Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bất động sản thương mại Việt Nam chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ về nguồn cung mặt bằng bán lẻ hiện đại. Riêng tại các dự án trọng điểm, tổng diện tích sàn trung tâm thương mại được thực hiện tư vấn cho thuê qua 10 hợp đồng tiêu biểu của Công ty Cổ phần Colliers Việt Nam đã đạt 205.950 m2 với tổng giá trị hợp đồng ghi nhận 26.321 triệu đồng. Tính chung 9 tháng đầu năm 2017, doanh thu mảng tư vấn cho thuê trung tâm thương mại của đơn vị đạt mức kỷ lục 34.120 triệu đồng trên quy mô 276.000 m2 diện tích sàn. Tuy nhiên, sau giai đoạn tạo lập bất động sản, các chủ đầu tư thường gặp thế bị động trong việc tìm kiếm khách thuê, bố trí ngành hàng và vận hành khai thác, dẫn đến nguy cơ suy giảm tỷ lệ lấp đầy và thất thoát dòng tiền.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nâng cao năng lực và chuẩn hóa quy trình tư vấn cho thuê trung tâm thương mại trong bối cảnh cạnh tranh dịch vụ bất động sản ngày càng gay gắt. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về tư vấn bất động sản bán lẻ, phân tích toàn diện thực trạng hoạt động tư vấn của Colliers Việt Nam giai đoạn 2010–2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp khả thi cho giai đoạn 2017–2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát hoạt động tư vấn cho các chủ đầu tư trong và ngoài nước tại thị trường Việt Nam, với trọng tâm khảo sát chuyên sâu tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp mô hình quản trị dịch vụ tư vấn 6 bước chuẩn mực, giúp nâng tỷ trọng đóng góp của mảng nghiên cứu thị trường lên trên 66% tổng doanh thu tư vấn và tối ưu hóa hiệu quả lấp đầy mặt bằng thương mại cho các dự án quy mô lớn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết chuỗi giá trị bán lẻ bất động sản và Lý thuyết dịch vụ tư vấn độc lập để thiết lập khung phân tích chuyên sâu. Bán lẻ được định vị là mắt xích quan trọng cuối cùng quyết định giá trị thặng dư của dự án bất động sản phức hợp. Nghiên cứu chuẩn hóa và làm rõ các khái niệm cốt lõi:

Thứ nhất, trung tâm thương mại được định nghĩa theo Quyết định 1371/2004/QĐ-BTM của Bộ Thương mại là mô hình kinh doanh đa chức năng, hiện đại, phân thành ba hạng: Hạng I (diện tích kinh doanh từ 50.000 m2 trở lên), Hạng II (tối thiểu 30.000 m2) và Hạng III (tối thiểu 10.000 m2).

Thứ hai, thị trường cho thuê trung tâm thương mại được phân chia thành thị trường sơ cấp (giao dịch trực tiếp giữa chủ đầu tư và khách thuê đầu tiên) và thị trường thứ cấp (thuê lại hoặc khai thác chuyển nhượng diện tích thuê).

