Những vấn đề pháp lý về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Luận văn thạc sĩ phân tích các vấn đề pháp lý trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt trong quân đội, qua thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Hàn Mạnh Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hữu Nghị
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Những Vấn Đề Pháp Lý Về Cổ Phần Hoá Doanh Nghiệp Nhà Nước (Qua Thực Tiễn Cổ Phần Hoá Doanh Nghiệp Nhà Nƣớc Trong Quân Đội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRONG QUÂN ĐỘI
• 1.1. Khái niệm cổ phần hoá
• 1.2. Phân biệt cổ phần hoá và tư nhân hoá
• 1.3. Sự cần thiết phải cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 1.4. Đặc điểm, đối tượng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 1.5. Khái quát tình hình cổ phần hoá trên thế giới, ở Việt Nam và trong quân đội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRONG QUÂN ĐỘI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng pháp luật của Nhà nước về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 2.2. Thực trạng những quy định của Bộ Quốc phòng về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 2.3. Thực trạng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 2.4. Thực trạng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRONG QUÂN ĐỘI
• 3.1. Dự báo tình hình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước nói chung, cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội nói riêng trong thời gian tới
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước nói chung
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.4. Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật đối với cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và nâng cao hiệu quả cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (CPH DNNN) là một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Trong bối cảnh quân đội, CPH không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh tế mà còn góp phần vào việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, việc thực hiện CPH trong quân đội gặp nhiều thách thức do đặc thù tổ chức và quản lý. Bài viết này sẽ phân tích những vấn đề pháp lý và thực tiễn liên quan đến CPH DNNN trong quân đội.

1.1. Khái niệm và vai trò của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là quá trình chuyển đổi từ sở hữu nhà nước sang sở hữu nhiều thành phần. Điều này không chỉ giúp tăng cường hiệu quả sản xuất kinh doanh mà còn tạo ra sự minh bạch trong quản lý tài sản nhà nước. CPH DNNN trong quân đội có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện đại hóa các doanh nghiệp quân đội.

1.2. Lịch sử và tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Quá trình CPH DNNN trong quân đội bắt đầu từ những năm 2000, với nhiều chính sách và quy định được ban hành nhằm thúc đẩy quá trình này. Tuy nhiên, việc thực hiện CPH vẫn còn chậm do nhiều nguyên nhân, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật và nhận thức chưa đầy đủ về CPH trong quân đội.

II. Những thách thức pháp lý trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước quân đội

Việc CPH DNNN trong quân đội gặp phải nhiều thách thức pháp lý, từ quy định pháp luật chưa hoàn thiện đến sự thiếu đồng bộ trong các văn bản hướng dẫn. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ CPH mà còn tác động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa.

2.1. Quy định pháp luật về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Các quy định pháp luật hiện hành về CPH DNNN chưa đầy đủ và đồng bộ, dẫn đến nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện. Cần có sự điều chỉnh và bổ sung các quy định để phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp quân đội.

2.2. Những khó khăn trong thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước quân đội

Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp quân đội gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện CPH do đặc thù tổ chức và quản lý. Việc thiếu sự đồng thuận giữa các cơ quan chức năng cũng như sự chưa rõ ràng trong trách nhiệm của từng cấp, từng ngành là những rào cản lớn.

III. Phương pháp và giải pháp cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Để nâng cao hiệu quả CPH DNNN trong quân đội, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp phù hợp. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp thúc đẩy quá trình CPH và nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp quân đội.

3.1. Các phương pháp cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Có nhiều phương pháp CPH khác nhau, bao gồm bán cổ phần cho tư nhân, phát hành cổ phiếu, và chuyển đổi thành công ty cổ phần. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, cần được xem xét kỹ lưỡng trước khi áp dụng.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Để nâng cao hiệu quả CPH, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, đồng thời xây dựng các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp quân đội trong quá trình chuyển đổi. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ, công nhân viên cũng là một yếu tố quan trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước quân đội

Nghiên cứu thực tiễn về CPH DNNN trong quân đội cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng chỉ ra những vấn đề cần khắc phục. Việc phân tích các trường hợp cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp khác trong quân đội.

