Bảo vệ quyền lợi người lao động trong và sau quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích bảo vệ quyền lợi người lao động trong và sau cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, lý luận và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Vinh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Niên
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Lợi Người Lao Động Trong Và Sau Quá Trình Cổ Phần Hoá Doanh Nghiệp Nhà Nước: Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG VÀ SAU QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.2. Phương thức tiến hành cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.3. Vai trò cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước đối với vấn đề quyền lợi người lao động
• 1.1.4. Kinh nghiệm của một số nước về cổ phần hoá, bảo vệ quyền lợi của người lao động và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.1.4.1. Cổ phần hoá ở Nga
• 1.1.4.2. Cổ phần hoá ở Trung Quốc
• 1.1.4.3. Cổ phần hoá ở Hàn Quốc
• 1.1.4.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG VÀ SAU QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC – PHÁP LUẬT, THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
• 2.1. Lịch sử phát triển pháp luật về quyền lợi của người lao động khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.1. Giai đoạn thí điểm (từ 1990 đến tháng 5/1996)
• 2.1.2. Giai đoạn mở rộng thí điểm - từ tháng 5/1996 đến tháng 6/1998
• 2.1.3. Giai đoạn triển khai (từ tháng 7/1998 đến nay)
• 2.2. Quyền lợi người lao động và nội dung bảo vệ quyền lợi người lao động trong và sau quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước theo pháp luật hiện hành
• 2.2.1. Quyền lợi người lao động và nội dung bảo vệ quyền lợi người lao động trong quá trình cổ phần hoá theo pháp luật hiện hành
• 2.2.1.1. Quyền lợi của người lao động tiếp tục làm việc tại công ty cổ phần
• 2.2.1.2. Quyền lợi của người lao động đủ điều kiện nghỉ hưu
• 2.2.1.3. Quyền lợi của người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động
• 2.2.1.4. Quyền lợi của người lao động bị dôi dư khi cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 2.2.2. Quyền lợi người lao động và nội dung bảo vệ quyền lợi người lao động sau cổ phần hoá theo pháp luật hiện hành
• 2.3. Thực trạng bảo vệ quyền lợi của người lao động trong và sau quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 2.3.1. Ưu điểm về mặt xây dựng pháp luật
• 2.3.2. Ưu điểm về mặt thực hiện pháp luật
• 2.3.3. Khuyết điểm về mặt xây dựng pháp luật
• 2.3.4. Khuyết điểm về mặt thực hiện pháp luật
• 2.4. Nguyên nhân của ưu điểm
• 2.5. Nguyên nhân của khuyết điểm
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG VÀ SAU QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 3.1. Tăng cường công tác phổ biến, tuyên truyền chủ trương, chính sách pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và pháp luật về bảo vệ quyền lợi người lao động
• 3.2. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về bảo vệ quyền lợi người lao động trong cổ phần hóa
• 3.3. Nâng cao chất lượng, hiệu quả kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật bảo vệ quyền lợi của người lao động trong và sau quá trình cổ phần hóa
• 3.4. Bồi dưỡng, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người lao động của cán bộ làm công tác cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cán bộ quản lý tại các công ty cổ phần có vốn Nhà nước sau cổ phần hoá
• 3.5. Phát huy vai trò của tổ chức công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động trong và sau cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước. Nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp sau cổ phần hóa gắn với bảo vệ quyền lợi người lao động
• KẾT LUẬN
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền lợi người lao động trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Bảo vệ quyền lợi của người lao động trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Cổ phần hóa không chỉ là một biện pháp kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến quyền lợi và cuộc sống của người lao động. Việc chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần cần đảm bảo rằng quyền lợi của người lao động được bảo vệ và phát huy. Điều này không chỉ giúp người lao động có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển của doanh nghiệp mà còn tạo ra một môi trường làm việc công bằng và minh bạch.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu từ nhà nước sang hình thức công ty cổ phần. Điều này không chỉ giúp tăng cường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện cho người lao động tham gia vào việc quản lý và hưởng lợi từ doanh nghiệp. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền lợi người lao động trong quá trình chuyển đổi này.

