Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp tập trung nghiên cứu đề tài "Công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh" do sinh viên khoa Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Thị Thúy Vân vào tháng 05 năm 2019.

Về bối cảnh thực tiễn và lý do chọn đề tài, tác giả chỉ ra rằng tư tưởng "trọng dân", "lấy dân làm gốc" là một truyền thống quý báu xuyên suốt tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa, phát triển truyền thống ấy thành hệ thống quan điểm toàn diện về vai trò của quần chúng nhân dân và công tác dân vận trong mọi giai đoạn cách mạng. Đối với huyện Ba Vì (thành phố Hà Nội) — vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa gắn liền với huyền thoại núi Tản, sông Đà — nhân dân luôn cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất và chấp hành tốt các chủ trương của Đảng, Nhà nước. Công tác vận động quần chúng tại Ba Vì đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, thực tế triển khai công tác này tại huyện Ba Vì vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa phát huy hết tiềm năng của khối đại đoàn kết toàn dân và chưa huy động tối đa sự tham gia của nhân dân vào các công việc chung. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, việc nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác vận động quần chúng tại địa bàn huyện Ba Vì mang tính cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể:

  • Mục đích nghiên cứu: Làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng, từ đó vận dụng hệ thống tư tưởng này vào việc nâng cao hiệu quả công tác vận động quần chúng ở huyện Ba Vì, Hà Nội hiện nay.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 3 nhiệm vụ):
    1. Làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng.
    2. Đánh giá thực trạng thực hiện công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh; đồng thời chỉ ra nguyên nhân của thực trạng đó.
    3. Đề xuất một số giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả của công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác vận động quần chúng ở huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Không gian: Địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.
    • Thời gian: Tập trung khảo cứu trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử (quần chúng là lực lượng trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất, là động lực của mọi cuộc cách mạng và là chủ thể sáng tạo các giá trị văn hóa), kết hợp với hệ thống quan điểm toàn diện của Chủ tịch Hồ Chí Minh về dân vận và công tác quần chúng. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng các quan điểm, chủ trương, đường lối và nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam (đặc biệt là Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 7 khóa VIII về đổi mới công tác quần chúng, quyết định lấy ngày 15/10 làm Ngày truyền thống Dân vận; các văn kiện Đại hội toàn quốc) và các văn bản pháp lý nền tảng như Hiến pháp năm 1946 (đặc biệt là Chương II, Điều 6 về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với nhân dân).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai xuyên suốt công trình gồm:

  • Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin.
  • Các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội chuyên ngành: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic.

Nguồn tài liệu và dữ liệu nghiên cứu bao gồm: các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh (tiêu biểu là bài báo "Dân vận" đăng trên báo Sự Thật số 120 ngày 15/10/1949, Di chúc, các bài nói và bài viết trong Hồ Chí Minh Toàn tập), các văn kiện của Đảng bộ và chính quyền huyện Ba Vì qua các thời kỳ, cùng các công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả đi trước.

Nhóm công trình tham khảo Tác giả và năm xuất bản Tên công trình / Đơn vị công bố Nội dung chính liên quan
Nghiên cứu lý luận dân vận của Hồ Chí Minh Đỗ Quang Tuấn (2005) (chủ biên)
Nguyễn Bá Linh (2005) (chủ biên)
Thanh Tuyền (2005) (chủ biên)		 Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận (Nxb Chính trị quốc gia)
Khái niệm, nguồn gốc và quá trình hình thành Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận (Nxb Chính trị quốc gia)
Phong cách dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh (Nxb Chính trị quốc gia)		 Hệ thống hóa nguồn gốc, quá trình hình thành, nội hàm khái niệm và phong cách dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Vận dụng tư tưởng dân vận trong giai đoạn mới Kiều Tô Hoài (2011) (chủ biên)
Lê Hoàng Minh (2005) (chủ biên)		 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng và việc vận dụng tư tưởng đó trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ, ĐHKHXH&NV)
Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động nông dân (Nxb Chính trị quốc gia)		 Phân tích giá trị vận dụng tư tưởng dân vận vào thực tiễn phát triển đất nước và công tác vận động giai cấp nông dân.
Nghiên cứu thực tiễn tại địa phương cụ thể Phạm Thế Anh (2012) (chủ biên) Vấn đề đổi mới công tác vận động quần chúng ở Đảng bộ xã Tam Uyên, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2005 đến nay (Khóa luận tốt nghiệp, Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ) Khảo sát kinh nghiệm thực tế về đổi mới công tác vận động quần chúng ở cấp cơ sở thuộc địa bàn nông thôn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng

Trong chương này, tác giả làm rõ cơ sở lý luận thông qua việc phân tích ba khái niệm nền tảng:

  1. Khái niệm "quần chúng": Điểm lại các quan niệm lịch sử từ Nho giáo (Khổng Tử với quan niệm "bá tính", Mạnh Tử với tư tưởng "dân vi quý"), Tôn Trung Sơn ("Chủ nghĩa Tam dân": Độc lập - Tự do - Hạnh phúc), Nguyễn Trãi ("trọng dân", "biết ơn dân", coi sức lao khổ của quân dân dựng nên cơ đồ) đến chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quần chúng vừa là tập hợp đông đảo nhân dân, vừa là từng cá nhân người Việt Nam cụ thể, là "mọi con dân nước Việt", "mỗi một con Rồng cháu Tiên" không phân biệt già trẻ, gái trai, giàu nghèo, tôn giáo; là chủ thể sáng tạo ra của cải vật chất và những giá trị văn hóa tinh thần.
  2. Khái niệm "Công tác vận động quần chúng" (công tác dân vận): Là quá trình tuyên truyền, vận động tất cả lực lượng của mỗi người dân, không để sót một người dân nào, nhằm tạo thành sức mạnh toàn dân thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, xóa bỏ hủ tục lạc hậu và chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân.
  3. Khái niệm "Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng": Là hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; trách nhiệm của Đảng, chính quyền; phương thức tổ chức quần chúng và các chuẩn mực đạo đức, tác phong của cán bộ làm công tác dân vận.

Tiếp đó, chương 1 trình bày vai trò của quần chúng nhân dân và bốn nội dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng:

  • Về vai trò của quần chúng: Khẳng định "Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân", "Dân là gốc của nước", "Nhân hòa là quan trọng hơn hết", phương châm hành động "Dễ mười lần không dân cũng chịu. Khó trăm lần dân liệu cũng xong". Yêu cầu cán bộ phải có tác phong "mắt trông, tai nghe, chân đi", "miệng nói, tay làm", thật sự nhúng tay vào công việc, phê phán triệt để "bệnh nói suông, chỉ ngồi viết mệnh lệnh" và lối làm việc bàn giấy quan liêu.
  • Bốn nội dung cơ bản của công tác vận động quần chúng:
    • Một là, xây dựng và củng cố phát triển khối đại đoàn kết dân tộc: Đại đoàn kết là chiến lược lâu dài, là sự nghiệp của toàn dân tộc do Đảng lãnh đạo và Nhà nước tổ chức thực hiện; giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích chung của quốc gia dân tộc và lợi ích riêng chính đáng của các giai cấp, tầng lớp.
    • Hai là, trách nhiệm của Đảng, chính quyền trong công tác vận động quần chúng: Xác định rõ mối quan hệ bản chất: "dân là chủ và dân làm chủ", còn Đảng, chính quyền và cán bộ là "đầy tớ trung thành của nhân dân"; thực thi nền dân chủ toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 1946.
    • Ba là, tuyên truyền, vận động và tổ chức quần chúng nhân dân tham gia sự nghiệp cách mạng: Tác giả dẫn chứng sinh động các bài học thực tiễn của Hồ Chí Minh (tổ chức lớp huấn luyện tại Quảng Châu cuối năm 1924 đào tạo đồng chí Trần Phú, các lớp huấn luyện tại Côn Minh - Hồ Khẩu, Pác Bó; thành lập Hội Phụ nữ cứu quốc, Nông dân cứu quốc; bài học phê phán chủ trương ám sát cá nhân dựa trên Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô; bài báo "Dân vận" ngày 15/10/1949). Tuyên truyền phải kiên trì giải thích để dân hiểu rõ quyền lợi, vận động từ từ để nhân dân tự giác giác ngộ và tôn trọng phong tục tập quán địa phương.
    • Bốn là, yêu cầu đối với cán bộ làm công tác vận động quần chúng: Khẳng định luận điểm "Muốn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém". Người cán bộ dân vận phải rèn luyện phẩm chất "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", gương mẫu, nói đi đôi với làm, đồng thời chính quyền phải biết trọng dụng và tiến cử nhân tài.

Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng vào việc thực hiện công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay

Chương 2 đi sâu vào thực tiễn địa phương và phương hướng hoàn thiện với các tiểu mục:

  • Những nhân tố tác động đến công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay: Phân tích đặc điểm điều kiện tự nhiên, địa bàn bán sơn địa rộng lớn với hệ sinh thái núi Tản - sông Đà, cơ cấu dân cư đa dạng nhiều thành phần dân tộc, cùng các điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của huyện Ba Vì trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nông thôn mới.
  • Thực trạng công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay và nguyên nhân: Đánh giá kết quả đạt được trong giai đoạn 2012 - 2018; chỉ rõ những mặt hạn chế, khó khăn trong công tác tập hợp lực lượng quần chúng, mối quan hệ giữa cán bộ cơ sở với nhân dân và phân tích các nguyên nhân khách quan, chủ quan dẫn đến thực trạng đó.
  • Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ:
    1. Tiếp tục xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc ở Đảng bộ và chính quyền huyện Ba Vì: Phát huy sức mạnh tổng hợp của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, bảo đảm sự đồng thuận và chăm lo lợi ích thiết thực của các tầng lớp nhân dân.
    2. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ và chính quyền huyện Ba Vì trong công tác vận động quần chúng: Nâng cao năng lực lãnh đạo của các cấp ủy đảng, đổi mới phương thức quản lý điều hành của chính quyền theo hướng gần dân, sát cơ sở, công khai, minh bạch.
    3. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng ở huyện Ba Vì, Hà Nội: Đổi mới nội dung và hình thức tuyên truyền phù hợp với từng đối tượng dân cư; kết hợp giữa tuyên truyền chủ trương, chính sách với vận động nhân dân bài trừ các hủ tục, phong tục tập quán lạc hậu.
    4. Tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện công tác vận động quần chúng ở Ba Vì, Hà Nội: Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, lý luận chính trị và kỹ năng dân vận; rèn luyện phong cách "óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm", kiên quyết khắc phục bệnh quan liêu, xa rời quần chúng.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả nghiên cứu chính: Khóa luận đã hệ thống hóa một cách có hệ thống những quan điểm lý luận cốt lõi của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng, phương pháp "dân vận khéo", và các yêu cầu đối với tổ chức bộ máy, cán bộ. Công trình phân tích thực tế triển khai công tác dân vận tại huyện Ba Vì giai đoạn 2012 - 2018 và xây dựng thành công hệ thống 4 giải pháp khoa học, khả thi nhằm nâng cao chất lượng công tác vận động quần chúng trên địa bàn huyện.
  • Đóng góp của khóa luận:
    • Về lý luận: Làm rõ giá trị bền vững và tính thời đại trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng, khẳng định ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý "dân là gốc" trong công cuộc đổi mới hiện nay.
    • Về thực tiễn: Là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu trực tiếp, chuyên sâu về công tác vận động quần chúng tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội theo góc độ vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, không bị trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó. Hệ thống giải pháp đề xuất có giá trị ứng dụng trực tiếp cho Đảng bộ, chính quyền và các tổ chức đoàn thể huyện Ba Vì trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi không gian địa bàn hành chính huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội và dữ liệu khảo cứu thực tế trong mốc thời gian từ năm 2012 đến năm 2018. Cách tiếp cận của công trình tập trung chủ yếu vào giác độ lý luận chính trị và tư tưởng Hồ Chí Minh của ngành Giáo dục Chính trị.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phạm vi khảo cứu số liệu, thực tiễn công tác vận động quần chúng tại huyện Ba Vì trong các giai đoạn tiếp theo (từ sau năm 2018 đến nay).
    • Nghiên cứu so sánh công tác vận động quần chúng giữa huyện Ba Vì với các huyện ngoại thành khác của Hà Nội có cùng đặc điểm tự nhiên, dân cư (như khu vực bán sơn địa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số).
    • Đi sâu nghiên cứu chuyên biệt về công tác vận động các tầng lớp quần chúng đặc thù tại địa phương như đồng bào các dân tộc thiểu số vùng núi Ba Vì hoặc phong trào phụ nữ, thanh niên nông thôn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu học thuật hữu ích phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu cho sinh viên, học viên chuyên ngành Giáo dục Chính trị, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Xây dựng Đảng và Quản lý Nhà nước. Các nội dung phân tích lịch sử về phương pháp huấn luyện, tuyên truyền của Bác Hồ (ở Quảng Châu, Pác Bó) cùng hệ thống luận điểm trích xuất từ bài báo "Dân vận" (1949) là tài liệu tham khảo có giá trị lý luận cao.