4.1. Kết quả đạt được từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Sau khi CPH, nhiều doanh nghiệp quân đội đã cải thiện đáng kể hiệu quả hoạt động, tăng cường khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều doanh nghiệp chưa đạt được kết quả như mong đợi.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Các bài học kinh nghiệm từ những doanh nghiệp đã thành công trong CPH có thể được áp dụng cho các doanh nghiệp khác trong quân đội. Việc học hỏi từ thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả CPH trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

CPH DNNN trong quân đội là một quá trình cần thiết và quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự đồng bộ trong các quy định pháp luật và sự quyết tâm từ các cơ quan chức năng.

5.1. Tương lai của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Trong tương lai, CPH DNNN trong quân đội sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, với nhiều chính sách và quy định mới được ban hành. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp quân đội phát triển và hội nhập.

5.2. Những khuyến nghị cho cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho các cơ quan chức năng trong việc hoàn thiện khung pháp lý và hỗ trợ doanh nghiệp quân đội trong quá trình CPH. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam từng chiếm giữ tới 85% tổng số vốn của toàn bộ nền kinh tế, song hiệu quả hoạt động chưa tương xứng khi có chưa đầy 50% đơn vị kinh doanh có lãi và chỉ khoảng 30% duy trì được lợi nhuận dài hạn. Trong bối cảnh đó, tiến trình cổ phần hóa trở thành đòn bẩy đột phá nhằm tái cấu trúc nền kinh tế. Tính đến hết năm 2004, cả nước đã hoàn thành cổ phần hóa 2.247 doanh nghiệp nhà nước, khẳng định tính đúng đắn của chủ trương chuyển đổi từ sở hữu đơn nhất sang đa sở hữu.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là việc áp dụng khung pháp lý cổ phần hóa chung vào khối doanh nghiệp nhà nước thuộc lực lượng vũ trang còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Do tính chất đặc thù kết hợp giữa nhiệm vụ quốc phòng an ninh và hoạt động sản xuất kinh tế, các quy định pháp luật hiện hành thường xuyên phát sinh xung đột, thiếu tính tương thích khi triển khai trên thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ bản chất pháp lý, đánh giá thực trạng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn thi hành cổ phần hóa tại các đơn vị kinh tế quân đội, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế đồng bộ.

Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình cải cách doanh nghiệp từ năm 1990 đến năm 2005 trên phạm vi cả nước, lấy trọng tâm khảo sát tại các đơn vị do Bộ Quốc phòng quản lý. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp luận cứ khoa học sắc bén giúp đẩy nhanh tiến độ tái sắp xếp 166 doanh nghiệp quân đội, tối ưu hóa nguồn lực công và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của hai lý thuyết kinh tế - pháp lý hiện đại: Lý thuyết quyền tài sản (Property Rights Theory) và Lý thuyết quản trị công ty (Corporate Governance Theory). Lý thuyết quyền tài sản luận giải sự cần thiết phải phân định rõ ràng các quyền năng chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với vốn nhà nước, xóa bỏ tình trạng sở hữu vô chủ trừu tượng. Lý thuyết quản trị công ty tạo cơ sở thiết lập cơ chế giám sát minh bạch, xác lập trách nhiệm tài chính hữu hạn và phân tách quyền sở hữu với quyền điều hành chuyên nghiệp.