1.2. Các quyền lợi cơ bản của người lao động trong cổ phần hóa

Người lao động có quyền lợi cơ bản như quyền được làm việc, quyền tham gia vào các quyết định của doanh nghiệp, và quyền được bảo vệ trong trường hợp thay đổi cơ cấu tổ chức. Những quyền lợi này cần được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật và thực hiện nghiêm túc để đảm bảo rằng quyền lợi hợp pháp của người lao động không bị xâm phạm.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động trong cổ phần hóa

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc cổ phần hóa, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động. Các vấn đề như việc cắt giảm nhân sự, thay đổi chính sách lao động, và sự thiếu minh bạch trong quá trình cổ phần hóa có thể dẫn đến việc người lao động bị thiệt thòi. Cần có các biện pháp cụ thể để giải quyết những thách thức này nhằm đảm bảo quyền lợi của người lao động được bảo vệ.

2.1. Vấn đề cắt giảm nhân sự và ảnh hưởng đến người lao động

Trong quá trình cổ phần hóa, nhiều doanh nghiệp thực hiện cắt giảm nhân sự để tối ưu hóa chi phí. Điều này có thể dẫn đến việc nhiều người lao động mất việc làm mà không được bồi thường thỏa đáng. Cần có các chính sách hỗ trợ cho người lao động bị ảnh hưởng để đảm bảo quyền lợi của họ được bảo vệ.

2.2. Thiếu minh bạch trong quy trình cổ phần hóa

Sự thiếu minh bạch trong quy trình cổ phần hóa có thể dẫn đến việc người lao động không nắm rõ quyền lợi của mình. Điều này cần được khắc phục bằng cách công khai thông tin và tạo điều kiện cho người lao động tham gia vào các quyết định liên quan đến quyền lợi của họ.

III. Phương pháp bảo vệ quyền lợi người lao động trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Để bảo vệ quyền lợi của người lao động trong quá trình cổ phần hóa, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền, và phát huy vai trò của tổ chức công đoàn. Những phương pháp này sẽ giúp đảm bảo rằng quyền lợi của người lao động được bảo vệ một cách tốt nhất.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền lợi người lao động

Cần có các quy định pháp luật rõ ràng và cụ thể về quyền lợi của người lao động trong quá trình cổ phần hóa. Điều này sẽ giúp người lao động hiểu rõ quyền lợi của mình và có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi khi cần thiết.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền về quyền lợi người lao động

Công tác tuyên truyền về quyền lợi của người lao động cần được thực hiện thường xuyên và liên tục. Điều này giúp người lao động nắm rõ quyền lợi của mình và biết cách bảo vệ quyền lợi khi cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ quyền lợi người lao động

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc bảo vệ quyền lợi của người lao động trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền lợi người lao động là cần thiết để đảm bảo sự công bằng và phát triển bền vững trong doanh nghiệp.

4.1. Kết quả đạt được từ việc bảo vệ quyền lợi người lao động

Việc bảo vệ quyền lợi người lao động đã giúp nhiều người lao động có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển của doanh nghiệp. Họ không chỉ được bảo vệ quyền lợi mà còn có cơ hội phát triển nghề nghiệp và nâng cao thu nhập.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại và cần khắc phục

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục như sự thiếu minh bạch trong quy trình cổ phần hóa và việc cắt giảm nhân sự. Cần có các giải pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động một cách tốt nhất.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ quyền lợi người lao động trong cổ phần hóa

Bảo vệ quyền lợi của người lao động trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một vấn đề quan trọng và cần thiết. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách và quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi của người lao động được bảo vệ một cách tốt nhất. Việc này không chỉ giúp người lao động có cuộc sống ổn định mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế.

5.1. Tương lai của bảo vệ quyền lợi người lao động trong cổ phần hóa

Trong tương lai, việc bảo vệ quyền lợi người lao động sẽ ngày càng được chú trọng hơn. Các chính sách và quy định pháp luật sẽ được hoàn thiện để đảm bảo rằng quyền lợi của người lao động được bảo vệ một cách tốt nhất.