Thứ ba, dịch vụ tư vấn cho thuê trung tâm thương mại mang bản chất là dịch vụ tri thức độc lập, vô định hình, chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015, Luật Kinh doanh Bất động sản 2014 và Luật Thương mại 2005. Quá trình tư vấn bao quát bốn mảng nghiệp vụ nền tảng: tư vấn nghiên cứu thị trường, tư vấn pháp lý, tư vấn tái cấu trúc quy hoạch mặt bằng và tư vấn chiến lược marketing tiếp thị dự án.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán 3 năm liên tiếp (2013–2016), hồ sơ năng lực, hợp đồng tư vấn thực tế của Colliers Việt Nam và các báo cáo ngành bất động sản bán lẻ. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp qua quá trình khảo sát thực địa và theo dõi biến động thị trường định kỳ theo từng quý từ năm 2010 đến năm 2017.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi thời gian liên tục 8 năm (2010–2017) với tổng số 90 thương vụ tư vấn được ký kết, kết hợp phân tích sâu mẫu chọn lọc gồm 10 dự án trung tâm thương mại và khối đế thương mại quy mô lớn đại diện tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh (tổng diện tích 205.950 m2). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những công trình tiêu biểu, phản ánh đa dạng các phân khúc từ trung tâm thương mại độc lập đến khối đế phức hợp có diện tích sàn từ 7.000 m2 đến trên 31.734 m2.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi số liệu thời gian và lượng hóa cơ cấu doanh thu thông qua phần mềm Microsoft Excel. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm làm rõ mối tương quan giữa chu kỳ biến động của thị trường bất động sản với quy mô doanh thu, diện tích sàn tư vấn và cơ cấu các gói dịch vụ qua từng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động tư vấn cho thuê trung tâm thương mại của Colliers Việt Nam có sự tăng trưởng vượt bậc nhưng chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi tính chu kỳ của nền kinh tế. Năm 2010, công ty đạt 25.300 triệu đồng doanh thu với 11 thương vụ và 220.000 m2 sàn. Đến giai đoạn khủng hoảng bất động sản năm 2012, hoạt động tư vấn sụt giảm mạnh 53,6% doanh thu, chỉ đạt 11.730 triệu đồng với 5 thương vụ và 96.000 m2 sàn. Tuy nhiên, giai đoạn phục hồi 2013–2017 ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục; riêng 9 tháng đầu năm 2017, doanh thu đạt 34.120 triệu đồng với 14 thương vụ và 276.000 m2 diện tích sàn, tăng trưởng tới 190,8% so với đáy năm 2012.

Thứ hai, mảng tư vấn nghiên cứu thị trường giữ vai trò động lực cốt lõi trong cơ cấu doanh thu. Tỷ trọng doanh thu nghiên cứu thị trường luôn duy trì từ mức tối thiểu 40% (năm 2014 với 9.372 triệu đồng trên 84.400 m2) lên đến 66% (năm 2017 với 22.519 triệu đồng trên 182.160 m2 sàn). Điều này chứng minh khách hàng đặc biệt coi trọng dữ liệu phân tích vĩ mô, dự báo cung cầu và định vị giá thuê trước khi ra quyết định kinh doanh.

Thứ ba, công ty đã xác lập năng lực tiếp cận và thực hiện tư vấn thành công nhiều dự án quy mô siêu lớn. Điển hình là hợp đồng tư vấn Mandarin Garden 2 Hòa Phát đạt giá trị 4.121 triệu đồng với 31.734 m2 sàn (6 tầng), Keangnam Landmark Tower đạt 3.804 triệu đồng với 28.600 m2 sàn (11 tầng), Gemek Tower Geleximco đạt 3.215 triệu đồng với 27.021 m2 sàn, và FLC Twin Tower 265 Cầu Giấy đạt 3.281 triệu đồng với 25.000 m2 sàn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân thành công bắt nguồn từ nền tảng thương hiệu Colliers International nằm trong Top 2 tập đoàn dịch vụ bất động sản thế giới với mạng lưới 485 văn phòng tại 63 quốc gia và gần 16.000 nhân sự toàn cầu. Tại Việt Nam, đội ngũ hơn 150 chuyên gia và hơn 60 chuyên viên phân tích thị trường tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã vận dụng linh hoạt dữ liệu thực địa để đưa ra các phương án cơ cấu mặt bằng chính xác.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự gắn kết chặt chẽ giữa diện tích sàn và giá trị hợp đồng tư vấn, điều này có thể được trình bày một cách trực quan qua biểu đồ kết hợp cột và đường thể hiện tương quan giữa quy mô sàn và doanh thu thực hiện, cùng bảng phân tích cơ cấu doanh thu theo bốn mảng dịch vụ.

Bên cạnh các thành tựu, thảo luận cũng chỉ ra những hạn chế đáng lưu ý: phạm vi nghiên cứu thị trường còn phụ thuộc chủ yếu vào 3 đô thị lớn (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng); điều khoản hợp đồng quy định tạm ứng 60% và thanh toán 40% khi thanh lý dễ tạo rủi ro công nợ kéo dài; hệ thống cơ sở dữ liệu khách thuê chưa được số hóa tập trung.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác tư vấn cho thuê trung tâm thương mại giai đoạn 2017–2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, mở rộng địa bàn nghiên cứu thị trường và chủ động phát triển mạng lưới khách hàng. Đơn vị cần chủ động mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu sang các đô thị loại 1 và vùng kinh tế trọng điểm đang đô thị hóa nhanh như Hải Phòng, Quảng Ninh, Cần Thơ. Đặt mục tiêu nâng số lượng thương vụ tư vấn thành công lên 18–20 hợp đồng mỗi năm giai đoạn 2018–2020. Chủ thể thực hiện là Phòng Nghiên cứu thị trường phối hợp Phòng Quản lý cho thuê.

Thứ hai, chuẩn hóa và số hóa quy trình tư vấn 6 bước. Ban Lãnh đạo cần chỉ đạo xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số tích hợp quản lý thông tin khách thuê và mặt bằng bán lẻ, rút ngắn thời gian lập kế hoạch tư vấn từ 7 ngày xuống còn 3–4 ngày làm việc, hoàn thành triển khai trong năm 2018–2019. Chủ thể thực hiện là Phòng Quản lý dự án và Bộ phận Công nghệ thông tin.

Thứ ba, hoàn thiện công tác đàm phán hợp đồng và đa dạng hóa gói sản phẩm tư vấn. Cần điều chỉnh linh hoạt phương thức thanh toán theo 3 đợt thay vì 2 đợt truyền thống, đồng thời đẩy mạnh các gói tư vấn chuyên sâu về tái cấu trúc và marketing dự án. Mục tiêu nâng tỷ trọng doanh thu các mảng dịch vụ bổ trợ này từ mức 34% lên 45% tổng doanh thu tư vấn vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Phòng Tư vấn đầu tư và Phòng Marketing.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của nhân sự. Tổ chức các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ 2 lần mỗi năm cho toàn bộ hơn 60 chuyên viên tư vấn; phấn đấu 100% cán bộ tư vấn chủ chốt đạt chứng chỉ hành nghề định giá hoặc quản lý bất động sản theo tiêu chuẩn quốc tế trước năm 2020. Chủ thể thực hiện là Phòng Hành chính – Nhân sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, ban lãnh đạo và chuyên viên tại các doanh nghiệp tư vấn dịch vụ bất động sản. Công trình cung cấp quy trình 6 bước chuẩn mực từ khâu tiếp cận, thẩm định yêu cầu, ký hợp đồng tạm ứng đến lập kế hoạch và bàn giao báo cáo tư vấn thực địa.

Thứ hai, các chủ đầu tư dự án trung tâm thương mại và tổ hợp nhà ở thương mại phức hợp. Tài liệu giúp chủ đầu tư nắm bắt các tiêu chuẩn phân hạng trung tâm thương mại theo diện tích từ 10.000 m2 đến trên 50.000 m2, từ đó lựa chọn đúng phương án phân bổ ngành hàng và xác lập giá chào thuê phù hợp với thị trường.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh Bất động sản, Kinh tế đầu tư và Kinh doanh thương mại. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu kết hợp chuỗi dữ liệu thời gian 8 năm với phân tích mẫu dự án điển hình.

