Khóa luận trách nhiệm hình sự tội gây rối trật tự công cộng - Lý Thị Hạnh

Khóa luận nghiên cứu trách nhiệm hình sự về tội gây rối trật tự công cộng theo luật Việt Nam, phân tích cấu thành tội phạm và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Lý Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mai Bộ
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật Kinh tế
• Đề tài: Trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng theo pháp luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về trách nhiệm hình sự tội gây rối trật tự công cộng

Tội gây rối trật tự công cộng là hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm trực tiếp đến trật tự xã hội và an ninh công cộng. Theo pháp luật hình sự Việt Nam, đây là tội phạm được quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự 2015. Đối tượng bảo vệ là trật tự công cộng, bao gồm các chuẩn mực xã hội về sinh hoạt, lao động và giao tiếp. Người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi gây mất trật tự nghiêm trọng, đe dọa an toàn xã hội hoặc đã bị xử phạt hành chính trước đó. Tội phạm này có đặc điểm chung là gây ảnh hưởng lan rộng, khó kiểm soát, ảnh hưởng đến sinh hoạt cộng đồng. Việc nghiên cứu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo công bằng và hiệu quả trong xử lý tội phạm.

1.1. Khái niệm trách nhiệm hình sự tội gây rối trật tự công cộng

Trách nhiệm hình sự tội gây rối trật tự công cộng là nghĩa vụ pháp lý buộc cá nhân hoặc tổ chức phải chịu hình phạt khi thực hiện hành vi vi phạm quy định tại Điều 318 BLHS 2015. Khái niệm này bao gồm hai yếu tố: hành vi khách quan gây mất trật tự công cộng (như tụ tập đông người, gây ồn ào, phá hoại tài sản nơi công cộng) và hậu quả nghiêm trọng (ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội). Trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo luật định. Điểm đặc biệt là tội danh này có thể bị xử lý ngay cả khi chưa gây hậu quả nghiêm trọng, nếu hành vi có tính chất nguy hiểm cao.

1.2. Cơ sở pháp lý điều chỉnh trách nhiệm hình sự

Cơ sở pháp lý chính là Điều 318 BLHS 2015, quy định cụ thể về tội gây rối trật tự công cộng. Ngoài ra, các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định yếu tố cấu thành tội phạm. Cơ sở lý luận bao gồm nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, nguyên tắc xử lý tội phạm theo luật định. Việc áp dụng trách nhiệm hình sự phải đảm bảo tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, không trái với chuẩn mực đạo đức xã hội. Cơ sở thực tiễn là tình hình tội phạm gây rối trật tự công cộng ngày càng phức tạp, đòi hỏi pháp luật phải kịp thời điều chỉnh.

II. Phân tích thực trạng pháp luật về tội gây rối trật tự công cộng

Pháp luật hình sự Việt Nam đã có những điều chỉnh quan trọng trong việc quy định tội gây rối trật tự công cộng từ BLHS 1985 đến BLHS 2015. BLHS 1985 chưa có quy định cụ thể về tội danh này, chỉ xem xét dưới góc độ vi phạm hành chính. BLHS 1999 lần đầu tiên đưa tội gây rối trật tự công cộng vào Điều 245, nhưng còn nhiều bất cập trong định nghĩa và phân định ranh giới với vi phạm hành chính. BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung tại Điều 318 đã hoàn thiện hơn, bổ sung các tình tiết định khung tăng nặng như gây hậu quả nghiêm trọng, tái phạm nhiều lần. Tuy nhiên, vẫn tồn tại hạn chế trong việc xác định thế nào là 'hậu quả nghiêm trọng' hay 'ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự xã hội', dẫn đến khó khăn trong áp dụng thực tiễn.

2.1. Sự tiến hóa trong quy định pháp luật qua các giai đoạn

Từ năm 1945 đến trước BLHS 1985, pháp luật hình sự Việt Nam chủ yếu điều chỉnh tội gây rối trật tự công cộng dưới dạng vi phạm hành chính. BLHS 1985 bắt đầu xem xét dưới góc độ tội phạm, nhưng chưa có điều khoản riêng biệt. BLHS 1999 lần đầu tiên quy định rõ ràng tại Điều 245, nhưng còn chung chung, thiếu hướng dẫn cụ thể. BLHS 2015 đã cải tiến đáng kể, bổ sung nhiều tình tiết định khung, tăng nặng trách nhiệm hình sự. Sự tiến hóa này phản ánh nhu cầu thực tiễn và sự phát triển của xã hội, đòi hỏi pháp luật phải theo kịp tình hình tội phạm.