5.2. Vai trò của tổ chức công đoàn trong bảo vệ quyền lợi người lao động

Tổ chức công đoàn sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động. Họ sẽ là cầu nối giữa người lao động và doanh nghiệp, giúp đảm bảo rằng quyền lợi của người lao động được bảo vệ và phát huy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2009 đã đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với hơn 3.800 doanh nghiệp nhà nước được chuyển đổi thành công ty cổ phần. Tuy nhiên, quá trình tái cấu trúc sở hữu quy mô lớn này cũng đặt ra thách thức gay gắt đối với vấn đề bảo đảm an sinh xã hội, khi tỷ lệ lao động dôi dư tại nhiều doanh nghiệp chuyển đổi chiếm từ 15% đến 25% tổng số nhân lực. Luận văn thạc sĩ Luật học chuyên ngành Luật Kinh tế với đề tài "Bảo vệ quyền lợi người lao động trong và sau quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước: Pháp luật và thực tiễn" tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống chính sách, văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn bảo vệ quyền lợi của người lao động trong suốt tiến trình này.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là làm rõ các quyền lợi cơ bản của người lao động bao gồm quyền việc làm, quyền sở hữu cổ phần ưu đãi theo định mức 100 cổ phần cho mỗi năm công tác và quyền hưởng bảo hiểm xã hội khi nghỉ chế độ. Phạm vi nghiên cứu bao quát các ngành công nghiệp, dịch vụ và xây dựng tiêu biểu trên cả nước trong giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2009. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đóng góp hệ thống giải pháp lập pháp và thực thi nhằm nâng cao tỷ lệ giải quyết đúng chế độ cho người lao động đạt trên 95%, đồng thời hạn chế tối đa các tranh chấp lao động tập thể phát sinh trong quá trình chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sở hữu của người lao động (Employee Ownership Theory) kết hợp với lý thuyết an sinh xã hội và nguyên tắc bảo vệ bên yếu thế trong quan hệ pháp luật lao động. Khung phân tích lý luận tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước: Quá trình chuyển đổi doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần có nhiều chủ sở hữu theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Nghị định 109/2007/NĐ-CP.
• Quyền lợi của người lao động: Bao gồm quyền tài chính gắn liền với việc sở hữu cổ phần ưu đãi, quyền làm việc và quyền thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Bộ luật Lao động và Luật Bảo hiểm xã hội.
• Lao động dôi dư: Nhóm người lao động không thể bố trí được việc làm tại công ty cổ phần tại thời điểm công bố giá trị doanh nghiệp, được hưởng chính sách trợ cấp đặc thù theo Nghị định 41/2002/NĐ-CP và Nghị định 110/2007/NĐ-CP.
• Dân chủ xí nghiệp và vai trò đại diện: Cơ chế tham gia quản lý của người lao động thông qua tổ chức công đoàn cơ sở với quyền sử dụng quỹ hợp pháp để nắm giữ tối đa 3% vốn điều lệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm 120 văn bản quy phạm pháp luật ban hành từ năm 1990 đến năm 2008 và hồ sơ thực tiễn cổ phần hóa tại 30 doanh nghiệp nhà nước thuộc các lĩnh vực then chốt như cơ khí, dệt may, xây dựng và giao thông vận tải.

Cỡ mẫu phân tích bao gồm 30 hồ sơ phương án sử dụng lao động đại diện cho các mô hình quy mô doanh nghiệp khác nhau. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), phân bổ đồng đều qua 3 giai đoạn phát triển: giai đoạn thí điểm (1990 - 1996), giai đoạn mở rộng thí điểm (1996 - 1998) và giai đoạn triển khai diện rộng (1998 - 2009).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp so sánh luật học là nhằm đánh giá chính xác tính đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam, đồng thời đối chiếu với bài học kinh nghiệm quốc tế từ Nga, Trung Quốc (với hơn 9.200 doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi) và Hàn Quốc (với chương trình cổ phần hóa toàn dân dành 20% cổ phần cho công nhân). Cách tiếp cận này giúp nhận diện rõ các khoảng trống pháp lý giữa lý thuyết ban hành và hiệu quả thực thi trên thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 3 phát hiện mang tính then chốt về thực trạng pháp luật và thực thi chính sách bảo vệ người lao động:

