CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CHUYỂN ĐỔI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC THÀNH CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN. Doanh nghiệp Nhà nƣớc. Doanh nghiệp Nhà nƣớc (DNNN) là khái niệm chung để khái quát tất cả các loại hình doanh nghiệp do Nhà nƣớc đầu tƣ vốn thành lập và tổ chức quản lý với các hình thức và tên gọi khác nhau nhƣ xí nghiệp, nhà máy, công ty, tổng công ty… Mặc dù với các hình thức và tên gọi khác nhau, nhƣng DNNN vẫn đƣợc hiểu là tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc đầu tƣ vốn để thành lập.
Điều 1 của Luật Doanh nghiệp Nhà nƣớc (Ngày 20-4-1995) quy định nhƣ sau: "DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc đầu tƣ vốn để thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nƣớc giao. DNNN có tƣ cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. DNNN có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam". DNNN có một số đặc trƣng cơ bản sau: Thứ nhất: Về sở hữu vốn: Vốn và tài sản trong DNNN thuộc quyền sở hữu của Nhà nƣớc.
Khi nói đến DNNN, thông thƣờng là nói đến tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc đầu tƣ 100% vốn để thành lập và quản lý, do vậy trong mọi hoàn cảnh, Nhà 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nƣớc luôn giữ vai trò là ngƣời chủ sở hữu đối với DNNN. Trên thực tế đại diện chủ sở hữu ở DNNN là ai không đƣợc xác định rõ. Quyền quản lý của Nhà nƣớc và quyền của chủ sở hữu đối với doanh nghiệp chƣa đƣợc phân định rõ; quyền sở hữu phân công cho nhiều cơ quan nhƣng chƣa phân định rõ chức năng nhiệm vụ và mối quan hệ của các cơ quan này nên thực tế là vừa buông lỏng quản lý, vừa can thiệp quá sâu và chồng chéo vào hoạt động của doanh nghiệp. Thứ hai: Trong DNNN có sự tách bạch giữa chủ thể sở hữu và chủ thể kinh doanh.
Chủ thể sở hữu là Nhà nƣớc, chủ thể kinh doanh là doanh nghiệp. Tuy nhiên quyền năng của những chủ thể này cũng không đƣợc phân định rõ ràng. Do vậy doanh nghiệp không đƣợc thực hiện đầy đủ các quyền năng của ngƣời chủ sở hữu đối với khối tài sản mình đang quản lý và sử dụng vào hoạt động kinh doanh, đặc biệt là quyền định đoạt. Có thể nói sự tự chủ của DNNN trong hoạt động kinh doanh không đƣợc đảm bảo, các cơ quan chủ quản vẫn can thiệp rất sâu vào hoạt động của doanh nghiệp.
Sự can thiệp của chủ quản không chỉ đối với hoạt động kinh doanh mà còn can thiệp cả vào việc quyết định cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp, chế độ lƣơng thƣởng đối với các bộ phận của doanh nghiệp. đây là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng hoạt động kém hiệu quả của doanh nghiệp. Thứ ba: DNNN là pháp nhân kinh doanh, điều đó có nghĩa là mỗi DNNN là một đơn vị kinh doanh độc lập và hoàn toàn tự chủ về hoạt động kinh doanh của mình trong phạm vi số tài sản Nhà nƣớc giao. Nhà nƣớc chỉ chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong phạm vi số tài sản đã đầu tƣ vào doanh nghiệp.
Tuy nhiên, trên thực tế các điều kiện để đảm bảo tƣ cách pháp nhân của DNNN chƣa đƣợc thiết lập đầy đủ đồng thời cũng chƣa đƣợc tôn trọng. DNNN chƣa có tài sản độc lập với Nhà nƣớc. Mặc dù, Nhà nƣớc đã tiến hành giao vốn cho DNNN nhƣng vẫn tiếp tục can thiệp dƣới nhiều hình thức đến khối tài sản của doanh nghiệp nhƣ: điều chuyển vốn và tài sản của doanh nghiệp, quyết định mua bán, chuyển nhƣợng, cho thuê, thế chấp. đối với tài sản của doanh nghiệp.
Khi các DNNN kinh doanh thua lỗ do rất nhiều lý do khác nhau trong đó lý do cơ bản là các cơ quan chủ quản không muốn mất quyền chủ quản, nên mặc dù 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nó đã thật sự lâm vào tình trạng nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp vƣợt quá khả năng thanh toán, nó không bị giải thể hay phá sản mà Nhà nƣớc sẽ hà hơi, tiếp sức cho doanh nghiệp thông qua các biện pháp tài chính nhƣ bù lỗ, rót thêm vốn, khoanh nợ, xoá nợ. để cho các doanh nghiệp này tiếp tục tồn tại. Bởi vậy có thể nói trên thực tế DNNN là tổ chức kinh tế có tƣ cách pháp nhân không đầy đủ, phạm vi trách nhiệm của chủ sở hữu đối với hoạt động của doanh nghiệp không đƣợc xác định rõ. Chính đặc điểm này dẫn đến tình trạng trách nhiệm và quyền lợi của cả DNNN và của Nhà nƣớc không rõ ràng.
Trong trƣờng hợp DNNN kinh doanh thua lỗ, hoạt động kém hiệu quả thì ngân sách Nhà nƣớc là nơi cấp bù; còn khi DNNN kinh doanh có hiệu quả thì việc phân bổ lợi nhuận sau thuế thƣờng thiên về lợi ích của Nhà nƣớc với lý do Nhà nƣớc là chủ sở hữu nên có quyền định đoạt tất cả do đó không tạo đƣợc động lực cho doanh nghiệp. Ở Việt nam hiện nay, DNNN do Nhà nƣớc đầu tƣ 100% vốn thành lập là loại hình DNNN phổ biến nhất và đƣợc tổ chức theo các mô hình chủ yếu sau đây: 1. DNNN độc lập là những doanh nghiệp không nằm trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp khác; 2. Các DNNN là thành viên của các DNNN khác (thành viên của tổng công ty Nhà nƣớc).