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

1. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước: Quá trình chuyển đổi hình thức pháp lý từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sang công ty cổ phần, huy động thêm nguồn vốn xã hội hoặc bán bớt phần vốn công nhưng không làm mất đi định hướng phát triển của Nhà nước.
2. Tư nhân hóa: Sự chuyển giao toàn bộ quyền sở hữu tư liệu sản xuất từ khu vực công sang khu vực tư nhân, làm chấm dứt hoàn toàn sự hiện diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
3. Doanh nghiệp kinh tế - quốc phòng: Loại hình tổ chức kinh tế đặc thù trong quân đội, thực hiện mục tiêu kép vừa sản xuất kinh doanh phục vụ dân sinh thời bình, vừa sẵn sàng chuyển đổi thành lực lượng phục vụ chiến đấu khi có yêu cầu bảo vệ Tổ quốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp phong phú, tổng hợp từ các nghị quyết của Đảng, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật từ Quyết định 143/HĐBT năm 1990 đến Nghị định 187/2004/NĐ-CP, cùng các báo cáo chuyên đề của Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp và Bộ Quốc phòng trong giai đoạn 1990 - 2005.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định có trọng tâm: Khảo sát tổng thể toàn bộ 305 doanh nghiệp quân đội ở thời điểm năm 1993, theo dõi biến động qua các mốc sắp xếp và chọn mẫu đại diện chuyên sâu gồm 17 đơn vị thuộc diện cổ phần hóa theo Quyết định 80/2003/QĐ-TTg và Văn bản 455/CP-ĐMDN.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những mô hình đã triển khai thí điểm thực tế như Công ty Thuốc bảo vệ thực vật Nicotex, Công ty 77, Gốm sứ 51 Bát Tràng, Nhà máy Bao bì Vinh và Xí nghiệp Nhựa xốp Sao Mai. Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê đối chiếu được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc chỉ ra các khoảng trống pháp lý, sự không tương thích giữa các quy định kinh tế thị trường và kỷ luật điều hành hành chính quân sự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ cổ phần hóa có sự phân hóa sâu sắc qua 3 giai đoạn phát triển. Giai đoạn 1992 - 1996 chỉ cổ phần hóa được 5 doanh nghiệp; giai đoạn 1996 - 1998 đạt 123 đơn vị; giai đoạn 1999 - 2004 bùng nổ mạnh mẽ với 2.119 doanh nghiệp hoàn thành chuyển đổi. Tuy nhiên, khối quân đội triển khai rất chậm, đến cuối năm 2004 mới thực hiện cơ bản tại 5 đơn vị trong tổng số 17 cơ sở được Chính phủ phê duyệt.

Thứ hai, thực trạng năng lực tài chính và công nghệ của doanh nghiệp nhà nước còn nhiều hạn chế. Thống kê cho thấy 72,5% doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng, chỉ gần 20% doanh nghiệp sở hữu quy mô vốn trên 10 tỷ đồng. Trình độ công nghệ tại hầu hết đơn vị lạc hậu từ 3 đến 4 thế hệ so với khu vực, gây cản trở lớn khi tham gia đấu thầu cạnh tranh bình đẳng.

Thứ ba, nỗ lực tái cơ cấu nội bộ quân đội đạt được bước tiến lớn về tổ chức nhưng chưa đồng bộ về pháp lý. Toàn quân đã giảm mạnh đầu mối từ 305 đơn vị năm 1993 xuống còn 166 doanh nghiệp năm 2002, sáp nhập từ 12 Tổng công ty xuống còn 4 Tổng công ty lớn. Dẫu vậy, mô hình quản lý vẫn mang đậm dấu ấn bao cấp, nguồn vốn phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách quốc phòng.