Thứ nhất, cơ chế bán cổ phần ưu đãi cho người lao động có sự phát triển vượt bậc về số lượng nhưng gia tăng rào cản về giá mua. Giai đoạn áp dụng Nghị định 44/1998/NĐ-CP và Nghị định 64/2002/NĐ-CP chỉ cho phép mua tối đa 10 cổ phần cho mỗi năm công tác với giá giảm 30% so với mệnh giá 100.000 đồng. Đến Nghị định 109/2007/NĐ-CP, số lượng cổ phần ưu đãi được nâng lên tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm làm việc với mức giảm 60% so với giá đấu thành công bình quân. Tuy nhiên, do giá đấu thành công thường cao gấp 3 đến 5 lần mệnh giá 10.000 đồng, khoảng 35% đến 40% người lao động có thu nhập thấp không đủ khả năng tài chính để thực hiện toàn bộ quyền mua ưu đãi.

Thứ hai, việc phân loại và xử lý lao động dôi dư mang lại lợi ích lớn cho nhóm nghỉ hưu trước tuổi nhưng tạo áp lực lớn lên quỹ an sinh. Thống kê tại các doanh nghiệp khảo sát cho thấy khoảng 70% lao động dôi dư lựa chọn phương án nghỉ hưu sớm (nam đủ từ 55 đến dưới 60 tuổi, nữ đủ từ 50 đến dưới 55 tuổi có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội). Nhóm này được hưởng trọn vẹn lương hưu không bị trừ tỷ lệ do nghỉ sớm, đồng thời nhận thêm khoản trợ cấp 3 tháng lương cho mỗi năm nghỉ trước tuổi và 5 tháng lương cho 20 năm công tác đầu tiên theo Nghị định 41/2002/NĐ-CP và Nghị định 110/2007/NĐ-CP.