Các DNNN này thƣờng phụ thuộc vào tổ chức của tổng công ty với hai loại hình chủ yếu là doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập và doanh nghiệp thành viên hạch toán phụ thuộc; 3. DNNN đƣợc tổ chức dƣới hình thức tổng công ty Nhà nƣớc đƣợc hợp thành từ các DNNN là thành viên. Trƣớc thời kỳ đổi mới, số lƣợng DNNN ở Việt nam rất lớn (hơn 12.000 doanh nghiệp) các doanh nghiệp này ra đời không tuân theo những điều kiện nhất định, đặc biệt là điều kiện về vốn, nên hiện tƣợng thiếu vốn kinh doanh của các DNNN thƣờng xuyên xảy ra. Bên cạnh đó, các cơ quan chủ quản thƣờng xuyên can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, không đảm bảo đƣợc sự chủ động của doanh nghiệp đối với hoạt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động kinh doanh.
Tất cả những điều đó đã tác động và làm cho hoạt động kinh doanh của DNNN kém hiệu quả, DNNN trở thành gánh nặng của Ngân sách quốc gia. Từ khi bƣớc vào thời kỳ đổi mới cho đến nay khu vực DNNN đã có những biến đổi theo chiều hƣớng tích cực: Số lƣợng DNNN giảm đi hơn một nửa, hiện có khoảng hơn 5000 doanh nghiệp; bƣớc đầu giảm sự can thiệp của Nhà nƣớc vào hoạt động của doanh nghiệp nên hiệu quả hoạt động của DNNN đã dần đƣợc nâng lên. Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động của DNNN vẫn còn những tồn tại không nhỏ: Hiệu quả kinh doanh của DNNN không tƣơng xứng với những tiềm năng và lợi thế có đƣợc, số DNNN hoạt động thật sự có hiệu quả không nhiều Theo đánh giá chung, khoảng gần 40% DNNN hoạt động có hiệu quả, khoảng 20% doanh nghiệp hoạt động không có hiệu quả thua lỗ liên tục, số còn lại hoạt động chƣa có hiệu quả, khi lỗ, khi lãi (24. Tình trạng kinh doanh kém hiệu quả của DNNN trong điều kiện nƣớc ta hiện nay có nguy cơ đe doạ đến sự an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính bởi DNNN là khách hàng vay chủ yếu của 4 ngân hàng thƣơng mại quốc doanh; hơn thế nữa khả năng cạnh tranh của các DNNN rất yếu ngay trong cả những ngành, sản phẩm đƣợc bảo hộ tuyệt đối.
Khả năng cạnh tranh kém của các DNNN trong điều kiện Việt Nam đang và sẽ thực hiện các cam kết hội nhập quốc tế có nguy cơ dẫn đến tình trạng Nhà nƣớc sẽ phải chịu chi phí rất lớn trong tƣơng lai để trợ cấp và duy trì các DNNN. Để DNNN có thể giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân thì những yếu kém, tồn tại của DNNN cần đƣợc khắc phục thông qua các biện pháp đổi mới tổ chức, hoạt động của DNNN. Công ty TNHH một thành viên 1. Khái quát về công ty Công ty là loại hình doanh nghiệp xuất hiện rất sớm ở các nƣớc phƣơng tây.
Ngay từ những năm 70 của thế kỷ XVII, vua nƣớc Pháp là Louis XIV đã ban hành sắc lệnh về công ty. Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, phát triển và hoàn thiện, ngày nay công ty đã trở thành hình thức cơ bản của doanh nghiệp hiện đại.Nhiều nƣớc trên thế giới đã có luật công ty để quy định về loại hình doanh nghiệp này. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hàm nghĩa ban đầu của công ty là nói về loại doanh nghiệp có từ 2 ngƣời góp vốn kinh doanh trở lên nhằm mục đích sinh lợi với 4 đặc trƣng cơ bản sau: là tổ chức kinh tế nhằm mục tiêu lợi nhuận; có từ 2 thành viên trở lên đầu tƣ góp vốn kinh doanh, có quan hệ rõ ràng về quản lý tài sản ở công ty; có tƣ cách pháp nhân; đăng ký theo luật định. Từ cuối những năm 70, đầu những năm 80 trên thế giới bắt đầu trào lƣu cải cách mạnh mẽ DNNN, trong đó có việc áp dụng nguyên lý tổ chức và quản lý của công ty tƣ nhân để áp dụng vào DNNN.
Từ đây xuất hiện loại hình công ty có một chủ sở hữu là Nhà nƣớc và đã đƣợc một số nƣớc bổ sung và quy định trong luật công ty của mình nhƣ: Úc, Niudilân, Trung quốc. Hầu hết các nƣớc trên thế giới đều quan tâm đến việc thiết lập cho đƣợc cơ cấu tổ chức và hoạt động của công ty sao cho có hiệu quả nhất. Trong đó vấn đề trọng tâm là làm thế nào thiết lập mối quan hệ quản lý của ngƣời chủ sở hữu với ngƣời đƣợc uỷ quyền quản lý để họ có trách nhiệm trong quản lý công ty, đồng thời vẫn tạo cho họ sự chủ động trong quản lý công ty. Các mô hình công ty hiện đại trên thế giới gồm 3 bộ phận chủ yếu: Chủ sở hữu; Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng giám sát và Giám đốc điều hành.