Thứ tư, bất cập lớn nhất nằm ở khâu định giá tài sản và xác định giá trị quyền sử dụng đất quốc phòng. Quy trình thẩm định phê duyệt kéo dài trung bình 12 đến 18 tháng đối với mỗi hồ sơ do thiếu quy chế phối hợp liên ngành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự chậm trễ bắt nguồn từ tư duy hành chính mệnh lệnh kéo dài, sự e ngại làm thất thoát tài sản nhà nước và khó khăn trong việc phân tách chức năng chỉ huy quân sự với quản trị kinh doanh. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, nghiên cứu này chỉ rõ: Nếu các doanh nghiệp dân sự coi cổ phần hóa là phương thức tư nhân hóa từng phần để tối đa hóa lợi nhuận, thì doanh nghiệp quân đội bắt buộc phải bảo đảm yếu tố bí mật an ninh và duy trì năng lực sẵn sàng chiến đấu.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét mối tương quan này qua việc phân nhóm doanh nghiệp. Nếu biểu diễn trên biểu đồ cột so sánh tiến độ cổ phần hóa toàn quốc và quân đội giai đoạn 1992 - 2004, tỷ lệ chuyển đổi của khối quân đội luôn ở mức dưới 10% so với kế hoạch đề ra. Việc tổng hợp số liệu vào bảng phân loại 3 nhóm doanh nghiệp quân đội (doanh nghiệp quốc phòng, doanh nghiệp kinh tế - quốc phòng, doanh nghiệp kinh tế thuần túy) cho thấy chỉ có nhóm kinh tế thuần túy mới đủ điều kiện áp dụng triệt để Nghị định 187/2004/NĐ-CP.

Ý nghĩa của phát hiện này khẳng định việc áp dụng một khung pháp lý cào bằng giữa doanh nghiệp kinh tế thuần túy và doanh nghiệp lưỡng dụng quân sự là nguyên nhân chính làm triệt tiêu tính chủ động của người điều hành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội, bốn nhóm giải pháp cụ thể cần được triển khai quyết liệt:

1. Chuẩn hóa quy chế định giá tài sản và quyền sử dụng đất quốc phòng Chủ thể thực hiện: Liên bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường. Hành động: Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn cơ chế phân loại rõ ràng diện tích đất sử dụng thuần túy cho kinh tế và đất phục vụ nhiệm vụ quân sự dự bị. Mục tiêu cụ thể: Rút ngắn thời gian thẩm định giá trị doanh nghiệp xuống dưới 6 tháng/hồ sơ, hoàn thành định giá 100% diện tích đất chuyển đổi trước quý 4/2006.

2. Áp dụng phương thức bán đấu giá công khai qua thị trường tài chính Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo Cổ phần hóa Bộ Quốc phòng và các đơn vị thành viên. Hành động: Triệt để bãi bỏ cơ chế bán cổ phần khép kín nội bộ, chuyển sang đấu giá công khai qua các trung tâm giao dịch chứng khoán đối với 100% gói cổ phần có giá trị chào bán từ 10 tỷ đồng trở lên theo Nghị định 187/2004/NĐ-CP. Mục tiêu cụ thể: Đạt tỷ lệ tối thiểu 20% vốn điều lệ bán cho các nhà đầu tư chiến lược ngoài quân đội trong giai đoạn 2006 - 2008.

3. Đổi mới mô hình đại diện chủ sở hữu vốn và bộ máy quản trị Chủ thể thực hiện: Bộ Quốc phòng và Cục Kinh tế Quân đội. Hành động: Tách bạch tuyệt đối thẩm quyền quản lý hành chính quân sự khỏi quyền điều hành kinh doanh của Hội đồng quản trị và Ban Giám đốc công ty cổ phần; chuyển đổi vị trí người quản lý từ cơ chế phân công cán bộ sang cơ chế người đại diện phần vốn nhà nước chuyên trách. Timeline: Hoàn tất chuyển đổi mô hình quản trị cho toàn bộ 166 doanh nghiệp quân đội trước năm 2007.

4. Xây dựng chính sách an sinh đồng bộ cho người lao động dôi dư Chủ thể thực hiện: Bộ Quốc phòng phối hợp Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Hành động: Thiết lập Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp quân đội, trích tối thiểu 15% nguồn thu từ bán cổ phần để chi trả trợ cấp mất việc, đào tạo chuyển nghề và giải quyết chính sách bảo hiểm xã hội cho hơn 50.000 lao động quốc phòng. Mục tiêu: Bảo đảm 100% người lao động bị ảnh hưởng nhận đầy đủ quyền lợi chuyển đổi trong vòng 30 ngày kể từ khi có quyết định cổ phần hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị chuyên khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan tham mưu chính sách Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để Bộ Quốc phòng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành luật chuyên ngành, xử lý hiệu quả điểm giao thoa giữa pháp luật doanh nghiệp và pháp luật quốc phòng.