Thứ ba, xuất hiện tình trạng dịch chuyển quyền sở hữu và "bán lúa non" cổ phiếu ưu đãi. Trong thực tế, có từ 50% đến 60% người lao động đã chuyển nhượng quyền mua hoặc bán lại cổ phần sau khi hết thời hạn hạn chế 3 năm. Hiện tượng này dẫn đến việc cổ phần bị thâu tóm vào tay ban điều hành hoặc các nhà đầu tư bên ngoài, làm mất đi bản chất của việc biến người lao động thành người đồng sở hữu thực sự của doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự bất cập trong thiết kế chính sách tài chính hỗ trợ người lao động và sự thiếu hụt thông tin thị trường chứng khoán. Việc xác định giá bán ưu đãi dựa trên giá đấu bình quân của các nhà đầu tư chuyên nghiệp đã vô tình đặt người lao động vào thế bất lợi về vốn. Bên cạnh đó, tổ chức công đoàn cơ sở tại nhiều nơi hoạt động còn mang tính hình thức, chưa phát huy được quyền sử dụng quỹ công đoàn mua 3% vốn điều lệ để bảo vệ quyền lợi tập thể.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng tổng hợp so sánh các giai đoạn ưu đãi tài chính (1992, 1996, 1998, 2002, 2007) và biểu đồ hình cột thể hiện cơ cấu giải quyết lao động dôi dư (nghỉ hưu sớm, chấm dứt hợp đồng nhận trợ cấp 1 lần 5 triệu đồng, đào tạo nghề 6 tháng). So sánh với mô hình của Hàn Quốc (chính phủ hỗ trợ quỹ ký thác giữ cổ phần tối thiểu 3 năm) và Trung Quốc (dành tối đa 5% cổ phần nội bộ trước phát hành ra công chúng), Việt Nam cần thiết lập các định chế tài chính trung gian nhằm hỗ trợ vốn vay trả chậm dài hạn cho người lao động, tránh việc người lao động bị mất quyền làm chủ sau cổ phần hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động và doanh nghiệp: Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội rà soát, sửa đổi các quy định về xác định giá cổ phần ưu đãi theo hướng khống chế mức giá trần cho người lao động nghèo, loại bỏ 100% các xung đột pháp lý giữa Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Lao động trong thời gian 12 tháng tới.
• Tăng cường hiệu lực thanh tra, giám sát thực thi: Thanh tra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Sở Lao động các địa phương kiểm tra 100% phương án sắp xếp lao động tại các doanh nghiệp cổ phần hóa, cam kết giải quyết dứt điểm 90% khiếu nại về chế độ trợ cấp dôi dư và bảo hiểm xã hội trong vòng 30 ngày kể từ khi tiếp nhận hồ sơ.
• Đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ công đoàn: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ bắt buộc cho 100% cán bộ công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp trong diện chuyển đổi trong lộ trình 6 tháng, đảm bảo công đoàn nắm vững quyền mua 3% vốn điều lệ và đại diện thương lượng thỏa ước lao động tập thể.
• Thiết lập quỹ hỗ trợ tài chính mua cổ phần: Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại phối hợp Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp triển khai gói tín dụng ưu đãi lãi suất thấp thời hạn từ 3 đến 5 năm, giúp tối thiểu 80% người lao động khó khăn có đủ nguồn tài chính để mua và duy trì cổ phần ưu đãi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Sử dụng số liệu thực chứng và phân tích pháp lý để xây dựng, hoàn thiện các nghị định về sắp xếp đổi mới doanh nghiệp nhà nước và chính sách trợ cấp mất việc 1 tháng lương cho mỗi năm làm việc.
• Ban chỉ đạo cổ phần hóa và lãnh đạo doanh nghiệp: Tham khảo quy trình 4 bước chuẩn hóa theo Nghị định 109/2007/NĐ-CP để lập phương án sử dụng lao động minh bạch, hạn chế tranh chấp và bảo đảm duy trì việc làm ổn định trong 12 tháng đầu sau chuyển đổi.
• Tổ chức công đoàn và người lao động: Nắm rõ các chế độ ưu đãi về mua 100 cổ phần/năm, chính sách bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội và tiêu chuẩn hưởng trợ cấp dôi dư để tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi doanh nghiệp thực hiện tái cơ cấu.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu Luật Kinh tế: Sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo chuyên sâu với hơn 100 trích dẫn nguồn luật và so sánh pháp luật quốc tế giữa 4 quốc gia tiêu biểu (Việt Nam, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc).

Câu hỏi thường gặp

Người lao động được hưởng ưu đãi mua cổ phần như thế nào theo Nghị định 109/2007/NĐ-CP?

Người lao động trong danh sách thường xuyên tại thời điểm công bố giá trị doanh nghiệp được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm làm việc thực tế tại khu vực nhà nước. Giá bán ưu đãi được tính bằng 60% giá đấu thành công bình quân của cuộc đấu giá công khai.

Chế độ tài chính dành cho người lao động dôi dư không đủ tuổi nghỉ hưu gồm những gì?

Theo Nghị định 110/2007/NĐ-CP và Nghị định 41/2002/NĐ-CP, người lao động được nhận trợ cấp mất việc 1 tháng lương cho mỗi năm công tác, hỗ trợ thêm 1 tháng lương/năm, nhận trợ cấp 1 lần 5 triệu đồng và 6 tháng tiền lương để tìm việc hoặc học nghề.

Lao động đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi được hưởng những quyền lợi cụ thể nào?

Lao động nam từ đủ 55 đến dưới 60 tuổi, nữ từ đủ 50 đến dưới 55 tuổi có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội được nghỉ hưu mà không bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu, đồng thời nhận trợ cấp 3 tháng lương cho mỗi năm nghỉ sớm và 5 tháng lương cho 20 năm công tác đầu tiên.

Nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng người lao động "bán lúa non" cổ phiếu ưu đãi?

Trong thực tế, do giá đấu bình quân cao dẫn đến số tiền phải nộp lớn, trong khi người lao động thiếu vốn tích lũy và thiếu hiểu biết về thị trường chứng khoán, nên họ thường chuyển nhượng quyền mua hoặc bán cổ phần ngay sau thời hạn cam kết 3 năm để thu tiền chênh lệch nhỏ.