Thứ tư, các cơ quan hoạch định chính sách và quản lý quy hoạch đô thị. Công trình cung cấp bức tranh thực tế về sự phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại, phục vụ quá trình rà soát và hoàn thiện các quy chuẩn kỹ thuật thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn phân hạng Trung tâm thương mại Hạng I tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Theo Quyết định 1371/2004/QĐ-BTM, Trung tâm thương mại Hạng I phải có diện tích kinh doanh tối thiểu từ 50.000 m2 trở lên. Công trình phải sở hữu kiến trúc hiện đại, đa chức năng bao gồm khu bán buôn, bán lẻ, nhà hàng ẩm thực, rạp chiếu phim, khu triển lãm hội chợ và trung tâm hội nghị quốc tế.

Cơ cấu doanh thu tư vấn của Colliers Việt Nam giai đoạn 2010–2017 có đặc điểm gì nổi bật?
Mảng tư vấn nghiên cứu thị trường đóng vai trò trụ cột, liên tục chiếm tỷ trọng từ 40% đến 66% tổng doanh thu. Năm 2017, doanh thu nghiên cứu thị trường đạt 22.519 triệu đồng trên tổng số 34.120 triệu đồng doanh thu tư vấn, bao phủ 182.160 m2 diện tích sàn thương mại.

Quy trình tư vấn cho thuê trung tâm thương mại tiêu chuẩn gồm những bước nào?
Quy trình gồm 6 bước chặt chẽ: Tiếp cận khách hàng; Tìm hiểu yêu cầu tư vấn; Đàm phán và ký kết hợp đồng (tạm ứng 60%); Lập kế hoạch chi tiết; Tổ chức thực hiện các nội dung chuyên môn; Bàn giao báo cáo và quyết toán 40% giá trị hợp đồng còn lại.

Những dự án thương mại quy mô lớn nào đã khẳng định năng lực tư vấn của Colliers?
Colliers đã thực hiện tư vấn cho 10 dự án tiêu biểu với tổng diện tích 205.950 m2. Các dự án nổi bật gồm Mandarin Garden 2 (31.734 m2), Keangnam Landmark Tower (28.600 m2), Gemek Tower (27.021 m2), FLC Twin Tower (25.000 m2) và Tràng Tiền Plaza (18.800 m2).

Giải pháp cốt lõi để nâng cao hiệu quả tư vấn giai đoạn 2017–2020 là gì?
Giải pháp then chốt là số hóa cơ sở dữ liệu mặt bằng, rút ngắn thời gian lập kế hoạch tư vấn xuống 3–4 ngày, mở rộng nghiên cứu ra ngoài các đô thị trung tâm và chuẩn hóa 100% chứng chỉ chuyên môn quốc tế cho đội ngũ chuyên viên.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý điều chỉnh hoạt động tư vấn cho thuê trung tâm thương mại theo tiêu chuẩn hiện hành.
  • Nghiên cứu phản ánh trung thực thực trạng kinh doanh của Colliers Việt Nam qua chuỗi dữ liệu 8 năm liên tục (2010–2017) với 90 thương vụ và mẫu 10 dự án trọng điểm đạt quy mô 205.950 m2 sàn.
  • Khẳng định vai trò dẫn dắt của dịch vụ nghiên cứu thị trường khi đóng góp tới 66% doanh thu năm 2017, đạt mức 22.519 triệu đồng.
  • Nhận diện chính xác các điểm nghẽn về địa bàn khảo sát, thời gian lập phương án tư vấn và rủi ro công nợ trong cơ chế thanh toán hợp đồng.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về phát triển thị trường, số hóa quy trình dữ liệu, tái cơ cấu sản phẩm và chuẩn hóa nhân sự chuyên môn cao.

Kế hoạch hành động giai đoạn 2017–2020 đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Ban Giám đốc và các phòng nghiệp vụ nhằm đưa Colliers Việt Nam trở thành đơn vị tư vấn bất động sản bán lẻ dẫn đầu thị trường. Các nhà quản lý và chủ đầu tư quan tâm đến việc tối ưu hóa tỷ lệ lấp đầy và gia tăng giá trị thương mại của dự án nên áp dụng ngay quy trình tư vấn chuẩn hóa để đón đầu làn sóng mở rộng của thị trường bán lẻ hiện đại.