2. Ban chỉ đạo cổ phần hóa và lãnh đạo các doanh nghiệp quân đội Lợi ích: Nắm vững quy trình xử lý tài chính, phương pháp định giá tài sản phức tạp, cơ chế lựa chọn cổ đông chiến lược và các bước chuyển đổi quản trị sang mô hình công ty cổ phần mà không làm gián đoạn nhiệm vụ an ninh.

3. Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu luật kinh tế Lợi ích: Khai thác kho tư liệu học thuật giá trị, bộ dữ liệu lịch sử chuẩn xác về tiến trình cổ phần hóa tại Việt Nam giai đoạn 1990 - 2005 và phương pháp tiếp cận đa ngành đối với loại hình kinh tế đặc thù.

4. Nhà đầu tư chiến lược và cổ đông trên thị trường chứng khoán Lợi ích: Nhận diện chính xác khung pháp lý, tiềm năng kinh doanh cũng như các rủi ro thể chế khi tham gia góp vốn, mua cổ phần tại các doanh nghiệp có nguồn gốc từ lực lượng vũ trang.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất pháp lý của cổ phần hóa khác với tư nhân hóa như thế nào? Cổ phần hóa là quá trình chuyển đổi mô hình từ một chủ sang nhiều chủ sở hữu thông qua phát hành cổ phần, trong đó Nhà nước vẫn có thể nắm giữ cổ phần chi phối. Ngược lại, tư nhân hóa chuyển giao triệt để toàn bộ tư liệu sản xuất sang tư nhân, làm triệt tiêu hoàn toàn sự hiện diện của kinh tế nhà nước tại doanh nghiệp.

Nghị định 187/2004/NĐ-CP mang lại bước đột phá nào về phương thức bán cổ phần? Nghị định 187/2004/NĐ-CP đã chính thức xóa bỏ cơ chế bán cổ phần ưu đãi theo giá sàn nội bộ, bắt buộc thực hiện bán đấu giá công khai theo giá thị trường. Quy định yêu cầu các gói cổ phần trên 10 tỷ đồng phải đấu giá qua trung tâm chứng khoán và dành tối thiểu 20% vốn điều lệ cho cổ đông bên ngoài.

Tại sao tiến độ cổ phần hóa doanh nghiệp quân đội giai đoạn 2000 - 2005 diễn ra chậm? Tiến độ chậm do tính chất đặc thù đan xen giữa mục tiêu kinh tế và nhiệm vụ an ninh bí mật quân sự. Bên cạnh đó, các vướng mắc phức tạp trong định giá quyền sử dụng đất quốc phòng và sự tồn tại của cơ chế bao cấp vốn khiến chỉ có 5 trên 17 cơ sở hoàn thành đúng hạn.

Xử lý quyền sử dụng đất quốc phòng khi cổ phần hóa doanh nghiệp được quy định ra sao? Căn cứ Luật Đất đai năm 2003 và Nghị định 187/2004/NĐ-CP, toàn bộ diện tích đất sử dụng kinh tế phải được rà soát, quy hoạch rõ ràng và tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa tùy theo hình thức giao đất có thu tiền hoặc thuê đất trả tiền định kỳ.

Người lao động trong doanh nghiệp quân đội cổ phần hóa được hưởng những chính sách gì? Người lao động được quyền mua cổ phần ưu đãi theo thâm niên công tác trong khu vực nhà nước với mức giảm 30% so với giá đấu bình quân. Trường hợp dôi dư do sắp xếp lại, người lao động được nhận trợ cấp mất việc và hỗ trợ đào tạo nghề từ Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp.