Tổ chức công đoàn có quyền hạn và trách nhiệm gì trong tiến trình cổ phần hóa?

Công đoàn tham gia trực tiếp vào việc lấy ý kiến tại hội nghị người lao động để hoàn thiện phương án cổ phần hóa, giám sát chi trả chế độ dôi dư và được dùng quỹ hợp pháp mua tối đa 3% vốn điều lệ nhằm đại diện quyền lợi cho tập thể người lao động.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn pháp lý về bảo vệ quyền lợi người lao động qua 3 giai đoạn chuyển đổi sở hữu từ năm 1990 đến năm 2009.
• Phân tích chi tiết tiến trình hoàn thiện khung pháp luật qua các mốc văn bản từ Nghị định 28/CP, Nghị định 44/1998/NĐ-CP đến Nghị định 109/2007/NĐ-CP và Nghị định 110/2007/NĐ-CP.
• Làm rõ các tồn tại thực tế như hiện tượng "bán lúa non" cổ phần ưu đãi và bất cập trong việc giải quyết việc làm cho lao động dôi dư.
• Tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Nga, Trung Quốc và Hàn Quốc trong việc xử lý an sinh xã hội khi tái cơ cấu doanh nghiệp.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao về hoàn thiện lập pháp, tăng cường thanh tra, nâng cao năng lực công đoàn và hỗ trợ tài chính cho người lao động.

Luận văn đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho chuyên ngành Luật Kinh tế, hỗ trợ đắc lực cho công tác lập pháp trong lộ trình 12 tháng tới. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người lao động nên khai thác sâu nội dung tài liệu để vận dụng hiệu quả vào hoạt động tái cấu trúc doanh nghiệp và bảo đảm công bằng xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về CPH DNNN và bảo vệ quyền lợi NLĐ trong và sau quá trình CPH DNNN. - Chương 2: Bảo vệ quyền lợi NLĐ trong và sau quá trình CPH DNNN- Pháp luật, thực trạng, nguyên nhân và kinh nghiệm. - Chương 3: Một số giải pháp tăng cường bảo vệ quyền lợi của NLĐ trong và sau quá trình CPH DNNN. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƢỜI LAO ĐỘNG TRONG VÀ SAU QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1.

Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nƣớc 1. Khái niệm cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước CPH là cách nói ngắn gọn của chủ trương chuyển DNNN thành công ty cổ phần (CTCP), được đưa ra từ năm 1987 tại Điều 22 của Quyết định số 214/HĐBT ngày 14/11/1987 của Hội đồng Bộ trưởng về đổi mới thành phần kinh tế quốc doanh, nhưng phải hơn hai năm sau đó, khái niệm về CPH mới chính thức được đề cập (tuy chưa cụ thể) tại Điều 2 Quyết định số 143/HĐBT ngày 10/5/1990 của Hội đồng Bộ trưởng: “Chuyển DN quốc doanh thành CTCP với mục đích đảm bảo sở hữu về tài sản và sở hữu của nhà nước, người lao động có điều kiện thực sự làm chủ DN, huy động vốn" [7]. Đến năm 1996, tại Nghị định số 28/CP ngày 7/5/1996 của Chính phủ, khái niệm CPH được đề cập đầy đủ và chặt chẽ hơn: DNNN chuyển thành CTCP (hay còn gọi là CPH DNNN) là một biện pháp chuyển DN từ sở hữu Nhà nước sang hình thức sở hữu nhiều thành phần trong đó tồn tại một phần sở hữu Nhà nước… Theo Nghị định 109/2007/NĐ-CP ngày 6/6/2007, CPH DNNN chính là việc chuyển doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thành công ty cổ phần, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp năm 2005 [8]. Với khái niệm này, đối tượng của CPH DNNN chỉ là DNNN có 100% vốn Nhà nước.

Các loại hình doanh nghiệp mà Nhà nước có cổ phần, vốn góp chi phối không phải là đối tượng của CPH. Các DNNN sau khi CPH sẽ được 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyển đổi thành CTCP – là một tổ chức kinh doanh có tư cách pháp nhân mà vốn kinh doanh do nhiều người đóng góp dưới hình thái cổ phần. - CTCP có đặc trưng cơ bản sau: + Là doanh nghiệp có tư cách pháp nhân. + Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần.