2.2. Những hạn chế tồn tại trong quy định hiện hành

BLHS 2015 vẫn còn nhiều hạn chế trong quy định về tội gây rối trật tự công cộng. Thứ nhất, khái niệm 'gây rối trật tự công cộng' chưa được định nghĩa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong phân biệt với các hành vi vi phạm hành chính. Thứ hai, các tình tiết định khung tăng nặng như 'gây hậu quả nghiêm trọng' còn mang tính chủ quan, thiếu hướng dẫn cụ thể. Thứ ba, việc áp dụng biện pháp tư pháp chưa đồng nhất giữa các cơ quan tố tụng. Những hạn chế này ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý tội phạm, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung kịp thời.

III. Giải pháp hoàn thiện trách nhiệm hình sự tội gây rối trật tự công cộng

Để hoàn thiện trách nhiệm hình sự đối với tội gây rối trật tự công cộng, cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật theo hướng rõ ràng hơn về khái niệm, tình tiết định khung. Trước hết, cần xây dựng định nghĩa pháp lý cụ thể về 'gây rối trật tự công cộng' và 'hậu quả nghiêm trọng', tránh tình trạng chủ quan trong áp dụng. Thứ hai, bổ sung các tình tiết định khung tăng nặng như 'gây thiệt hại tài sản lớn', 'tái phạm nhiều lần', 'có tổ chức'. Thứ ba, tăng cường hướng dẫn thi hành thống nhất giữa các cơ quan tố tụng. Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật để nâng cao nhận thức cộng đồng. Các giải pháp này nhằm đảm bảo công bằng, hiệu quả trong xử lý tội phạm, góp phần bảo vệ trật tự xã hội.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý và định nghĩa tội danh

Khung pháp lý cần được hoàn thiện bằng cách sửa đổi Điều 318 BLHS 2015 theo hướng định nghĩa rõ ràng hơn về hành vi gây rối trật tự công cộng. Cần liệt kê cụ thể các hành vi khách quan cấu thành tội phạm, tránh tình trạng tùy tiện trong áp dụng. Định nghĩa 'hậu quả nghiêm trọng' nên được hướng dẫn chi tiết bằng văn bản pháp luật hoặc nghị quyết của TANDTC. Việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ giúp các cơ quan tố tụng áp dụng pháp luật thống nhất, giảm thiểu oan sai và bỏ lọt tội phạm.

3.2. Nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tư pháp

Biện pháp tư pháp đối với tội gây rối trật tự công cộng cần được áp dụng linh hoạt, hiệu quả hơn. Các biện pháp như buộc công khai xin lỗi, bồi thường thiệt hại nên được áp dụng thường xuyên hơn. Đối với người phạm tội lần đầu, có thể xem xét áp dụng biện pháp giáo dục, cải tạo thay vì hình phạt tù. Việc nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tư pháp sẽ góp phần giáo dục, phòng ngừa tội phạm, giảm tải áp lực cho hệ thống tư pháp. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa tòa án, viện kiểm sát, công an trong việc áp dụng biện pháp này.

IV. Kết luận và đề xuất ứng dụng trong thực tiễn

Tội gây rối trật tự công cộng là hành vi nguy hiểm, xâm phạm trực tiếp đến trật tự xã hội. Mặc dù pháp luật đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong quy định và áp dụng. Việc hoàn thiện trách nhiệm hình sự đối với tội danh này đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Các giải pháp đề xuất bao gồm sửa đổi, bổ sung khung pháp lý, nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tư pháp, tăng cường tuyên truyền pháp luật. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần bảo vệ trật tự xã hội, đảm bảo công bằng trong xử lý tội phạm. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu, cập nhật pháp luật theo tình hình thực tiễn, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

4.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu chuyên sâu

Nghiên cứu chuyên sâu về trách nhiệm hình sự tội gây rối trật tự công cộng giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính khoa học, khách quan trong xử lý tội phạm. Việc nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho các nhà lập pháp, giúp xây dựng các quy định pháp luật phù hợp với thực tiễn. Ngoài ra, nghiên cứu còn giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của tội phạm này, góp phần phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Việc nghiên cứu cần được triển khai thường xuyên, cập nhật theo sự phát triển của xã hội.

4.2. Định hướng cải cách pháp luật trong tương lai

Trong tương lai, pháp luật hình sự cần tiếp tục cải cách theo hướng hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hiệu quả áp dụng. Cần xây dựng các nghị quyết hướng dẫn chi tiết về tội gây rối trật tự công cộng, tránh tình trạng chủ quan trong áp dụng. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ tư pháp, đảm bảo họ nắm vững pháp luật, áp dụng thống nhất. Việc cải cách pháp luật cần được triển khai đồng bộ, đảm bảo tính khả thi, hiệu quả trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ là cầu nối cũng như cơ sở để việc nghiên cứu, làm sáng t6 thực trạng quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về van dé nay. 13 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VE TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CUA NGƯỜI PHAM TOI GÂY RÓI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG 2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng 2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1985 Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, tại quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa.