Kết luận

1. Nghiên cứu đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ bản chất pháp lý của cổ phần hóa là giải pháp chuyển đổi sở hữu đa thành phần, củng cố hiệu quả kinh tế mà vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Công trình phân tích bức tranh tổng thể về 2.247 doanh nghiệp cổ phần hóa toàn quốc, đồng thời đánh giá toàn diện kết quả sắp xếp 166 doanh nghiệp quân đội trong giai đoạn 1990 - 2005.
3. Luận văn đã bóc tách chính xác những điểm nghẽn thể chế, trọng tâm là rào cản định giá tài sản, quản lý đất quốc phòng và cơ chế bao cấp tài chính kéo dài.
4. Hệ thống giải pháp 4 trụ cột đã được đề xuất với lộ trình thực thi rõ ràng, gắn trách nhiệm trực tiếp cho từng bộ ngành và đơn vị quản trị.
5. Đóng góp cốt lõi của đề tài mở ra hướng tiếp cận khoa học, chuẩn mực cho công tác lập pháp kinh tế trong lĩnh vực an ninh quốc phòng thời kỳ hội nhập.

Các cơ quan quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp cần nhanh chóng áp dụng các khuyến nghị pháp lý này nhằm hoàn thiện đề án sắp xếp doanh nghiệp giai đoạn tiếp theo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và đảm bảo năng lực phòng thủ vững chắc của quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề chung về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội ở nước ta hiện nay Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hoá cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC TRONG QUÂN ĐỘI 1.1 Khái niệm cổ phần hoá Thế kỷ XX, cùng với thành tựu mới của khoa học kỹ thuật và xã hội hoá cao của lực lượng sản xuất, đã xuất hiện DNNN như một công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Trong các nước tư bản phát triển, tỷ trọng sở hữu nhà nước có khác nhau, có nước ít như Mỹ 2%, Anh 8%, Nhật 11%, có nước cao như Italy 39-42% [ 13, tr. Có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau song tất cả các DNNN đều có điểm chung là hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, từ đầu thập niêm 80, nhiều nước có nền kinh tế thị trường thường chọn tư nhân hoá như một trong những giải pháp để khắc phục tình trạng này.

Hiểu một cách chung nhất, tư nhân hoá là quá trình chuyển sở hữu nhà nước, chuyển lĩnh vực hoạt động của Nhà nước nắm giữ sang sở hữu tư nhân. Để thực hiện quá trình này có thể sử dụng nhiều phương pháp như bán cho tư nhân, cho không công nhân viên chức, sáp nhập, bán đấu giá. Vậy CPH là gì? CPH (theo nghĩa chuyển thành CTCP) là việc chuyển bất cứ loại hình DN nào thành CTCP, từ DN tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn đến DNNN hay hợp tác xã, là một hình thức chuyển đổi mô hình doanh nghiệp. Về bản chất của CPH, hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau.

Có người cho rằng CPH là nhằm xác định chủ sở hữu cụ thể đối với DN. Có ý kiến khác cho rằng, thực chất CPH là quá trình xã hội hoá sản xuất cả về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Tuy nhiên, xét ở bản chất pháp lý, CPH là việc biến DN một chủ thành DN của nhiều chủ, tức là chuyển từ hình thức sở hữu đơn nhất sang sở hữu chung thông qua việc chuyển một phần tài sản của DN cho những người khác. Những người này trở thành chủ sở hữu của DN theo tỷ lệ tài sản mà họ sở hữu trong DN CPH.

Xét dưới góc độ này thì CPH dẫn tới sự xuất hiện không chỉ của công ty cổ phần trên nền tảng của DN được CPH. Bản chất của CPH không LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 phải lúc nào cũng được hiểu đúng trong thực tiễn xây dựng và thực hiện pháp luật về CPH. Có quan điểm đồng nhất CPH với tư nhân hoá hay có quan điểm cho rằng CPH chỉ liên quan đến DNNN. Với tư cách là sự kiện pháp lý của việc chuyển đổi hình thức sở hữu của DN, CPH có thể áp dụng đối với bất cứ loại hình DN nào thuộc sở hữu của một chủ duy nhất.