+ Thành viên của CTCP (cổ đông) có thể là tổ chức hoặc cá nhân; số lượng thành viên tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa; thành viên công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đóng góp vào doanh nghiệp; cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ một số trường hợp theo quy định của Luật Doanh nghiệp. + CTCP có quyền phát hành cổ phiếu các loại để huy động vốn. Từ những phân tích trên, có thể hiểu CPH dưới góc độ pháp lý như sau: CPH là quá trình thực hiện xã hội hoá sở hữu, chuyển các DNNN thuộc sở hữu Nhà nước thành CTCP thuộc sở hữu của các cổ đông thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia mua cổ phiếu. - Các hình thức cổ phần hoá DNNN: + Giữ nguyên vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp, phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.

+ Bán một phần vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán bớt một phần vốn Nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ. + Bán toàn bộ vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán toàn bộ vốn Nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ. - Cổ phần hoá các DNNN nhằm các mục tiêu sau: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Chuyển đổi những doanh nghiệp mà Nhà nước không cần giữ 100% vốn sang loại hình doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu; huy động vốn của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài để nâng cao năng lực tài chính, đổi mới công nghệ, đổi mới phương thức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. + Đảm bảo hài hoà lợi ích của nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và NLĐ trong doanh nghiệp.

+ Thực hiện công khai, minh bạch theo nguyên tắc thị trường; khắc phục tình trạng CPH khép kín trong nội bộ doanh nghiệp; gắn với phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán. Từ các mục tiêu trên, CPH DNN có những đặc trưng cơ bản sau: Một là, CPH DNNN là quá trình chuyển đổi hình thức hoạt động từ DNNN sang CTCP. DNNN sau khi đã hoàn thành CPH sẽ có địa vị pháp lý của CTCP. Khi đó tất cả các vấn đề liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp như: cơ chế pháp lý về thành lập, giải thể, phá sản, quyền và nghĩa vụ của công ty, cơ chế quản lý … đều chịu sự điều chỉnh của pháp luật về công ty cổ phần (Luật Doanh nghiệp).

Hai là, CPH DNNN là quá trình chuyển doanh nghiệp từ sở hữu nhà nước sang sở hữu nhiều thành phần. Nếu như trước khi CPH, toàn bộ vốn của doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước thì sau khi tiến hành CPH, vốn của doanh nghiệp không chỉ là của riêng Nhà nước mà còn là của các chủ sở hữu khác như: NLĐ trong doanh nghiệp, cổ đông ngoài doanh nghiệp. Điều đặc biệt là NLĐ đã trở thành người chủ thực sự cho phần vốn góp của mình trong CTCP. Ba là, CPH DNNN là biện pháp duy trì một phần sở hữu nhà nước đối với tư liệu sản suất dưới hình thức CTCP.

Thực tế cho thấy khi thực hiện 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CPH DNNN, Nhà nước không chuyển tất cả các DNNN thành CTCP mà chỉ chuyển một bộ phận doanh nghiệp không giữ vị trí then chốt, trọng yếu trong nền kinh tế quốc dân trở thành CTCP. Hiện nay, sau khi CPH thì Nhà nước vẫn thường là một cổ đông trong doanh nghiệp. Vậy CPH DNNN ở nước ta có điểm gì khác với tư nhân hóa. Tư nhân hoá được hiểu là quá trình chuyển DNNN sang doanh nghiệp tư nhân.