Việt Nam trở thành quốc gia độc lập, có chủ quyền. Từ những ngày đầu thành lập, nước ta gặp vô vàn những khó khăn như việc thực hiện các nhiệm vụ lớn là diệt giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, hơn nữa ở thời điểm này chính quyền mới thành lập còn non trẻ nên còn phải chú trọng đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội, ôn định đất nước. Vi vậy, chính quyền mới chưa thể xây dựng được hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng. Tuy nhiên, vấn dé lập pháp và thực thi pháp luật luôn được Nhà nước ta đặc biệt quan tâm.

Trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng cũng vậy, là một vấn đề thuộc pháp luật hình sự Việt Nam, tuy nhiên qua các thời kỳ những quy định về tội gây rối trật tự công cộng nói chung và trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng nói riêng cùng những đặc điểm đã có sự thay đổi và phát triển. Việc nghiên cứu các van đề về trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rồi trật tự công cộng phần nào giúp làm rõ hơn những quy định pháp luật hình sự qua từng giai đoạn lịch sử. Trong bối cảnh đó, Nhà nước ta cho phép áp dụng các văn ban pháp luật cũ nêu không trái với nguyên tắc độc lập chủ quyên của Nhà nước Việt Nam 14 Dân Chủ Cộng Hòa. Ngày 10/10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh 47/SL quy định tạm thời sử dụng luật lệ cũ hiện hành lúc đó tại Việt Nam.

Theo nội dung Sắc lệnh: “Những điều khoản trong các luật lệ cũ được tạm giữ lại do sắc luật này, chỉ thì hành khi nào không trải với nên độc lập của nước Việt Nam và chính thé dân chủ cộng hoà ”!*. Tuy vậy, lúc bay giờ chưa có quy định về tội gây rối trật tự công cộng cũng như chưa có quy định về TNHS của tội nay, bởi chính quyền Cách mang lúc bấy giờ tập trung chủ yêu vào việc xét xử những tội phạm phản cách mạng, chống phá chính quyền. nhằm củng cổ và bảo vệ Nhà nước trong những ngày mới thành lập. Như vậy, thời kỳ sau những năm 1950, Nhà nước ta chưa ban hành van bản pháp luật quy định các tội xâm phạm đến trật tự, an toàn công cộng nói chung, trách nhiệm hình sự của tội gây rồi trật tự nói riêng.

Đến Hiến pháp năm 1959, đã quy định tại Điều 39: “Cong dan nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp, pháp luật, kỷ luật lao động, trật tự công cộng và những quy tắc sinh hoạt xã hội ”!5. Đây có thê coi là sự quy định mang tính định hướng đầu tiên của nước ta về vấn đề trật tự công cộng nhưng mới chỉ đừng lại ở việc quy định về việc công dan phải tuân theo những quy tắc sinh hoạt xã hội mà chưa có các quy định cụ thé về việc quy tắc đó là gì và nếu vi phạm thì xử lý như thé nào. Mãi về sau, đến thời điểm sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, trong Điều 9 Sắc luật số 03 ngày 15/03/1976 của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã quy định - Tội xâm phạm đến trật tự công cộng, an toàn công cộng và sức khỏe của nhân dân. Như vậy, trong một văn bản pháp luật đã đề cập cụ thé đến một khách thé được pháp luật hình sự bảo vệ đó chính là trật tự công cộng quy định như sau: “Phạm m6t trong các tội sau đây: !* Chủ tịch Chính pha lâm thời Việt Nam dân chủ Cộng hòa (1945), Sắc lệnh 47/SL ngày 10/10/1945.

!5 Quốc hội (1959), Hién pháp nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, Hà Nội. 15 - Tụ tập đông người nhằm gây náo động trong dân chúng và khuấy động trật tự ngoài đường phố hoặc ở các nơi công cộng chống lại nhân viên nhà nước khi làm nhiệm vụ; - Vi phạm luật lệ giao thông gây tai nạn nghiêm trong; - Tổ chức du đãng có hành động can quấy, đe dọa tanh mạng người khác và an toàn xã hội, - Cờ bạc, tổ chức 6 mại dâm, buôn bản, tàng trữ ma túy và các chất độc khác; thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm. Trường hợp nghiêm trọng thì bị phạt tù đến 15 năm. Trong mọi trường hợp, có thé bị phạt tiên đến 1000 đồng ngân hang.” Tiếp ngay sau đó, Thông tư số 03-BTP tháng 4/1976 của Bộ Tư pháp hướng dẫn thi hành Sắc luật số 03-SL/76 cụ thé hơn các hành vi xâm phạm đến trật tự công cộng, an toàn công cộng và sức khỏe của nhân dân.