Do đó một DN tư nhân hay DN 100% vốn của nhà đầu tư nước ngoài đều có thể trở thành đối tượng của CPH. Các DN này có thể chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn thông qua CPH. Tuy nhiên hiện nay, nội hàm thông dụng nhất của khái niệm này là chỉ việc chuyển DN thuộc sở hữu nhà nước sang hình thức sở hữu nhiều thành phần hay còn gọi là quá trình chuyển đổi mô hình DN từ DNNN thành CTCP. Vì vậy, trong khuôn khổ Luận văn này CPH sẽ được hiểu theo nội hàm này.

Các văn bản pháp luật hiện hành cũng có cách tiếp cận CPH DNNN theo cách này. Vì vậy, việc CPH DNNN hiện nay chỉ dừng ở việc chuyển thành CTCP. Nghị định số 187/2004/NĐ-CP ngày l6-11-2004 của Chính phủ tiếp cận theo hướng hình thành cả công ty trách nhiệm hữu hạn. Vậy thực chất CPH nhằm giải quyết các vấn đề: - Về sở hữu: Nhằm đa dạng hoá quyền sở hữu.

- Về hoạt động: Nhằm thương mại hoá hoạt động sản xuất của DN tạo quyền chủ động sản xuất kinh doanh của DN, xây dựng kế hoạch hoạt động theo nhu cầu thị trường và đảm bảo hoàn thành nghĩa vụ đối với Nhà nước, cắt bỏ sự quan hệ theo kiểu mệnh lệnh hành chính cứng nhắc kém hiệu quả. - Về quản lý: Nhằm thay đổi phương thức tổ chức quản lý trong DN. - Về hiệu quả: Nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN. - Về hình thức: CPH một số DN chứ không phải tất cả các DNNN.

Khi CPH DN có thể áp dụng phương thức bán tất cả các cổ phần cho các cổ đông là tư nhân và cá thể hoặc Nhà nước nắm giữ một số cổ phần theo mức độ khác nhau tuỳ thuộc vào vị trí của từng DN và yêu cầu điều tiết kinh tế của Nhà nước đối với DN đó. Theo quy định của các văn bản pháp luật hiện hành, khái niệm CPH được LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 hiểu là việc chuyển DN thuộc sở hữu nhà nước thành sở hữu của các cổ đông thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Quá trình này được tiến hành bằng nhiều cách như: (1)giữ nguyên giá trị thuộc vốn nhà nước có tại DN; (2)phát hành cổ phiếu thu hút thêm vốn để phát triển DN; (3)bán một phần giá tri hiện có tại DN; (4) bán toàn bộ hoặc một phần giá trị hiện có của DN. Kết quả của quá trình này luôn tạo ra một CTCP.

Có thể thấy, CPH chỉ là một trong những giải pháp sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả DN (cải cách DNNN), tuy nhiên qua thực tế có thể thấy đây là giải pháp phù hợp với nền kinh tế nước ta trong giai đọan hiện nay. Như vậy, dưới góc độ pháp lý, CPH là quá trình chuyển đổi mô hình DNNN sang CTCP, là việc biến DN một chủ thành DN của nhiều chủ, tức là chuyển từ hình thức sở hữu đơn nhất sang sở hữu chung thông qua việc chuyển một phần tài sản của DN cho những người khác. Những người này trở hành sở hữu chủ của DN theo tỷ lệ tài sản mà họ sở hữu trong DNCPH. Một DNNN sau khi CPH sẽ không còn hoạt động theo luật DNNN mà chuyển sang loại hình CTCP, chịu sự điều chỉnh của Luật DN.

Địa vị pháp lý của DN lúc này được xác lập theo các quy định của Luật DN kéo theo toàn bộ các vấn đề có liên quan đến hoạt động của DN từ bản chất pháp lý, quyền và nghĩa vụ, cơ chế quản lý đến quy chế pháp lý về thành lập, giải thể, phá sản đều phải chịu sự điều chỉnh của Luật này. Dưới góc độ sở hữu, CPH là biện pháp chuyển DN từ sở hữu nhà nước sang hình thức sở hữu nhiều thành phần. Khi tiến hành CPH một DNNN, nghĩa là nhà nước sẽ định giá lại toàn bộ vốn và tài sản của mình tại DN, rồi chia chúng ra thành những phần bằng nhau gọi là cổ phần. Những cổ phần đó sẽ được bán cho người lao động của DN và các tổ chức cá nhân khác thuộc mọi thành phần kinh tế.

Nhà nước có thể bán toàn bộ hoặc giữ lại một số cổ phần nhất định tại DN. Kết quả là DN không còn thuộc một chủ sở hữu duy nhất nữa mà thuộc quyền sở hữu của rất nhiều thành phần kinh tế và hoạt động dưới hình thức CTCP. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Những người đã mua cổ phiếu của DN đã CPH sẽ có quyền sở hữu DN tương ứng với phần vốn góp kể cả phải chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ của công ty tương ứng với phần vốn góp đó. Điều này giúp xác định rõ ràng tài sản riêng của công ty với tài sản riêng của chủ sở hữu, khắc phục trạng thái mập mờ trước đây trong mối quan hệ Nhà nước-DNNN.

Dưới góc độ kỹ thuật thực hiện, CPH là việc nhà nước bán một phần hay toàn bộ tài sản của mình trong DN cho các đối tượng, tổ chức hoặc cá nhân trong và ngoài nước hoặc cán bộ công nhân viên trong xí nghiệp thông qua bán đấu giá công khai, bán trực tiếp tại DN, bán thông qua các đại lý là tổ chức trung gian tài chính hoặc qua thị trường chứng khoán từ đó hình thành nên các CTCP. CPH cũng được thực hiện thông qua việc phát hành cổ phiếu. Tuy nhiên, nó không đồng nhất với quá trình này vì phát hành cổ phiếu không chỉ để huy động vốn, mà nó còn hình thành nên một CTCP mới mà nhà nước là sáng lập viên. Như vậy có thể thấy, theo quy định của pháp luật Việt Nam, CPH DNNN là quá trình chuyển DNNN từ hình thức sở hữu độc nhất của nhà nước sang hình thức sở hữu đa thành phần thông qua việc thu hút thêm vốn từ các thành phần kinh tế khác nhau hoặc bán toàn bộ hay một phần tài sản của DN thuộc sở hữu nhà nước để thành lập công ty cổ phần.

Để làm rõ hơn khái niệm về CPH, ta cần nghiên cứu, phân biệt rõ hơn CPH và tư nhân hoá. Do CPH với tư cách là một giải pháp sắp xếp đổi mới phát triển nâng cao hiệu quả DNNN được áp dụng song song với tư nhân hoá nên việc nghiên cứu để phân biệt chúng là một trong những điều cần quan tâm, làm rõ.2 Phân biệt cổ phần hoá và tƣ nhân hoá 1.1 Tư nhân hoá Tư nhân hoá được sử dụng chủ yếu ở các nước mà kinh tế nhà nước chiếm tỷ lệ lớn và đi theo xu hướng tư bản chủ nghĩa. Theo định nghĩa về tư nhân hoá được Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) đưa ra, tư nhân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 hoá là việc chuyển tài sản từ thành phần kinh tế công sang thành phần kinh tế tư [15, tr. Trong các giải pháp cải cách DNNN thì tư nhân hoá và CPH được áp dụng phổ biến ở nhiều nước nhất.

Giữa tư nhân hoá và CPH có những điểm chung rất cơ bản. Chính vì vậy, nhiều quan điểm đến nay vẫn cho rằng CPH là một dạng tư nhân hoá hay CPH là tư nhân hoá từng phần. Tuy nhiên, chúng tôi nhất trí với quan điểm của PGS.TS Lê Hồng Hạnh cho rằng "tư nhân hoá là việc chuyển một phần các lực lượng sản xuất từ thành phần kinh tế công vào tay tư nhân.