi.

Xuất phát từ tình hình thực tế đã diễn ra ở một số quốc gia trong đó có nhiều trẻ em không được bảo vệ, thậm chí bị coi như một món hàng buôn bán từ quốc gia này sang quốc gia khác phục vụ cho nhiều mục đích thông qua sự trung gian của một số tổ chức hay cá nhân, vấn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đề con nuôi quốc tế đang từ chỗ là một biện pháp mang tính phúc lợi xã hội và nhân đạo nhằm giúp trẻ em cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt đã bị lợi dụng, trong nhiều trường hợp thành một hoạt động mang tính vụ lợi trong đó trẻ em bị coi là một thứ hàng hóa bị mua đi bán lại. Trước thực trạng đó, Hội nghị La Hay về tư pháp quốc tế bao gồm 37 nước tham gia, hoạt động với mục đích “thống nhất hóa tiến bộ những quy phạm của tư pháp quốc tế”, tại kỳ họp lần thứ XXII Hội nghị La Hay ( từ 10 – 29/5/1993), các đại biểu của 66 nước tham gia, trong đó có Việt Nam ( Việt Nam tham gia với tư cách là khách mời của nước chủ nhà Hà Lan) đã nhất trí thông qua và ký văn kiện cuối cùng về nội dung công ước Lahay về Bảo vệ trẻ em và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực con nuôi. Công ước Lahay số 33 về Bảo vệ trẻ em và hợp tác giữa các nước về nuôi con nuôi nước ngoài đã được thông qua ngày 29-5-1993 và có hiệu lực từ ngày 1-5-1995 (Gọi là công ước Lahay 1993). Hiện Công ước có 75 quốc gia thành viên.

Đây là một Công ước mở, theo đó bất kì một quốc gia nào cũng có thể trở thành thành viên của Công ước với điều kiện đại diện của quốc gia đó đã tham dự ít nhất hai kì họp của Hội nghị Lahay và có đơn xin trở thành thành viên của Công ước. Công ước Lahay 1993 là một tài liệu pháp lý quan trọng cho trẻ em, gia đình sinh ra các em và những người nhận con nuôi nước ngoài. Công ước quy định các nghĩa vụ của các cơ quan có thẩm quyền của nước cho con nuôi và các nước nhận con nuôi. Công ước này nhằm đảm bảo tính đạo đức mà minh bạch của quá trình cho và nhận con nuôi.

Việc tham gia Công ước Lahay 1993 sẽ mang lại những lợi ích tích cực cho các quốc gia thành viên. Xem xét lợi ích kinh tế của việc tham gia Công ước về một lĩnh vực chủ yếu mang tính chất xã hội như nuôi con nuôi quốc tế dường như là điều 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không tưởng. Mặc dù Công ước không mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho các bên trong quan hệ nuôi con nuôi quốc tế, nhưng có thể tìm thấy những lợi ích nhất định cho các quốc gia thành viên: đó là với một chi phí nhỏ cho việc đáp ứng các yêu cầu cần thiết của việc tham gia, quốc gia thành viên có thể tiết kiệm một khoản kinh phí lớn cho việc tạo dựng khuôn khổ pháp lý quốc tế khá hoàn thiện và có phạm vi ảnh hưởng rộng hiệu chỉnh lĩnh vực này - ví như tiết kiệm kinh phí trong đàm phán, ký kết từng điều ước song phương đơn lẻ. Lợi ích về khía cạnh xã hội là thực sự nổi bật khi xem xét việc tham gia Công ước La hay 1993.

Cụ thể là việc gia nhập Công ước La hay 1993 sẽ giúp tạo dựng một cách tốt nhất cuộc sống riêng (về vật chất lẫn tinh thần) của những đứa trẻ gặp phải hoàn cảnh khó khăn (như tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo. Cũng không thể không nhắc đến khía cạnh bảo vệ quyền con người từ việc gia nhập Công ước. Quyền con người là một vấn đề mang tính trọng yếu, được đề cao trên phạm vi toàn cầu. Như thế, việc đảm bảo cho những đứa trẻ có được điều kiện sống tốt, có được nơi che chở, giáo dưỡng cũng là một đòi hỏi thiết yếu của quyền con người.