Tư nhân hoá có thể diễn ra ở ba mức độ sau: 1- Thay đổi một phần chế độ sở hữu của doanh nghiệp ; 2- Tự do hoá việc tham gia những hoạt động mà trước đây chỉ dành cho khu vực nhà nước; 3- Uỷ quyền kinh doanh hoặc cho phép tư nhân thực hiện những dịch vụ công cộng hoặc cho tư nhân thuê các tài sản công [9]. Ta thấy, CPH DNNN ở nước ta là một hiện tượng đặc thù, khác hẳn với tư nhân hóa, thể hiện như sau: - CPH DNNN nhằm cơ cấu lại hệ thống DNNN bằng cách du nhập mô hình CTCP, có hỗn hợp sở hữu nhà nước và tư nhân để một mặt giảm bớt vốn của Nhà nước ở các ngành, lĩnh vực mà với hình thức kinh tế tư bản nhà nước sẽ tốt hơn hẳn hình thức doanh nghiệp 100% sở hữu nhà nước. Làm như vậy thành phần kinh tế nhà nước có thể mạnh hơn, kiểm soát được phạm vi rộng hơn mà không cần tăng vốn đầu tư của Nhà nước. - Hình thức CPH DNNN kết hợp với việc vận dụng các chính sách ưu đãi đối với NLĐ trong các CTCP được chuyển đổi từ DNNN cho thấy mục đích là tạo điều kiện cho NLĐ làm chủ và doanh nghiệp sau CPH hoạt động hiệu quả.

- CPH DNNN không nhằm mục đích tư nhân hoá các doanh nghiệp này để giảm gánh nặng tài chính cho ngân sách Nhà nước mà trước hết nhằm vào huy động vốn cho doanh nghiệp và ngay cả khoản tiền thu về do bán cổ phần vẫn được Nhà nước tiếp tục đầu tư vào DNNN. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các đặc trưng của CPH DNNN nêu trên đã làm cho CPH trở thành một giải pháp triệt để nhằm sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả của DNNN, giải quyết được căn nguyên của DNNN - đó là vấn đề sở hữu. CPH được coi là “giải pháp cải cách DNNN tối ưu trong điều kiện nước ta hiện nay” [10]. Bên cạnh đó CPH DNNN là một tất yếu khách quan trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Khi Việt Nam là thành viên của các tổ chức quốc tế như WTO, nhà nước ta phải thực hiện các cam kết quốc tế, phải bãi bỏ các loại hình bao cấp và trợ cấp, hỗ trợ cho các hoạt động của doanh nghiệp trong nước trái với quy định của WTO, các doanh nghiệp trong nước phải cạnh tranh bình đẳng với các đối tác quốc tế trên cả thị trường trong nước và thế giới [11]. Bên cạnh đó, CPH cũng là giải pháp cải cách DNNN tác động đến rất nhiều vấn đề xã hội hết sức nhạy cảm như công bằng xã hội, quyền lợi cũng như việc làm, trợ cấp thất nghiệp của NLĐ… 1. Phương thức tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước Theo quy định tại Nghị định số 109/2007/NĐ-CP ngày 6/6/2007 của Chính phủ và Thông tư số 146/2007/TT-BTC ngày 06/12/2007 của Bộ Tài chính [12], CPH DNNN sẽ được tiến hành theo các bước để chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành CTCP, cụ thể như sau: Bước 1. Xây dựng phương án CPH.

* Thành lập Ban chỉ đạo CPH và tổ giúp việc. - Cơ quan quyết định CPH ra quyết định thành lập Ban chỉ đạo CPH đồng thời với Quyết định CPH doanh nghiệp. - Trưởng Ban chỉ đạo lựa chọn và ra quyết định thành lập Tổ giúp việc CPH trong thời gian 5 ngày làm việc, kể từ ngày có quyết định thành lập Ban chỉ đạo CPH. * Chuẩn bị hồ sơ tài liệu: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong thời gian tối đa 10 ngày làm việc kể từ ngày có quyết định thành lập Tổ giúp việc CPH, Ban chỉ đạo có trách nhiệm chỉ đạo Tổ giúp việc cùng với doanh nghiệp tiến hành: - Lựa chọn phương pháp, hình thức xác định giá trị doanh nghiệp, lựa chọn thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn có liên quan đến CPH.

- Chuẩn bị đầy đủ các tài liệu sau: + Các Hồ sơ pháp lý về thành lập doanh nghiệp. + Các Hồ sơ pháp lý về tài sản của doanh nghiệp (bao gồm cả diện tích đất được giao hoặc thuê). + Hồ sơ về công nợ (đặc biệt là các khoản nợ tồn đọng, các khoản nợ đã xử lý theo chế độ trước thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp).