Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bất động sản thương mại tại Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng mặt bằng bán lẻ đạt hàng trăm nghìn mét vuông mỗi năm. Tuy nhiên, sau giai đoạn xây dựng và tạo lập công trình, các chủ đầu tư thường rơi vào tình thế bị động trong việc tìm kiếm khách thuê, định vị phân khúc và tối ưu hóa hiệu quả khai thác mặt bằng. Hoạt động tư vấn cho thuê trung tâm thương mại đóng vai trò cầu nối chiến lược, giải quyết dứt điểm điểm nghẽn giữa nguồn cung mặt bằng và nhu cầu mở rộng mạng lưới của các nhà bán lẻ.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh Bất động sản của tác giả Nguyễn Văn Hoàn tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thế Phán, tập trung nghiên cứu toàn diện đề tài: "Hoàn thiện công tác tư vấn cho thuê Trung tâm thương mại tại Công ty Cổ phần Colliers Việt Nam". Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về dịch vụ tư vấn cho thuê trung tâm thương mại, phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh dịch vụ này tại Colliers Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2017, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2017 - 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các dự án trung tâm thương mại trọng điểm tại thị trường Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được chứng minh qua việc phân tích dữ liệu 88 thương vụ tư vấn với tổng diện tích sàn đạt trên 1.634.000 m2 và tổng doanh thu dịch vụ đạt 203.840 triệu đồng. Nghiên cứu giúp nâng cao tỷ lệ lấp đầy mặt bằng, rút ngắn thời gian hoàn vốn cho chủ đầu tư và gia tăng năng lực cạnh tranh của đơn vị tư vấn trên thị trường bất động sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản trị kinh doanh bất động sản hiện đại, lý thuyết phân phối bán lẻ và mô hình chuỗi giá trị dịch vụ tư vấn. Khung lý thuyết phân tích trung tâm thương mại theo tiêu chuẩn tại Quyết định 1371/2004/QĐ-BTM của Bộ Thương mại, chia thành ba hạng công trình: Hạng I có diện tích kinh doanh từ 50.000 m2 trở lên, Hạng II có quy mô từ 30.000 m2 trở lên và Hạng III có diện tích từ 10.000 m2 trở lên.

Nghiên cứu làm rõ các khái niệm nền tảng:

  • Thị trường cho thuê trung tâm thương mại sơ cấp (giao dịch trực tiếp từ chủ đầu tư) và thứ cấp (giao dịch thuê lại để khai thác hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng).
  • Tư vấn toàn phần và tư vấn một phần theo từng giai đoạn phát triển dự án.
  • Diện tích sàn hiệu dụng (NLA) và tổng diện tích sàn xây dựng (GFA).
  • Tính chất vô hình và độc lập tuyệt đối của dịch vụ tư vấn về mặt tài chính, hành chính, pháp lý và cảm xúc theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính giai đoạn 2013 - 2016 của Colliers Việt Nam, hồ sơ năng lực doanh nghiệp, hợp đồng dịch vụ tư vấn và báo cáo từ các sàn giao dịch bất động sản lớn như Đất Xanh Corp, Sen Group, Maxland và DTJ. Nguồn dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua quá trình khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên sâu khách hàng tại các dự án bán lẻ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 88 thương vụ tư vấn được Colliers Việt Nam thực hiện từ năm 2010 đến quý 3 năm 2017, kết hợp phân tích sâu 10 dự án bất động sản thương mại tiêu biểu với tổng diện tích sàn 205.950 m2, điển hình như Mandarin Garden 2 (31.734 m2), Keangnam Landmark Tower (28.600 m2) và Gemek Tower (27.021 m2). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả khối đế thương mại và các tổ hợp bán lẻ phức hợp.

Nghiên cứu kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian và định lượng trên phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp phân tích này giúp nhận diện chính xác sự biến động của doanh thu, diện tích sàn tư vấn và mối tương quan giữa chu kỳ thị trường bất động sản với nhu cầu dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả kinh doanh dịch vụ tư vấn cho thuê trung tâm thương mại của Colliers Việt Nam phản ánh rõ nét tính chu kỳ của thị trường bất động sản. Doanh thu tư vấn đạt 25.300 triệu đồng vào năm 2010 với 11 thương vụ (220.000 m2 sàn), sau đó giảm sâu 53,6% xuống còn 11.730 triệu đồng vào năm 2012 với 5 thương vụ (96.000 m2 sàn) do ảnh hưởng của khủng hoảng đóng băng bất động sản. Từ năm 2013, hoạt động này phục hồi mạnh mẽ và đạt mức đỉnh 34.120 triệu đồng trong 3 quý đầu năm 2017 với 14 thương vụ (276.000 m2 sàn), tăng trưởng 190,9% so với thời điểm đáy năm 2012.

Thứ hai, cơ cấu doanh thu phân bổ không đồng đều giữa các gói dịch vụ. Dịch vụ tư vấn nghiên cứu thị trường đóng vai trò trụ cột, mang lại 22.519 triệu đồng trong năm 2017 (chiếm 66,0% tổng doanh thu) và đạt 182.160 m2 sàn tư vấn. Dịch vụ tư vấn pháp lý đạt 4.777 triệu đồng (chiếm 14,0%), dịch vụ tư vấn marketing đạt 3.412 triệu đồng (chiếm 10,0%) và dịch vụ tư vấn tái cấu trúc quản lý vận hành đạt 3.412 triệu đồng (chiếm 10,0%).

Thứ ba, Colliers Việt Nam đã khẳng định uy tín vượt trội khi thực hiện thành công các hợp đồng tư vấn quy mô lớn cho các tập đoàn hàng đầu. Danh mục 10 dự án tiêu biểu mang lại tổng giá trị hợp đồng tư vấn 26.321 triệu đồng, dẫn đầu là Mandarin Garden 2 Hòa Phát (4.121 triệu đồng), Keangnam Landmark Tower (3.804 triệu đồng), FLC Twin Tower 265 Cầu Giấy (3.281 triệu đồng) và Geleximco Gemek Tower (3.215 triệu đồng).

Thứ tư, phương thức cung ứng dịch vụ còn bộc lộ điểm nghẽn vận hành khi 100% hoạt động tư vấn phụ thuộc vào hình thức gặp mặt trực tiếp. Quy trình thanh toán quy định tạm ứng 60% giá trị hợp đồng và tất toán 40% còn lại sau bàn giao, nhưng khâu lập kế hoạch tư vấn đôi khi còn sơ sài và công tác tìm kiếm khách hàng mới còn mang tính bị động.

Thảo luận kết quả

Biến động kết quả tư vấn chịu sự chi phối trực tiếp từ cả yếu tố vĩ mô và năng lực nội tại của doanh nghiệp. Về mặt khách quan, các đợt điều chỉnh chính sách tín dụng và biến động lãi suất giai đoạn 2011 - 2012 đã làm tê liệt nguồn vốn phát triển dự án, trực tiếp thu hẹp nguồn cầu dịch vụ tư vấn. Về mặt chủ quan, Colliers Việt Nam đã tận dụng hiệu quả mạng lưới hơn 150 chuyên gia tại hai chi nhánh Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp uy tín từ tập đoàn Colliers International hoạt động tại 63 quốc gia với 485 văn phòng để duy trì vị thế dẫn đầu.

Dữ liệu nghiên cứu trong luận văn được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ kết hợp cột và đường (Biểu đồ 2.1) thể hiện sự đồng pha giữa doanh thu và diện tích sàn tư vấn, cùng hệ thống bảng thống kê theo dõi giá thuê bình quân và tỷ lệ lấp đầy mặt bằng qua các quý. So với mặt bằng chung của thị trường, thành công của Colliers chứng minh rằng việc kết hợp giữa tư vấn nghiên cứu thị trường chuyên sâu và tư vấn tái cấu trúc vận hành (như trường hợp Tràng Tiền Plaza) là chìa khóa giúp chủ đầu tư vượt qua áp lực cạnh tranh của thương mại hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện công tác tư vấn cho thuê trung tâm thương mại tại Colliers Việt Nam giai đoạn 2017 - 2020:

Thứ nhất, chuẩn hóa và số hóa toàn diện quy trình tư vấn 6 bước. Ban Giám đốc cùng Phòng Nghiệp vụ cần ban hành sổ tay hướng dẫn chi tiết cho từng khâu, từ tiếp cận khách hàng, thẩm định yêu cầu, lập kế hoạch đến bàn giao báo cáo. Mục tiêu là rút ngắn thời gian lập kế hoạch xuống dưới 3 ngày làm việc và nâng tỷ lệ khách hàng đánh giá hài lòng xuất sắc lên trên 90% trước năm 2019.

Thứ hai, thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa tập trung về thị trường bất động sản bán lẻ. Phòng Nghiên cứu thị trường phối hợp bộ phận kỹ thuật công nghệ triển khai phần mềm quản lý dữ liệu lớn, cập nhật liên tục biến động giá thuê, diện tích sàn trống và cơ cấu ngành hàng của 100% các trung tâm thương mại có quy mô trên 10.000 m2 tại các đô thị lớn. Giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng độ chính xác của các dự báo cung cầu thị trường lên trên 95% trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn mực đạo đức của đội ngũ cán bộ tư vấn. Phòng Hành chính - Nhân sự cần tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ định kỳ hàng quý, liên kết với các chuyên gia Colliers khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Mục tiêu đặt ra là 100% chuyên viên tư vấn sở hữu chứng chỉ hành nghề môi giới và định giá quốc tế, nâng năng suất doanh thu bình quân đạt 3.000 triệu đồng trên mỗi chuyên viên vào năm 2020.

Thứ tư, tái cơ cấu chính sách giá và linh hoạt hóa điều khoản hợp đồng tư vấn. Phòng Tài chính - Kế toán cần xây dựng khung biểu phí linh hoạt theo quy mô diện tích sàn NLA và mức độ phức tạp của dự án. Đồng thời, thay đổi cơ chế tạm ứng từ cố định 60% - 40% sang mô hình phân kỳ 40% - 30% - 30% gắn liền với từng mốc bàn giao thực tế, nhằm nâng tỷ lệ chuyển đổi từ tiếp cận sang ký kết hợp đồng thành công lên mức 35%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, các chủ đầu tư và nhà phát triển bất động sản thương mại. Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác để đánh giá vị trí dự án, phân bổ cơ cấu diện tích bán lẻ hợp lý và hoạch định chiến lược giá thuê nhằm duy trì tỷ lệ lấp đầy trên 90% cho các tổ hợp có quy mô từ 10.000 m2 đến hơn 50.000 m2.

Thứ hai, các công ty dịch vụ bất động sản và đơn vị tư vấn môi giới thương mại. Tài liệu là cẩm nang thực chiến giúp các doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình 6 bước, nâng cao chất lượng báo cáo nghiên cứu khả thi và đa dạng hóa 4 gói dịch vụ tư vấn chuyên sâu.

Thứ ba, các giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh Bất động sản và Kinh tế đầu tư. Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác từ 88 thương vụ thực tế và 10 dự án tiêu biểu tại Việt Nam, phục vụ đắc lực cho công tác giảng dạy và phát triển đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Thứ tư, các cơ quan quản lý nhà nước về quy hoạch đô thị và thương mại. Luận văn cung cấp góc nhìn thực tiễn về việc thực thi Quyết định 1371/2004/QĐ-BTM và Bộ luật Dân sự 2015, hỗ trợ việc hoàn thiện khung chính sách quản lý mặt bằng thương mại bán lẻ hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn này tập trung giải quyết bài toán cốt lõi nào của thị trường bất động sản bán lẻ?