Ngoài ra, những hành vi sau đây cũng bị coi là tội xâm phạm đến trật tự công cộng, an toàn công cộng và sức khỏe của nhân dân và bị xử phạt theo điều 9 Sắc luật. “- Gia danh can bộ, bộ đội, nhán viên an ninh; - Cố ÿ vi phạm quy tắc quản lý vũ khí, chất no; - Tron trại giam hoặc tổ chức cho kẻ khác tron trại giam, không vì mục địch phản cách mạng; - Phản tuyên truyền, chong lại việc thực hiện các chính sách và pháp luật nhà nước, không vì muc dich phan cách mang; - Có ý truyền bá, lưu hành các tác phẩm văn hóa đôi trụy, không vì mục dich phản cách mang; - Xuất cảnh, nhập cảnh trái phép, không vì mục đích phản cách mạng; - Vi phạm các quy định về quyên lập hội và quyên hội họp. Phạm các tội trên nếu vượt quả mức độ xử lý hành chính, thì bị truy tổ và xét xử về hình sự và bị phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm. Trường hợp nghiêm trọng, thì bị phạt tù đến 15 năm.

Ngoài ra, còn có thể bị phạt tiền đến 1000 đồng và có thể bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. 16 Kẻ phạm tội có tính chất chuyên nghiệp còn bị phạt quản chế hoặc cấm luu tru ở một địa phương từ I năm đến 5 năm, sau khi mãn han tu.” TNHS đối với hành vi này tương đối nặng, bởi hành vi gây rối trật tự công cộng được xếp cùng với các hành vi có tính chất và mức độ nguy hiểm cao nên khung hình phat là: “bj phat ti: từ 3 tháng đến 5 năm. Trường hợp nghiêm trọng thì bị phạt tù đến 15 năm tù. Ngoài ra còn có thé bị phạt tiền đến 1000 đồng va có thé bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Kẻ phạm tội có tính chất chuyên nghiệp còn bị phạt quản chế hoặc cắm lưu trú ở một địa phương từ 1 năm đến 5 năm, sau khi mãn hạn tù. "'5 Các quy định nay áp dung để trừng trị và ran đe các tội phạm xâm phạm an toàn, trật tự công cộng. Tuy nhiên, việc phân định hành vi gây rối trật tự công cộng với các hành vi khác dễ bị nhằm lẫn và hơn nữa TNHS của người phạm tội gây rối trật tự công công cộng ở thời điểm lúc bây giờ tương đối nghiêm khắc, hình phạt tù có thời hạn và mức án có thé đến 15 năm tù, hơn nữa còn có thé bị áp dung các hình phạt bố sung như phạt tiền, bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Như vậy, có thể khẳng định, trong thời ky áp dụng luật hình sự giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi ban hành BLHS năm 1985, Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp luật hình sự quy định về các tội phạm xâm phạm trật tự công cộng.

Tuy nhiên, đo hoàn cảnh đất nước nên các văn bản hướng dẫn còn chưa thống nhất, đồng bộ với các tội xâm phạm an toan công cộng. Hành vi gây rối trật tự công cộng chỉ được quy định chung với các hành vi khác trong cùng một tội danh là tội xâm phạm đến trật tự công cộng và chưa quy định hành VI gây rối trật tự công cộng là một tội phạm độc lập. Việc quy định TNHS của tội gây rối trật tự công cộng trong thời kỳ nay 6 những văn bản rải rác, chưa thống nhất khiến trong thực tế khó áp dụng và không thể hiện sự thống nhất của nguồn pháp luật Hình sự. Vì vậy cần thiết phải pháp điển hóa nó vào trong một văn bản gọi là BLHS.

16 Điều 9 Sắc luật số 03 ngày 15/03/1976 của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Quy định của Bộ luật Hình sự năm 1985 và Bộ luật Hình sự năm 1999 về trách nhiệm hình sự của người phạm tội gây rối trật tự công cộng Giai đoạn này bước đầu đánh dấu sự đôi mới, phát triển đất nước trên nhiều lĩnh vực. Điều này cũng dẫn đến một trong những mặt trái của sự phát triển đó là những thay đôi của hành vi gây rối trật tự công cộng với tính chat, mức độ và hậu quả không phù hợp với điều kiện xã hội, an ninh trật tự nữa. Các văn bản pháp luật hình sự ngày càng lạc hậu và không còn phù hợp với tình hình và diễn biến của hành vi gây rối trật tự công cộng.

Trước tình hình đó, để đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, tất yếu đòi hỏi Nhà nước phải ban hành hệ thống pháp luật mới đặc biệt là pháp luật hình sự. Trong bối cảnh đó, ngày 27/6/1985, BLHS đầu tiên của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam được ban hành.