Tham gia Công ước - với một khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hợp lý - sẽ góp phần tích cực vào công cuộc bảo vệ quyền con người. Nội dung cơ bản của Công ước Lahay 1993 Công ước Lahay 1993 gồm Lời nói đầu, 7 chương, 48 điều, với các nội dung chính quy định về các vấn đề như điều kiện nhận nuôi con nuôi giữa các nước; Cơ quan Trung ương có thẩm quyền và các tổ chức được chỉ định hoạt động trong lĩnh vực nuôi con nuôi; Yêu cầu về thủ tục cho và nhận con nuôi nước ngoài; Công nhận việc nuôi con nuôi và hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi; Những quy định chung nhất áp dụng cho mọi quốc gia thành viên (đặc biệt với những nước có thể chế liên bang hoặc chính trị đặc biệt). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những nguyên tắc cơ bản của Công ước Lahay 1993 Công ước Lahay 1993 có những nguyên tắc cơ bản sau đây (là những nguyên tắc có giá trị bắt buộc – jus cogens – đối với mọi quốc gia thành viên; pháp luật trong nước không được trái với những nguyên tắc này): - Bất cứ biện pháp nào tiến hành để bảo vệ trẻ em phải vì lợi ích tốt nhất của trẻ em và thúc đẩy thực hiện quyền trẻ em.

- Tôn trọng quyền ưu tiên của trẻ em là được cha mẹ đẻ chăm sóc. - Nếu trẻ em vì một lý do nào đó mà không được cha mẹ đẻ chăm sóc, thì cơ quan, tổ chức có thẩm quyền phải chịu trách nhiệm bảo vệ trẻ em, phải xem xét tất cả những giải pháp chăm sóc lâu dài khác nhau để giúp trẻ em có mái ấm gia đình, kể cả bằng những biện pháp thay thế như con nuôi, giám hộ hoặc được chăm sóc ở trung tâm nuôi dưỡng. - Việc nuôi con nuôi phải làm phát sinh quan hệ lâu dài giữa cha mẹ và con. - Chỉ cho phép việc nhận nuôi trẻ em ngoài gia đình ruột thịt của các em khi không thể tìm thấy một nơi phù hợp.

- Ưu tiên cho trẻ em làm con nuôi trong nước, việc cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài phải là giải pháp cuối cùng sau khi đã chắc chắn không thể tìm được gia đình thay thế ở Nước gốc của trẻ. - Không được coi việc nuôi con nuôi là một nguồn thu lợi bất minh, việc lạm dụng và buôn bán trẻ em cần được xử lý nghiêm minh. Như vậy Công ước Lahay 1993 đã đề cập đến hàng loạt các nguyên tắc nhằm bảo vệ trẻ em và bảo đảm các quyền, lợi ích tốt nhất cho trẻ em, kể cả việc nuôi con nuôi. Đây là những nguyên tắc quan trọng, có tính quyết định đối với việc nuôi con nuôi nước ngoài có được công nhận hay không.

Bởi nếu quyết định cho nuôi con nuôi không được công nhận ở nước ngoài, thì việc tạo ra cơ chế bảo vệ trẻ em và hình thành hệ thống hợp tác giữa các nước sẽ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không có tác dụng gì. Do đó, mục tiêu của Công ước không chỉ đơn thuần là “thúc đẩy” mà còn là “đảm bảo” cho việc công nhận nuôi con nuôi đó. Vấn đề quốc tịch của các bên cũng không được coi là cơ sở để quyết định phạm vi áp dụng của Công ước, không phải là rào cản trong vấn đề nuôi con nuôi giữa các nước. Điều kiện của người xin con nuôi và của trẻ em được nhận làm con nuôi Công ước Lahay 1993 quy định trẻ em được nhận làm con nuôi và cha mẹ nuôi phải thường trú ở các nước khác nhau.

Công ước không áp dụng đối với trường hợp trẻ em thường trú ở một quốc gia thành viên và cha mẹ nuôi thường trú ở một quốc gia không phải là thành viên và ngược lại. Công ước chỉ áp dụng cho việc nuôi con nuôi với một cặp vợ chồng khác giới hoặc một người đã hoặc chưa kết hôn. Công ước chỉ áp dụng đối với trường hợp nuôi con nuôi làm phát sinh mối quan hệ cha mẹ và con, không phụ thuộc vào việc quan hệ pháp lý của trẻ em với cha mẹ đẻ đã chấm dứt hay chưa. Công ước không áp dụng đối với trường hợp nuôi con nuôi đơn giản (về mặt hình thức) mà không phát sinh quan hệ giữa cha mẹ và con.

Công ước chỉ áp dụng cho việc nuôi con nuôi đối với trẻ em dưới 18 tuổi. Thành lập Cơ quan Trung ương về con nuôi quốc tế Công ước Lahay 1993 có yêu cầu các quốc gia thành viên phải lập một cơ quan có thẩm quyền ở cấp Trung ương về vấn đề con nuôi quốc tế, cả ở Nước nhận và Nước gốc, nhằm tạo điều kiện cho việc trao đổi thông tin và giải quyết các vấn đề phát sinh.