Nghiên cứu giải quyết tình trạng bị động của chủ đầu tư sau khi xây dựng trung tâm thương mại thông qua quy trình tư vấn chuyên nghiệp. Bằng chứng thực nghiệm từ 88 thương vụ với tổng diện tích 1.634.000 m2 cho thấy dịch vụ tư vấn giúp định vị đúng phân khúc, tối ưu hóa giá thuê và nâng cao tỷ lệ lấp đầy dự án.

Cơ cấu doanh thu dịch vụ tư vấn của Colliers Việt Nam có đặc điểm gì nổi bật?

Doanh thu tư vấn nghiên cứu thị trường chiếm tỷ trọng áp đảo với 66,0% (đạt 22.519 triệu đồng vào năm 2017). Trong khi đó, các mảng tư vấn pháp lý (14,0%), tư vấn marketing (10,0%) và tư vấn tái cấu trúc quản lý vận hành (10,0%) đóng vai trò bổ trợ chiến lược trong chuỗi giá trị dịch vụ.

Quy trình tư vấn cho thuê trung tâm thương mại chuẩn gồm những bước nào?

Quy trình tư vấn của Colliers Việt Nam được chuẩn hóa qua 6 bước khép kín: Tìm kiếm và tiếp cận khách hàng; Tìm hiểu yêu cầu tư vấn; Đàm phán và ký kết hợp đồng; Lập kế hoạch tư vấn chi tiết; Tổ chức thực hiện các nội dung tư vấn; Bàn giao kết quả và thanh quyết toán hợp đồng.

Đâu là những hạn chế lớn nhất trong công tác tư vấn được luận văn chỉ ra?

Nghiên cứu chỉ ra các hạn chế chính gồm: công tác tìm kiếm khách hàng đôi khi còn thụ động, kế hoạch tư vấn ở một số thương vụ chưa bám sát biến động thị trường, cơ sở dữ liệu số hóa chưa đồng bộ và phương thức giao tiếp còn phụ thuộc hoàn toàn vào gặp mặt trực tiếp.

Luận văn đề xuất giải pháp đột phá nào để nâng cao chất lượng tư vấn?

Giải pháp đột phá nhất là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa tập trung về mặt bằng bán lẻ, quản lý 100% dự án có quy mô trên 10.000 m2 tại các đô thị lớn, kết hợp phân kỳ tỷ lệ thanh toán hợp đồng linh hoạt 40% - 30% - 30% nhằm tối ưu hóa quyền lợi cho khách hàng.

Kết luận

Công trình nghiên cứu thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Hoàn đã đóng góp những luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho ngành quản trị kinh doanh bất động sản thương mại:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dịch vụ tư vấn cho thuê trung tâm thương mại theo tiêu chuẩn phân hạng quốc tế và quy định pháp luật Việt Nam.
  • Phân tích chi tiết bức tranh kinh doanh thực tế qua 88 thương vụ tư vấn với tổng doanh thu 203.840 triệu đồng tại Colliers Việt Nam giai đoạn 2010 - 2017.
  • Nhận diện chính xác 4 mảng nghiệp vụ cốt lõi cùng các rào cản vận hành trong cơ chế quản lý, nhân sự và cơ sở dữ liệu thị trường.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi với lộ trình thực hiện cụ thể trong giai đoạn 2017 - 2020.
  • Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cao cho các chủ đầu tư, chuyên gia bất động sản và các nhà hoạch định chính sách đô thị.

Các doanh nghiệp phát triển bất động sản và đơn vị tư vấn thương mại hãy áp dụng ngay quy trình chuẩn hóa và hệ thống dữ liệu thị trường được đề xuất trong luận văn để nâng cao năng lực cạnh tranh và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh mặt bằng bán lẻ.