Đồng thời, công trình là tài liệu tham khảo thực tiễn trực tiếp cho đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể tại huyện Ba Vì cũng như các địa phương có điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tương đồng trong việc hoạch định và thực thi công tác dân vận cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "quần chúng" trong tư tưởng Hồ Chí Minh được khóa luận phân tích có điểm gì đặc sắc so với các học thuyết trước đó?
Khóa luận làm rõ rằng kế thừa quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và truyền thống "trọng dân" của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh mở rộng nội hàm khái niệm quần chúng với phạm vi rất rộng: vừa là khối đại đoàn kết tập thể đông đảo, vừa là từng con người cụ thể ("Mọi con dân nước Việt", "Mỗi một con Rồng cháu Tiên"), không phân biệt dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, già trẻ, gái trai, giàu nghèo, quý tiện. Quần chúng vừa là lực lượng sản xuất, động lực cách mạng, vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa và là mục tiêu phục vụ tối thượng của Đảng và Nhà nước.

2. Phong cách làm công tác dân vận của người cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh được tác giả nhấn mạnh qua những tiêu chí cụ thể nào?
Khóa luận chỉ rõ phong cách dân vận của Hồ Chí Minh yêu cầu người cán bộ phải thực hiện phương châm "mắt trông, tai nghe, chân đi", "miệng nói, tay làm", thật sự "nhúng tay vào việc", hòa mình vào đời sống nhân dân để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng. Tác giả nhấn mạnh tư tưởng của Người phê phán gay gắt "bệnh nói suông, chỉ ngồi viết mệnh lệnh" và thói làm việc quan liêu "bàn giấy" xa rời thực tế phong trào quần chúng.

3. Khóa luận hệ thống hóa mấy nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng?
Khóa luận hệ thống hóa 4 nội dung cơ bản: (1) Xây dựng và củng cố phát triển khối đại đoàn kết dân tộc; (2) Trách nhiệm của Đảng, chính quyền trong công tác vận động quần chúng (xác định dân là chủ, cán bộ là đầy tớ); (3) Tuyên truyền, vận động và tổ chức quần chúng nhân dân tham gia sự nghiệp cách mạng; (4) Yêu cầu về phẩm chất đạo đức ("cần kiệm liêm chính, chí công vô tư") và năng lực đối với cán bộ làm công tác vận động quần chúng.

4. Khóa luận đề xuất những nhóm giải pháp chủ yếu nào nhằm nâng cao hiệu quả công tác vận động quần chúng tại huyện Ba Vì?
Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể: (1) Tiếp tục xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc ở Đảng bộ và chính quyền huyện Ba Vì; (2) Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ và chính quyền huyện Ba Vì trong công tác vận động quần chúng; (3) Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng ở huyện Ba Vì; (4) Tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện công tác vận động quần chúng ở Ba Vì.

5. Đối tượng và phạm vi thời gian nghiên cứu của đề tài được xác định như thế nào?
Đề tài tập trung nghiên cứu đối tượng là công tác vận động quần chúng ở huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Phạm vi thời gian nghiên cứu thực tiễn được giới hạn trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2018.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả đã giải quyết một cách khoa học mục tiêu nghiên cứu thông qua việc làm rõ hệ thống lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng và vai trò của nhân dân. Công trình đã phân tích, đánh giá thực trạng công tác dân vận tại địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2012 - 2018, chỉ ra những kết quả đạt được cũng như nguyên nhân của các tồn tại hạn chế. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ, bám sát đặc thù tự nhiên, dân cư và kinh tế - xã hội của huyện Ba Vì nhằm nâng cao hiệu quả công tác vận động quần chúng theo đúng định hướng tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là tài liệu nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn đối với công tác dân vận tại địa phương.